ಪರಿಭಾಸಾಧಿಕಾರ

೧೩. ವಿಧಿ

ವಚನಾರಮ್ಭಯೋಜನಮಾಹ–‘ಯಂ ವಿಸೇಸನಭಾವೇನೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಯನ್ತಿ ಅನಿಯಮೇನ ‘‘ಅತೋ ಯೋನಂ ಟಾಟೇ’’ತಿ (೨-೪೩) ಆದೀಸು ಅತೋತಿಆದಿಕಂ ವಿಸೇಸನಭಾವೇನ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತಂ ಪರಾಮಸತಿ, ತೇನಾತಿ ವಿಸೇ ಸನತ್ತೇನು-ಪಾದಿಯಮಾನೇನ ಯಂ ಸದ್ದನಿದ್ದಿಟ್ಠೇನ ಅತೋತಿಆದಿಕೇನ ಕರಣಭೂತೇನ, ಯಥಾಕಥಞ್ಚಿತಬ್ಬತೋತಿ ಆದೋ ಮಜ್ಝೇ-ನ್ತೇ ವಾ ಸಬ್ಭಾವತೋ ಯೇನಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಅಭೇದೋಪಚಾರೇನ ಅಕಾರಾದಿವಿಸೇಸನವತೋ ನಾಮಾದಿನೋ, ತದನ್ತತ್ಥನ್ತಿ ತಂ ಅತೋತ್ಯಾದಿ ವಿಸೇಸನಮನ್ತೇ, ನಾದೋ ನ ಮಜ್ಝೇ ಯಸ್ಸ ತಂ ತದನ್ತಂ, ತಂ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೋ, ವತ್ತಾಯತ್ತಾತಿ ವತ್ತುನೋ ಆಯತ್ತಾ… ಅತ್ತಾವಾತ್ತನೋ ವಚನೇ ಪಧಾನನ್ತಿ, ತಸ್ಸಾತಿ ವತ್ತುನೋ, ಸಾತಿ ವಚನಿಚ್ಛಾ, ಪಯೋಗಾನುಸಾ ರೇನಾತಿ ಜಿನವಚನಾನುಸಾರೇನ, ಇತೀತಿ ಕಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ನ ಸಬ್ಬತ್ಥಪ್ಪಸಙ್ಗೋತಿ ಸಂಹಿತಾದಿವಿಧಿಮ್ಹಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತದನ್ತ ವಿಧಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಹಿ ‘‘ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ’’ತಿ (೧-೨೬) ಏತ್ಥ ಸರೋತಿ ವಿಸೇಸನಭಾವೇನ ವಚನಿಚ್ಛಾಯ ಸಬ್ಭಾವೇ ಸರೋತಿ ತತ್ರಾ’ದೀನಂ ವಿಸೇಸನನ್ತಿ ಯಥಾಕಥಞ್ಚಿಸರಾದಿಸರಮಜ್ಝಸರನ್ತಾನಂ ತತ್ರಾದೀನಂ ಲೋಪಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ‘‘ವಿಧಿಬ್ಬಿಸೇಸನನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ (೧-೧೩) ಸರನ್ತಸ್ಸಪಸಙ್ಗೋ ಸಿಯಾ, ನ ‘‘ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ (೧-೧೩) ಅನ್ತಸ್ಸ… ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದೇಸಾಭಾವಾ, ತಥಾ ಸತಿ ‘ತತ್ರಿಮೇ’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ‘ಇಮೇ’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬತಾ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಪಯೋಗಂ ನಾನುಸಟಾ ನಾಮಸಿಯುನ್ತಿ ನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತದನ್ತ ವಿಧಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ, ತಥಾ ‘‘ಗತಿಬೋಧಾ’’ (೨-೪) ದಿಸುತ್ತಾದಿಮ್ಹಿಪಿ ‘ಗಮಯತಿ ಮಾಣವಕಂಗಾಮಂ ತ್ಯಾದಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋತಿಆದಿ ಚ ಯಥಾಯೋಗಮವಗನ್ತಬ್ಬಂ, ವುತ್ತಿಯಂ ‘‘ಅತೋ ಯೋನಂ ಟಾಟೇ’’ತಿ ಸುತ್ತೋದಾಹರಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ‘‘ನರಾ ನರೇ’’ತಿ ಲಕ್ಖಿಯೋದಾಹರಣಂ.

೧೪. ಸತ್ತಧೀ

ವಚನಫಲಮುಪದಸ್ಸೇತಿ‘ಯತ್ಥೇ’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ಯತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ‘‘ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ’’ತ್ಯಾದಿಕೇ ಸುತ್ತೇ, ಸತ್ತಮಿಯಾತಿ ‘ಸರೇ’ತಿಆದಿನಾ ಸತ್ತಮಿಯಾ, ಯಸ್ಸಾತಿ ಸರೋತಿಆದಿನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ, ಕಾರಿಯಂ ಲೋಪಾದಿ, ಸಮ್ಬನ್ಧಾ ವಿಸೇಸಾತಿ ಸರೇತ್ಯಾದೋ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಮಧಿಕರಣಂ, ತಞ್ಚೋಪಸಿಲೇಸೇ ಭವಮಧಿಕರಣಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಪರಂ ಸಿಯಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಪರೋಪಸಿ ಲೇಸಸ್ಸಾವಿಸಿಟ್ಠತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಪರಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಅವಿಸೇಸಾ, ಪರಸ್ಸಾಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇವ, ಸತೀತ್ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಜೋತನೀಯೇ ಸತ್ತಮೀ ಸಂಸತ್ತಮೀ ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮಾದೇಸೇನ, ಸತ್ತಞ್ಚೇತ್ಯಾದಿವಚನಮೇವಂ ಸತಿ ಘಟತೇ, ಸನ್ತಿ ವಾ ಸನ್ತಸದ್ದತ್ಥೇ ಪಾದಿ, ಸುತ್ತೇ ಅವುತ್ತೇಪಿ ವುತ್ತಿಯಂ ‘ನಿದ್ದೇಸೇ’ತಿ ವಚನೇ ಕಾರಣಮಾಹ-ಸತ್ತಞ್ಚಾ’ತಿಆದಿ, ನಿದ್ದೇಸಮನ್ತರೇನ ಸತ್ತಂ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸತ್ತಮಿಯಾ ನಿದ್ದೇಸೇ ಸತಿಯೇವ ತಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಾಯ ಸತ್ತಾಯ ಸಮ್ಭವೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕಿಮಞ್ಞನ್ತಸ್ಸಾ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಪುಬ್ಬಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಸದ್ದತ್ತಾ ಕಿನ್ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಬ್ಬತ್ತಮಿಚ್ಚಾಹ-‘ಸತ್ತಮಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ತನ್ತಿ ‘‘ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ, ಉಕಾರಸ್ಸಾತಿ ‘ವೇಳು’ಇಚ್ಚತ್ರ ಉಕಾರಸ್ಸ, ಪುಬ್ಬಸ್ಸ…ಪೇ… ಕರಿತ್ವಾ ತಂಮನಸಿಕತಞ್ಚೋದನಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ತಮಹ’ನ್ತಿ ಚ್ಚಾದಿತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಾಜ್ಝಾಹಾರೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪುಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಮೀ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತೋ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ, ಅನನ್ತರಸ್ಸಾತಿ ಅಬ್ಯವಹಿತಸ್ಸ, ವುತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘‘ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸಾ’’ತಿ (೧-೧-೬೬) ಪಾಣಿನಿಯವಚನೇ ‘‘ದಿಸಿರಯಮುಚ್ಚಾರಣಕ್ರಿಯೋ ನಿಸದ್ದೋಪ್ಯಯ ಮಿಹ ನೇರನ್ತರಿಯಂ ಜೋತೇತಿ, ತತ್ಥ‘ನಿರನ್ತರಂ ದಿಟ್ಠೋ’ತಿ ಪಾದಿಸಮಾಸೇ ಕತೇ ಫುಟಮೇವಾನನ್ತರಮುಚ್ಚಾರಿತೇತ್ಯಮತ್ಥೋ-ವಗಮ್ಯತೇತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಸದ್ದಸ್ಸ ಬ್ಯವಹಿತೇಪಿ ಪಯೋಗದಸ್ಸನೇ ಬ್ಯವಹಿತೇಪಿ ಕಾರಿಯಂ ಪಪ್ಪೋತೀ’’ತಿ ಭಸ್ಸಕಾರಾದಯೋ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ, ಇಹ ತಾದಿಸವಚನಾಭಾವೇನ ವಣ್ಣಾದಿ ಬ್ಯವಧಾನೇಪಿ ಸಿಯಾ’’ತಿ, ಸರೇಚ್ಚಾದಿಪರಿಹಾರವಚನೇ-ಧಿಪ್ಪಾಯ ಮುಬ್ಭಾವಯತಿ ‘ಯದಿಪಿ’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ಮಥುರಾಯ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕಸ್ಸ ಚಾನ್ತರಾಳೇ ಗಾಮಾದೀನಂ ಸಬ್ಭಾವಾ ಬ್ಯವಧಾನೇಪಿ ಪುಬ್ಬಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ ದಿಟ್ಠನ್ತಮಾಹ-‘ಮಥುರಾ’ ಇಚ್ಚಾದಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸರೇತಿ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಾಧಾರೇ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತಂ ಪದಂ, ತಸ್ಮಾ ಬ್ಯವಧಾನೇ ಸರಲೋಪೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪಬ್ಯಾಖ್ಯಾನೇನ ವುತ್ತಿಯ ಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಕೇವಲಂ ಸರೇತಿ ಏತ್ಥೇವಾತಿ ಆಹ- ‘ಕಾರಿಯೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಓಪಸಿಲೇಸಿಕೇಯೇವಾಧಾರೇ ಭವತೀತಿ ಸೇಸೋ, ಕಾರಣಮಾಹ-‘ವತ್ತಿಚ್ಛಾನ್ಹವಿಧಾನತೋ ಸದ್ದಸ್ಸಾ’ತಿ, ವತ್ತುನೋ ಯಾ ಇಚ್ಛಾ ವಚನಿಚ್ಛಾ ತಸ್ಸಾ ಅನುತೂಲೇನ ವಿಧಾನತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಥನತೋತಿ ಅತ್ಥೋ,ಯೇನ ಹಿ ಯಮತ್ಥಂ ವತ್ತಾತಿಧಾತುಮಿಚ್ಛತಿ ಸತೀಪ್ಯಭಿಧಾನಸಾ ಮತ್ಥಿಯೇ ನ ತತೋ-ಞ್ಞಮತ್ಥಂ ಸದ್ದೋಭಿದಧಾತೀತ್ಯಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ವತ್ತಿಚ್ಛಾ ವಸಾಯೇ ಕಾರಣಮಾಹ’ವತ್ತಿಚ್ಛಾಪಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ವತ್ತುನೋ ಸುತ್ತಕಾರಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾ ವತ್ತಿಚ್ಛಾ, ಕಥಮುಪದೇಸತೋ ವತ್ತಿಚ್ಛಾ-ವಸೀಯತೇ’ ಕಥಞ್ಚ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋತಿ ಆಸಙ್ಕಿಯ ತಮುಪದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ಅತೋಚೇತ್ಯಾದಿ, ಅತೋ ವಕ್ಖಮಾನಕಾರಣಾ ಉಪದೇಸತೋ ವಸೀಯತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕಿನ್ತಂ ಕಾರಣ ಮಿಚ್ಚಾಹ-‘ಯಸ್ಮಾ’ಇಚ್ಚಾದಿ, ಅನ್ವಯಸದ್ದೇನೇತ್ಥ ಗುರುಪಾರಮ್ಪರಿಯೋ-ಪದೇಸೋ ವಿವಚ್ಛಿತೋ, ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಅನ್ವಯೋ ಗುರುಪಾರಮ್ಪರಿಯೋ ಪದೇಸೋ ಗುರುಕುಲಮುಪಗಮ್ಮ ಪಞ್ಹಕರಣಾದಿನಾ ಅನ್ವಿಚ್ಛೀಯತೇ ಗವೇಸೀಯತಿ, ಅತೋ ಕಾರಣಾ ಗುರುಪರಮ್ಪರಾ ಗತಉಪದೇಸತೋ ವಸೀಯತೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ-ವಸಾಯಪ್ಪಟಿಪಾದಯಿತುಮಾಹ- ‘ಸಾಮತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಸಾಮತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚತೇತಿಸೇಸೋ, ಲಘುನೋಪಾಯೇನ ಸದ್ದಾನಮುಪಲಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತೀತಿ ಬ್ಯವಹಿತನಿವತ್ತಿಯಾ ವಚನನ್ತರಕ-ರಣಮನುಪನ್ನಂ, ಉಪಪನ್ನಂ ವಚನನ್ತರಕರಣಂ, ತಸ್ಸ ಚ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಾಧಾರ ಮನ್ತರೇನ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿಯಾ ಆಧಾರವಿಸೇಸಪ್ಪಟಿಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ, ಆಧಾರನ್ತರೇಚ್ಚಾದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ವಿಭಾವೇತಿ, ಆಧಾರನ್ತರೇಪೀತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪಸಙ್ಗಾಭಾವತೋ ಅತ್ಥನ್ತ-ರೇನಾಪಿ ಆಧಾರನ್ತರೇಪಿ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಾಧಾರೇಪಿ ವಚನನ್ತರಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಸಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಸಮ್ಭವಾ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಾಧಾರನಿಸ್ಸಯನೇಪಿ ಆನಿಸಂಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೇನಾಪಿ ನತ್ಥಿ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬೋ ಯಮ್ಪಿ ಸದ್ದೋತಿ, ನನು ಕಿಮೇವಂ ವಣ್ಣೀಯತೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇವೇತಿ ವಚನ ಮೇವೋಪಸಿಲೇಸಿಕಮಧಿಕರಣಂ ವಿಞ್ಞಾಪಯತಿ… ತತ್ಥೇವ ಪುಬ್ಬಪರತ್ತ ಸಮ್ಭವಾತಿ ಯೋಮಞ್ಞತೇ, ತಸ್ಸೇಸಾ ಕಪ್ಪನಾ ನ ಸಙ್ಗತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ಪುಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅಯುತ್ತತ್ತೇ ಕಾರಣಮಾಹ-‘ಸಾಮೀಪಿಕೇಪಿ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಾ’ತಿ, ‘ಗಙ್ಗಾಯಂ ಘೋಸೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಘೋಸೋ ಗಙ್ಗಾಯಂ ಪುಬ್ಬೋ ವಾ ಪರೋ ವೇತಿ ಗಮ್ಮಮಾನತ್ತಾ ಸಾಮೀಪಿಕೇಪ್ಯಧಿಕರಣೇ ಪುಬ್ಬಪರತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏತಾವವುಚ್ಚತೇತಿ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ ನ ಪರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುಚ್ಚತೇ, ತಥಾಚ ವಕ್ಖತಿ-‘ಕಿನ್ತ’ನ್ತಿಆದಿ, ಅಧಿಕಂ ಬ್ಯವಹಿತನಿವುತ್ಯಾದಿ ನ ವುಚ್ಚತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಆದಿಸದ್ದೇನೇತ್ಥ ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಾ ಗಹಿತಾ, ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಾಪಿ ಸಾಮತ್ತಿಯಾ ಕತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಪಕಪ್ಪನಂ ಪಕಪ್ಪನಾವಿಧಾನಂ, ಏವಂ ಮಞ್ಞತೇ ‘ಪಾಣಿನಿಯಾ ‘‘ಛಟ್ಠೀಟ್ಠಾನೇಯೋಗಾ’’ತ್ಯತೋ (೧-೧-೪೯) ‘‘ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ’’ (೧-೧-೬೬) ‘‘ತಸ್ಮಾ ತ್ಯುತ್ತರಸ್ಸ’’ ಇತಿ (೧-೧-೬೭) ಪರಿಭಾಸಾಸುತ್ತದ್ವಯೇ ಛಟ್ಠೀಗಹಣಮನುವತ್ತಿಯ ‘ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಛಟ್ಠೀ’ ‘ತಸ್ಮಾತ್ಯುತ್ತರಸ್ಸ ಛಟ್ಠೀ [ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಛಟ್ಠೀತಿ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಕಾರಿಯಿತ್ತಪಟಿಪಾದನಯೋಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೀ ತಬ್ಬೋಧಕಪದೇ ಭವತಿತ್ಯತ್ಥೋ, ಏವ ಧುತ್ತರಸ್ಸೇತು ವಿ. ಉಜ್ಜೋತಟೀಕಾ] ತಿ ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಂ ಪಟಿಪಾದೇನ್ತಿ ‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಾಯಥಾ ಸಿಯಾ’ತಿ, ಇಧ ಪನ ವಚನನ್ತರಾಭಾವೇಪಿ ಯತ್ಥ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನೇವ ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಾ ಸಿದ್ಧಾ’ತಿ, ಸಾಮತ್ಥಿಯಮುಪದಸ್ಸೇತಿ ‘ಸತ್ತಮೀನಿದ್ದೇಸೇ’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ಅಞ್ಞವಿಭತ್ತಿನಿದ್ದಿಟ್ಠೋಪಿ ಪಟಿಪಜ್ಜತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕಾರಿಯಯೋ ಗನ್ತಿ ಕಾರಿಯಸಮ್ಬನ್ಧಂ, ಯಥಾ ‘‘ವಗ್ಗೇ ವಗ್ಗನ್ತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥಾನುವತ್ತಮಾನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತ’ನ್ತಿದಂ ಛಟ್ಠೀಯನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ, ಕಥಂ ವಗ್ಗೇತೇಸಾ ಸತ್ತಮ್ಯಕತತ್ಥಾ ‘‘ನಿಗ್ಗಹೀತ’’ನ್ತಿ (೧-೩೮) ಪುಬ್ಬಸುತ್ತೇ ಕತತ್ಥತಾಯ ಪಠಮಾ ವಿಭತ್ತಿಯಾ ಛಟ್ಠೀವಿಭತ್ತಿಮ್ಪಕಪ್ಪೇತಿ ಸತ್ತಮಿಯಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇ’ತಿ ತಥೇತ್ಯವಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಏತಾವ ವುಚ್ಚತೇತಿ ವುತ್ತೇ ಇದನ್ತಿ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತೇತಿ ಆಹ ‘ಕಿನ್ತ’ನ್ತಿಆದಿ, ಯದಾಹಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಪರಿಯಾಯಪಸಙ್ಗಕ್ಕಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಿಮಿದಮುಚ್ಚತೇ ಪರಿಯಾಯಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ನಿಯಮತ್ಥಂ ವಚನನ್ತಿ ನನು ಪುಬ್ಬಪರಾನಂ ಯುಗಪದುಪ್ಪತ್ತಿಯ ಮಾಚರಿಯವಚನಪ್ಪಮಾಣೇನಾಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ವಿಜ್ಝನತ್ಥಂ ವಚನನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನೋಚ್ಚ ತೇಚ್ಚಾಹ- ‘ಯುಗಪದುಪಸಿಲಿಟ್ಠಾನ’ನ್ತ್ಯಾದಿ, ಯುಗಪದುಪಸಿಲಿಟ್ಠಾನಮಸಮ್ಭವೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕುತೋಚ್ಚಾಹ-‘ಅಪರಸ್ಸೂಪಸಿಲೇಸಿಕಸ್ಸಾಭಾವತೋ’ತಿ, ಅತೋತಿ ಯುಗಪದುಭಿನ್ನಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ, ವಚನಂ ‘‘ಸರೋ ಲೋಪಾಸರೇ’’ಚ್ಚಾದಿಕಂ (೧-೨೬) ಸುತ್ತಂ.

೧೫. ಪಞ್ಚ

ಅವಧಿಭಾವೇನಾತಿ ‘ಅತೋ’ಚ್ಚಾದಿನಾ ಅವಧಿತ್ತೇನ, ಯಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಆದಿನೋ, ಕಾರಿಯನ್ತಿ ‘ಟಾಟೇ’ಆದಿಕಂ, ಪುಬ್ಬಪರಾಪೇಕ್ಖತ್ತೇನಾವಿಸೇಸಾತಿ ಯಥಾ- ‘ಗಾಮಾ ದೇವದತ್ತೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸೋ ತತೋ ಪುಬ್ಬೋ ಪರೋಗೇತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತ್ಯವಧಿಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಪರಾಪೇಕ್ಖತ್ತೇನಾವಿಸೇಸೋ, ತಥೇಹಾಪಿ ‘‘ಅತೋ ಯೋನಂ ಟಾಟೇ’’ತಿ (೨-೪೧) ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅತೋ ಪುಬ್ಬೇಸಂ ಯೋನಂ ಅಥವಾ ಪರೇಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಪರಾಪೇಕ್ಖತ್ತೇನಾವಧಿಭಾವಸ್ಸಾವಿಸೇಸಾತಿ ಮಞ್ಞತೇ, ಪುರೇ ವಿಯಾತ್ಯನೇನ ಸತ್ತಮಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ನಿದ್ದೇಸವಚನೇ ಕಾರಣಮತಿದಿಸತಿ, ವುತ್ತಿಯಂ ‘ನರಾನಮೇರೇ’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪವಾದವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ ಸತಿಪರತ್ತಾ ಟಾಟೇಆದೇಸಾನಂ ಪವತ್ತಿಂ ‘‘ಆದಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ, ಅಥ ಕಿಮಿಮಿನಾ ವಚನೇನ ನನು ಯತೋ ಯತ್ಥ ಪಞ್ಚಮೀ ನಿದ್ದೇಸೋ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ಮಾನುಬನ್ಧೋ ಸರಾನಮನ್ತಾ ಪರೋ’’ (೧-೨೧) ತ್ಯತೋ ‘ಪರೋ’ತ್ಯನುವತ್ತೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ತಸ್ಸಾನುವತ್ತಿತಸ್ಸ ಯೋನಮಿಚ್ಚನೇನ ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯಾ‘ಪರೇಸಂ ಯೋನಂ’ತ್ಯಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ, ತತೋ ಪುಬ್ಬೇಸಂ ಪಸಙ್ಗೋಯೇವ ನತ್ಥೀತಿ, ನೇತದತ್ಥಿ, ಪರೋತಿ ತ್ಯನುವತ್ತಮಾನಂ ‘ಅತೋ’ತಿ ಪಞ್ಚಮ್ಯನ್ತೇನ ಸಮ್ಬಜ್ಝಮಾನಂ ನ ಕೋಚಿ ವಾರೇತಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಪರತೋ-ಕಾರತೋ ಪುಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಯೋನಂ ಟಾಟೇಆದೇಸಾ ಪಪ್ಪೋನ್ತೀತಿ ವಚನೇನೇಮಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ವಚನೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಏವಞ್ಚರಹಿ ತದೇವೋದಾಹರಿತಬ್ಬಂ, ಕಿಂ ‘ನರಾನರೇ’ ತ್ಯುದಾಹಟನ್ತಿ ಚೇ, ನೇಸದೋಸೋ, ಅಞ್ಞದತ್ಥಂ ಕಾರೀಯಮಾನಮಿಹಾ-ಪ್ಯತ್ಥವನ್ತಂ ಹೋತೀತಿ, ಪುಬ್ಬಕೋ ಪರಿಹಾರೋತಿ ಬ್ಯವ ಹಿತನಿವತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೋ ‘‘ಸರೇತೋಪಸಿಲೇಸಿಕಾಧಾರೋ’’ತಿ ಪರಿಹಾರೋ, ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಇಹ ಸತ್ತಮಿಯಾ ಅಭಾವಾ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ವಚನಾನನ್ತರನ್ತಿ ಪಾಣಿನಿಯಾನಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಗ್ಗಹಣಮಿವ ಬ್ಯವಹಿತನಿವತ್ತಿಯಾ ಸುತ್ತನ್ತರಂ, ತೇ ಹಿ ‘‘ತಸ್ಮಾತ್ಯುತ್ತರಸ್ಸಾ’’ತ್ಯೇತ್ಥ (೧-೧-೬೭) ನಿದ್ದಿಟ್ಠಗ್ಗಹಣಮನುವತ್ತಿಯ ತೇನ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಬ್ಯವಹಿತನಿವತ್ತಿಮ್ಪಟಿಪಾದೇನ್ತಿ. ಅನನ್ತರೇತಿವಚನಾ ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿಯಾ ನಿಸ್ಸಯನಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ, ಕತತ್ಥತಾಯಾತಿ ವಚನಾ ಜಾತಿಯಾತ್ಯಾಹ- ‘ಪಚ್ಚಾಸತ್ಯಾ ಜಾತಿಂ ಸನ್ನಿಸ್ಸಾಯಾ’ತಿ ಜಾತಿಂ ಸನ್ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಚ್ಚಾಸತ್ಯಾ ಕರಣಭೂತಾಯ ನಿವತ್ತಿಮಾಹೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿ ಞಾಯಬ್ಯಾಪನಞಾಯಜಾತಿಪದತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿಪದತ್ಥೇಸು ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿಞಾಯೋ ಜಾತಿಪದತ್ಥೋಚೇಹ ನಿಸ್ಸೀಯತೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಹಿ ಕೇವಲಂ ಜಾತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬ್ಯವಹಿತನಿವತ್ತಿ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಥಾಹಿ ಯದೇತ್ಥ ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿಞಾಯೋ ನ ನಿಸ್ಸಿತೋ, ತದಾ ಬ್ಯಾಪನಞಾಯೇನ ಬ್ಯವಹಿತೇ ಚಾಬ್ಯವಹಿತೇ ಚಾಸಜ್ಜತೀತಿ ಜಾತಿಯಾ ನಿಸ್ಸಯನೇ ಸತ್ಯಪಿ ಬ್ಯವಹಿತೇಪಿ ಬ್ಯಾಪ್ಯಮಾನಾ ಜಾತಿ ಕೇನ ನಿವಾರೀಯತೇ ನಾಪಿ ಕೇವಲಂ ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿನ್ನಿಸ್ಸಾಯ ಬ್ಯವಹಿತನಿವತ್ತಿ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಥಾಹ್ಯಸತಿ ಜಾತಿಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಬ್ಯತ್ತಿನಿಸ್ಸೀಯತೇ, ಬ್ಯತ್ತಿಯಞ್ಚ ಪದತ್ಥೇ ಪಟಿಲಕ್ಖಿಯಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿ ಞಾಯನಿಸ್ಸಯನೇಪ್ಯಬ್ಯವಹಿತಮ್ಪತಿ ಯಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಭಿನ್ನಂ ತದಬ್ಯವಹಿತೇ ಪವತ್ತಂ, ಯಮ್ಪನ ಬ್ಯವಹಿತಮ್ಪತಿ ಭಿನ್ನಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ತಞ್ಚ ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ಮಾಭವತ್ವಸ್ಸ ಬ್ಯತ್ಥತಾತಿ ಬ್ಯವಹಿತೇಪಿ ಪವತ್ತತೇ, ತಸ್ಮಾ ಉಭೋಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ನೀಯಾತಿ. ವಿಸಯದಸ್ಸನಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ವಿಸಯಿದಸ್ಸನಮತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿಕಾರಣನ್ತಿ ವಾಕ್ಯನ್ತೋಗಧಪದಾನಮತ್ಥಮ್ಪಠಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಮಾಸಾದಿಕಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಕತೋ’ತ್ಯಾದಿಕಮಾರದ್ಧಂ, ಜಾತಿಲಕ್ಖಣೋತಿ ಅಬ್ಯವಹಿತತ್ತಜಾತಿಸಭಾವೋ, ‘ಓಸಧ್ಯೋ’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಕಾರೇ ಅಕಾರಾ ಪರಸ್ಸ ಧಕಾರೇನ ಬ್ಯವಹಿತಸ್ಸ ಯೋಸ್ಸ ವಿಯಾವಸೇಸಾನಮ್ಪಿ ಸಬ್ಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ-‘ಯೋಪ್ಪಭುತೀನ’ನ್ತಿ, ಜಾತಿ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಯಾವತಿ ವಿಸಯೇತಿ ಗವಾದಿಕೇ ಯತ್ತಕೇ ವಿಸಯೇ, ಕಾಮಚಾರತೋ ವಿಸಯ ಪರಿಸಮತ್ತಿಯಾ ದಿಟ್ಠನ್ತಮಾಹ-‘ತಂ ಯಥೇ’ತಿ, ಭೋಜಯೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಭೋಜಯೇಇತೀತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ, ಕತೋಹಿ ಜಾತ್ಯತ್ಥೋ ಕಸಿಣೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಕಲೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥೋ ಪರಿಸಮತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ- ‘ಯಾವ ದಿಟ್ಠಮ್ಭೋಜಯೇ’ತಿ ವುತ್ತೇ [ವುತ್ತೇನ (ಪೋತ್ಥಕೇ)] ಸನ್ತಾಯ ಸಾಮಞ್ಞವುತ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಪಚ್ಚೇಕಮ್ಭೋಜನಕಿರಿಯಾ ಕತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಯತೋ ಕಸಿಣೋಪಿ ಜಾತ್ಯತ್ಥೋ ಪರಿಸಮತ್ತೋ ನಾಮಾತಿ. ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ದೀಘರಸ್ಸಾ’’ತಿ (೧-೩೩) ಸುತ್ತೇ ಬ್ಯಞ್ಜನೇತಿ ಸತ್ತಮೀ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ದೀಘಾದಿವಿಧಿಮ್ಹಿ ಚರಿತತ್ತಾ ‘‘ಸರಮ್ಹಾ ದ್ವೇ’’ತಿ (೧-೩೪) ಏತ್ಥ ಸರಮ್ಹಾತಿ ಪಞ್ಚಮ್ಯಕ ತತ್ಥಾ, ತತೋ ಪಞ್ಚಮೀನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಬಲೀಯತ್ತಂ, ತತೋ ‘‘ಸತ್ತಮಿಯಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ’’ ‘‘ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಪರಸ್ಸಾ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪರಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾಪನೇ ‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ’ತಿ ಸತ್ತಮೀ ಪರಸ್ಸ ಕಾರಿಯ ಯೋಗಿತಾಯ ಅತ್ಥತೋ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಛಟ್ಠೀಭಾವೇನ ಪರಿಣಮತೀ… ದ್ವಿನ್ನಂ ಸುತ್ತಾನಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ ಪರಸ್ಸ ಬಲೀ ಯತ್ತಾವಾತಿ ಏತಾದಿಸಸಾಮತ್ಥಿಯಸಬ್ಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ-‘ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಾಪಿ ಪುರೇವಿಯ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ’ತಿ.

೧೬. ಆದಿಸ್ಸ

ಕಿಞ್ಚಿ ಅನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಟಾನುಬನ್ಧಮನೇಕವಣ್ಣಂ ನ ಹೋತಿ, ತಂ ‘‘ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸೇ’’ (೧-೧೭) ತ್ಯನ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಟಾನುಬನ್ಧಾನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇತಿ’’ (೧-೧೯) ಟಾನುಬನ್ಧಮನೇಕವಣ್ಣಞ್ಚ ಕಾರಿಯಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಪತ್ತಂ. ಯದನ್ತಭಾವಿಕಾರಿಯಂತ್ಯಾದಿನಾ ವಚನಫಲಮುಪದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘ಛಟ್ಠೀಯನ್ತಸ್ಸೇ’ತೀಮಸ್ಸಾಪವಾದೋ ಯಂ ಯೋಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಸ್ಸಾಯಮ ಪವಾದೋ ಹೋತು ಟಾನುಬನ್ಧಾದಿಕಾರಿಯಂ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ-‘ಟಾನುಬನ್ಧೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧಾತಿ ಅಪವಾದವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧಾ, ‘‘ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸೇ’ತಿ ಹಿ ಉಸ್ಸಗ್ಗೋ, ತಸ್ಸಾಪವಾದಾ ‘‘ಆದಿಸ್ಸ’’ ‘‘ಟಾನುಬನ್ಧಾನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇ’’ತ್ಯೇತೇ, ‘‘ಆದಿಸ್ಸಾ’’ತೀಮಸ್ಸಾವಕಾಸೋ ‘ತೇರಸಾ’ತಿ, ‘‘ಟಾನುಬನ್ಧಾನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ’’ತೀಮಸ್ಸಾವಕಾಸೋ ‘ಏಸು, ಅನೇನಾ’ತಿ, ಇಹೋಭಯಮ್ಪಪ್ಪೋತಿ ‘‘ಅತೋ ಯೋನಂ ಟಾಟೇ’’ (೨-೪೧) ‘‘ನರಾನರೇ’’ ‘‘ಅತೇನ’’ (೨-೧೦೮) ‘‘ಜನೇನಾ’’ತಿ (ತತ್ಥ) ‘‘ಟಾನುಬನ್ಧಾನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇ’’ತೀದಮ್ಪವತ್ತತೀತಿ ತೇಸಮಪವಾದಾನಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧಾ ಸಬ್ಬಾದೇಸೋ ಭವತಿ. ‘‘ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ದಸಸದ್ದೇ-ನ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತೋಪಿ ತದಪವಾದತ್ತಾ ‘‘ಆದಿಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಭೂತಸ್ಸ ದಕಾರಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘ದಕಾರಸ್ಸರೋ’ತಿ.

೧೭. ಛಟ್ಠೀ

ಕೋತ್ಥೋನ್ತ ಸದ್ದಸ್ಸೇಚ್ಚಾಹ-‘ಅನ್ತೋವಸಾನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ‘‘ವಣ್ಣಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ’’ತಿ (೧-೧-೫೨) ಸುತ್ತೇ ವಣ್ಣಗ್ಗಹಣಮನ್ತವಿಸೇಸನಾಯೋಪದಿಟ್ಠಂ ಪಾಣಿನಿನಾ-ಅನ್ತಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ವಾ ಮಾಭವೀ’ತಿ, ಇಹ ತ್ವನತ್ಥಕಂ ವಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ಬ್ಯವಚ್ಛೇಜ್ಜಾಭಾವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ಸೋ ಚೇ’ ತ್ಯಾದಿ, ನನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸಾತಿ ವಿಸೇಸನತ್ಥೇನ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಸದ್ದೋ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ನಾಮಾತಿ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸು ವಾ’’ತಿ (೨-೧೯೪) ಉಆದೇಸೋ ‘‘ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅನ್ತಬ್ರಹ್ಮಸದ್ದಸ್ಸ ಪಪ್ಪೋತಿ, ತಥಾ ಸತಿ ‘ನ ಹಿ ಛಟ್ಠೀ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಪದಂ ವಾಕ್ಯಂ ವಾ ಸಮ್ಭವತೀ’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ, ವುಚ್ಚತೇ- ನ ವಿಸೇಸನತ್ಥೇನಾಕ್ಖೇಪಮತ್ತೇನ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಸದ್ದೋ ಛಟ್ಠೀ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ನಾಮ ಭವತೀತಿ ನ ಬ್ರಹ್ಮಸದ್ದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾದೇಸಪ್ಪಸಙ್ಗೋ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಸದ್ದೇ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಸದ್ದೋ ಅತ್ಥೀತಿ ತಸ್ಸಾನ್ತಸ್ಸ ಉತ್ತಂ ವಿಧೀಯತೇ.

೧೮. ವಾನು

‘‘ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸೇ’’ತ್ಯನೇನೇವಾವಿಸೇಸೇನ ವಾನುಬನ್ಧಕಾರಿಯೇಪ್ಯನ್ತಸ್ಸ ಸಿದ್ಧೇ ಕಿಮತ್ಥೋಯಮಾರಮ್ಭೋತ್ಯಾಸಙ್ಕಿಯ ಟಾನುಬನ್ಧಾತ್ಯಾದಿನಾ ವಚನಫಲಮುಪದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘ಬಾಧಕಬಾಧನತ್ಥೋ-ಯಮಾರಮ್ಭೋ’ತಿ-ವದತಿ, ತಥಾಹಿ ‘‘ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸೇ’’ತ್ಯಸ್ಸ ಬಾಧಕೋ ‘‘ಟಾನುಬನ್ಧಾನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ‘‘ವಾನುಬನ್ಧೋ’’ತ್ಯಯಂ ಯೋಗೋ ಬಾಧಕೋತಿ ಬಾಧಕಬಾಧನತ್ಥೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇ, ಅಪಇಚ್ಚಯಮುಪಸಗ್ಗೋ ವಜ್ಜನೇ ನೀವಾರಣೇ, ಪನಯನೇ ವಾ ವತ್ತತೇತಿ ಅಪೋದ್ಯನ್ತೇ ಉಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣಾನಿ ವಜ್ಜೀಯನ್ತೇ ನೀವಾರೀಯನ್ತೇ ಅಪನೀಯನ್ತೇ ನೇನೇತ್ಯಪವಾದೋ, ಸುತ್ತೇಕದೇಸೇನ ಸುತ್ತಮೇವೋಪಲಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಅನ್ತಸ್ಸ‘ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸಾ’ತಿ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಅಪವಾದೋ ಅನ್ತಾಪವಾದೋ, ಉಸ್ಸಜ್ಜತೇ ನಿವತ್ತೀಯತ್ಯಪವಾದೇನೇತ್ಯುಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಉಸ್ಸಗ್ಗಾಪವಾದಕ್ಕಮೋ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸೇ’’ತ್ಯುಸ್ಸಗ್ಗೋ, ತದಪವಾದಾ ‘‘ಟಾನುಬನ್ಧಾನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸ’’ ‘‘ಉಕಾನುಬನ್ಧಾದ್ಯನ್ತಾ’’ ‘‘ಮಾನುಬನ್ಧೋ ಸರಾ ನಮನ್ತಾ ಪರೋ’’ತಿ, ‘‘ಟಾನುಬನ್ಧಾನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇ’’ತ್ಯುಸ್ಸಗ್ಗೋ, ತದ ಪವಾದಾ ‘‘ವಾನುಬನ್ಧೋ’’ ‘‘ಮಾನುಬನ್ಧೋ ಸರಾನಮನ್ತಾ ಪರೋ’’ತಿ.

೧೯. ಟಾನು

ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸೇಚ್ಚಾದಿನಾ ವಚನಾರಮ್ಭಪ್ಪಯೋಜನಾಖ್ಯಾನೇನಾನ್ತಾದೇಸಾಪವಾದೋ ಯಂ ಯೋಗೋತಿ ಬ್ರವೀತಿ, ಪಚ್ಚೇಕಮಭಿಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಸೋ ಟಕಾರಾನುಬನ್ಧೋ ಚಾದೇಸೋತಿಆದಿನಾ, ಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಭವತಿಚ್ಚಾಹ-‘ಛಟ್ಠೀ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ನನು ಚ ಟೇಆದೇಸೋಪ್ಯನೇಕವಣ್ಣೋಏವ ದ್ವಿವಣ್ಣಸಮುದಾಯತ್ತಾತ್ಯಾಸಙ್ಕಿಯಾಹ-‘ಉಪಲಕ್ಖಿಯೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅನುಬಧ್ಯತೇ ಪಯೋಗೇ ಅಸುಯ್ಯಮಾನೇಪಿ ಪಯೋಜನವಸೇನಾನುಸರೀಯತೀತ್ಯನುಬನ್ಧೋ, ಉಪದೇಸೇ ಯೇವೋಪಲಕ್ಖಿಯ ನಿವತ್ತತೇತ್ಯನೇನೇತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘ಉಚ್ಚಾರಿತವಿನಾಸಿನೋನುಬನ್ಧಾ’ತಿ, ಉಪದೇಸೇ ಪಠಮುಚ್ಚಾರಣೇ.

೨೦. ಞಕಾ

ಆದ್ಯನ್ತಾತಿ ವುತ್ತೇ ಕಥಮವಯವಾತ್ಯಯಮತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀ ತ್ಯಾಹ-‘ಆದ್ಯನ್ತಸದ್ದಾನಮಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಆದ್ಯನ್ತಸದ್ದಾನಂ ನಿಯತವಯವವಾಚಿತ್ತಾ ಅವಯವಸ್ಸ ಚಾವಯವಿನಾಮನ್ತರೇನಾ ಸಮ್ಭವತೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾವಯವೀ ಲಕ್ಖೀಯತಿ, ಛಟ್ಠಿಯಾತ್ಯನುವುತ್ತಿತೋ ವಾವಯವಾವಯವಿಸಮ್ಬನ್ಧೇಸಾ ಛಟ್ಠೀ, ತಾಯ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸಾತ್ಯಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೇತಿ ವುತ್ತಿಯಂ-‘ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸಾ’ತಿ (ವುತ್ತಂ), ತೇನೇವ ಪಚ್ಚಯವಿಧಿಮ್ಹಿ ಕೂಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ನ ದೋಸಾ ಭವನ್ತೀತಿ, ಅತೋಯೇವಾತಿ ತದವಯವಾಚಿತ್ತತೋಯೇವ, ತಗ್ಗಹಣೇನೇತಿ ಅವಯವಗ್ಗಹಣೇನ, ಕತಾಕತಪ್ಪಸಙ್ಗಿತ್ತಾತಿ ಓತ್ತೇ ಕತೇಪಿ ಅಕತೇಪಿ ವುಕಾಗಮಸ್ಸ ಪಸಙ್ಗತೋ, ಭೂಯತ್ತತ್ತಾ ಹಿ ಓತ್ತಸ್ಸ ಭೂಗ್ಗಹಣೇ ಸತಿ ಕತೇಪಿ ಓತ್ತೇ ವುಕಾಗಮೇನ ಭವಿತಬ್ಬಮಕತೇಪಿ ತತೋವ ‘‘ಕತಾಕತಪ್ಪ ಸಙ್ಗೀ ಯೋ ವಿಧಿ ಸನಿಚ್ಚೋ’’ತಿ ನಿಚ್ಚತ್ತಾ ಓತ್ತಂ ಬಾಧಿತ್ವಾ ವುಕಾಗಮೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ವುಕಾಗಮೇ ಪಚ್ಛಾ ತೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ-‘ಅನ್ತಾವಯವೇ’ಚ್ಚಾದಿ.

೨೧. ಮಾನುಬನ್ಧೋ

ಯದಿನಿದ್ಧಾರಣೇ ಛಟ್ಠೀ ಅನ್ತಸ್ಸಾವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಅವಿಸೇಸೇನ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಅನ್ತತೋ ಬಾನುಬನ್ಧೋ ಪರೋ ಸಿಯಾ, ನ ಹಿ ದುತಿಯಂ ಸರಗ್ಗಹಣಮತ್ಥಿ, ಯೇನಾನ್ತೋ ವಿಸೇಸೀಯತೇಚ್ಚಾಹ-‘ನಿದ್ಧಾರಣ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ಕಾರಣಮಾಹ-‘ಸುತತ್ತಾ’ತಿ, ‘ಸರಾನ’ನ್ತಿ ಸುತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನ ‘‘ಸುತಾನುಮಿತೇಸುಸುತಸಮ್ಬನ್ಧೋಬಲವಾ’’ತಿ ರುನ್ಧತೀತೇತ್ಥಧಕಾರಸ್ಸಾ ನುಮಿತಸ್ಸ ಮಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ, ಸಮಾನ ಜಾತಿಯಸ್ಸೇವ ಲೋಕೇ ನಿದ್ಧಾರಣಪ್ಪತೀತಿ ಹೋತಿಚ್ಚಾಹ-‘ತಥಾ ಹಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಯಥಾ’ಕಣ್ಹಾ ಗಾವೀನಂ ಸಮ್ಪನ್ನಖೀರತಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅವಿಸೇಸಿತತ್ತೇಪಿ ಕಣ್ಹಾಯ ಕಣ್ಹಾಗಾವೀಯೇವ ಪತೀಯತೇ, ತಥೇಹಾಪಿ ಸರಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಅನ್ತಾತ್ಯನ್ತತ್ತೇನ ನಿದ್ಧಾರಿಯಮಾನೋ ಸಮಾನಜಾತಿಯೋ ಸರೋಯೇವ ಪತೀಯತೇ, ತೇನ ಸರಾನಂ ಯೇವಾನ್ತಾಪರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಭಾವೋ, ವಿಸೇಸನತ್ತೋತಿ ‘‘ಞಿಲತಸ್ಸೇ’’ತಿ (೫-೧೬೩) ಸುತ್ತೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತೇ ಅಯಮೇವೇತಿ ನಿಯಮಾಭಾವಾ ಯಸ್ಸಕಸ್ಸಚಿ ಅಕಾರಸ್ಸ ಞಿಪ್ಪತ್ತಿ, ತೇನಾನಿಟ್ಠಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಲಾನುಸಙ್ಗಿಸ್ಸೇವ ಅಸ್ಸಾತಿ ಲಸ್ಸ ಯಂ ವಿಸೇಸನತ್ತಂ ತಂ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಮಸ್ಸ ‘‘ಕತ್ತರಿಲೋ’’ತಿ (೫-೧೮) ಲಕಾರಸ್ಸಾತಿ ವಿಸೇಸನತ್ಥೋ ಲಕಾರೋ, ಇಧೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ‘‘ಮಾನುಬನ್ಧೋ’’ತಿಆದಿಸುತ್ತೇಯೇವ.

೨೨. ವಿಪ್ಪಟಿ

ಪರೋತಿ ವತ್ತತೇ, ಸೋ ಚಾಞ್ಞಾಧಿಕ್ಯಇಟ್ಠಾದ್ಯನೇಕತ್ಥೋಪಿ ಇಧ ಇಟ್ಠ ವಾಚೀ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಕಮ್ಮಬ್ಯತಿಹಾರೇಘಣಿತಿ ಕಮ್ಮಬ್ಯತಿಹಾರೋ ಕಿರಿಯಾಪರಿವತ್ತನಂ ಭಾವವಿಸೇಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ‘ಭಾವಕಾರಕೇಸ್ವಘಣ್ಘಕಾ’’ತಿ (೫-೪೪) ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವಿಹಿತತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧನನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಘಣಿ ವಿಪ್ಪಟೀ ಸೇಧೋ, ತೇನಾಹ-‘ಸಾಮಞ್ಞೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಮಾಹ-‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಟಿಸೇಧೋ’ತಿ, ಸಂಸಿದ್ಧಿಯಂ ವತ್ತಮಾನೋಪಿ ಸಿಧಿ ಉಪಸಗ್ಗಸಮ್ಬನ್ಧೇ ನಾತ್ಥನ್ತರೇಪಿ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರೋಧೋತ್ಯತ್ಥೋ, ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಕೇ ವಿರೋಧವಾಚಿತ್ತೇನ ಪಸಿದ್ಧತ್ತಮಾಹ ‘ತಥಾ ಹಿ’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ಕಥಮ್ಪನ ಪಮಾಣಭೂತಸ್ಸಾಚರಿಯಸ್ಸ ವಚನೇಸು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರೋಧೋ ಸಮ್ಭವತೀಚ್ಚಾಸಙ್ಕಿಯ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಾವಕಾಸತ್ತೇ ಸತಿ ಸಮ್ಭವತಿ ನಾಞ್ಞಥಾತಿ ‘ದ್ವಿನ್ನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ ವುತ್ತಿಗನ್ಥೋ ಪವತ್ತೋತಿ ವತ್ತುಂ ‘ಸೋಚಾ’ತಿಆದಿಮಾಹ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾನಜ್ಝಾಸಿತೇತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನಾನಕ್ಕನ್ತೇ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅನುಭಯತಾಗಿನೀತಿ ಯೋ ವಿಸಯೇಕದೇಸೋ ಉಭಯನ್ನ ಭಜತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಭಯಭಾಗಿನಿ ವಿಸಯೇಕದೇಸೇ, ಸಾಮಞ್ಞವಿಸಯೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಧೀನಂ ಸಾಧಾರಣೋ ವಿಸಯೋ, ತತ್ಥ ಪವತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಸತಿ ಸೋಚ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೋ ಜಾಯತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಇಮಿನಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ಪವತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ವಿಸಯವಿಸಯೀನಮಭೇದೇನ ಸುತ್ತೇ ‘ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೋ’ತಿವುತ್ತೋತಿ ‘ದ್ವಿನ್ನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ ವುತ್ತಿಗನ್ಥೋ ರಚಿತೋತಿ ದೀಪೇತಿ, ಪರೋ ಹೋತೀ ತಿವಿಧಿದಸ್ಸಿತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಯದಿ ನಿಯಮೋ-ಬ್ಭೂಪಗತೋ ಸಿಯಾ, ತದಾ ‘ಪರೋವಹೋತೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಾಣಿನಿಯಾ ಹಿ ಜಾತಿಯಂ ಪದತ್ಥೇ ಸಕಿಮೇವ ಲಕ್ಖಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಚರಿತತ್ಥತ್ತಾ ವಿಸಯನ್ತರೇ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಲಕ್ಖಣಾನಮಪ್ಪವತ್ತಿಯಂ ಪರಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಕಾರಿಯನ್ತಿ ವಿಧ್ಯತ್ಥಮಿದಂ ವಚನಂ, ಬ್ಯತ್ತಿಯನ್ತು ಪದತ್ಥೇ ಲತ್ವಾದೀನಮಿವ ಪರಿಯಾಯಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ನಿಯಮತ್ಥನ್ತಿ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ಇಧ ಪನ ಜಾತಿಯಂ ಬ್ಯತ್ತಿಯಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಾನಮಪ್ಪವತ್ತಿಯಮೇವ ವಿಧ್ಯತ್ಥಮೇವಿದಂ ವಚನಂ, ನ ನಿಯಮತ್ಥಮ್ಪೀತಿ ಪಟಿಪಾದೇತುಮಾಹ-‘ತಥಾಹಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಕಾಮಚಾರತೋ ಪರಿಸಮಾಪೀಯತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕಾಮತೋ ಪರಿಸಮಾಪನಞ್ಚೇತಿಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನೋ ಗೋಚರೇ ಅವಿಚ್ಛೇದಬ್ಯಾಪನೇನ ಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ. ಕಥಮ್ಪನೇಕಸ್ಸಾಪಿ ಪವತ್ತಿ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತ್ಯಾಸಙ್ಕಿಯ ಕಾರಣಮಾಹ‘ಉಭಯಮ್ಪಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಹಿಸದ್ದೋ ಯಸ್ಮಾತ್ಥೇ, ಯಸ್ಮಾ ಉಭಯಮ್ಪಿದಮಾಚರಿಯವಚನಂ, ತತೋಯೇವ ಪಮಾಣಂ, ಅಭಿಮತಕಾರಿಯವಿಧಾನೇ ಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ ಸದ್ದಿಕಾನುಮತತ್ತಾ(ತೇಸಂ) ವಿಧೀನಂ ವಿಧಾಯಕಞ್ಚ ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಮಾಣತ್ತಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಕಾರಣಮಾಹ-‘ಅನುಭಯಭಾಗಿಮ್ಹಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಯತೋ ಲದ್ಧಾವಕಾಸಾ ತತೋ ಸಮಾನಬಲಾತಿ, ಇತಿಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ, ವಿರುದ್ಧಾಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದಂ ದತ್ವಾ ‘ಅನುಭಯಭಾಗಿಮ್ಹಿ…ಪೇ… ವಿರುದ್ಧಾಚಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಚನಾನಂ ಪಮಾಣತ್ತಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಮಾನಬಲಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೋಕೇಪಿ ವಿರೋಧಿತ್ತಂ ಏಕಕ್ಖಣೇಯೇವ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾರಿಯೇ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ಚ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ದಿಟ್ಠನ್ತಮಾಹ ‘ಲೋಕೇಚೇ’ತ್ಯಾದಿ, ಏತ್ಥ ಚ ಪೇಸ್ಸಸ್ಸ (ಅ)ವಿರೋಧತ್ಥಿನೋ ಕಾರಿಯೇ ಅಪ್ಪವತ್ತಿರಿವ [ಅಪ್ಪವತ್ತಿಯೇವ (ಪೋತ್ಥಕೇ)] ಸಮಾನಬಲಾನ ಮುಭಿನ್ನಂ ವಚನಾನಂ ಕಾರಿಯೇ ಅಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ಸುಖೇನೋ ಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ.

ಜಾತಿಪಕ್ಖೇಯೇವ ಭಸ್ಸಕಾರೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಯುಗಪದಿಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ‘ಲತ್ವಾದೀನಮಿವ’ ಪರಿಯಾಯಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ವಣ್ಣಿತೋ, ತಸ್ಸಾಯುತ್ತತ್ತಮುಪದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘ನಚಾಪಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಭಿನ್ನವಿಸಯತ್ತಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಧೀನಂ ಭಿನ್ನವಿಸಯತ್ತಾ. ಅಭಿನ್ನವಿಸಯತ್ತೇ ಹಿ ಪರಿಯಾಯಕಪ್ಪನಾ ಯುತ್ತಿಮತೀ, ಅತೋಚ ಲತ್ವಾದೀನಮಭಿನ್ನವಿಸಯತ್ತಮ್ಪಟಿಪಾದಯಿತುಮಾಹ- ‘ಲತ್ವಾದಯೋ ಹಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅನವಯವೇನೇತಿ ಧಾತು ಮತ್ತತೋ ವಿಧಾನೇನಾವಯವಬ್ಯತಿರೇಕಸಬ್ಭಾವತೋ ಸಬ್ಬಧಾತುಪರಿಗ್ಗಹೇನ, ಯತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಧಾತ್ವತ್ಥೇಕದೇಸೇ ಪವತ್ತಾ ಸಮಾನಾ ಪವತ್ತಾ ಸನ್ತೋ ಲದ್ಧಾವಕಾಸಾ ಸಿಯುಂ ತಸ್ಸೇಕದೇಸಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೇನಾಪಿ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇನಾಪಿ ನ ವಿಧೀಯನ್ತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಲತ್ವಾದೀನ ಮೇಕಕ್ಖಣೇ ಅಸಮ್ಭವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕತೇ ಸತೀತರವಚನಾನ ಮಾನತ್ಥಕ್ಯಪ್ಪಸಙ್ಗಾಚ ಪರಿಯಾಯೇನ ಭವನ್ತೀತಿ ಯನ್ತಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಹಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಯುಗಪದಿಪ್ಪತ್ತಿಯಂ, ಇಹ ತಥಾಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಮಾಹ-‘ಸಾವಕಾ…ಪೇ… ವಚನ’ನ್ತಿ, ತತ್ಥಾತಿ ಯುಗಪದಿಪ್ಪತ್ತಿಯಂ. ಜಾತಿಯಮ್ಪದತ್ಥೇ ‘‘ಪುನಪ್ಪಸಙ್ಗವಿಜಾನನಾ ಸಿದ್ಧಂ, ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ ಯಂ ಬಾಧಿತಂ ತಮ್ಬಾಧಿತಮೇವಾ’’ತೀಮಾಸಮುಭಿನ್ನಂ ಪರಿಭಾಸನಮ್ಪವತ್ತಿಂ ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೋ ಆಹ- ‘ಪರಸ್ಮಿಂ ಚೇ’ತ್ಯಾದಿ, ಪರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇಟ್ಠೇ, ಪರಿಭಾಸನಮ್ಪನ ಅಯಮತ್ಥೋ ‘ಪುನಪ್ಪಸಙ್ಗವಿಜಾನನಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸುತ್ತಾನಮೇಕತ್ಥಪ್ಪ ಸಙ್ಗಸಙ್ಖಾತೇ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ ಸತಿಪರಮಿಟ್ಠಂ ಪಠಮಂ ಹೋತಿ, ಹೋನ್ತೇನ ತೇನ ಯದೀತರಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತೋಪಘಾತೋ ನ ಕತೋ ತದಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಪುನಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ತಸ್ಸ ವಿಜಾನನಾ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಸತಿ ಪಠಮಂ ಹೋನ್ತೇನ ಯಂ ಸುತ್ತಂ ಬಾಧಿತಂ ತಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಯದಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ ತಂ ಬಾಧಿತಮೇವೇ’ತಿ. ಬ್ಯತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ವಿಧ್ಯತ್ಥಮೇವಿದಂ ವಚನಂ, ನ ನಿಯಮತ್ಥನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ಬ್ಯತ್ತಿಯ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ಏವಂ ಮಞ್ಞತೇ ‘ಬ್ಯತ್ತಿಯಂ ಪಟಿಲಕ್ಖಿಯಂಲಕ್ಖಣಪ್ಪವತ್ತಿಯಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಾಧಾರಣಂ ಠಾನಮ್ಪತಿ ಯಾನಿ ವಚನಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ನಿರವಕಾಸತ್ತೇನ ತುಲ್ಯಬಲತ್ತಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯೇವಸಿಯಾ, ನತು ಪರಿಯಾಯಪ್ಪಸಙ್ಗೋ’ತಿ. ಬ್ಯತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಪರಿಭಾಸಾನಂ ಪವತ್ತಿ ವುತ್ತವಿಧಿನೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘ಪರಿಭಾಸಾನಮ್ಪಿ’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ.

ಜಾತಿಯಮ್ಪದತ್ಥೇ ‘‘ವತ್ತಮಾನೇತಿ ಅನ್ತಿ, ಸಿ ಥ, ಮಿ ಮ, ತೇ ಅನ್ತೇ, ಸೇ ವ್ಹೇ, ಏ ಮ್ಹೇ’’ಚ್ಚಾದೀನಂ ಲಕ್ಖಣಾನಮೇಕಮೇಕತ್ಥೇಪಿ ವತ್ತಮಾನೇತಿ ಅನ್ತಿ, ವತ್ತಮಾನೇ ಸಿ ಥ ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ವಾಕ್ಯೇಕದೇಸಾನಂ ಗಚ್ಛತಿಚ್ಚಾದೋ ಗಚ್ಛ ಸಿಚ್ಚಾದೋ ಚ ಲಕ್ಖಿಯೇ ಸಕಿಮ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಸಕೇ ವಿಸಯೇ ಪಠಮ ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸೇಕವಚನಜಾತಿ ಪರಿಸಮತ್ತಾತಿ ಚರಿತತ್ಥತ್ತಾ ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥಾತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೀಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುರಿಸಾನ ಮೇಕಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಿಯಂ ನ ಕಸ್ಸಚಿ, ಬ್ಯತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ಪಟಿಲಕ್ಖಿಯಂ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಾಧಾರಣಂ ಠಾನಂ ಪತಿಭಿನ್ನೇಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪೇಕತ್ಥೇ-ಕಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಿಯಂ ನ ಕಸ್ಸಚಿ, ತಥಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಿಣ್ಣಂ ಪುರಿಸಾನಮೇಕಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾಯಂ ವಚನಮಿದಂ, ಪರೋ ಹೋತೀತಿ ಮಜ್ಝಿಮುತ್ತಮಂ ಭವತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘ಯಥೇ’ಚ್ಚಾದಿನಾ ವುತ್ತಂ ವುತ್ತಿಗನ್ಥಮ್ಪಞ್ಹಮುಖೇನಾ ಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಕ್ವಪನಾ’ತಿಆದಿಮಾಹ, ನೇದಮುದಾಹರಣಮಮ್ಹಂ ಮನಂ ಭೋಸೇತಿ-ಯತೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧವಿಸಯಮೇವೇದಂ ನ ಹೋತಿ, ಕುತೋ ಯತೋ ‘‘ವತ್ತಮಾನೇತಿ ಅನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿಪ್ಪಭುತೀನಂ ವತ್ತಮಾನೇತಿ ಅನ್ತಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ವಾಕ್ಯೇಕದೇಸೇಹಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಮೇವ ಪುಬ್ಬಪರಚ್ಛಕ್ಕಾನಂ ಪುರಿಸವಚನವಿಸೇಸವಿಧಾಯಕೇನ ‘‘ಪುಬ್ಬಪರಚ್ಛಕ್ಕಾನ ಮೇಕಾನೇಕೇಸು ತುಮ್ಹಾಮ್ಹ ಸೇಸೇಸು ದ್ವೇದ್ವೇ ಮಜ್ಝಿಮುತ್ತಮಪಠಮಾ’’ (೬-೧೪) ತೀಮಿನಾ ವಾಕ್ಯಾವಯವೇನ ತುಮ್ಹಾಮ್ಹಸೇಸೇಸು ಪಯುಜ್ಜಮಾನೇಸು ಅಪ್ಪಯುಜ್ಜಮಾನೇಸು ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪುಬ್ಬಚ್ಛಕ್ಕಾನಂ ಪರಚ್ಛಕ್ಕಾನಞ್ಚ ಮಜ್ಝಿಮುತ್ತಮಪಠಮಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ದ್ವೇದ್ವೇ ವಚನಾನಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಭವನ್ತೀತಿ ‘ಗಚ್ಛಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’ತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಿಯೇವ ನತ್ಥಿ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪನ ಸಾವಕಾಸಾನ ಮೇಕಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಿಯೇವ ಹಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೋತಿ, ತಥಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧಪ್ಪಕಪ್ಪನಾಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತೀದಮುದಾಹಟಂ ಸಿಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಪರಿಭಾಸಾಯ ನಿರಾಕುಲಪ್ಪವತ್ತಿ ‘‘ಆದಿಸ್ಸಾ’’ ತೀಮಿಸ್ಸಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಕತಾಕತಪ್ಪಸಙ್ಗೀ ಯೋ ವಿಧಿ, ಸೋ ನಿಚ್ಚೋ, ಯೋತ್ವಕತೇಯೇವಾಯಮನಿಚ್ಚೋತಿ ವುತ್ತನಿಚ್ಚಾನಿಚ್ಚೇಸು ಅನ್ತರಙ್ಗಬಹಿರಙ್ಗೇಸು ಚಾತುಲ್ಯಬಲತ್ತಾ ನಾಸ್ಸ ಯೋಗಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾರೋ, ತಥಾಹಿ ನಿಚ್ಚಾನಿಚ್ಚೇಸು ನಿಚ್ಚಮೇವ ಬಲವನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಾನಿಚ್ಚಾನಮತುಲ್ಯಬಲತಾ, ಅನ್ತರಙ್ಗಬಹಿರಙ್ಗಪ್ಪಕಾರ(ಮ್ಪನ) ಉಪರಿ ‘‘ಲೋಪೋ’’ತಿ (೧-೩೯) ಸುತ್ತೇ ಪಕಾಸಿಸ್ಸಾಮ.

೨೩. ಸಙ್ಕೇತೋ

ವಚನಾರಮ್ಭಸ್ಸ ಫಲಮಾಹ-‘ಅನುಬನ್ಧೋತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ’ತ್ಯಾದಿ, ವುತ್ತಿಯಂ ‘‘ಯೋನವಯವಭೂತೋ ಸಙ್ಕೇತೋ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಭಾಸಿಸ್ಸಂ ಮಾಗಧಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಾ ಭಿಧಾನಪ್ಪಕರಣತೋ ಸದ್ದಸ್ಸಾನವಯವಭೂತೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೇತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ಕಸ್ಸ’ತ್ಯಾದಿಲ್ತುಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಲಕಾರೋ ಉದಾಹರಣಂ, ಪಕತಿಯಾದಿ ಸಮುದಾಯಸ್ಸಾತಿಆದಿವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಸಾಪ್ಪಾಯಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘ಏವಮಞ್ಞತೇ’ಚ್ಚಾದಿ ವುತ್ತಂ, ಕೇಚಿ ಸದ್ದಸತ್ಥಕಾರಾತಿ ಪಾಣಿನಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ವಚನನ್ತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಲೋಪೋ’’ತಿ (೧-೩-೯) ವಚನಂ, ಪಯೋಗಾಸಮವಾಯಿತಾತಿ ಕತ್ತಾಇಚ್ಚಾದಿಪ್ಪಯೋಗೇ ಅಸಮವಾಯಿತಾ ಅಪ್ಪಯೋಗಿತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ಲೋಪೋ ವಸೇಯೋ… ಅನುಪುಬ್ಬೋ ಬನ್ಧಿವಿನಾಸತ್ಥೋತಿ ಆಹು ಉಚ್ಚಾರಿತಪಧಂಸಿತ್ತಾ ಅನುಬನ್ಧ್ಯತೇ ವಿನಸ್ಸತೇತ್ಯನುಬನ್ಧೋತಿ ಇಮಾಯ ಸದ್ದ ಬ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿಯಾವಸೇನ.

೨೪. ವಣ್ಣ

‘ಅತೇನಾ’ತಿ (೨-೧೦೮) ಏತ್ಥ ಅತೋತಿ ರಸ್ಸಬ್ಯತ್ತಿನಿದ್ದೇಸೋ ವಾ ಸಿಯಾ ರಸ್ಸಜಾತಿನಿದ್ದೇಸೋ ವಾ ಸಕಲನಿಸ್ಸಯಬ್ಯಾಪೀ ಅತ್ಥಜಾತಿ ನಿದ್ದೇಸೋವಾ, ತತ್ಥ ರಸ್ಸಬ್ಯತ್ತಿನಿದ್ದೇಸೇ ಸತಿ ಬುದ್ಧಸಿದ್ಧಾದೀಸು ಯತ್ಥಕತ್ಥಚಿ ಅಕಾರೋ ಗಯ್ಹತೇತಿ ನೇಟ್ಠಪ್ಪಸಿದ್ಧಿ… ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ, ರಸ್ಸ ಜಾತಿನಿದ್ದೇಸೇ ಪನ ಬುದ್ಧಸಿದ್ಧಾದಿಸಬ್ಬಾಕಾರನ್ತಾನಂ ಲಕ್ಖಣಿಕಗವಾದ್ಯಕಾ ರನ್ತಾನಞ್ಚಾಕಾರೋ ಗಯ್ಹತೀತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಇಟ್ಠಪ್ಪಸಿದ್ಧಿ, ನಾಞ್ಞೋ ದೀಘೋ ಬ್ಯತ್ತನ್ತರತ್ತಾತಿ ನಾನಿಟ್ಠಪ್ಪತ್ತಿ ಆಕಾರತೋ ನಾಸ್ಸೇನಾಭಾವಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತೋತಿ ರಸ್ಸಜಾತಿನಿದ್ದೇಸೇ ನಿಸ್ಸಿತೇ ಸಬ್ಬಮಿದಮಿಟ್ಠಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತೀತಿ ನಾತ್ಥಜಾತಿ ನಿಸ್ಸೀಯತೇ, ನ ರಸ್ಸಬ್ಯತ್ತಿಚ, ‘‘ಯುವಣ್ಣಾನಮೇ ಓಲುತ್ತಾ’’ತಿ (೧-೨೯) ಆದೀಸು ಪನ ರಸ್ಸಬ್ಯತ್ತಿಯಾ ರಸ್ಸಜಾತಿಯಾ ವಾ ನಿದ್ದೇಸೇ ‘ತಸ್ಸೇದಂ ನೋಪೇತಿ’ಚ್ಚಾದೀಸು ಏಓಆದಿಕಮಿಟ್ಠಂ ಕತ್ಥಚಿ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಸಬ್ಬತ್ಥ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ ‘ವಾತೇರಿತಂ ಸಮೋನಾ’ತಿಆದೀಸು ಬ್ಯತ್ತನ್ತ ರತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಇಟ್ಠಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಯಾ ಇತ್ತಜಾತ್ಯಾದಿ ನಿಸ್ಸೀಯತೇ, ಅಥವಾ ವಣ್ಣುಚ್ಚಾರಣಮ್ಪತಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ವಣ್ಣುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಾನಂ ಉಚ್ಚನೀಚತದುಭಯ ಸಂಹಾರವಸೇನ ವಣ್ಣವಿಸೇಸುಪ್ಪತ್ತಿ ದಸ್ಸನತೋ ತೇಸಂ ವಸೇನ ರಸ್ಸ ಬ್ಯತ್ತಿನಿದ್ದೇಸೇ ರಸ್ಸಜಾತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಇಟ್ಠಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಯಾ ಇತ್ತಜಾತ್ಯಾದಿ ನಿಸ್ಸೀಯತೇ, ತತ್ಥ ವಣ್ಣ ಪರೇನ ಸವಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ನಿಯಮಿತುಂ ವಚನಮಿದಮಾರದ್ಧನ್ತಿ ‘ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾ’ತಿಆದಿನಾ ವಚನಾರಮ್ಭಫಲಮಾಹ, ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸುತ್ತಪ್ಪದೇಸೇ. ನನು ಸಯಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಪರಿಯತ್ತಂ, ನ ಹ್ಯಞ್ಞಂ ರೂಪಾ ಸಯಮತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ (ಸಯ)ತೋ ರೂಪನ್ತಿ ಸಿದ್ಧೇಪ್ಯೇವಂ ಸತಿ ಅತ್ಥೇತ್ಥ ಪರೋ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋತಿ ಞಾಪೇತುಂ ಸಞ್ಚ ರೂಪ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಿಕಾರೋ ಆಹಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ರೂಪಸ್ಸ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘ಸಞ್ಚ ರೂಪ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಿಯಂ ನಿದ್ದಿಸೀಯಮಾನತ್ತಾ ಚ ರೂಪನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ‘ಸಞ್ಚ ಗಯ್ಹತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಂರೂಪಗ್ಗಹಣಾಯಾಪಿಸದ್ದಂ ಕರೋತೋ-ಧಿಪ್ಪಾಯೋ-ಯನ್ತಿ ವತ್ತುಮಾಹ-‘ಅಞ್ಞಥೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಅಞ್ಞೇನಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಂರೂಪಗ್ಗಹಣಾಯ ಅಪಿಸದ್ದಾಭಾವೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೇತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥ ಸಮಾಸವಿಸಯೇ, ಗುಣೀಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಅಪ್ಪಧಾನಭೂತಸ್ಸಾಕಾರೇ ಕಾರಾದಿನೋ, ಸಮಾಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಧಾನತೂ ತತ್ತೇಪಿ ಗುಣೋ ಭವತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೋ-ಕಾರೇಕಾರಾದಿ ವಿಧಾಯ ಕತ್ತಾ, ವಿಧೀಯಮಾನೋ ಸವಣ್ಣೋವ ಪಧಾನಂ… ಇದಮತ್ಥಿತಾಯ ತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾತಿ. ನನು ವುತ್ತಿಯಮಪಿಸದ್ದಸ್ಸಾತ್ಥಂ ವದತಾ ಸಯಞ್ಚೇತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ತಥಾ ಸಯಮತ್ತನೀ’’ತಿ ನಿಘಣ್ಡುತೋ ಸಯಞ್ಚ-ತ್ತಾಕಾರೇಕಾರಾದಿಞ್ಚ ಗಯ್ಹತೀತ್ಯಮತ್ಥೋ ಸಮ್ಭಾವೀಯತೀತಿ ಚೋದನಮ್ಪನಸಿ ನಿಧಾಯ ‘ಸಞ್ಚ ರೂಪ’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಾರುಳ್ಹಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ತಥೇವಾಹಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ-‘ಸಯಞ್ಚೇ’ತ್ಯಾದಿ, ‘‘ಧನಞ್ಞಾತೀಸು ಸಂಸದ್ದೋ, ತಥಾತ್ತತ್ತನಿಯೇಸುಪೀ’’ತಿ ನಿಘಣ್ಡುವಚನತೋ ‘ಸ’ನ್ತಿ ಅತ್ತಾಪಿ ಗಯ್ಹತಿ, ಕೋ ಸೋ ಸದ್ದರೂಪಂ ಸಾಧಾರಣಂ, ‘ಸ’ನ್ತಿ ಅತ್ತನಿಯಮ್ಪಿ, ಕಿನ್ತಂ ಸದ್ದಾನ ಮಸಾಧಾರಣಂ ಸದ್ದರೂಪಂ, ತಥಾ ಸತಿ ಅತ್ತನಿಯಂ ರೂಪಂ ನಾಮಾತ್ತಸಙ್ಖಾತಸದ್ದಸಮ್ಬನ್ಧೀತಿ ಆಹ-‘ಸಂರೂಪಂ ಸದ್ದಾನಮಸಾಧಾರಣಂ ರೂಪ’ನ್ತಿ, ಏತಞ್ಚ ಇದನ್ತೀಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಅಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಸದ್ದರೂಪಂ, ಸತಿ ಸಮ್ಭವೇ ಬ್ಯಭಿಚಾರೇ ಚ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಕತಾಯ ಅಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ರೂಪಂ ವಿಸೇಸತಾ ಸಾಧಾರಣಸ್ಸಾಪಿ ಸಮ್ಭವೋ ವುತ್ತೋಯೇವ ನಾಮಾತಿ ಆಹ-‘ದುವಿಧಂ ಹಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಕಿನ್ತಂ ಸಾಧಾರಣಮಸಾಧಾರಣಞ್ಚರೂಪನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ರೂಪಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಮಾಹ-‘ತತ್ಥಾ’ತಿಆದಿ, ತತ್ಥಾತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸತ್ತಮೀ, ಸದ್ದಾನನ್ತಿ ಸಾತ್ಥಕನಿರತ್ಥಕಾನಂ ಯೇಸಂಕೇಸಞ್ಚಿ ಸದ್ದಾನಂ, ತಂತಂ ಸದ್ದತ್ತಾದೀಹಿ ತೇಸಂತೇಸಂ ಬುದ್ಧ ಅಇಆದೀನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಸದ್ದತ್ತಾದಿ, ಉಭಯತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ, ತೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಸದ್ದರೂಪಮತ್ಥರೂಪಂ ತಥಾ-ಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಂರೂಪನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಚತೂಸುಪಿ ಚೇತೇಸ್ವಸಾಧಾರಣಸ್ಸ ಸದ್ದರೂಪಸ್ಸೇವೋಪಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ತತ್ಥಾ’ತಿಆದಿ, ಸಾಧಾರಣರೂಪಬ್ಯುದಾಸೇನಾತಿ ಸಾಧಾರಣರೂಪಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ, ಉಪಾದಿಯನ್ತೋ ರೂಪಮೇವ ಸದ್ದಸ್ಸಸಂ, ನಾತ್ಥೋತಿ ಚ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಚ ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ‘ಇದಂ ದಸ್ಸೇತೀ’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ, ಅಸಾಧಾರಣಸ್ಸೇವೋಪಾದಿಯನೇ ಕಾರಣಮಾಹ-‘ತನ್ತ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ಇತರನ್ತಿ ಯೇ ಸಂಕೇಸಞ್ಚಿ ಸದ್ದಾನಂ ಸದ್ದತ್ತಾದಿ, ಪರಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಯಸ್ಸಕಸ್ಸಚಿ ಸದ್ದಸ್ಸಾಪಿ, ಇತಿ ಇದಂ, ಪತಿತಂ ಪಸಿದ್ಧಂ, ಏತ್ಥ ಪನ ಇತಿಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ, ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪಸಿದ್ಧಂ ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಯಾಗತೋ ಪದೇಸತೋ ಉಪಾದಿಯನ್ತೋತಿ ಪಕತಂ, ಸಂಸದ್ದವಿಸೇಸನಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಅಸಾಧಾರಣರೂಪೋಪಾದಿಯನೇಪಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಸದ್ದರೂಪಮೇವೋಪಾದೀಯತಿ ನಾಸಾಧಾರಣಮತ್ಥರೂಪಂ… ಇಮಿನಾ ವಕ್ಖಮಾನಕಾರಣತಾ [ತಾಯ (ಪೋತ್ಥಕೇ)] ವಸೇನಾತಿ ಆಹ-‘ಸದ್ದಸ್ಸೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಆಸನ್ನಂ…ಸದ್ದತೋ ಸದ್ದಭಾವಸಾ ನಞ್ಞತ್ತಾ, ವಿಪರಿಯಯತೋತಿ ವಿಪರಿಯಾಸೇನ ಅನಾಸನ್ನ ಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಚಕ್ಖುವಿಸಯೋಪಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ ಕಥಂ ಸೋತವಿಸಯಸದ್ದಸ್ಸ ನ ಆಸನ್ನೋ ಸಂರೂಪಮ್ಭವಿತುಮರಹತೀತಿ, ಕಾರಣನ್ತರಮಾಹ-‘ಅಹೇಯ್ಯತ್ತಾಚಾ’ತಿಆದಿ, ಅಹೇಯ್ಯತ್ತಾತಿ ಅಪರಿಚ್ಚಜನೀಯತ್ತಾ, ಇದಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ತೇ ಕಾರಣವಚನಂ, ತಂ ಸದ್ದರೂಪಂ, ನಿಚ್ಚಸಮ್ಬನ್ಧೀತಿ ನಿರನ್ತರಸಂಯೋಗೀ, ವಿಪರಿಯಯತೋತಿ ಹೇಯ್ಯತ್ತಾ, ತಥಾಹಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಹೇಯ್ಯತ್ತಂ ಬೋಧೇತಿ, ಅಪರಂ ಕಾರಣಮಾಹ-‘ಅಸಾಧಾರಣಞ್ಚ ರೂಪಂ’ತ್ಯಾದಿನಾ, ಸಾಧಾರಣೋ ಪರಿಯಾಯ ಸದ್ದಾನಂ, ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬತ್ತಾ, ಇದಾನಿ ಕಾರಣತ್ತಯಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ರೂಪಮೇವ ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಂನಾಮ, ನಾತ್ಥೋತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ತದೇವ’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ, ತದೇವನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ, ತಂ ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸರೂಪಪ್ಪಧಾನೇತಿ ‘‘ಗೋಸ್ಸಾ ವಙ’’ (೧-೩೨) ತ್ಯಾದೋ ಗೋಸ್ಸಾತ್ಯಾದಿಕೇ ಸರೂಪಪ್ಪಧಾನೇ.

೨೫. ನ್ತು

ನ್ತುಸುತಿಯಾ ಜನ್ತ್ವಾದೀನಮ್ಪಿ ‘‘ನ್ತನ್ತೂನಂನ್ತೋ ಯೋಮ್ಹಿ ಪಠಮೇ’’ (೨-೨೧೫) ತ್ಯಾದಿನಾ ಗಹಣಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಜಾತಿಯಮಭಿಪ್ಪಸಙ್ಗಬಾಧನತ್ಥಂ ಬ್ಯತ್ತಿಯಂ ವನ್ತ್ವಾದಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೀನಮುಪಾದಾನತ್ತಮಿದಮಾರದ್ಧಂ ‘‘ವನ್ತ್ವವಣ್ಣಾ’’ (೪-೭೯) ‘‘ತಮೇತ್ಥಸ್ಸತ್ತೀತಿ ಮನ್ತು’’ (೪-೭೮) ‘‘ಕತ್ತರಿ ಭೂತೇ ಕ್ತವನ್ತು ಕ್ತಾವೀ’’ (೫-೫೫) ತಿ ವಿಹಿತಾ ವನ್ತ್ವಾದಯೋ ನಾಮ.

ಇತಿ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪಞ್ಚಿಕಾಟೀಕಾಯಂ ಸಾರತ್ಥವಿಲಾಸಿನಿಯಂ

ಪರಿಭಾಸಾಧಿಕಾರೋ ಸಮತ್ತೋ.