೪. ಚತುಬ್ಬಣ್ಣವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೩೩೨. ಸನ್ತತಿಪರಿಯನ್ತಂ ವಂಸೇ. ಕುಲ ಸನ್ತಾನಬನ್ಧೂಸು, ಭೂವಾದಿ, ಣೋ, ಕುಲಂ, ವನ ಸಮ್ಭತ್ತಿಯಂ, ಸೋ. ಸಂತನು ವಿತ್ಥಾರೇ, ಣೋ. ಅಭಿಮುಖಂ ಜನೇತೀತಿ ಅಭಿಜನೋ, ಣೋ. ಗೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅಭಿಧಾನಂ, ಬುದ್ಧಿ ಚ, ತೇ ತಾಯತೀತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಗೋತ್ರಮ್ಪಿ. ಗವಂ ಸದ್ದಂ ತಾಯತೀತಿ ವಾ ಗೋತ್ತಂ, ತಾ ಪಾಲನೇ. ಅನುಪುಬ್ಬೋ ಇ ಗತಿಯಂ, ಕರಣೇ ಅ. ತನೋತಿಸ್ಮಾತಿ, ಸನ್ತತಿ, ನಲೋಪೋ, ಇತ್ಥಿಯಂ.

ಸನ್ತತಿ ಪನ್ತಿವಿತ್ಥಾರ-ಗೋತ್ತೇಸು ಕವಿಭೀ ಮತಾ;

ಪರಮ್ಪರಾ ಭವೇ ಚಾಪಿ, ಪುತ್ತಕಞ್ಞಾಸು ಸನ್ತತಿ.

ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸ್ಸಸುದ್ದಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಣ್ಣಾ ಕುಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಏತೇ ಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮಸಙ್ಕರತೋ ವಣ್ಣೇತಬ್ಬತೋ ಠಪೇತಬ್ಬತೋ ವಣ್ಣಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೇ. ವಣ್ಣ ಠಪನೇ.

೩೩೩-೩೩೪. ಛಕ್ಕಂ ಕುಲೀನೇ. ಕುಲಸ್ಸಾಪಚ್ಚಂ ಕುಲಿನೋ, ಇನೋ ಅಪಚ್ಚೇ. ಸೋಭನೋ ಜನೋ ಸಜ್ಜನೋ. ಸಪರತ್ಥಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಸಾಧು, ಸಾಧ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮ್ಹಿ, ಉ. ಸಭಾಯಂ ಸಾಧು ಸಭ್ಯೋ. ಸಾಧ್ವತ್ಥೇ ಯೋ. ಅಯ ಗತಿಯಂ. ಅಯಿತಬ್ಬೋ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅಯ್ಯೋ, ಕಮ್ಮನಿ ಯೋ. ಮಹಾಕುಲಸ್ಸಾಪಚ್ಚಂ ಮಹಾಕುಲೋ, ಣೋ.

ಭೂಭುಜನ್ತಂ ರಾಜಸಾಮಞ್ಞೇ. ಅತಿತೇಜವನ್ತತಾಯ ವಿಸೇಸೇನ ರಾಜತೇ ದಿಬ್ಬತೇತಿ ರಾಜಾ, ರಾಜ ದಿತ್ತಿಯಂ. ಭುಯಾ ಭೂಮಿಯಾ ಪತಿ ಭೂಪತಿ, ಭುಂ ಪಾಲೇತೀತಿ ವಾ ಭೂಪತಿ, ಪಾ ರಕ್ಖಣೇ,ತಿ, ರಸ್ಸೋ. ಪಥವಿಯಾ ಇಸ್ಸರೋ ಪತ್ಥಿವೋ, ಣೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ಇತ್ತಞ್ಚ. ಜಗತಿಂ ಭೂಮಿಂ ಪಾಲೇತೀತಿ ಜಗತಿಪಾಲೋ, ಕಮ್ಮನಿ ಣೋ. ದಿಸಾನಂ ಪತಿ ದಿಸಮ್ಪತಿ, ದಿಸಾ, ದಿಸಟ್ಠೇ ವಾ ಪಾಲೇತೀತಿ ದಿಸಮ್ಪತಿ, ರಸ್ಸತ್ತಂ, ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ ಚ. ಭುಂ ಭೂಮಿಂ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಭೂಭುಜೋ, ಭುಜ ಪಾಲನಜ್ಝೋಹರಣೇಸು, ಇಧ ಪಾಲನೇ, ರುಧಾದಿ. ಮಹಿಖಿತೋಪ್ಯತ್ರ. ಖಿ ನಿವಾಸಗತೀಸು, ಮಹಿಂ ಅಖಿ ಗತವಾ ಮಹೀಖಿತೋ.

೩೩೫. ಪಜ್ಜದ್ಧಂ ಮುದ್ಧಾಭಿಸಿತ್ತೇ ಜಾತಿಖತ್ತಿಯೇ, ‘‘ರಾಜಜಚ್ಚೇ ಚ ಖತ್ತಿಯೇ’’ತಿ ವಚನತೋ. ರಞ್ಞೋ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸಾಪಚ್ಚಂ ರಾಜಞ್ಞೋ, ಞ್ಞೋ ಅಪಚ್ಚೇ. ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ತು ವಿರಾ ಖತ್ತಂ, ರಾಜಞ್ಞದ್ವಿಜಲಿಙ್ಗನೋ’’ತಿ ರಭಸ, ರತನಕೋಸೇಸು ಪರಿಯಾಯಾ. ಖತ್ತಸ್ಸಾಪಚ್ಚಂ ಖತ್ತಿಯೋ, ಅಪಚ್ಚೇ ಇಯಪಚ್ಚಯೋ ದಿಸ್ಸತೇ, ಖೇತ್ತಾನಂ ಅಧಿಪತಿಭೂತತ್ತಾ ವಾ ಖತ್ತಿಯೋತಿಆದಿಕಪ್ಪಿಕರಾಜಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಪ್ಪಭವತ್ತಾ ಪನ ಮುದ್ಧಾಭಿಸಿತ್ತೇಸ್ವಪಿ ತಂಸಮಞ್ಞಾ, ಏಸ್ಸತ್ತಂ. ಖತ್ತಸ್ಸಾಪಚ್ಚಂ ಖತ್ತಂ, ಣೋ. ರಜ್ಜಾರೋಪನಸಮಯೇ ದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟಸಙ್ಖೋದಕೇನ ಗಙ್ಗಾನೀತೇನ ಮುದ್ಧನಿ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾದೀಹಿ ಅಭಿಸಿತ್ತತ್ತಾ ಮುದ್ಧಾಭಿಸಿತ್ತೋ, ಪಠಮಖತ್ತಿಯೋ. ತಪ್ಪಭವತಾಯ ಪನ ಅನಭಿಸಿತ್ತಾ ಚ ಮುದ್ಧಾಭಿಸಿತ್ತಾಖ್ಯಾ, ಯಥಾ – ಬ್ರಹ್ಮಬಾಹುಜಸ್ಸ ವಂಸೇ ಜಾತಸ್ಸಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಬಾಹುಜೋ. ಬ್ರಹ್ಮಬಾಹುತೋ ಜಾತತ್ತಾ ಬಾಹುಜೋತಿ ಹಿ ನಿಕಾಯನ್ತರಿಕಾನಂ ಲದ್ಧಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ರಾಜಿನಿ ಅಸೇಸಾ ಸಾಮನ್ತಾ ಪಣಮನ್ತಿ, ಸೋ ಅಧಿಸ್ಸರಾಖ್ಯೋ [ಅಮರ ೧೮.೨]. ಸಂ ಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗೋ ಅನ್ತೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಸಮನ್ತಾ, ಸವಿಸಯಾನನ್ತರಾ ಭೂಮಿ, ಸಮನ್ತಾಯ ಇಮೇ ಸಾಮನ್ತಾ, ಅನನ್ತರರಾಜಾನೋ.

ದ್ವಯಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನಿ. ಸಬ್ಬಭೂಮಿಯಾ ಇಸ್ಸರೋ ಸಬ್ಬಭುಮ್ಮೋ, ಣ್ಯೋ. ಪುಞ್ಞೋಪನೀತೇನ ಚಕ್ಕರತನೇನ ವತ್ತತೇ ಅಸಾಧುದಮನಿಕಾದಿರಾಜವತ್ತಂ ಅನುತಿಟ್ಠತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಣೀ, ಚಕ್ಕರತನಂ ವತ್ತೇತಿ ಆಕಾಸೇ ಅತ್ತನೋ ಪುರತೋ ಗಮಯತೀತಿ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಪುಞ್ಞಚಕ್ಕಂ, ಚತುಚಕ್ಕಂ ವಾ ಸತ್ತೇಸು ವತ್ತೇತಿ, ತೇ ವಾ ಅಸ್ಮಿಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಚಕ್ಕರತನುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಚರಿತಂ ದಸರಾಜಧಮ್ಮಂ ವತ್ತಮೇತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ. ತತ್ಥ ಅನ್ತೋಜನಸ್ಮಿಂ ಬಲಕಾಯೇ ಧಮ್ಮಿಕಾರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ ಸಂವಿಧಾನಂ, ಖತ್ತಿಯೇಸು, ಅನುಯುತ್ತೇಸು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು, ನೇಗಮಜಾನಪದೇಸು, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು, ಮಿಗಪಕ್ಖೀಸು, ಅಧಮ್ಮಕಾರಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ಅಧನಾನಂ ಧನುಪ್ಪಾದನಂ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನನ್ತಿ ಇದಂ ದಸವಿಧಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಂ, ಇದಮೇವ ಚ ಗಹಪತಿಕೇ, ಪಕ್ಖಿಜಾತೇ ಚ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ಗಹಣವಸೇನ ದ್ವಾದಸವಿಧಮ್ಪಿ ದೀಪೇಸು. ಚತೂಸ್ವಪಿ ದೀಪೇಸು ಆಣಾಧಮ್ಮಚಕ್ಕಾನಿ ಸತ್ತೇಸು ಪವತ್ತೇತೀತಿ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ. ಅಞ್ಞೋ ಅಸಬ್ಬಭುಮ್ಮೋ ಅನವಕಾಸೋ ಸಾಮನ್ತೋ ಭೂಪೋ ಮಣ್ಡಲಿಸ್ಸರೋ ನಾಮ. ಸಯಮಾಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸೇವ ಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಇಸ್ಸರೋ, ನ ಸಬ್ಬಮಣ್ಡಲಸ್ಸಾತಿ ಮಣ್ಡಲಿಸ್ಸರೋತಿಪಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬಭುಮ್ಮೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ಚತುದೀಪಿಸ್ಸರೋ ರಾಜಾ ದೀಪಿತೋ, ಇಧಾನಾಗತೇಪಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥಿತೇನ ಅಧಿಸ್ಸರಪದೇನ ಏಕದೀಪಿಸ್ಸರೋ ರಾಜಾ, ಮಣ್ಡಲಿಸ್ಸರಪದೇನ ಪದೇಸಿಸ್ಸರೋ ರಾಜಾ ದೀಪಿತೋ. ಅಥ ವಾ ಮಣ್ಡಲಿಸ್ಸರಪದೇನ ಏಕದೀಪಿಸ್ಸರೋ ರಾಜಾ, ಸೇಸೇಹಿ ರಾಜರಾಜಞ್ಞಾದೀಹಿ ಬಾಹುಜಪರಿಯನ್ತೇಹಿ ಪದೇಸಿಸ್ಸರೋ ದೀಪಿತೋ.

೩೩೬. ದ್ವಯಂ ರಾಜಭೇದೇ. ಸುಖುಮತಾಯ ಲೀನಾ ಅಪಾಕಟಾ ಛವಿಯೋ ಯೇಸಂ ತೇ ಲಿಚ್ಛವಿನೋ. ಲಿಚ್ಛವೀ ಚ ವಜ್ಜೀ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೋ. ದ್ವಯಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕುಲೇ ರಾಜಿನಿ. ಪುರಿಮತರಸಮ್ಭೂತೇ ಸಕ್ಯಕುಲೇ ಸಞ್ಜಾತತ್ತಾ ಸಕ್ಯೋ, ಣೋ. ಸಕ್ಕೋಪಿ. ಸಕ್ಯೇ ಭವೋ ಸಾಕಿಯೋ, ಇಯೋ, ಯಲೋಪೋ, ದೀಘೋ ಚ.

ಪಞ್ಚಕಂ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಮಾತರಿ. ಭದ್ದ ಕಲ್ಯಾಣೇ, ಸೋಖ್ಯೇ ಚ. ಕುಲಾಚಾರರೂಪಾದಿವಸೇನ ಕಲ್ಯಾಣತ್ತಾ ಭದ್ದಾ. ಕಚ್ಚಸ್ಸಾಪಚ್ಚಂ ಕಚ್ಚಾನಾ, ಅಪಚ್ಚಸದ್ದೋಯಂ ನಿಚ್ಚಂ ನಪುಂಸಕೇ ಪುತ್ತೇ, ಪುತ್ತಿಯಞ್ಚ ಭವತೀತಿ. ‘‘ರಾಹು ವಿಯ ಚನ್ದಂ ಮಮ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಲಾತುಕಾಮೋ ಚಾಯಂ ಮೇ ಪುತ್ತೋತಿ ರಾಹುಲೋತಿ ನಾಮೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ರಾಹು ಜಾತೋ, ಬನ್ಧನಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಪಿತರಾ ವುತ್ತೋ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋಯೇವೇತ್ಥ ರಾಹುಲೋ, ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಬಿಮ್ಬಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸರೀರಂ, ಅತಿಸಯವಣ್ಣಸರೀರಯುತ್ತತಾಯ ಬಿಮ್ಬಾ, ವಮಿಧಾತುಮ್ಹಾ ವಾ ಬೋ, ವಸ್ಸ ಬತ್ತಂ. ಯಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿವಾರೋ, ಕಿತ್ತಿ ಚ, ತೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಯಸೋಧರಾ, ಮನಾದಿತ್ತಾ ಅಸ್ಸೋ.

೩೩೭-೩೩೯. ಯೇಸಂ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಧನಂ ಸತಂ ಹೋತಿ, ಕೀದಿಸಂ ತಂ ಧನಂ? ನಿಧಾನಗಂ ಪಥವಾದೀಸು ನಿಧಾನವಸೇನ ಗತಂ ಪವತ್ತಂ, ತೇಸಂ ಧನಾನಂ ಸತಂ ಕಹಾಪಣಾನಂ, ಕಿತ್ತಕಪ್ಪಮಾಣಾನಂ? ಕೋಟೀನಂ ಸತಂ. ಕೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ? ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟ್ಠಾಸೇನ, ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಾ ಕೋಟೀನಂ ಸತಂ ಹೋತಿ. ದಿವಸವಳಞ್ಜೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ವಳಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಪನ ಕಹಾಪಣೋ ವೀಸತಮ್ಬಣಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತೇ ಖತ್ತಿಯಾ ‘‘ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾ’’ತ್ಯುಚ್ಚನ್ತೇ. ಮಹನ್ತೋ ಧನಸಾರೋ ಯೇಸನ್ತೇ ಮಹಾಸಾಲಾ, ಲತ್ತಂ, ಅಮ್ಬಣಮತ್ರ ಏಕಾದಸದೋಣಮತ್ತಂ.

ಯೇಸಂ ದ್ವಿಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ನಿಧಾನಗಾನಿ ನಿಧಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಿ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ದಿವಸವಳಞ್ಜೋ ಪನ ಕಹಾಪಣೋ ದಸಮ್ಬಣಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತೇ ದ್ವಿಜಾ ‘‘ದ್ವಿಜಮಹಾಸಾಲಾ’’ತ್ಯುಚ್ಚನ್ತೇ.

ನಿಧಾನಗೇ, ವಳಞ್ಜೇ ಚ ಧನೇ ತದುಪಡ್ಢೇ ತೇಸಂ ದ್ವಿಜಮಹಾಸಾಲಾನಂ ಧನಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢಭಾಗೇ ಸತಿ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಾ ನಾಮ ಸಿಯುಂ, ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನೇವ ಧನಪರಿಚ್ಛೇದೋ.

೩೪೦. ಯೋ ನ ಹೀನೋ, ನ ಚುಕ್ಕಟ್ಠೋ, ಮಜ್ಝಿಮಾಧಿಕಾರಬ್ಯವಟ್ಠಿತೋ ರಾಜಪುತ್ತಸೇನಾಪತಿಮಹಾಕಣಿತ್ಥರಾದಿ, ಸೋ ಮಹಾಮತ್ತೋ. ಮಹತೀ ಮತ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಯಸ್ಸ ಮಹಾಮತ್ತೋ, ರೂಪಭೇದೇನ ಪಟ್ಠಾನಂ ಕ್ಲೀವಂ.

‘‘ಪಕತಿಯಂ ಮಹಾಮತ್ತೇ, ಪಞ್ಞಾಯಂ ಪರಮತ್ತನಿ;

ನಪುಂಸಕಂ ಪಧಾನಂ ತಂ, ಏಕತ್ತೇ ತು’ತ್ತಮೇ ಸದಾ’’ತಿ.

ರಭಸೋ ಚ. ‘‘ಮಹಾಮತ್ತೋ, ಪಟ್ಠಾನೋ ಚಾ’’ತಿ ತು ಪುಂಸಕಣ್ಡೇ ವೋಪಾಲಿತೋ. ಪಕಟ್ಠೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪಟ್ಠಾನಂ, ಯು [ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾ ಟೀಕಾ ೯೮೩, ೧೧೨೩ ಗಾಥಾಸುಪಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ].

ಪಞ್ಚಕಂ ಮನ್ತಿನಿಮ್ಹಿ. ಮತಿಪ್ಪಧಾನೋ ಸಚಿವೋ ಸಹಾಯೋ. ಇತಿಕತ್ತಬ್ಬತಾವಧಾರಣಂ ಮನ್ತೋ, ತಂಯೋಗಾ ಮನ್ತಿನೀ. ಅಸ್ಸತ್ಥ್ಯತ್ಥೇ ಇನೀ, ಅಥ ವಾ ಮನ್ತೇನ ನಯತೀತಿ ಮನ್ತಿನೀ, ಅಥ ವಾ ಮನ್ತಯೋಗಾ ಮನ್ತಿ, ನೇತೀತಿ ನೀ, ಮನ್ತಿ ಚ ನೀ ಚಾತಿ ಮನ್ತಿನೀ. ‘‘ಮತಿಸಚಿವಮನ್ತಿನೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತದಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ದ್ವನ್ದೋ. ರಞ್ಞಾ ಸಹ ಜೀವತೀತಿ ಸಜೀವೋ. ಸಚತೇ ಸಮವೇತೋ ಭವತೀತಿ ಸಚಿವೋ. ಸಚ ಸಮವಾಯೇ, ವೋ, ಇಕಾರಾಗಮೋ ಚ. ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ರಞ್ಞಾ ಮನ್ತೇನ ಅಮಾ ಸಹ ಭವತೀತಿ ಅಮಚ್ಚೋ, ಅಮಾಸದ್ದೋಯಂ ನಿಪಾತೋ ಸಹತ್ಥೇ ಚ್ಚಪಚ್ಚಯೋ. ಸಜೀವಮತ್ತೇ ಚಾಮಚ್ಚಸದ್ದೋ ವತ್ತತಿ. ದ್ವಯಂ ಸೇನಾಪತಿಮ್ಹಿ. ಸೇನಂ ನಯತೀತಿ ಸೇನಾನೀ. ಚಮೂನಂ ಸೇನಾನಂ ಪತಿ ಚಮೂಪತಿ.

೩೪೧. ನ್ಯಾಸಾದೀನಂ ಇಣಾದಾನದಾಯವಿಭಾಗಾದೀನಂ ವಿವಾದಾನಂ ವೋಹಾರಾನಂ ಉಪದಟ್ಠರಿ ಉಪದಸ್ಸಿತೇ ಅಕ್ಖದಸ್ಸೋ, ಅಕ್ಖೇ ವೋಹಾರೇ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅಕ್ಖದಸ್ಸೋ, ಣೋ, ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಿಯೋ. ಪುಚ್ಛಾವಿವಾಕೋ, ಪಞ್ಹವಿವಾಕೋಪ್ಯತ್ರ.

ಪಜ್ಜಡ್ಢಂ ಪಟಿಹಾರೇ. ದ್ವಾರೇ ನಿಯುತ್ತೋ ದೋವಾರಿಕೋ, ಣಿಕೋ, ಓಕಾರಾಗಮೋ. ಪಟಿಹರತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ತೇನಾತಿ ಪಟಿಹಾರೋ, ಣೋ. ದ್ವಾರೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ದ್ವಾರಟ್ಠೋ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ದ್ವಾರಪಾಲಕೋ. ದ್ವಾರಟ್ಠಿತೋ, ದಸ್ಸಕೋಪ್ಯತ್ರ.

೩೪೨. ರಾಜೂನಂ ಅಙ್ಗರಕ್ಖಗಣೋ ಅನೀಕಟ್ಠೋತಿ ಮತೋ. ‘‘ರಕ್ಖಿವಗ್ಗೋ ತು ಯೋ ರಞ್ಞಂ, ಸೋ’ನೀಕಟ್ಠೋ’ಭಿಧೀಯತೇ’’ತಿ ಅಮರಮಾಲಾಯಞ್ಚ, ಅನೀಕೇನ ಸಮೂಹೇನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅನೀಕಟ್ಠೋ, ಣೋ.

ದ್ವಯಂ ಮಹಲ್ಲಕೇ. ಕಞ್ಚುಕಂ ಚೋಳಂ, ತಂಯೋಗಾ ಕಞ್ಚುಕೀ. ಸೋಕಂ ವಿನ್ದತೀತಿ ಸೋವಿದಲ್ಲೋ. ವಿದ ಲೋಭೇ, ಲೋ, ಕಲೋಪೋ. ಥಾಪತಿ, ಸೋವಿದೋಪ್ಯತ್ರ. ದ್ವಯಂ ಸೇವಕೇ. ಪಭುನೋ ಪಚ್ಛಾ ಜೀವತೀತಿ ಅನುಜೀವೀ, ಣೀ. ಸೇವ ಸೇವನೇ, ಭೂ, ಣ್ವು. ಅತ್ಥೀಪ್ಯತ್ರ. ಅತ್ಥ ಯಾಚನಾಯಂ. ಅತ್ಥನಮತ್ಥೋ, ಆಸೀಸೋ, ತಂಯೋಗಾ ಅತ್ಥೀ.

೩೪೩. ದ್ವಯಂ ಅಧಿಕಮತ್ತೇ. ಗಾಮೇಸು ಅಧಿಕತ್ತಾ ಅಧಿಕಾ ಇಕ್ಖಾ ಅನುಭವನಮೇತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಕ್ಖೋ, ಇಸ್ಸತ್ತಂ. ಅಧಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಅಧಿಕತೋ. ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಥಾಯುಕಗೋಪಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ನಾಮಂ. ತತ್ರ ಏಕಗಾಮೇ ಅಧಿಕತೋ ಥಾಯುಕೋ, ಬಹೂಸು ಗಾಮೇಸ್ವಧಿಕತೋ ಗೋಪೋ. ವುತ್ತಞ್ಚಾಮರಕೋಸೇ ‘‘ಥಾಯುಕೋಧಿಕತೋ ಗಾಮೇ, ಗೋಪೋ ಗಾಮೇಸು ಭೂರಿಸೂ’’ತಿ. [ಅಮರ ೧೮.೭] ರುದ್ದೇನಾಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಾಮೇಸ್ವಧಿಕತೇ ಗೋಪೋ, ಗೋಟ್ಠಜ್ಝಕ್ಖೇಪಿ ವಲ್ಲಭೋ’’ತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೮.೭].

ದ್ವಯಂ ಸುವಣ್ಣರಜತಜ್ಝಕ್ಖಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ನಾಮಂ. ಹಿರಞ್ಞಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಕತಸುವಣ್ಣಾದಿ, ತತ್ರ ನಿಯುತ್ತೋ ಹೇರಞ್ಞಿಕೋ. ಕನ ದಿತ್ತಿಗತಿಕನ್ತೀಸು, ನಿಪುಬ್ಬೋ, ಖೋ, ನಿಕ್ಖೋ, ಸುವಣ್ಣಾದಿವಿಕಾರೋ, ತತ್ರ ನಿಯೋಗೋ ನಿಕ್ಖಿಕೋ. ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಸುವಣ್ಣಜ್ಝಕ್ಖೇ ಭೋರಿಕೋ. ಭೂರಿಸದ್ದೋ ಸುವಣ್ಣೇ, ತಂಯೋಗಾ ಭೋರಿಕೋ. ರೂಪ್ಯಾಜ್ಝಕ್ಖೇನಿಕ್ಖಿಕೋ, ತಸ್ಮಾ’ಯ’ಮುಭಯತ್ರಾಪಿ ಹೇರಞ್ಞಿಕೋತಿ ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಮಿಂಯೇವ. ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಭೋರಿಕೋ ಕನಕಾಜ್ಝಕ್ಖೋ,

ರೂಪ್ಯಾ’ಜ್ಝಕ್ಖೋ ತು ನಿಕ್ಖಿಕೋ’’ತಿ [ಅಮರ ೧೮.೭].

ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ವಿಜಿಗೀಸಭೂತಸ್ಸ ದೇಸಾನನ್ತರೋ ಸಮನ್ತತೋ ಮಣ್ಡಲೀಭೂತೋ ರಾಜಾ ಸತ್ತುರುಚ್ಚತೇ ಏಕತ್ಥಾಭಿನಿವೇಸಿತತ್ತಾ. ತತೋ ಪರಂ ವಿಜಿಗೀಸಭೂಮ್ಯೇಕನ್ತರಿಕೋ ಮಿತ್ತೋ ಏಕತ್ಥಕಾರಿತ್ತನೋಪಕಾರತ್ತಾ. ಅರಿವಿಜಿಗೀಸಮಿತ್ತಾನಂ ಪನ ಮಣ್ಡಲಾನಂ ಬಹಿಭೂತೋ ದೂರಮಣ್ಡಲಟ್ಠೋ ವಿಜಿಗೀಸಭೂಮಿಯಾ ಅಚ್ಚನ್ತಬ್ಯವಹಿತೋ ಬಲಾಧಿಕೋಪಿ ಯೋ ನಾಪಕರೋತ್ಯುಪಕಾರೋತಿ ವಾ, ಸ ಉದಾಸೀನೋ ದೂರಮಣ್ಡಲತ್ತೇನೋಪಕಾರತ್ತಾ. ದೂರಮಣ್ಡಲೇ ಆಸತೀತಿ ಉದಾಸೀನೋ, ಉಪುಬ್ಬೋ ಆಸ ಉಪಸೇವನೇ, ಯು, ಅಸ್ಸಿ, ದಾಗಮೋ ಚ. ಸತ್ತುಮಭಿಯುಞ್ಜಮಾನಸ್ಸ ವಿಜಿಗೀಸಸ್ಸ ಸತ್ತುಹಿತಾಯ ಯೋ ಪಣ್ಹಿಂ ಗಣ್ಹತಿ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ವತ್ತತಿ, ಸೋ ಪಣ್ಹಿಗ್ಗಾಹೋ. ‘‘ಪಣ್ಹಿ ಪಚ್ಛಾ ಪದಂ ವಿಜಿಗೀಸಸ್ಸಾ’’ತಿ ರತನಕೋಸೇ. ‘‘ಪಣ್ಹಿಪಾದೇ ಬ್ಯೂಹಪಿಟ್ಠೇ’’ತಿ [ತಿಕಣ್ಡಸೇಸ ೩.೩.೧೩೪] ತಿಕಣ್ಡಸೇಸೋ. ‘‘ಪಣ್ಹಿ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇ ಚ, ಪಾದಮೂಲೋಮದಿಟ್ಠಿಸು. ಸೇನಾಪಿಟ್ಠೇ ಕುಮ್ಭಿಯಞ್ಚೇ’’ತಿ ತು ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ.

೩೪೪-೩೪೫. ದಿಟ್ಠನ್ತಂ ರಿಪುಮ್ಹಿ. ಮಿತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಅಮಿತ್ತೋ, ರಪತ್ಯವಣ್ಣಂ ರಜತೇತಿ ರಿಪು, ಉ, ಇತ್ತಂ, ರಪ, ಲಪ, ಜಪ, ಜಪ್ಪ ವಚನೇ ವಾ. ವೇರಂ ವಿರೋಧೋ ಯಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ವೇರೀ, ಈ, ದುಕ್ಖಹೇತುತ್ತಾ ಸಪತ್ತಿ ಇವ ಸಪತ್ತೋ, ಇವತ್ಥೇ ಅಕಾರಪಚ್ಚಯೋ. ಅರ ಗಮನೇ,ತಿ, ಭೂವಾದಿತ್ತಾ ಆಗಮೋ. ಸದ ಸಾದನೇ, ತು, ಭೂವಾದಿ, ಸತ್ತು, ಯವಾದಿಚುಣ್ಣೇಪಿ. ಅರ ಗಮನೇ, ವೇರಮರತೀತಿ ಅರಿ, ರಸ್ಸನ್ತೋ ಇ. ಸಪತ್ತಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ದ್ವನ್ದೋ, ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೋ ಚ ವಿಸಂಯೋಗೋ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ಚಗ್ಗಹಣೇನ ಏಕತಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಚ. ಪತಿಯಮತ್ಥನಂ ಪಚ್ಚತ್ಥೋ, ತಂಯೋಗಾ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೋ, ಪತಿಯಂ ವಿಪರೀತಗಮನಂ. ಪನ್ಥ ಗತಿಯಂ, ಚುರಾದಿ. ಪರಿಪನ್ಥೋ ಪರಿಸ್ಸವಟ್ಠಾನಂ, ತಂಯೋಗಾ ಪರಿಪನ್ಥೀ. ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ ಪಕ್ಖೋ ಸಹಾಯೋ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ, ತಥಾ ವಿಪಕ್ಖೋ. ನ ಹಿತೋ ಅಹಿತೋ. ಹಿಂಸಾಯಂ ರಮತೀತಿ [ಪರತೀತಿ (?)] ಪರೋ, ಕ್ವಿ. ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಅಮತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ, ಅಮ ಗಮನೇ, ತೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ. ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಮಾ ಈತಿ ಉಪದ್ದವೋತಿ ಅನೀತೋ, ಮಿತ್ತೋ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಪಚ್ಚನೀತೋ, ಸೋ ಏವ ಪಚ್ಚನೀಕೋ, ತಸ್ಸ ಕೋ, ಯಥಾ ನಿಯಕೋ. ವಿರೋಧೋಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ವಿರೋಧೀ, ಈ. ದಿಸ, ದುಸ ಅಪ್ಪೀತಿಯಂ, ದಿವಾದಿ. ವಿದುಸ್ಸನಸೀಲತಾಯ ವಿದ್ದೇಸೀ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ಇಸ್ಸೇತ್ತಂ. ದುಸ್ಸತೀತಿ ದಿಸೋ, ಅ. ತಪಚ್ಚಯೇ ದಿಟ್ಠೋ, ಧಾತ್ವನ್ತೇನ ಸಹ ಟ್ಠಾದೇಸೋ. ದ್ವೇಸಣೋ, ದುಹದಯೋ, ದಸ್ಸು, ಸಾತ್ತವೋ, ಅಭಿಘಾತೀಪ್ಯತ್ರ.

ದ್ವಯಂ ಅನುಕೂಲನೇ. ಅನುರೋಧನಂ ಅನುರೋಧೋ, ಣೋ. ರುಧ ಆವರಣೇ. ಅನುರೂಪಂ ಪವತ್ತನಂ ಅನುವತ್ತನಂ, ವತು ವತ್ತನೇ, ಭೂ, ಯು.

೩೪೬. ಪಞ್ಚಕಂ ಮಿತ್ತಸಾಮಞ್ಞೇ. ಮಿದ ಸ್ನೇಹೇ, ಭೂವಾದಿ, ತೋ, ವಯಸಾ ತುಲ್ಯೋ ವಯಸೋ, ಮೂಲವಯೋಸದ್ದೇಹಿ ಸಞ್ಞಾಯಂ ಸಪಚ್ಚಯೋ [ಯಪಚ್ಚಯೋ (?) ಪಾಣಿನಿ ೪.೪.೯೧ ಸುತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಸಬ್ಬಕಾರಿಯೇಸು ಸಹ ವಯತೀತಿ ವಾ ವಯಸೋ, ವಯ ಗಮನೇ, ಸಹಸ್ಸ ಸೋ ವಣ್ಣವಿಪರಿಯಯೋ. ಸಹ ಅಯತಿ ಕಿಚ್ಚೇಸೂತಿ ಸಹಾಯೋ, ಅಯ ಗಮನೇ, ಸಹಸ್ಸ ಸಾಭಾವೋ, ಯಥಾ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ. ಸಹ ವಾ ಹಾನಿ, ಅಯೋ ವಾ ವುಡ್ಢಿ ಯಸ್ಸ ಸಹಾಯೋ, ತಿಪದಬಹುಬ್ಬೀಹಿ, ಯಥಾ ಪರಕ್ಕಮಾಧಿಗತಸಮ್ಪದಾ. ಅಥ ವಾ ಹಾನಿ ಚ ಆಯೋ ಚ ಹಾಯಾ, ನಿಲೋಪೋ, ತೇ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಸಹಾಯೋ, ‘‘ಸಪಕ್ಖಕೋ, ಸಲೋಮಕೋ’’ತ್ಯಾದೀಸು ವಿಯ ಸಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥತ್ತಾ. ಸುನ್ದರಂ ಹದಯಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಸುಹದಯೋ, ಅಲೋಪೋ, ದ್ಯಸ್ಸ ಜೋ, ಸೋವ ಸುಹಜ್ಜೋ. ಸಹ ಪರಿಸಹನೇ. ಪರಿಸಹನಂ ಅದುಸ್ಸನಂ, ಖೋ, ಹಲೋಪೋ, ಸಖಾ, ರಾಜಾದಿ, ಸಮಾನೋ ಖ್ಯಾತೋ ಪತೀತೋ ವಾ ಸಖಾ, ಯಲೋಪೋ, ಸಮಾನಸ್ಸ ಚ ಸಭಾವೋ. ಸಿನಿದ್ಧೋ, ಸ್ನಿದ್ಧೋ, ಸವಯೋಪ್ಯತ್ರ. ಸಖ್ಯಸತ್ತಪದಿನಾ ಪನ ಮೇತ್ತಿಯಂ ವತ್ತನ್ತಿ. ಸಖಿಮ್ಹಿ ಭವಂ ಸಖ್ಯಂ. ಸತ್ತಹಿ ಪದೇಹಿ ಅವಗಮ್ಯತೇತಿ ಸತ್ತಪದಿನಂ [ಸತ್ತಪದೀನ (ಅಮರ ೧೮.೧೨)], ಇನೋ.

ದ್ವಯಂ ಅಭೇಜ್ಜಮಿತ್ತೇ. ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಭಜತೀತಿ ಸಮ್ಭತ್ತೋ, ಭಜ ಸೇವಾಯಂ, ಭೂವಾದಿ. ದಳ್ಹೋ ಥಿರೋ ಮಿತ್ತೋ ದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ. ದ್ವಯಂ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಮಿತ್ತೇ. ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ. ಸಂಸದ್ದೋಯಮಪ್ಪತ್ಥೋ. ದಿಸ ಪೇಕ್ಖನೇ, ದಸ್ಸನಂ ದಿಟ್ಠಂ, ತಂ ಮತ್ತಾ ಪಮಾಣಮೇತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಕೋ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ.

೩೪೭. ದ್ವಯಂ ಚರಪುರಿಸೇ ತಾಪಸಾದಿರೂಪೇನ ಚರಮತ್ತೇ. ಚರತಿ ಜಾನಾತಿ ಪರಚಕ್ಕನ್ತಿ ಚರೋ, ಅ, ಚಾರೋಪಿ, ಣೋ. ಗುಳ್ಹಪುರಿಸೋ ಗುತ್ತಪುರಿಸೋ. ಯಥಾರಹವಣ್ಣೋ, ಪಣಿಧಿ, ಅಪ್ಪಸಪೋ, ಫಸ್ಸೋಪ್ಯತ್ರ. ತತ್ರಾದಿದ್ವಯಂ ವಾಣಿಜಕಸಿಬಲಲಿಙ್ಗಭಿಕ್ಖುಕಚ್ಚಾಯನಾದಿಲೇಸೇನ ಥಾಯಿನಿಚರೇ. ಇತರೇ ಇಧಾಗತಸದಿಸತ್ಥೇ. ವಣ್ಣೋ ಪಕಾರೋ, ಯಥಾರಹವಣ್ಣೋ ಯಥಾರಹಪ್ಪಕಾರೋ. ಯೇನ ಪರಚಕ್ಕಂ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುಂ ತಪ್ಪಕಾರವಾ ಇಚ್ಚತ್ಥೋ. ಪಣಿಧಿಯ್ಯತೇ ಞೇಯ್ಯಮಸ್ಮಿಂ ಪಣಿಧಿ, ಇ. ಅಪಕಟ್ಠಂ ಸಪ್ಪತಿ ಚರತೀತಿ ಅಪಸಪ್ಪೋ, ಅ. ಫುಸ ಬಾಧನಫುಸನೇಸು, ಅ, ಫಸ್ಸೋ.

ತಿಕಂ ಪಥಿಕೇ. ಪಥೇ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಥಾವೀ, ವೀ, ದೀಘೋ. ಇಕೋ, ಪಥಿಕೋ. ಅದ್ಧನಿ ಮಗ್ಗೇ ಗಚ್ಛತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಅದ್ಧಗೂ. ಅದ್ಧಗೋಪ್ಯತ್ರ.

ದ್ವಯಂ ದೂತೇ. ದು ಪರಿತಾಪೇ, ತೋ. ಸನ್ದೇಸಂ ವಾಚಿಕಂ ಹರತ್ಯನೇನೇತಿ [ಹರತೀತಿ (?)].

ದ್ವಯಂ ಜೋತಿಸಿಕೇ. ಗಣಯತೀತಿ ಗಣಕೋ, ಣ್ವು. ಮುಹುತ್ತಂ ಕಾಲವಿಸೇಸಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಮುಹುತ್ತಿಕೋ, ವಾಗ್ಗಹಣೇನ ನ ವುದ್ಧಿ. ಸಂವಚ್ಛರೋ, ಜೋತಿಸಿಕೋ, ದೇವಞ್ಞೂ, ಮೋಹುತ್ತೋ, ಞಾಣಿಕೋ, ಕಾತನ್ತಿಕೋಪ್ಯತ್ರ. ಕತನ್ತೋ ದೇವಮತ್ತಂ, ತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಕಾತನ್ತಿಕೋ.

೩೪೮. ದ್ವಯಂ ಲೇಖಕೇ. ಲಿಖ ಲೇಖನೇ, ಭೂ, ಣ್ವು. ಲಿಪೇನ ಮಸ್ಯೋಪದೇಸೇನ ಭವತೀತಿ ಲಿಪಿ, ಇ, ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನೋ, ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಲಿಪಿಕಾರೋ. ಅಕ್ಖರಚಣೋ, ಅಕ್ಖರಚುಞ್ಚುಪ್ಯತ್ರ. ಚನ ದಾನೇ, ಭೂ. ಚಞ್ಚು ಗತಿಯಂ.

ಮೇಲಾನನ್ದಾ ಮಸಿಮಣಿ, ಮೇಲನ್ಧು ವಣ್ಣಕೂಪಿಕಾ;

ಮಸಿಜಲನ್ತು ಮೇಲಾ ಚ, ಪತ್ತಞ್ಜನಂ ಮಸಿ ದ್ವಿಸು.

ಲೇಖನೀ ವಣ್ಣತೂಲೀ ಚ, ವಣ್ಣಕಕ್ಖರತೂಲಿಕಾ;

ವಣ್ಣದೂತೋ ಸೋತ್ಥಿಮುಖೋ, ಲೇಖೋ ವಾಚಿಕಹಾರಕೋ.

ಕಾಚನಕಿತಲಿಕೋ ಚ, ಕಾಚನಂ ತನ್ನಿಬನ್ಧನಂ;

ಲೇಖ್ಯಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ಥಕುಟಿ, ಮುದ್ದಾ ಪಚ್ಚಯಕಾರಿನೀ [ತಿಕಣ್ಡಸೇಸ ೨.೮.೨೭, ೨೮, ೨೯].

ದ್ವಯಂ ವಣ್ಣೇ. ವಣ್ಣೀಯತಿ ಪಕಾಸೀಯತಿ ಅತ್ಥೋ ಯೇನ, ಸೋ ವಣ್ಣೋ, ವಣ್ಣ ಪಕಾಸನೇ. ನ ಖರತಿ ನ ಖೀಯತೀತಿ ಅಕ್ಖರೋ, ಖರ ವಿನಾಸೇ, ಖಿ ಖಯೇ ವಾ, ತದಾ ಅರೋ. ಲಿಖನಂ, ಲಿಪಿ, ಲಿಖಿ ಇಮೇ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನೇ ವತ್ತನ್ತಿ. ಲಿಪಿಲಿಖಿಯೋ ಇತ್ಥಿಯಂ.

ಭೇದಾದಯೋ ಇಮೇ ಚತುರೋ ಉಪಾಯಾ ಸತ್ತುವಿಜಯಕಾರಣಾನಿ. ಸತ್ತುವಿಜಯಮುಪಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಉಪಾಯಾ. ಪರಸ್ಮಾ ವಿಸಿಲೇಸನಂ ಭೇದೋ.

ಸ್ನೇಹರಾಗಾಪನಯನಂ, ಸಂಹಾಸೋಪ್ಪಾದನಂ ತಥಾ;

ಸನ್ತಜ್ಜನಞ್ಚ ಭೇದೋಯಂ, ವಿಞ್ಞೂಹಿ ತಿವಿಧೋ ಮತೋ [ಕಾಮನ್ದಕೀಯನೀತಿಸಾರ ೧೭.೮].

ತತ್ರಾಯಂ ತವಾನುಗ್ಗತೇನ ಪವುದ್ಧೋ ಪಾಸಾದತರವೋ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಞ್ಚೋಚ್ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಙ್ಕಾಯಂ ಜನಿತಾಯಂ ಸ್ನೇಹಭತ್ತಿಞ್ಚಾಪನಯತಿ. ಅಭಿಭವನಞ್ಚೋಪಾದಯತಿ [ಪದ್ಧಞ್ಚೋಪಾದಯತಿ (ಕ.)]. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪರಿಯಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಾನುಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಮರಣಮೇವನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತ್ಯೇವಂಪಕಾರಮಭಿಭಯನಂ ಸನ್ತಜ್ಜನಂ.

ವಧೋತ್ಥಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇವ, ಪರಿಕ್ಲೇಸೋ ತಥೇವ ಚ;

ಇತಿ ದಣ್ಡವಿಧಞ್ಞೂಹಿ, ದಣ್ಡೋಪಿ ತಿವಿಧೋ ಮತೋ [ಕಾಮನ್ದಕೀಯನೀತಿಸಾರ ೧೭.೯].

ಪರಿಕ್ಲೇಸೋ ಬನ್ಧನತಾಳನಾದಿ.

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಕಾರಾನಂ, ದಸ್ಸನಂ ಗುಣಕಿತ್ತನಂ;

ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಸಮಕ್ಖಾನಂ, ಆಯತಿಂ ಸಮ್ಪಕಾಸನಂ.

ವಾಚಾ ಪೇಸಲಯಾ ಸಾಧು, ತವಾಹಮಿತಿ ಚಪ್ಪಣಂ;

ಇತಿ ಸಾಮವಿಧಞ್ಞೂಹಿ, ಸಾಮಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಮತಂ [ಕಾಮನ್ದಕೀಯನೀತಿಸಾರ ೧೭.೪-೫].

‘‘ಅಸ್ಮಿಂ ಏವಂ ಕತೇ ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಸಾದಸ್ಸನಂ ಆಯತಿಸಮ್ಪಕಾಸನಂ. ಅಪ್ಪಣಮಿತ್ಯಙ್ಗಸ್ಸ ದಾನಂ.

ದಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಚಧಾ ಸಾರಸ್ಸಾಸಾರಸ್ಸ ಚ ದಬ್ಬಸ್ಸ ಗಹಿತಸ್ಸ ಸಮಪ್ಪಣಂ, ತಥಾಗಹಿತಸ್ಸಾನುಮೋದನಂ, ತಥಾ ಅಪುಬ್ಬದಾನಂ, ತಥಾ ‘‘ಅಮುಸ್ಸ ದಬ್ಬಂ ಗಣ್ಹಾಹಿ, ತಥೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಸೇಸು ಸಯಂ ಗಾಹಪ್ಪವತ್ತನಂ, ತಥಾ ಇಣಪ್ಪಮೋಚನಞ್ಚೇತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಯೋ ಸಮ್ಪತ್ತಧನೋಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಉತ್ತಮಮಜ್ಝಿಮಾಧಮೋ;

ಪತಿದಾನಂ ತಥಾ ತಸ್ಸ, ಗಹಿತಸ್ಸಾನುಮೋದನಂ.

ದಬ್ಬದಾನ’ಮಪುಬ್ಬಞ್ಚ, ಸಯಂ ಗಾಹಪ್ಪವತ್ತನಂ;

ದೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪಟಿಮೋಕ್ಖೋ ಚ, ದಾನಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಮತ’’ನ್ತಿ [ಕಾಮನ್ದಕೀಯನೀತಿಸಾರ ೧೭.೬-೭].

ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಉಪಾಯಾ ಮಾಯಾದೀಸ್ವೇವನ್ತೋಗಧಾ, ತಥಾ ಹಿ ಮಾಯೋಪೇಕ್ಖಾ ಚ ದಣ್ಡನ್ತೋಗಧಾ. ಇನ್ದಜಾಲಞ್ಚ ಭೇದೇ ಅನ್ತೋಗಧಂ. ಕೇಚಿ ಪನಾಹು

‘‘ಸಾಮಂ ದಾನಞ್ಚ ಭೇದೋ ಚ, ದಣ್ಡೋ ಚೇತಿ ಚತುಕ್ಕಕಂ;

ಮಾಯೋಪೇಕ್ಖಿನ್ದಜಾಲಞ್ಚ, ಸತ್ತೋಪಾಯಾ ಪಕಿತ್ತಿತಾ’’ತಿ [ಕಾಮನ್ದಕೀಯನೀತಿಸಾರ ೧೭.೩].

೩೪೯. ನಾಮಮತ್ತೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಭೇದಾದೀನಮಿದಾನಿ ಪರಿಯಾಯಾನ್ಯಾಹ. ತತ್ರ ದ್ವಯಂ ಭೇದೇ. ಜಪ ಮಾನಸೇ ಚ [ಜಪೋ ಚಿನ್ತನವಾಚಾಸು (ಧಾತ್ವತ್ಥಸಙ್ಗಹ, ೧೩೫ ಗಾಥಾ)], ಭೂ, ಣೋ. ಭಿದಿ ದ್ವಿಧಾಕರಣೇ, ಣೋ.

ತಿಕಂ ದಣ್ಡೇ. ದಣ್ಡ ನಿಪಾತನೇ, ಚುರಾದಿ. ಸಹೋ ವುಚ್ಚತಿ ಬಲಂ, ತಬ್ಭವಂ ಸಾಹಸಂ. ದಮನಂ ದಮೋ, ದೀಘಪಟಿಸೇಧೋ.

೩೫೦. ಸಾಮಂ ಸುದ್ದವಗ್ಗೇ, ದಾನಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೇ ಕಥೇಸ್ಸತಿ. ಸಾಮ್ಯಾದಯೋ ಸತ್ತರೇವಾಚರಿಯಮತೇ. ಪರಮ್ಪರೋಪಕಾರಿತ್ತಾ ರಜ್ಜಸ್ಸಙ್ಗಾನಿ. ಪಕಟ್ಠಮುಪಕುಬ್ಬನ್ತಿ ರಜ್ಜನ್ತಿ ಪಕತಿಯೋತಿ ಚೋಚ್ಚನ್ತೇ. ವುತ್ತಞ್ಚ ಕಾಮನ್ದಕೀಯೇ –

‘‘ಸಾಮ್ಯ’ಮಚ್ಚಞ್ಚ ರಟ್ಠಞ್ಚ, ದುಗ್ಗಂ ಕೋಸೋ ಬಲಂ ಸಖಾ;

ಪರಮ್ಪರೋಪಕಾರೀದಂ, ಸತ್ತಙ್ಗಂ ರಜ್ಜಮುಚ್ಚತೇ [ಕಾಮನ್ದಕೀಯನೀತಿಸಾರ ೪.೧].

ಅಮಚ್ಚರಟ್ಠದುಗ್ಗಾನಿ, ಕೋಸೋ ದಣ್ಡೋ ಚ ಪಞ್ಚಮೋ;

ಏತಾ ಪಕತಿಯೋ ವುತ್ತಾ, ವಿಜಿಗೀಸಸ್ಸ ರಾಜಿನೋ.

ಏತಾ ಪಞ್ಚ ತಥಾ ಮಿತ್ತಂ, ಸತ್ತಮೋ ಪಥವೀಪತಿ;

ಸತ್ತಪ್ಪಕತಿಕಂ ರಜ್ಜಂ, ಇಚ್ಚಾಹ ಸೂರಪೂಜಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ರ ಪೋರಸೇಣೀನಂ ಪಧಾನಭಾವೇಪಿ ಸತಿ ರಟ್ಠಗ್ಗಹಣೇನ, ಬಲಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಗಹಣಸಿದ್ಧನ್ತಿ ನೇಹ ವಿಸುಂ ಗಹಣಂ ಕತಂ, ಅಮರಕೋಸೇ ಪನ ದ್ವೀಹಿ ಗಹಣೇ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ಪಧಾನತ್ತಾಖ್ಯಾಪನತ್ಥಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ರ –

‘‘ಸಾಮ್ಯ’ಮಚ್ಚೋ ಸಖಾ ಕೋಸೋ, ರಜ್ಜದುಗ್ಗಬಲಾನಿ ಚ;

ರಜ್ಜಙ್ಗಾನಿ ಪಕತಯೋ, ಪೋರಾನಂ ಸೇಣಿಯೋಪಿ ಚೇ’’ತಿ [ಅಮರ ೧೮.೧೭].

ಏಸಞ್ಚ ಸಾಮ್ಯಮಚ್ಚರಟ್ಠದುಗ್ಗಕೋಸಬಲಸಖೀನಂ ಪುಬ್ಬತರಸ್ಸ ಗರುತ್ತಂ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಇಹ ತು ನಾಮಲಿಙ್ಗಾನುಸಾಸನೇ ಅಭಿಧಾನಸತ್ಥೇ ಅನುಪಯೋಗತೋ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಗರುತ್ತಂ ನ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛತೀತಿ ಬ್ಯತಿಕ್ಕಮೇನೋಪಞ್ಞಾಸೋ ಕತೋ.

ಸುವಣ್ಣಾದಿಮಯಭಣ್ಡಾಗಾರಂ ಕೋಸೋ, ಪಬ್ಬತೋದಕರುಕ್ಖಾದೀಹಿ ದುಗ್ಗಮಂ ಪುರಂ ದುಗ್ಗಂ, ವಿಜಿತಂ ಜನಪದವತೀ ಭೂಮಿ, ಬಲಂ ಚಕ್ಕಂ, ತಞ್ಚ ಮೋಲಭತಸೇಣಿಸಹಾಯಾಮಿತ್ತಾಟವಿಕಭೇದೇನ ಛಬ್ಬಿಧಂ. ತತ್ರ ಕಮಾಗತಂ ಮೋಲಂ, ವೇತನಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಭತಂ, ಪೋರಂ ಬಲಂ ಸೇಣೀ, ಸಹಾಯಭೂತಂ ಸಹಾಯೋ, ಅಮಿತ್ತಭೂತಂ ಅಮಿತ್ತಂ, ಅಟವಿಕಂ ಅಟವಿಸಹಾಯೋ ಮಿತ್ತಂ. ತದಪಿ ಸಹಜ್ಜಂ, ಪಾಕತಂ, ಕಿತ್ತಿಮಞ್ಚೇತಿ ತಿವಿಧಂ. ‘‘ಲಿಙ್ಗೇ ಸಭಾವೇ ಪಕತಿ, ಪೋರಾಮಚ್ಚಾದಿಯೋನಿಸು. ತಿಲಿಙ್ಗಂ ಗುಣಸಾಮ್ಯೇಪೀ’’ತಿ [ಬ್ಯಾಖ್ಯಾಸುಧಾ ೧.೪.೨೯] ರುದ್ದೋ.

೩೫೧. ಪಭಾವಾದೀನಂ ವಸಾ ಸತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ತಿಸ್ಸೋ ಭವನ್ತಿ. ಸಕ ಸತ್ತಿಯಂ,ತಿ. ತತ್ರ ಯಂ ಸನ್ಧಾದೀನಂ, ಭೇದಾದೀನಞ್ಚ ಯಾಥಾವತೋ ಅವಟ್ಠಾಪನಂ, ತಂ ಞಾಣಬಲಂ ಮನ್ತಸತ್ತಿ, ಸಕಸಮ್ಪತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಕೋಸದಣ್ಡಾ ಪಭೂಸತ್ತಿ, ತೇಸಂಯೇವ ಪಭುತ್ತಸಮ್ಪಾದನೇ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ. ವುತ್ತಞ್ಚ ‘‘ಕೋಸದಣ್ಡಬಲಂ ಪಭೂಸತ್ತಿ’’ರಿತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ]. ಬಲವತೀ ಉಸ್ಸಾಹಚೇಟ್ಠಾ ಉಸ್ಸಾಹಸತ್ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಚ ‘‘ವಿಕ್ಕಮಬಲಮುಸ್ಸಾಹಸತ್ತಿ’’ರಿತಿ [ಬ್ಯಾಖ್ಯಾಸುಧಾ ೨.೮.೧೯ ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ].

ಪಭಾವಾದೀನಂ ಸಕಾರಣಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪಭಾವೋ’’ಚ್ಚಾದಿ. ದಮನಂ ದಣ್ಡೋ, ತದತ್ಥಿಯಾ ಬಲಮ್ಪಿ ದಣ್ಡೋ. ತತೋ ಜಾತಂ ಯಂ ತೇಜೋ, ತಂ ಪಭಾವೋ. ತತೋ ಜಾತೋ ಯೋ ತೇಜೋ, ಸೋ ‘‘ಪಭಾವೋ’’ತಿಪಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇನ ಯೋಜನೀಯಂ. ಪಭವನ್ತಿ ತೇಜಸ್ಸಿನೋ ಅನೇನೇತಿ ಪಭಾವೋ, ಣೋ. ಪಕಟ್ಠೋ ವಾ ಭಾವೋ ಪಭಾವೋ. ಕೋಸೋ ಧನಂ, ತತೋ ಜಾತೋ ಯೋ ತೇಜೋ, ಸೋ ಪಭಾವೋ ನಾಮ. ತಥಾ ಕೋಸಜೋ ತೇಜೋ ಧನೇನ ಸತ್ತೂನಮುಪಕರಣಂ. ಪತಪನ್ತಿ ತೇಜಸ್ಸಿನೋ ಭವನ್ತ್ಯನೇನೇತಿ ಪತಾಪೋ, ಣೋ.

೩೫೨. ದ್ವಯಂ ಮನ್ತೇ. ಮನ್ತಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ಸಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಿಜ್ಜತಿ ತಾಯ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಮನ್ತೋ, ಅಥ ವಾ ಮನ್ತ ಗುತ್ತಭಾಸನೇ, ಭಾವೇ ಣೋ. ಇತರತ್ರ ಭಾವೇ ಯು.

ಸೋ ಮನ್ತೋ ದ್ವಿಗೋಚರೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಿಸಯಭೂತೋ ಚತುಕ್ಕಣ್ಣೋ ನಾಮ. ಚತ್ತಾರೋ ಕಣ್ಣಾ ಏತ್ಥ ಚತುಕ್ಕಣ್ಣೋ. ಸೋ ಮನ್ತೋ ತಿಗೋಚರೋ ತಿಣ್ಣಂ ಜನಾನಂ ವಿಸಯಭೂತೋ ಛಕ್ಕಣ್ಣೋ ನಾಮ. ಮನ್ತೋ ನಾಮ ಚತುಕ್ಕಣ್ಣೋ ವಾ ಛಕ್ಕಣ್ಣೋ ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬೋ, ನ ತತೋ ಪರನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಮೇವೇತ್ಥ ಗಹಣಂ. ಅಮರಕೋಸೇ ಪನ ಛಕ್ಕಣ್ಣೋಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಅಛಕ್ಕಣ್ಣೋ, ಯೋ ತತಿಯಾದ್ಯಗೋಚರೋ’’ತಿ [ಅಮರ ೧೮.೨೨].

ಸಬ್ಬಪಾರಿಸದತ್ತಾ [ಸಬ್ಬಪಾಠಿಪದತ್ತಾ (ಕ.)] ಬ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ ಸೋತೂನಂ ಸಮಯನ್ತರೇಸ್ವಪಿ ಪಟುಭಾವಜನನತ್ಥಂ ಇಧಾನಾಗತಾಪಿ ಛಗ್ಗುಣಾದಯೋ ಆನೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

‘‘ಸಬ್ಬಪಾರಿಸದಂ [ಸಬ್ಬಪಾಟಿಪದಂ (ಕ.)] ಹಿದಂ, ಸಬ್ಬಸತ್ಥ’ಮತೋ ಮತಂ;

ನಿಸ್ಸೀಯತೇ ಕ್ವಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ, ಸಬ್ಬೇಸ’ಮತ್ರ ವಾದಿನ’’ನ್ತಿ.

ಯಥಾ ಛಗ್ಗುಣಾ ಸನ್ಧಿ ವಿಗ್ಗಹಯಾನಾಸನದ್ವೇಧಾಸಯಾ [ಅಮರ ೧೮.೧೮-೯]. ತತ್ರ ಸನ್ಧಿ ಉಪಹಾರಲಕ್ಖಣೋ ತಿವಿಧೋ ಕೋಸದಣ್ಡಭೂಮಿಪ್ಪದಾನಹೇತುಕೋ. ಅಪಹಾರಲಕ್ಖಣೋ ವಿಗ್ಗಹೋ, ಸೋಪಿ ತಿವಿಧೋ ಪಕಾಸಯುದ್ಧಂ ಕೂಟಯುದ್ಧಂ ತುಣ್ಹಿಯುದ್ಧನ್ತಿ.

ಪರಬ್ಯಸನತಾಸಪತ್ತಿದೇಸಕಾಲಾತ್ಯುದಯಾವಾಪಯಾನಮತ್ತೇನ ಸಾದ್ಧೇ ಪರಸ್ಮಿಂ ಕತಾಚರಸ್ಸ ಗುಣಾನುರತ್ತಪಕತಿಸ್ಸ ವಿಜಿಗೀಸಸ್ಸ ಯಾತ್ರಾ ಯಾನಂ [ಕಾಮನ್ದಕೀಯನೀತಿಸಾರೇ ೧೧ ಸಗ್ಗೇ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ತಞ್ಚ ವಿಗ್ಗಯ್ಹಯಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಯಾನಂ ಸಮ್ಭೂಯಯಾನಂ ಪಸಙ್ಗಯಾನಂ ಉಪೇಕ್ಖಿಯಯಾನಮಿತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ. ಪತಿಗ್ಗಾಹೀನಂ ನಿಗ್ಗಯ್ಹ, ಸನ್ಧಾಯ, ಉಪೇಕ್ಖಿಯ ವಾ ಯಂ ಯಾನಂ, ತಂ ವಿಗ್ಗಯ್ಹಯಾನಾದಿ. ಯದಾ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತದಾ ಸಾಮನ್ತೇಹಿ ಸಹೇಕೀಭೂಯ ಯಾನಂ ಸಮ್ಭೂಯಯಾನಂ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಗನ್ತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪಸಙ್ಗತೋ ಗಮನಂ ಪಸಙ್ಗಯಾನಂ.

‘‘ನ ಮಂ ಪರೋ ಹನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ನಾಹಮ್ಪಿ ಪರ’’ಮಿತಿ ಕಾಲಾದಿಕೇ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಿಜಿಗೀಸಸ್ಸ ದುಗ್ಗಾದೀನಿ ವಡ್ಢಯತೋ ಠಿತಿ ಆಸನಂ, ತದಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹಾಸನಸನ್ಧಾಯಾಸನಾದಿಭೇದೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಂ. ಬಲೀನಂ ಸತ್ತೂನಂ ಮಜ್ಝೇ ಕಾಕಕ್ಖಿವಾ’ಲಕ್ಖಿತಸ್ಸೋ’ಭಯತ್ರ ವಚನೇನತ್ತನೋ ಸಮಪ್ಪಣಂ ದ್ವೇಧಂ. ಅಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬಲವತರೇನ ಸನ್ಧಿ, ಅಞ್ಞತರೇನ ಅಬಲೇನ ವಿಗ್ಗಹೋ ದ್ವೇಧಂ. ಸತ್ತುನೋ ವಾ ಪಕತೀಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಯೋ ತೇನ ವಿಗ್ಗಹೋ, ಸತ್ತುನೇವ ವಾ ಯೋ ಸನ್ಧಿವಿಗ್ಗಹಸಮುದಾಯಹೇತುಕೋ [ಸತ್ತುನೋವ ವಾ ಸನ್ಧಿವಿಗ್ಗಹಸಮುದಾಯಹೇತುನೋ (ಬ್ಯಾಖ್ಯಾಸುಧಾ ೧.೮.೧೮)] ದುಗ್ಗಾಸಯಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾರೋ, ಸೋಪಿ ದ್ವೇಧಂ. ಪರಸನ್ತಾನಮಪ್ಯೋಭಯವೇದನಾನಂ ಉಭಯತೋ ವುತ್ತಿ ದ್ವೇಧಮುಚ್ಚತೇ.

‘‘ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನೋ ರಿಪುನಾ ನಿರುಪಾಯ ಪತಿಕ್ರಿಯೋ. ಸತ್ತಿಹೀನೋ ಸಮಾಸಿಯತೇ’’ತಿ [ಬ್ಯಾಖ್ಯಾಸುಧಾ ೧.೮.೧೮] ಹೀನೇನಾಞ್ಞಸ್ಸ ಬಲವತರಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿಜಯಿನೋ ಸಮಾಸಯನಂ [ಬಲವತಾ ಅರಿನಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಹೀನಸತ್ತಿನೋ ಯಂ ಬಲವಧಮ್ಮವಿಜಯಿಸಮಾಸಯನಂ (ಬ್ಯಾಖ್ಯಾಸುಧಾ ೧.೮.೧೮)], ತಸ್ಸೇವ ವಾ ಬಲಿನೋ ಸತ್ತುನೋ ಕೋಸಾದಿಪ್ಪದಾನೇನ ಆಸಯನಂ ಆಸಯೋ ವುಚ್ಚತೇ. ಏತೇ ಛಗ್ಗುಣಾ.

ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಗುಣೇ ಠಿತೋ ವಿಜಿಗೀಸೋ ಸಕ್ಕೋತ್ಯತ್ತನೋ ಅಟ್ಠವಗ್ಗಿಯಕಮ್ಮಾನಿ ಪವತ್ತಯಿತುಂ, ಪರಸ್ಸ ಚೇತಾನ್ಯುಪಹನ್ತುಂ, ಗುಣಮಾಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಸಾ ವುಡ್ಢಿ.

ಕಸಿ ವಣಿಜ್ಜಂ ಪಥೋ ದುಗ್ಗಂ, ಸೇತು ಕುಞ್ಜರಬನ್ಧನಂ;

ಖನ್ಯಾಕರಧನಾದಾನಂ, ಸುಞ್ಞಾನಞ್ಚ ನಿವೇಸನಂ [ಕಾಮನ್ದಕೀಯನೀತಿಸಾರ ೫.೭೮].

ಇತ್ಯೇಸೋ ಅಟ್ಠವಗ್ಗೋ.

ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ಗುಣೇ ಠಿತೋ ಸಕಮ್ಮಾನಂ ವುಡ್ಢಿ, ಖಯಂ ವಾ ನಾಭಿಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಠಾನಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ಗುಣೇ ಠಿತೋ ಸಕಮ್ಮಾನಮುಪಘಾತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಸೋ ಖಯೋ, ಅಯಂ ನೀತಿವೇದೀನಂ ತಿವಗ್ಗೋ [ಅಮರ ೧೮.೧೯]. ಇತರೇಸಂ ಧಮ್ಮತ್ಥಕಾಮಾ ತಿವಗ್ಗೋ.

ದ್ವಯಂ ಗುಯ್ಹೇ. ರಹಸಿ ಭವಂ ರಹಸ್ಸಂ, ಸೋ, ರಹೇ ವಾ ಭವಂ ರಹಸ್ಸಂ. ಗುಹ ಸಂವರಣೇ, ಕಮ್ಮನಿ ಯೋ. ಇದಂ ದ್ವಯಂ ತೀಸು. ರಹಸ್ಸೋ ಮನ್ತೋ, ರಹಸ್ಸಾ ವಾಚಾ, ರಹಸ್ಸಂ ಮನ್ತನಂ.

೩೫೩. ಪಞ್ಚಕಂ ವಿಜನೇ. ವಿಜಿ ಪುಥಭಾವೇ, ಭೂ, ತೋ ಚ. ವಿಚಿ ವಿವೇಚನೇ, ಪುಥುಭಾವೇ ಚ ವಾ. ‘‘ವಿವಿತ್ತಂ ತೀಸು ವಿಜನೇ, ಅಸಂಪಕ್ಕಪವಿತ್ತೇಸೂ’’ತಿ ರುದ್ದೋ. ವಿಗತೋ ಜನೋ ಅಸ್ಮಾತಿ ವಿಜನೋ. ಛಾದೇತೀತಿ ಛನ್ನೋ. ಛದ ಸಂವರಣೇ. ವಿತ್ತಮರಹತೀತಿ ರಹೋ, ರಹ ಚಾಗೇ, ರಮನ್ತೇ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಾ ರಹೋ, ವಣ್ಣವಿಕಾರೋ. ‘‘ರಹೋ ನಿಧುವನೇ ಚಾಪಿ, ರಹೋ ಗುಯ್ಹೇ ನಪುಂಸಕ’’ನ್ತಿ [ಬ್ಯಾಖ್ಯಾಸುಧಾ ೨.೮.೨೨] ರಭಸೋ. ದುತಿಯೋ ರಹೋಸದ್ದೋ ಅಬ್ಯಯಂ. ನಿಸ್ಸಲಾಕಾ, ಉಪಾಸುಪ್ಯತ್ರ. ನಿಸ್ಸಲಾಕಾ ಥೀ, ಉಪಾಸು ಅಬ್ಯಯಂ.

ದ್ವಯಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇ. ಸಸ ಪಾಲನೇ, ಣೋ. ಸಮ್ಭ ವಿಸ್ಸಾಸೇ. ‘‘ವಿಸ್ಸಮ್ಭೋ ಕೇಲಿಕಲಹೇ, ವಿಸ್ಸಾಸೇ’ಪಣಯೇಪಿ ಚೇ’’ತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ] ರುದ್ದೋ.

ದ್ವಯಂ ನ್ಯಾಯೇ. ಯುಜ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ, ಸಮಾಧಿ ಅಭ್ಯುಪಗಮೋ, ತೋ. ಉಪಗನ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಉಪಾಯಿಕಂ. ಉಪಾಯಾ ಸಕತ್ಥೇ ಇಕೋ, ಓಪಾಯಿಕಂ, ಓಪಯಿಕಮ್ಪಿ [ಪಾಣಿನಿ ೫.೪.೩೪ (ಗಣ)], ಲಬ್ಭಂ, ಭಜಮಾನಂ, ಅಭಿನೀತಂ, ನ್ಯಾಯಂ, ಞಾಯಂಪ್ಯತ್ರ.

೩೫೪. ಸಿಲೋಕಂ ಓವಾದೇ. ಅವಪುಬ್ಬೋ ವದ ವಿಯತ್ತಿಯಂ ವಾಚಾಯಂ, ಭಾವೇ ಣೋ. ಸಾಸ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಮ್ಹಿ,ತಿ, ಆಸ್ಸಿ, ಅನುಸಿಟ್ಠಿ. ಅನುಸಾಸತೇ ಅನುಸಾಸನಂ. ಪುಮವಜ್ಜೇ ಇತ್ಥಿಯಂ, ನಪುಂಸಕೇ ಚ. ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗೇಹಿ ತೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ಕಥನಂ ನ ಕೇವಲಂ ವಾಚ್ಚಲಿಙ್ಗೋಯೇವ ಸದ್ದೋ, ಅಥ ಖೋ ವಾಚಕಲಿಙ್ಗೋಪ್ಯತ್ಥೀತಿ ದೀಪನತ್ಥಂ.

ದ್ವಯಂ ಆಣಾಯಂ. ಆಣ ಪೇಸನೇ, ಭಾವೇ ಅ, ಆಣಾ, ಇತ್ಥೀ. ಅವವಾದೋ, ನಿದ್ದೇಸೋ, ಸಿಟ್ಠಿಪ್ಯತ್ರ. ದ್ವಯಂ ಬನ್ಧನೇ. ದಾ ದಾನೇ, ಭಾವೇ ಯು, ದಾ ಅವಖಣ್ಡನೇ ವಾ, ವಿಯೋಗದಾನತೋ ಉದ್ದಾನಂ.

೩೫೫-೩೫೬. ದ್ವಯಂ ಅಪರಾಧೇ. ಅಪಗಚ್ಛನ್ತ್ಯನೇನಾತಿ ಆಗು, ಣು, ಪಲೋಪೋ, ರಸ್ಸಸ್ಸ ದೀಘತಾ, ನಪುಂಸಕೇ ಆಗು. ಅಪಗತೋ ರಾಧೋ ಯೇನ ಅಪರಾಧೋ, ರಾಧ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮ್ಹಿ. ದ್ವಯಂ ರಾಜಗಯ್ಹೇ. ಕಿರ ವಿಕಿರಣೇ, ಕತ್ತರಿ ಅ, ಅತ್ತಂ. ಬಲ ಪಾಣನೇ, ಇ. ಕರಸಾಹಚರಿಯತೋ ಬಲಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ. ಭಾಗಧೇಯ್ಯೋಪ್ಯತ್ರ. ಭಾಗಾಸಕತ್ಥೇ ಧೇಯ್ಯೋ [ಪಾಣಿನಿ ೫.೪.೩೬ (ವಾ.)], ಭಾಗತ್ತೇನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವಾ ಭಾಗಧೇಯ್ಯೋ, ಇಯೋ.

ದ್ವಯಂ ತುಟ್ಠಿದಾಯೇ. ಮನೋರಥಪುಣ್ಣತ್ತಾ ಪತ್ತಬ್ಬೋ ಭಾಗೋ ಪುಣ್ಣಪತ್ತೋ. ತುಸ್ಸನಂ ತುಟ್ಠೋ, ಸೋಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ತುಟ್ಠೀ, ತೇನ ದಾತಬ್ಬೋ ದಾಯೋ ತುಟ್ಠಿದಾಯೋ, ಆಕಾರನ್ತಾನಮಾಯೋ.

ಛಕ್ಕಂ ಪಾಭತೇ. ತಥಾ ಹಿ –

‘‘ಹೇಮಂ ಸೀಹಾಸನಂ ವೇಸಂ, ವುತ್ತಂ ಭದ್ದಾಸನಂ ತಥಾ;

ಉಪಾಯನ’ಮುಪಗ್ಗಯ್ಹಂ, ಪಾಭತಞ್ಚೋ’ಪದಾ ಥಿಯ’’ನ್ತಿ.

ಸಿಲೋಕಾದ್ಧಂ ನಾಮ ಅಮರಮಾಲಾ.

ಉಪಗನ್ತ್ವಾದಾತಬ್ಬಾತಿ ಉಪದಾ, ಅ, ಇತ್ಥೀ, ತಂ ತಮತ್ಥಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೇಹಿ ಆಭರೀಯತೇ ಆನೀಯತೇತಿ ಪಾಭತಂ, ಪತ್ಥನತ್ಥಜೋತಕೋಯಂ ಪಸದ್ದೋ. ಉಪೇಯ್ಯತೇತಿ ಉಪಾಯನಂ, ಇತೋ ಯು, ಉಪಗಚ್ಛತಿ ಯೇನಾತಿ ವಾ ಉಪಾಯನಂ. ಕುಚ ಸಙ್ಕೋಚನೇ, ಣೋ, ವಿಗತೋ ಕೋಚೋ ಯೇನ ಉಕ್ಕೋಚೋ. ಪಣ್ಣೇನ ಸತ್ಥಪಣ್ಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಕರೀಯತೇ ಆನೀಯತೇತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಉಪಚಾರಾ. ಪಹಿಣನ್ತ್ಯನೇನೇತಿ ಪಹೇಣಕಂ, ಹಿ ಗತಿಯಂ, ಯು, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ಪದೇಸನಂ, ಉಪಗ್ಗಯ್ಹಂ, ಉಪಹಾರೋಪ್ಯತ್ರ.

ಗುಮ್ಬಾದಿದೇಯ್ಯೋ ಗುಮ್ಬಘಟಾದಿಕೋ [ಗುಮ್ಬಘಟಾದಿತೋ (?)] ದೇಯ್ಯೋಸುಙ್ಕಂ, ಅನಿತ್ಥೀ, ಗುಮ್ಬೋ ನಾಮ ಜಲಥಲಮಗ್ಗಾದೀಸು ಲದ್ಧಬ್ಬಭಾಗೋ, ತಥಾ ಘಟ್ಟೋಪಿ, ಸಮಾನತ್ಥಾ ಹೇತೇ. ಆದಿನಾ ಪಾಭತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸುಙ್ಕ ಗಮನೇ, ಸುಙ್ಕತಿ ಯೇನ, ತಂ ಸುಙ್ಕಂ. ಗಮು ಗಮನೇ, ಬೋ, ಅಸ್ಸು, ಗುಮ್ಬೋ. ದ್ವಯಂ ಗಾಮಜನಪದಾದಿತೋ ಲದ್ಧಬ್ಬಭಾಗೇ. ಅಯ ಗಮನೇ, ಣೋ, ಆಯೋ. ಅಪಚ್ಚಯೇ ಅಯೋ. ಧನಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಆಗಮೋ ಧನಾಗಮೋ.

೩೫೭. ದ್ವಯಂ ಛತ್ತಸಾಮಞ್ಞೇ. ಆತಪತೋ ಸೂರಿಯಾಲೋಕತೋ ತಾಯತೀತಿ ಆತಪತ್ತಂ, ತೋ. ಛಾದಯತೀತಿ ಛತ್ತಂ, ಛದ ಅಪವಾರಣೇ, ತೋ, ತ್ರಣಪಚ್ಚಯೇ ಛತ್ರಂ, ಹೇಮಂ ಸುವಣ್ಣಖಚಿತಂ ರಞ್ಞಂ ರಾಜೂನಂ ಆಸನಂ ಸೀಹಾಸನಾಖ್ಯಂ. ಸೀಹಾಕತಿಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ಸೀಹಾಕತಿಪ್ಪಧಾನಂ ಆಸನನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ.

ದ್ವಯಂ ಚಾಮರೇ. ವಾಲೇನ ಕತಾ ಬೀಜನೀ ವಾಲಬೀಜನೀ. ಚಮರೋ ಮಿಗೋ ತಸ್ಸೇದಂ ಚಾಮರೀ. ‘‘ಚಾಮರಾ ಚಾಮರಂ ರೋಮಂ, ಗುಚ್ಛಕಞ್ಚಾವಚೂಲಕ’’ನ್ತಿ [ತಿಕಣ್ಡಸೇಸ ೨.೮.೪೦೬] ತಿಕಣ್ಡಸೇಸೋ. ಪಕಿಣ್ಣಕಂಪ್ಯತ್ರ. ಪಕರೀಯತೇ ವಿಕ್ಖಿಪತೇ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ.

೩೫೮. ಖಗ್ಗಾದಯೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ರಾಜೂನಂ ಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಕುಕ ಆದಾನೇ, ಧೋ, ವಣ್ಣವಿಪರಿಯಯೋ. ರಞ್ಞೋ ಗಮನಕಾಲೇ ಸದಾ ಆದಾತಬ್ಬತೋ ಕಕುಧಾನಿ ಚ ತಾನಿ ರಾಜಧನತ್ತಾ ಭಣ್ಡಾನಿ ಚೇತಿ ಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ.

೩೫೯. ದ್ವಯಂ ಪುಣ್ಣಘಟೇ. ಜಲಪುಣ್ಣತ್ತಾ ಭದ್ದೋ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕುಮ್ಭೋ ಭದ್ದಕುಮ್ಭೋ. ದ್ವಯಂ ಹೇಮಭಾಜನೇ. ಭರ ಭರಣೇ, ಭರಣಂ ಧಾರಣಂ ಪೋಸನಞ್ಚ, ಧಾರಣತ್ಥಸ್ಸ ಭರತಿಸ್ಸ ಭಿಙ್ಗಾದೇಸೋ, ಭರತಿ ದಧಾತಿ ಉದಕನ್ತಿ ಭಿಙ್ಗಾರೋ, ಆರೋ. ಕರಕೋ, ಕುಣ್ಡಿಕಾಪ್ಯತ್ರ.

ಹತ್ಥೀ ಚ ಅಸ್ಸೋ ಚ ರಥೋ ಚ ಪತ್ತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಸಮೂಹೋ ಹತ್ಥಿಸ್ಸರಥಪತ್ತಿ ಚತುರಙ್ಗಿನೀ ಸೇನಾತ್ಯುಚ್ಚತೇ, ಸೇನಙ್ಗತ್ತಾ ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೋಯಂ. ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಯಸ್ಸಂ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಾ ಚತುರಙ್ಗಿನೀ, ಈ, ಇನೀ.

೩೬೦. ದನ್ತ್ಯನ್ತಂ ಹತ್ಥಿನಿ. ಕುಞ್ಜೋ ಹನು, ದನ್ತೋ ಚ, ತಂಯೋಗಾ ಕುಞ್ಜರೋ, ಅತಿಸಯೇ ರೋ, ಕುಂ ಪಥವಿಂ ಜರಾಪೇತೀತಿ ವಾ ಕುಞ್ಜರೋ, ಅಲುತ್ತಸಮಾಸೋ, ಕುಞ್ಜೇ ವಾ ಗಿರಿಕೂಟೇ ರಮತಿ, ಕೋಞ್ಚನಾದಂ ನದನ್ತೋ ವಾ ಚರತಿ, ಕುಂ ವಾ ಪಥವಿಂ ತದಾಘಾತೇನ ಜರಯತೀತಿ ಕುಞ್ಜರೋ. ವಾರಯತಿ ಪರಬಲಂ ವಾರಣೋ, ನನ್ದಾದೀಹಿ ಯು. ಹತ್ಥಯೋಗಾ ಹತ್ಥೀ. ಮತಙ್ಗಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಮಾತಙ್ಗೋ, ಮಹನ್ತಂ ಅಙ್ಗಂ ಸರೀರಮೇತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಮಾತಙ್ಗೋ, ಹ ನಲೋಪೋ, ಅಸ್ಸಾಕಾರೋ ಚ. ದ್ವೇ ರದಾ ದನ್ತಾ ಯಸ್ಸ ದ್ವಿರದೋ, ‘‘ರದ ವಿಲೇಖನೇ ದನ್ತೇ’’ತಿ ಹಿ ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ. ಗಜ ಸದ್ದೇ, ಗಜತೀತಿ, ಅ. ನಗೋ ಪಬ್ಬತೋ, ಸೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ನಾಗೋ, ಣೋ. ಕರೇನ, ಮುಖೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಿವತೀತಿ ದ್ವಿಪೋ. ಇ ಗಮನೇ, ಭೋ. ದನ್ತಯೋಗಾ ದನ್ತೀ. ಸಟ್ಠಿಹಾಯನೋ, ದನ್ತಾವಲೋ, ಅನೇಕಪೋ, ಮತಙ್ಗಜೋ, ಕರೀ, ಥಮ್ಭೇರಮೋ, ಪದ್ಮೀ, ಮಹಾಮಿಗೋ, ಪೀಲು, ಸಿನ್ಧುರೋ, ದೀಘಮಾರುತೋ, ರಾಜೀವೋ, ಜಲಕಕ್ಖೋ, ನಿಲ್ಲುರೋ, ಕರಟೀ, ವರಙ್ಗೋ, ಸುಪ್ಪಕಣ್ಣೋ ಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಹತ್ಥಿನೋ ನಾಮಾನಿ. ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಿಕತ್ತಾ, ಜಾತಿಯಾ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ಥಾಮೇನ ಹಾಯನತೋ ವಾ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನೋ.

ವನಕರೀನಂ ಯೋ ಯೂಥಜೇಟ್ಠೋ, ಸೋ ಸಯೂಥಾನಂ ಜೇಟ್ಠತ್ತಾ ಯೂಥಜೇಟ್ಠೋ. ಸಯೂಥೇ ಪಾತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಯೂಥಪೋತಿ ಚೋಚ್ಚತೇ.

೩೬೧. ಕಾಳಾವಕಾದೀನಿ ಏತಾನಿ ಹತ್ಥಿರಾಜಾನಂ ಕುಲಾನಿ. ಕಲಮ್ಬತೇ ಸದ್ದಾಯತೇತಿ ಕಾಳಾವಕೋ, ಣ್ವು, ಮಲೋಪೋ. ಗಙ್ಗಾಯಂ ಜಾತೋ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯೋ, ಠಾನವಸೇನ ಸಾ ಸಞ್ಞಾ. ಪಣ್ಡರವಣ್ಣತಾಯ ಪಣ್ಡರೋ. ವಣ್ಣವಸೇನ ತಮ್ಬವಣ್ಣತಾಯ ತಮ್ಬೋ. ಪಿಙ್ಗಲವಣ್ಣತಾಯ ಪಿಙ್ಗಲೋ. ಗನ್ಧಯುತ್ತತಾಯ ಗನ್ಧೋ. ಮಙ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ, ಸೋಭನಗಮನಯುತ್ತತಾಯ ಮಙ್ಗಲೋ, ಅತಿಸಾಯನೇ, ಪಸಂಸಾಯಂ ವಾ ಲೋ. ಹೇಮವಣ್ಣತಾಯ ಹೇಮೋ. ಉಪೋಸಥಕುಲೇ ಜಾತತ್ತಾ ಉಪೋಸಥೋ, ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅರಯೋ ಉಸತೀತಿ ವಾ ಉಪೋಸಥೋ, ಥೋ, ಉಸ ದಾಹೇ, ಉಪಪುಬ್ಬೋ ವಸ ನಿವಾಸೇ ವಾ, ವಸ್ಸೋ, ಉಪೋಸಥೋ, ತಿಥೀವಿಸೇಸೋ ಚ. ಛಬ್ಬಣ್ಣದನ್ತತಾಯ ಛದ್ದನ್ತೋ. ಏತೇಸಞ್ಚ ಕಾಳಾವಕೋ ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇತಿ, ಗಙ್ಗೇಯ್ಯೋ ದಸನ್ನಂ ಕಾಳಾವಕಾನಂ, ಏವಂ ಯಾವಛದ್ದನ್ತಾ ನೇತಬ್ಬೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪನ ದಸನ್ನಂ ಛದ್ದನ್ತಾನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇತಿ, ತೇನೇವ ಭಗವಾ ಕಾಳಾವಕಹತ್ಥಿಗಣನಾಯ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಬಲಂ ಧಾರೇತಿ, ಪುರಿಸಗಣನಾಯ ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಬಲಂ.

೩೬೨. ಪಾದೋ ಕರಿಪೋತೇ. ಪಞ್ಚವಸ್ಸಾನಿ ಯಾವ ಕಲಭೋ, ಕಲ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ, ಅಭೋ, ಕಲಭೋ, ಳತ್ತೇ ಕಳಭೋ, ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಭರಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಭಿಙ್ಕೋ, ಭರತಿಸ್ಸ ಭಿಙ್ಕೋ. ಕರಿಸಾವಕೋಪ್ಯತ್ರ. ಪಾದೋ ಮತ್ತಮಾತಙ್ಗೇ. ದಾನಂ ಪಭಿನ್ನೋ ಯಸ್ಸ ಪಭಿನ್ನೋ. ಮಜ್ಜತೀತಿ ಮತ್ತೋ, ಮದ ಉಮ್ಮಾದೇ. ಗಜೇ ಜಾಯತೀತಿ ಗಜ್ಜೋ, ಣ್ಯೋ, ಮದೋ. ಸೋ ಸಞ್ಜಾತೋ ಯಸ್ಸ ಗಜ್ಜಿತೋ.

ದ್ವಯಂ ಹತ್ಥಿಸಮೂಹೇ. ಹತ್ಥೀನಂ ಸಮೂಹೋ ಹತ್ಥಿಘಟಾ. ಗಜಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಗಜತಾ, ಗಾಮಜನಬನ್ಧುಸಹಾಯಾದೀಹಿ ತಾ. ಪಾದೋ ಹತ್ಥಿನಿಯಂ. ಹತ್ಥಯೋಗಾ ಹತ್ಥಿನೀ, ಈ, ಇನೀ. ಕಣ ಸದ್ದೇ, ಇರು, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ಕರೇಣುಕಾತಿಪಿ, ತದಾ ಕರಯೋಗಾ ಕರೇಣುಕಾ, ಇಣು. ಕರಿಣೀ, ಧೇನುಕಾ, ವಸಾ, ಕರೇಣುಪ್ಯತ್ರ.

೩೬೩. ಹತ್ಥಿಸಿರೋಪಿಣ್ಡಾ ಹತ್ಥಿನೋ ಸಿರಸಿ ದ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಾ ಕುಮ್ಭಾಖ್ಯಾ. ಕೇ ಸಿರಸಿ ಭವತೀತಿ ಕುಮ್ಭೋ, ಅಸ್ಸು, ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ ಚ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪನ ಕುಮ್ಭಾನಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ ವಿದು ನಾಮ [ಅಮರ ೧೮.೩೭]. ಅಙ್ಕುಸಸಙ್ಘಾತಂ ವಿನ್ದತ್ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಿದು, ಪುಮೇ, ಉ. ದ್ವಯಂ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ. ಚೂಳ ನಿಮಜ್ಜನೇ, ಣ್ವು, ಚೂಳಿಕಾ, ಚುದ ಸಞ್ಚೋದನೇ ವಾ, ಚೋದೇನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಙ್ಕುಸಾದೀಹಿ ಅದನ್ತನ್ತಿ ಚೂಳಿಕಾ, ದಸ್ಸ ಳೋ, ಣ್ವು.

ಆಸತೇ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ಆಸನಂ, ಖನ್ಧದೇಸೋ. ಖನ್ಧೋ ಏವ ದೇಸೋ ಖನ್ಧದೇಸೋ, ತಸ್ಮಿಂ. ದ್ವಯಂ ಪುಚ್ಛಮೂಲೇ. ಪುಚ್ಛಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಭಾಗೋ.

೩೬೪. ತಿಕಂ ಗಜಬನ್ಧನಥಮ್ಭೇ. ಆಲನ್ತ್ಯಸ್ಮಿಂ, ಅನೇನ ವಾ ಬನ್ಧನ್ತಿ ಆಲಾನಂ, ಯು. ಆಪುಬ್ಬೋ ಬನ್ಧನತ್ಥೋ ಲಾಧಾತು. ಆಹನನ್ತಿ ಬನ್ಧನ್ತ್ಯಸ್ಮಿಂ, ಅನೇನ ವಾ ಆಳ್ಹಕೋ, ಹನಧಾತು, ನಸ್ಸ ಳೋ, ವಣ್ಣವಿಪರಿಯಯೋ ಚ, ಣ್ವು. ಥಮ್ಭ ಪಟಿಬನ್ಧನೇ. ಬನ್ಧೋಪ್ಯತ್ರ.

ತಿಕಂ ಸಙ್ಖಲೇ. ಅನಿತ್ಥೀ ತೂತಿ ತ್ವನ್ತಂ ಲಿಙ್ಗಪದಂ. ಗಲ ಸೇಚನೇ. ನಿಗಳತಿ ಬನ್ಧತಿ ಯೇನಾತಿ ನಿಗಳೋ, ಅ, ಕತ್ತುಸಾಧನಂ ವಾ. ಅದಿ ಬನ್ಧನೇ, ಅನ್ದತೀತಿ ಅನ್ದುಕೋ. ಣ್ವು, ಅಸ್ಸು. ಭುಸಂ ಖಲತ್ಯನೇನ ಸಙ್ಖಲಂ, ಕಟಿ ವತ್ಥಬನ್ಧನೇಪಿ, ‘‘ಥೀಕಟೀವತ್ಥಬನ್ಧೇಪಿ, ನಿಗಳೇ ಸಙ್ಖಲಂ ತಿಸೂ’’ತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೮.೪೧] ರಭಸೋ. ಸಙ್ಖಲಿಕಾಪ್ಯತ್ರ.

ದ್ವಯಂ ಗಜಗಣ್ಡೇ. ಗಣ್ಡ ವದನೇಕದೇಸೇ, ಅಧಾತೂನಮ್ಪಿ ಧಾತೂಸು ಪಾಠೋ, ಧಾತು ಹಿ ಕ್ರಿಯತ್ಥೋ. ಗಣ್ಡೋ ಕಪೋಲಸಾಮಞ್ಞೇಪಿ. ಕಟ ವಸ್ಸಾವರಣೇಸು, ಅ. ದ್ವಯಂ ಕರಿಮದಜಲೇ. ದೀಯತೇತಿ ದಾನಂ. ಮದ ಉಮ್ಮಾದೇ, ಕರಣೇ ಅ.

೩೬೫. ದ್ವಯಂ ಹತ್ಥಿಕರೇ. ಸೋಣ ವಣ್ಣಗತೀಸು, ಡೋ, ಸೋಡ ಗಬ್ಬೇ ವಾ, ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ, ಣೋ ಚ. ದ್ವೀಸು ದ್ವೇಪಿ.

ದ್ವಯಂ ಸೋಣ್ಡಗ್ಗೇ. ಕರಸ್ಸ ಸೋಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಗಂ. ಪುಸ ಪೋಸನೇ. ಖರೋ, ಸಸ್ಸ ಕೋ, ಉಸ್ಸೋತ್ತಂ, ಪುಸ ವುಡ್ಢಿಮ್ಹಿ ವಾ, ಭೂ, ಪುಸ ಸ್ನೇಹಸೇಚನಪೂರಣೇಸು ವಾ, ಕಿಯಾದಿ, ಪುಸ ಧಾರಣೇ ವಾ, ಚುರಾದಿ.

ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಕಾಯಮಜ್ಝಮ್ಹಿ ಬನ್ಧನರಜ್ಜು ಕಚ್ಛಾ ನಾಮ. ಕಚ ಬನ್ಧನೇ, ಛೋ. ದೂಸಾ, ವರತ್ರಾಪ್ಯತ್ರ. ಕುಥೋ ನಾಮ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠತ್ಥರಿತಚಿತ್ರಕಮ್ಬಲಂ, ಸೋ ಆದಿ ಯೇಸನ್ತೇ ಕುಥಾದಯೋ. ಕುಥಾದಯೋ ಏವ ಕಪ್ಪನೋ ನಾಮ ಭವನ್ತಿ. ಕಪ್ಪ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇ, ಸಜ್ಜನಾಯಞ್ಚ, ಕರಣೇ ಯು. ಕಪ್ಪನಾಪಿ. ಕಚ ಸಜ್ಜನಾಯಂ, ಥೋ, ಕುಥೋ, ತೀಸು. ‘‘ನಪುಂಸಕಮತ್ಥರಣಂ, ಥೀ ಪವೇಣೀ ಕುಥಂ ತಿಸೂ’’ತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೮.೪೨] ಹಿ ವೋಪಾಲಿತೋ. ಪವೇಣೀ, ಅತ್ಥರಣಂ, ವಣ್ಣೋ, ಪರಿತ್ಥೋಮೋತಿ ಏತೇ ಕುಥಪರಿಯಾಯಾ.

೩೬೬. ದ್ವಯಂ ರಾಜಾರಹೇ ಹತ್ಥಿನಿ. ರಾಜಾನಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ವಹಿತುಮರಹತೀತಿ ಓಪವಯ್ಹೋ, ಅರಹತ್ಥೇ ಣ್ಯೋ. ರಾಜಾನಂ ವಹಿತುಂ ಅರಹತೀತಿ ರಾಜವಯ್ಹೋ, ಣ್ಯೋ. ದ್ವಯಂ ಕಪ್ಪಿತಹತ್ಥಿನಿ. ಸಜ್ಜಾ ಸಜ್ಜನಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಜ್ಜಿತೋ. ಕಪ್ಪಾ ಕಪ್ಪನಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪಿತೋ. ಏತಸ್ಮಾಯೇವ ಪಾಠಾ ಸಜ್ಜಕಪ್ಪಾ ಸಜ್ಜನಾಕಪ್ಪನಾನಂ ಪರಿಯಾಯಾತಿ ಞೇಯ್ಯಾ.

ಹತ್ಥಿನೋ ಪಾದೇ ವಿಜ್ಝನಕಣ್ಟಕೋ ‘‘ತೋಮರೋ’’ತ್ಯುಚ್ಚತೇ. ತುಜ್ಜತೇನೇನೇತಿ ತೋಮರೋ, ತುದ ಬ್ಯಥನೇ, ಅರೋ, ದಸ್ಸ ಮೋ, ಓತ್ತಂ. ವೇಣುಕಂಪ್ಯತ್ರ [ಕೋತ್ರಂ ವೇಣುಕಮಾಲಾನಂ (ಅಮರ ೧೮.೪೧)], ಕ್ವಚಿ ವೇಳುಕನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

೩೬೭. ಹತ್ಥಿನೋ ಕಣ್ಣಮೂಲಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಝನಕಣ್ಟಕೋ ‘‘ತುತ್ತ’’ಮಿತ್ಯುಚ್ಚತೇ. ತುಜ್ಜತೇನೇನೇತಿ ತುತ್ತಂ, ತೋ. ಹತ್ಥಿನೋ ಮತ್ಥಕಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಝನಕಣ್ಟಕೋ ‘‘ಅಙ್ಕುಸೋ’’ತ್ಯುಚ್ಚತೇ. ಅಙ್ಕತೇ ಅನೇನೇತಿ ಅಙ್ಕುಸೋ, ಅಙ್ಕ ಲಕ್ಖಣೇ, ಸೋ, ಅಸ್ಸು.

ಪಜ್ಜದ್ಧಂ ಹತ್ಥಾರೋಹೇ. ಮಡಿ ಭೂಸಾಯಂ, ಹತ್ಥಿಂ ಮಣ್ಡಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಹತ್ಥಿಮಣ್ಡೋ, ಸೋವ ಹತ್ಥಿಮೇಣ್ಡೋ, ಮಿ ಹಿಂಸಾಯಂ ವಾ, ಡೋ, ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ. ಹತ್ಥಿಂ ಪಾತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಹತ್ಥಿಪೋ, ಕಮ್ಮನಿ ಣೋ. ಹತ್ಥಿಂ ಗೋಪಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕೋ. ಗುಪ ರಕ್ಖಣೇ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ಆಧೋರಣೋ, ನಿಸಾದಿನೋಪ್ಯತ್ರ.

೩೬೮. ಮಾತಙ್ಗಹಯಾದೀನಂ ಗಮನಾದಿಕ್ರಿಯಾಸಿಕ್ಖಾಪಕೋ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಗಾಮಣೀಯೋ’’ತ್ಯುಚ್ಚತೇ. ಗಮನಂ ಗಾಮೋ, ಭಾವೇ ಣೋ. ಹತ್ಥಾದೀನಂ ಗಮನಕ್ರಿಯಾ ಗಾಮೋ, ತಂ ನೇತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತೀತಿ ಗಾಮಣೀಯೋ, ಅಞ್ಞಕ್ರಿಯಾಸಿಕ್ಖಾಪನೇತೂಪಚಾರಾ, ಗಾಮಂ ವಾ ಹತ್ಥಾದಿಸಮೂಹಂ ನೇತೀತಿ ಗಾಮಣೀಯೋ, ಗಮನಂ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತೀತಿ ಗಾಮಣೀಯೋ, ಸಬ್ಬತ್ರ ನಸ್ಸ ಣತ್ತಂ.

ಪಾದದ್ವಯಂ ಅಸ್ಸೇ. ಹಯ ಗತಿಯಂ, ಅ. ತುರಂ ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತುರಙ್ಗೋ, ಕ್ವಿ, ಬಿನ್ದಾಲೋಪೋ, ಲೋಪೇ ಸತಿ ತುರಗೋ. ವಾಹ ಪಯತನೇ, ಅ. ಅಸ ಭಕ್ಖನೇ, ಅ. ಸಿನ್ಧೂನಮದೂರಭವೋ ಜನಪದೋಪಿ ಸಿನ್ಧವೋ, ತತ್ರ ಭವೋ ಸಿನ್ಧವೋ, ಸಂಯೋಗನ್ತತ್ತಾ ನ ವುದ್ಧಿ. ಘೋಟಕೋ, ಪೀತಿ, ತುರಙ್ಗಮೋ, ವಾಜೀ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ, ಸತ್ತಿರಿಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಅಸ್ಸೇ. ಘುಟ ಪರಿವತ್ತನೇ, ಣ್ವು. ಪಾ ಪಾನೇ,ತಿ. ‘‘ಪಾನೇ ಥೀ ಪೀತಿ ಅಸ್ಸೇ ಸೋ’’ತಿ ರುದ್ದೋ. ವಾಜಯೋಗಾ ವಾಜೀ, ಈ. ‘‘ಏಸಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಂ ಪಕ್ಖೋ ಆಸಿ, ಸ ತು ದೇವೇತ್ಯತ್ಯತ್ಥಿತೇನ ಸಾಲೀಭೂತಮುನಿನಾ ಸಕ್ಕಂ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ವಜಿರಛೇದಿತೋ’’ತಿ ನಿಕಾಯನ್ತರಿಯಾ. ಸಪ ಸಮವಾಯೇ,ತಿ, ಸತ್ತಿ, ಸಾಮತ್ಥಿಯೇಪಿ.

೩೬೯. ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಭೇದೋ ವಿಸೇಸೋ ಅಸ್ಸತರೋ, ಅಸ್ಸಂ ತರತೀತಿ ಅಸ್ಸತರೋ, ತರ ಅತಿಕ್ಕಮನೇ, ತರಪಚ್ಚಯೇನಾಪಿ ಸಿದ್ಧಂ. ಪಧಾನಸ್ಸಭೂಮಿಭವೋ ಸುಜಾತಿಕೋ ಅವಿಕಾರೀ ಕುಲೀನಕೋ ಅಸ್ಸೋ ಆಜಾನೀಯೋ ನಾಮ, ಆ ಭುಸೋ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಆಜಾನೀಯೋ, ಅನೀಯೋ, ಣ್ಯಪಚ್ಚಯೇನ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ, ತದಾ ‘‘ಕಿಯಾದಿತೋ ನಾ’’ತಿ ನಾಗಮೋ, ಈಕಾರಾಗಮೋ ಚ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೮.೪೪ ಗಾಥಾಯಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ]. ಕುಲೇ ಸಮ್ಭೂತೋ ಕುಲೀನಕೋ, ಈನೋ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ಸಙ್ಗಾಮೇ ಗರುಸತ್ಥಪ್ಪಹಾರೇನ ನಿಹತೋ ಸನ್ತೋ ಪಿಯೋ ಸಾಮಿಕಂ ನ ಜಹತಿ ಸುಖಂ ವಹನಸೀಲೋ ಯೋ ಅಸ್ಸೋ, ಸೋ ವಿನೀತಸದ್ದೇನೋಚ್ಚತೇ. ವಿಸೇಸೇನ ದಮ್ಮತಂ ನೇತಿ ಯನ್ತಿ ವಿನೀತೋ.

ದ್ವಯಂ ಅಸ್ಸಪೋತೇ. ಕಸ ಗಮನೇ, ಓರೋ, ಅಸ್ಸಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಸರತೀತಿ ವಾ ಕಿಸೋರೋ, ಬಿನ್ದುಲೋಪೋ, ಅಸ್ಸೋ ಚ, ಹಯೋ ಏವ ಬಾಲತ್ತಾ ಹಯಪೋತಕೋ, ಅಪ್ಪತ್ಥೇ ಕೋ.

೩೭೦. ದ್ವಯಂ ಅಥಾಮಸ್ಸೇ. ಘುಟ ಪರಿವತ್ತನೇ, ಣ್ವು, ಘೋಟಕೋ, ಅಸ್ಸಸಾಮಞ್ಞೇಪ್ಯಯಂ, ಖರಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಖಲುಙ್ಗೋ, ಸೋ ಏವ ಖಳುಙ್ಕೋ, ಗಕಾರಸ್ಸ ಕಕಾರಂ ಕತ್ವಾ, ರಸ್ಸ ಲೋ, ಳತ್ತಮುತ್ತಞ್ಚ, ಖಳುಕೋತಿಪಿ. ಜವೇನ ಸಬ್ಬೇಸಮಧಿಕೋ ಅಸ್ಸೋ ಜವನೋ, ಯು.

ದ್ವಯಂ ಕವೀತಿಖ್ಯಾತೇ ಮುಖಬನ್ಧನೇ. ಮುಖಮಾತಿಟ್ಠತೀತಿ ಮುಖಾಠಾನಂ. ಖೇ ಮುಖವಿವರೇ ಲೀನೋ ಖಲೀನೋ. ‘‘ಕವಿಕಾ ತು ಖಲೀನೋತಿ [ಖಲೀನೇ ಥೀ (?)], ಕವಿಯಂ ಕಥನಂತ್ಯಪೀ’’ತಿ ರಭಸೋ. ಕವಿ, ಕವಿಕಾಪ್ಯತ್ರ. ಕು ಸದ್ದೇ. ಇ, ಈ ಚ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ವಾಸದ್ದೇನ ನಪುಂಸಕತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಚ ಅಮರಕೋಸೇ ‘‘ಕವಿಕಾ ತು ಖಲೀನೋ’ನಿತ್ಥೀ’’ತಿ [ಅಮರ ೧೮.೪೯].

ಅಸ್ಸಾಭಿತಾಳಿನೀ ವೇತ್ತವಿಕತಾದಿ ಕಸಾ ನಾಮ. ಕಸ ಗಮನೇ, ಅ, ಕರಣಸಾಧನಂ.

೩೭೧. ಅಸ್ಸಸ್ಸ ನಾಸಾಗತರಜ್ಜುಮ್ಹಿ ಕುಸಾ, ಕುಸ ಸಿಲೇಸನೇ. ದ್ವಯಂ ಅಸ್ಸಾಯಂ. ವಲ ಸಂವರಣೇ, ವೋ, ಳತ್ತಂ, ಆ, ವಳವಾ. ಅಸತೀತಿ ಅಸ್ಸಾ, ‘‘ಇತ್ಥಿಯಮತಿಯವೋ ವಾ’’ತಿ ಅ, ಆ ಚ, ಅಸ್ಸಾ. ವಾಮೀಪ್ಯತ್ರ. ದ್ವಯಂ ಖುರೇ. ಖುರ ಛೇದನೇ. ಸಂ ಸುಖಂ ಫರತ್ಯನೇನ ಸಫಂ, ನೇರುತ್ತೋ. ‘‘ಸಫಂ ಕ್ಲೀವೇ ಖುರೋ ಪುಮಾ’’ತಿ [ಅಮರ ೧೮.೪೯] ಅಮರಕೋಸೋ.

ದ್ವಯಂ ಪುಚ್ಛಮತ್ತೇ. ಪುಚ್ಛ ಪಮಾದೇ. ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಙ್ಗುಟ್ಠೋ, ಅಙ್ಗ ಗಮನೇ, ಠೋ, ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇಪಿ ಅನಿತ್ಥಿಯಂ. ಲೂಮಂಪ್ಯತ್ರ. ದ್ವಯಂ ಕೇಸವತಿ ನಙ್ಗುಟ್ಠಮತ್ತೇ, ನ ತು ಹತ್ಥಿನೋ ಏವ. ವಾಲಸಮೂಹಯೋಗಾ ವಾಲಹತ್ಥೋ, ಯಥಾ ಕೇಸಹತ್ಥೋ ಚಯೇ, ತಥಾತ್ರಾಪಿ. ವಾಲೋ ಧಿಯ್ಯತೇ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಾಲಧಿ, ಇ.

ಏತ್ಥಾನಾಗತಾಪಿ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಧಾರಾಖ್ಯಾ [ಧಾವಾಖ್ಯಾ (ಕ.)] ಪಞ್ಚ ಗತಿಯೋ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ಯಥಾ –

ಅಕ್ಕನ್ದಿತಂ ಧೋರಿತಕಂ, ರೇಚಿತಂ ವಗ್ಗಿತಂ ಪ್ಲುತಂ;

ಗತಿಯೋಮೇ ಪಞ್ಚ ಧಾರಾ [ಧಾವಾ (ಕ.)], ಅಸ್ಸಾನಂ ವಿಞ್ಞುನಾ ಮತಾ [ಅಮರ ೧೮.೪೮-೯].

ತತ್ಥ ವಿತ್ಥಮ್ಭಾ ಸಮಾವಗತಿ ಅಕ್ಕನ್ದಿತಂ, ಕನ್ದಿ ಗತಿಸೋಸನೇಸು, ತೋ. ತತೋ ಅಧಿಕಾ ಚತುರಾಗತಿ ಧೋರಿತಕಂ, ಧೋರ ಗತಿಚಾತುರಿಯೇ, ತೋ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ಮಣ್ಡಲಿಕಾಯಾನೇನ ಗಮನಂ ರೇಚಿತಂ, ರಿಚ ವಿಯೋಜನಸಮ್ಬಜ್ಝನೇಸು, ಸಮ್ಬಜ್ಝನಂ ಮಿಸ್ಸನಂ. ವೇಗೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಪರಿಚರಣಂ ವಗ್ಗಿತಂ, ವಗ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ. ತುರಂ ಸಮೇನ ಗಮನಂ ಪ್ಲುತಂ, ಪ್ಲು ಗತಿಯಂ. ತ’ದುತ್ತ’ಮಸ್ಸಸತ್ಥೇ ‘‘ಸಮೋ’ಧಿಕೋ ಲಯೋ ವೇಗೀ, ತುರಿತಸ್ಸೋ ಭವೇ ಕಮಾ’’ತಿ.

೩೭೨. ದ್ವಯಂ ಯುದ್ಧತ್ಥೇ ಚಕ್ಕಯುತ್ತಯಾನೇ. ಸನ್ದ ಗಮನೇ, ಸನ್ದತೇ ಗಮ್ಯತೇನೇನೇತಿ ಸನ್ದನೋ, ಯು. ರಮತೇನೇನೇತಿ ರಥೋ, ಥೋ, ಮಲೋಪೋ. ಸತಙ್ಗೋಪ್ಯತ್ರ. ಸತಮಙ್ಗಾನ್ಯಸ್ಸ.

ಯಂ ನ ರಣಾಯ ಯುದ್ಧತ್ಥಂ ಚಕ್ಕಯುತ್ತಂ ಯಾನಂ, ಅಪಿ ತು ಕೀಳಾಭಮನಾದ್ಯತ್ಥಂ, ಸೋ ಪುಸ್ಸರಥೋ. ವುತ್ತಞ್ಚ ಅಮರಕೋಸೇ ‘‘ಅಯಂ ಪುಸ್ಸರಥೋ ಚಕ್ಕ-ಯಾನಂ ನ ಸಮರಾಯ ಯ’’ನ್ತಿ [ಅಮರ ೧೮.೫೧]. ಪುಸ ಪಾಸನೇ, ಸೋ, ಪುಸನಾಮಕೇನ ಫಲವಿಸೇಸೇನ ಯುತ್ತೋ ರಥೋ ಪುಸ್ಸರಥೋ, ಪುಸ್ಸನಕ್ಖತ್ತೇನ ಕತೋ, ಸಜ್ಜಿತೋ ವಾ ರಥೋತಿ ಪುಸ್ಸರಥೋ.

ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ಚಮ್ಮಾವುತೋ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ರಥೋ ವೇಯ್ಯಗ್ಘೋ ನಾಮ, ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ವಿಕಾರೋ ಚಮ್ಮಂ ವೇಯ್ಯಗ್ಘಂ, ಣೋ, ತೇನ ಪರಿವುತೋ ರಥೋ ವೇಯ್ಯಗ್ಘೋ, ಣೋ, ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ವುಡ್ಢಾಗಮೋ. ‘‘ಪಚ್ಚತ್ತಂ [ಪಚ್ಚತ್ಥಂ (ಕ.)] ಅಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ವಚನತ್ಥತೋ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ [ಪಚ್ಚತ್ಥಮೇವ (?)] ಪಚ್ಚಯಾ ಭವನ್ತಿ, ಯಥಾ ಕಾರಿತನ್ತಸ್ಮಾಪಿ ಪಯೋಜಕವಸೇನ ಅನೇಕಕಾರಿತಪಚ್ಚಯಾ. ದೀಪಿನೋ ಚಮ್ಮಾವುತೋ ರಥೋ ದೀಪೋ ನಾಮ, ದೀಪಿನೋ ವಿಕಾರೋ ಚಮ್ಮಂ ದೀಪಂ, ಣೋ, ತೇನ ಪರಿವುತೋ ರಥೋ ದೀಪೋ, ಣೋ.

೩೭೩. ದ್ವಯಂ ಪುರಿಸಯುತ್ತಯಾನೇ. ಸಿ ಸೇವಾಯಂ. ಸುಖತ್ಥಿಕೇಹಿ ಸೇವೀಯತೇತಿ ಸಿವಿಕಾ, ಣ್ವು, ವಾಗಮೋ, ಇತ್ತಂ, ಕಿತಪಚ್ಚಯಾ ಹಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಮ್ಮಾದೀಸುಪಿ ವತ್ತನ್ತಿ, ಕಿಚ್ಚಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಕತ್ತರಿಪಿ, ಯಥಾ ‘‘ವಿನಯೋ, ನಿಸ್ಸಯೋ, ತಪನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತ್ಯಾದೀಸು, ಮಹಾಪದೇಸೇನ ವಾ ಕಿತಕಿಚ್ಚಪಚ್ಚಯಾನಂ ಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದೀಸ್ವಪಿ ಪವತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಸಿವಂ ಕರೋತೀತಿ ವಾ ಸಿವಿಕಾ, ಇಕೋ. ಯಾಪ್ಯೇಹಿ ಅಧಮೇಹಿ ಯಾಯತೇ ನಿಯ್ಯತೇತಿ ಯಾಪ್ಯಯಾನಂ. ‘‘ಯಾಪ್ಯ ಪಾನೀಯಕೇ ನಿನ್ದ್ಯೇ’’ತಿ ಹಿ ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ.

ದ್ವಯಂ ಸಕಟೇ. ಅನಿತ್ಥೀ ತೂತಿ ತ್ವನ್ತಂ ಲಿಙ್ಗಪದಂ. ಸಕ ಸತ್ತಿಯಂ, ಅಟೋ. ಅನ ಪಾಣನೇ, ಕರಣಸಾಧನಂ, ನತ್ಥಿ ನಾಸಾ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಅನಂ, ಸಾಲೋಪೋ, ರಸ್ಸೋ ಚ. ಕ್ಲೀವೇ’ನಂ, ಸಕಟೋ, ನಿತ್ಥೀತ್ಯಮರಕೋಸೋ [ಅಮರ ೧೮.೫೨].

ದ್ವಯಂ ಚಕ್ಕೇ. ಕರೋತಿ ಗಮನಮನೇನೇತಿ ಚಕ್ಕಂ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ಚಕ್ಕಾದಿ. ರಥಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ರಥಙ್ಗಂ. ತಸ್ಸ ಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅವಸಾನಂ ನೇಮಿ, ಸಾ ನಾರಿಯಂ ಇತ್ಥಿಯಂ. ನಯತಿ ಚಕ್ಕಂ ನೇಮಿ. ಯಾ ಭೂಮಿಂ ಫುಸತಿ, ನೀ ನಯೇ, ಮಿ, ಈಪಚ್ಚಯೇ ನೇಮೀ ಚ. ಪಧಿಪ್ಯತ್ರ.

೩೭೪. ತಮ್ಮಜ್ಝೇ ತಸ್ಸ ರಥಸ್ಸ, ಚಕ್ಕಸ್ಸ ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಚಕ್ಕಾಕಾರೋ ಪಿಣ್ಡಿಕಾ, ಯಸ್ಸಂ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಟ್ಠಾನಿ ಆಸಜ್ಜನ್ತೇ. ಪಿಣ್ಡಿಕಾಸಾಹಚರಿಯಾ ನಾಭಿ ಇತ್ಥೀ, ಈಪಚ್ಚಯೇ ನಾಭೀ ಚ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಟ್ಠಾನಿ ಪಿಣ್ಡೇತೀತಿ ಪಿಣ್ಡಿಕಾ, ಪಿಣ್ಡ ಸಙ್ಘಾತೇ, ಅ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ಪಿಣ್ಡೀಪಿ, ನಾಭಿ ವಿಯಾತಿ ನಾಭಿ.