೨. ಭೂಕಣ್ಡ

೧. ಭೂಮಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೧೮೦. ಇಧ ಭೂಕಣ್ಡೇ ಸಾಙ್ಗೋಪಾಙ್ಗೇಹಿ ಭೂಮ್ಯಾದೀಹಿ ದಸಹಿ, ಪಾತಾಲೇನ ಚಾತಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಕಮತೋ ವಗ್ಗಾ ಭೂಮಿವಗ್ಗಾದಿನಾಮಕಾ ವಗ್ಗಾ ವುಚ್ಚನ್ತೇ. ಸಪ್ಪಧಾನೋಪಕಾರಕಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಖಾರಾದೀನಿ, ಅಙ್ಗಾನಂ ಉಪಕಾರಕಾನಿ ಚ ಉಪಙ್ಗಾನಿ ಅದ್ಧಾದೀನಿ.

೧೮೧. ಸಾದ್ಧಪಜ್ಜೇನ ಭೂಮಿಯಾ ನಾಮಾನಿ. ವಸೂನಿ ರತನಾನಿ ಧಾರಯತೀತಿ ವಸುನ್ಧರಾ. ಖಮು ಸಹನೇ, ಖಸ್ಸ ಛೋ, ಛಮಾ, ಅಥ ವಾ ಛಿ ಛೇದನೇ, ಸತ್ತಾನಮಧೋಪತನಂ ಛಿನ್ದತೀತಿ ಛಮಾ, ಮೋ, ಇತ್ಥಿಯಮಾ ಚ. ಭವನ್ತ್ಯಸ್ಸಂ ಭೂತಾನೀತಿ ಭೂಮಿ. ಭೂ ಸತ್ತಾಯಂ, ಮಿ. ಪುಥಇತಿ ಪಾಟಿಪದಿಕೇ ಠಿತೇ ನದಾದಿ, ಈ, ಪುಥಸ್ಸ ಪುಥುಆದೇಸೇ, ವುದ್ಧಿಮ್ಹಿ ಚ ಕತೇ ಪುಥವೀ. ಉಸ್ಸುವಾದೇಸೇ ಪುಥುವೀ. ಪಥಾದೇಸೇ ತು ಪಥವೀ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಅವಾಗಮೋ, ಅಥ ವಾ ಥವ ಗತಿಯಂ, ಪಥವತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಥವೀ, ನದಾದಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪತ್ಥರತೀತಿ ವಾ ಪಥವೀ, ಥರ ಸನ್ಥರಣೇ ಪಪುಬ್ಬೋ, ರಸ್ಸ ವೋ, ನದಾದಿ, ಪುಥವೀ, ಅಸ್ಸು.

‘‘ಮಧುನೋ ಕೇಟಭಸ್ಸಾಪಿ, ಮೇದಮಂಸಪರಿಪ್ಲುತಾ;

ತೇನಾಯಂ ಮೇದಿನೀ ದೇವೀ, ವುಚ್ಚತೇ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಭೀ’’ತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೧.೩]. –

ವಚನತೋ ಮೇದಯೋಗಾ ಮೇದಿನೀ, ಈ, ಇನೀ ಚ. ಮಿದ ಸ್ನೇಹನೇ ವಾ, ಯು, ನದಾದಿ, ಇಸ್ಸೇತ್ತಞ್ಚ. ಮಹ ಪೂಜಾಯಂ, ನದಾದಿ. ವಿತ್ಥಿಣ್ಣತ್ತಾ ಉಬ್ಬೀ, ನದಾದಿ, ಅವತಿ ಭೂತಾನೀತಿ ವಾ ಉಬ್ಬೀ, ಅಸ್ಸು. ವಸೂನಿ ಸನ್ತ್ಯಸ್ಸಂ ವಸುಮತೀ. ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಯಸ್ಸಂ ಲೋಕಾ, ಸಾ ಗೋ, ಪುಮಿತ್ಥಿಯಂ. ಕಾ ಸದ್ದೇ, ಕಾಯತಿ ಏತ್ಥ, ಕಾಯತಿ ಮಾರವಿಜಯಕಾಲೇತಿ ವಾ ಕು, ಉ. ವಸೂನಿ ಧಾರಯತೀತಿ ವಸುಧಾ. ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ಧರಯತೀತಿ ಧರಣೀ, ಯು, ನದಾದಿ. ಧರತೀತಿ ಧರಾ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಆ. ಗಮು ಗಮನೇ, ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಸ್ಸಂ ಜಗತೀ, ಅನ್ತಪಚ್ಚಯೋ, ಗಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ, ಜತ್ತಞ್ಚ, ನಲೋಪೋ, ನದಾದಿ. ಭೂ ಸತ್ತಾಯಂ, ರಿ, ನದಾದಿ, ಕ್ವಿಮ್ಹಿ ಭೂ. ಭೂತೇ ಸತ್ತೇ ಧರತೀತಿ ಭೂತರೋ. ಅವ ರಕ್ಖಣೇ, ಯು, ನದಾದಿ, ಅವನೀ.

೧೮೨. ಖಾರಾ ಲವಣರಸಾ ಮತ್ತಿಕಾ ಊಸೋತ್ಯುಚ್ಚತೇ. ಖಾದತೀತಿ ಖಾರಾ, ದಸ್ಸ ರೋ. ಪದೇಸಕತ್ತಾ ಮತ್ತೇನ ಪಮಾಣೇನ ಯುತ್ತಾ ಮತ್ತಿಕಾ. ಊಸ ರುಜಾಯಂ, ಊಸೋ. ಊಸಯೋಗಾ ಊಸವಾ, ವನ್ತು. ರಪಚ್ಚಯೇ ಊಸರೋ. ದ್ವೇಪಿ ತೀಸು ವತ್ತನ್ತೇ.

ಥಲ ಠಾನೇ, ಅಧಿಕರಣೇ ಅ. ಕಿತ್ತಿಮಂ ಥಲಂ, ಅಕಿತ್ತಿಮಾ ಥಲೀ, ನದಾದಿ. ಥದ್ಧಲೂಖಮ್ಹಿ ಭೂಭಾಗೇ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೇ ಜಙ್ಗಲಸದ್ದೋ ವತ್ತತಿ. ತತ್ಥ ನಿಜ್ಜಲತ್ತಾ ಕಕ್ಖಳತ್ತಾ ಥದ್ಧೋ. ತಿಕ್ಖಸಕ್ಖರಾದಿವಿದಾರಗವಾದಿಖುರಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದವಚ್ಚಾದಿಸಹಿತತ್ತಾ ಲೂಖೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಗಲ ಚವನಾಧೋಪತನಾದನೇಸು. ಜಲಂ ಗಲತಿ ಏತ್ಥ, ಜಲೇನ ವಾ ಗಲನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಜಙ್ಗಲೋ, ನಿಜ್ಜಲೋ ದೇಸೋ, ‘‘ಜಙ್ಗಲೋ ನಿಜ್ಜಲೇ ದೇಸೇ, ತಿಲಿಙ್ಗೋ ಪಿಸಿತೇ ಥಿಯ’’ನ್ತಿ [ತಿಕಣ್ಡಸೇಸ ೩.೩.೩೯೩] ಹಿ ತಿಕಣ್ಡಸೇಸೋ, ಲಸ್ಸ ಲೋಪೋ, ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ ಚ.

೧೮೩. ವೇದೇನ ಪಞ್ಞಾಯ ಈಹನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವೇದೇಹೋ. ಸೋ ಏವ ವಿದೇಹೋ, ಇಮಂ ದೀಪಮುಪಾದಾಯ ಸಿನೇರುನೋ ಪುಬ್ಬದಿಸಾಭಾಗತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೋ ಚ ಸೋ ವಿದೇಹೋ ಚೇತಿ ಪುಬ್ಬವಿದೇಹೋ. ಏವಮಪರುತ್ತರೇಸು. ಗವೇನ ಯನ್ತ್ಯೇತ್ಥಾತಿ ಗೋಯಾನೋ. ಅಪರೋ ಚ ಸೋ ಗೋಯಾನೋ ಚೇತಿ ಅಪರಗೋಯಾನೋ. ಜಮ್ಬುಯಾ ಲಕ್ಖಿತೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠಾಯಿತಾದಿಪ್ಪಭಾವೇನ ವಾ ತಪ್ಪಧಾನೋದೀಪೋತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ. ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸೀಲಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಕಂ ಸುಖಂ ಉರು ಮಹನ್ತಮೇತ್ಥಾತಿ ಕುರು, ಕುಂ ಪಾಪಂ ರುನ್ಧನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಕುರು, ಕ್ವಿ. ದೀಪ ದಿತ್ತಿಪ್ಪಕಾಸನೇಸು, ಜಲಮಜ್ಝೇ ದಿಪ್ಪನ್ತೀತಿ ದೀಪಾ, ದಿಪ್ಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸದ್ಧಮ್ಮಾತಿ ವಾ ದೀಪಾ, ಪಮಾಣತೋ ಮಹನ್ತಾ ದೀಪಾ ಮಹಾದೀಪಾ.

೧೮೪. ಕುರುಆದಯೋ ಏಕವೀಸತಿ ಜನಪದನ್ತರಾ ಜನಪದವಿಸೇಸಾ, ಆದಿನಾ ಸುರಮಹಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ತಲಕುಟಾ ಅಸ್ಮಾಕಾದಯೋ ಚ ಪುಮ್ಬಹುತ್ತೇ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ ಬಹುತ್ತೇ ಚ ಸಿಯುಂ. ಕುರು ನಾಮ ಜಾನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರೂಳ್ಹೀಸದ್ದೇನ ‘‘ಕುರೂ’’ತಿ ಬಹುವಚನೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ರ. ಕುಂ ಪಾಪಂ ರುನ್ಧತೀತಿ ಕುರು, ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಕುರೂ, ಪಚ್ಚಯಲೋಪತೋ ನ ವುದ್ಧಿ, ಸಬ್ಬತ್ರೇವಂ [ಪಾಣಿನಿ ೧.೨.೫೨ ೪.೨.೮೧ ಸುತ್ತೇಸು ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ]. ಅರಿವಿಜಯಲೋಕಮರಿಯಾದಾತಿಕ್ಕಮಾದೀಸು ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ. ಕೋಸಂ ಲನ್ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಕುಸಲಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಾ ಕೋಸಲಾ. ಮಗೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಧಾವನ್ತೀತಿ ಮಗಧಾ, ಕ್ವಿ, ಮಂಸೇಸು ಗಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ ವಾ ಮಗಧಾ. ಗಿಧ ಅಭಿಕಙ್ಖಾಯಂ. ಸೇವನ್ತಿ ಯೇನಾತಿ ಸಿವಿ, ಸಿ ಸೇವಾಯಂ, ವಿ. ಸಿವಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ವಾ ಸಿವೀ, ಅಞ್ಞತ್ಥೇ ಇ. ಕಲ ಸದ್ದೇ, ಇಙ್ಗಪಚ್ಚಯೋ, ಕಲಿಙ್ಗಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಕಲಿಙ್ಗಾ, ಉತ್ತರಾಪಥೋ [‘‘ಜಗನ್ನಾಥಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕಣ್ಹಾತೀರನ್ತರಂ ಸಿವೇ ಕಲಿಙ್ಗದೇಸೋ ಸಂವುತ್ತೋ’’ ಇತ್ಯುತ್ತದೇಸೇ (ಥೋಮನಿಧಿ)], ಕಲಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ವಾ ಕಲಿಙ್ಗಾ, ಕ್ವಿ, ಕಲಂ ಮಧುರಸದ್ದಂ ಗಾಯನ್ತೀತಿವಾ ಕಲಿಙ್ಗಾ, ಅಸ್ಸಿತ್ತಂ, ಕೇನ ಸುಖೇನ ಲಿಙ್ಗನ್ತೀತಿ ವಾ ಕಲಿಙ್ಗಾ, ಲಿಙ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ ದಣ್ಡಕೋ ಧಾತು. ಅತ್ತನಾ ಖಾದಿತಂ ಲಞ್ಜಂ ಪರಾಜಿತೇಹಿ ಯಾಚಿತೇಪಿ ಪುನ ನ ವಮನ್ತೀತಿ ಅವನ್ತೀ. ಪಞ್ಚಾಲಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಪಞ್ಚಾಲಾ. ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾತಿ ವಜ್ಜೀ, ‘‘ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ ಇಮೇ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ಪವತ್ತವಚನಮುಪಾದಾಯ ವಜ್ಜೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ರಾಜಾನೋ. ವಜ್ಜೀರಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ರಾಜಾನೋ ವಜ್ಜೀ. ರಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಪನ ತಂಸಮಞ್ಞಾ ತಂನಿವಾಸಿರಾಜಕುಮಾರವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಗಂ ಪಥವಿಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಗನ್ಧಾರಾ, ಕಿತ್ತಿಗನ್ಧೇನ ಅರನ್ತೀತಿ ವಾ ಗನ್ಧಾರಾ. ಚಿತ ಉಸ್ಸಾಹನೇ, ಚೇತನ್ತಿ ಉಸ್ಸಹನ್ತಿ ಯುದ್ಧಕಮ್ಮಾದೀಸೂತಿ ಚೇತಯೋ.

೧೮೫. ವಙ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ ದಣ್ಡಕೋ ಧಾತು. ವಿಸಿಟ್ಠಾನಿ ದೇಹಾನಿ ಯೇಸಂ ವಿದೇಹಾ, ಪುಬ್ಬವಿದೇಹದೀಪತೋ ಆಗತತ್ತಾ ವಾ ವಿದೇಹಾ. ಓಜ ದಿತ್ತಿಯಂ, ಕಮ್ಬುನಾ ಸಮ್ಬುಕೇನ ಓಜನ್ತಿ ತಸ್ಸಂ ವೋಹಾರಕರಣತೋತಿ ಕಮ್ಬೋಜಾ, ಕಮ್ಬುಕಜೋ ಓಜೋ ಬಲಮೇತೇಸನ್ತಿ ವಾ ಕಮ್ಬೋಜಾ. ಮದ ಮದ್ದನೇ, ಮದ್ದನ್ತೀತಿ ವಾ ಮದ್ದಾ, ಮಂ ಸಿವಂ ದದನ್ತೀತಿ ವಾ ಮದ್ದಾ, ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾದೀಹಿ ಮೋದನ್ತೀತಿ ವಾ ಮದ್ದಾ, ಮದ ಹಾಸೇ. ಭಞ್ಜ ಅವಮದ್ದನೇ, ಭಗ್ಗಾ. ಅಙ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ ದಣ್ಡಕೋ ಧಾತು. ಸೀಹಂ ಲನ್ತೀತಿ ಸೀಹಳಾ. ಕಾಸ ದಿತ್ತಿಯಂ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಾಸನ್ತೀತಿ ಕಸ್ಮೀರಾ, ಮೀರೋ. ಕಾಸ ದಿತ್ತಿಯಂ, ಇ, ಕಾಸೀ. ಪಡಿ ಗತಿಯಂ, ಪಣ್ಡು, ಉ. ಅಥ ವಾ ಕುಂ ಪಾಪಂ ರುನ್ಧತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಕುರು, ಇತಿ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ಬಹುತ್ತಾ ಬಹುವಚನೇನ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

೧೮೬. ದ್ವಯಂ ಭುವನೇ. ಲುಜ ಅದಸ್ಸನೇ, ಲುಜ್ಜತೀತಿ ಲೋಕೋ, ಗಸ್ಸ ಕೋ, ಜಸ್ಸ ವೋ. ಭವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಭುವನಂ, ಯು. ಜಗತಿ, ವಿಟ್ಠಪಾದೀನಿಪಿ ಭುವನಪರಿಯಾಯಾನಿ. ದ್ವಯಂ ದೇಸಸಾಮಞ್ಞೇ. ದಿಸ ಅತಿಸಜ್ಜನೇ, ಅತಿಸಜ್ಜನಂ ಪಬೋಧನಂ, ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ’’ತಿ ದಿಸತಿ ಅಪದಿಸತೀತಿ ದೇಸೋ. ಸಿ ಸೇವಾಯಂ, ಸಞ್ಞಾಯಂ ಅ, ವಿಸಯೋ.

ಸಿಟ್ಠಾಚಾರರಹಿತೋ ಮಿಲಕ್ಖದೇಸೋ ಕಾಮರೂಪಾದಿ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ನಾಮ. ಮಿಲಕ್ಖ ಅಬ್ಯತ್ತಿಯಂ ವಾಚಾಯಂ, ಮಿಲಕ್ಖನ್ತಿ ಅಬ್ಯತ್ತವಾಚಂ ಭಾಸನ್ತೀತಿ ಮಿಲಕ್ಖಾ. ಸಿಟ್ಠಾಚಾರಮಗ್ಗದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನೋ ಅಭಾವಾ ರಾಗಾದಿಮಲಂ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಯೇಸನ್ತಿ ವಾ ಮಿಲಕ್ಖಾ, ಅಸ್ಸಿತ್ತಂ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ಮಿಲಕ್ಖದೇಸೋ. ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾಭಾಗೇ ಜಾತೋ ಪಚ್ಚನ್ತೋ.

ಬ್ಯವತ್ಥಾ ಚತುವಣ್ಣಾನಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ನ ವಿಜ್ಜತೇ;

ಮಿಲಕ್ಖದೇಸೋ ಸೋ ವುತ್ತೋ, ಮಜ್ಝಭೂಮಿ ತತೋ ಪರಂ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೧.೭].

ಅರಿಯಾಚಾರಭೂಮಿತ್ತಾ ಮಜ್ಝೋ ಚ ಸೋ ದೇಸೋ ಚೇತಿ ಮಜ್ಝದೇಸೋ, ನವಯೋಜನಸತಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೋ.

೧೮೭. ಸಲಿಲಪ್ಪಾಯೋ ಬಹೂದಕೋ ದೇಸೋ ಅನೂಪೋ ನಾಮ, ಅನುಗತಾ ಆಪಾ ಅತ್ರಾತಿ ಅನೂಪೋ, ಆಪಸ್ಸ ಆದಿನೋ ಉತ್ತಂ, ಪರಲೋಪೋ ವಾ. ಕಚ ಬನ್ಧನೇ, ಛೋ, ಕಚ್ಛಂ. ಅನೂಪದೇಸೋ ಚ. ಅಭಿನವೋಗ್ಗಮನೇನ ತಿಣೇನ ಲಕ್ಖಿತೇ ಹರಿತೇ ದೇಸೇ ಸದ್ದಲೋ, ದಲ ದಿತ್ತಿಯಂ, ಭಾವೇ ಅ. ವಿಜ್ಜತಿ ದಲೋ ಯತ್ಥ ಸದ್ದಲೋ.

೧೮೮. ನದಿಯಾ ಆಭತೇನ ಅಮ್ಬುನಾ ಉದಕೇನ ಜೀವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನದ್ಯಮ್ಬುಜೀವನೋ ದೇಸೋ ನದೀ ಮಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ನದೀಮಾತಿಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಬಹುಬ್ಬೀಹಿಮ್ಹಿ ಕೋ. ವುಟ್ಠಿಯಾ ವಸ್ಸೇನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ ಸಸ್ಸಮೇತ್ಥಾತಿ ವುಟ್ಠಿನಿಪ್ಫಜ್ಜಸಸ್ಸಕೋ ದೇಸೋ ದೇವೋ ಮಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ದೇವಮಾತಿಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಬಹುಬ್ಬೀಹಿಮ್ಹಿಯೇವ ಕೋ, ದೇವಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ವುಟ್ಠಿಮಾಹ.

೧೮೯. ಅನೂಪಾದಯೋ ದೇವಮಾತಿಕಾನ್ತಾ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು. ಚನ್ದಸೂರಾದೋ ಚನ್ದಸೂರಿಯಸಿನೇರುಪಬ್ಬತಾದಿಮ್ಹಿ ಸಸ್ಸತಿಸದ್ದೋ ಈರಿತೋ ಕಥಿತೋ. ಸಬ್ಬದಾ ಸರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸಸ್ಸತಿಯೋ, ಸರ ಗತಿಯಂ, ಸರಸದ್ದಸ್ಸ ಸೋ,ತಿ.

ರಠ ಗತಿಯಂ, ರಠನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಗರಾದಯೋತಿ ರಟ್ಠಂ, ತೋ. ನಾಗರೇಹಿ ವಿಜಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಜಿತಂ. ಆಳಿಯಂ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಯೋ ಸೇತು, ಸೋ ಪುರಿಸೇ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತತಿ. ಸಿ ಬನ್ಧನೇ, ತು. ಅಲ ಭೂಸನೇ, ಇ, ಆಳಿ, ತಸ್ಸಂ ಆಳಿಯಂ.

ನಗರಪಬ್ಬತಾದಿನೋ ಉಪಾನ್ತಭೂ ಸಮೀಪಭೂಮಿ ಪರಿಸರೋ ಪರಿತೋ ಸರನ್ತ್ಯತ್ರಾತಿ, ಣೋ.

ತಿಕಂ ವಜೇ. ಗಾವೋ ತಿಟ್ಠನ್ತ್ಯತ್ರಾತಿ ಗೋಟ್ಠಂ. ಕುಲ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ, ಗಾವೋ ಕುಲನ್ತ್ಯೇತ್ಥಾತಿ ಗೋಕುಲಂ, ಗುನ್ನಂ ಕುಲಂ ಘರನ್ತಿ ವಾ ಗೋಕುಲಂ. ವಜ ಗತಿಯಂ, ವಜನ್ತಿ ಯಂ ಗಾವೋ ನಿವಾಸನತ್ಥಾಯಾತಿ ವಜೋ. ಗೋಟ್ಠಾನಕಂ, ಗೋಟ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ವಜಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.

೧೯೦. ಸಿಲೋಕೇನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ಪಥಿಕೇಹಿ ಮಜ್ಜತೇ ನಿತ್ತಿಣಂ ಕರೀಯತೇತಿ ಮಗ್ಗೋ, ಮಜ್ಜ ಸುದ್ಧಿಯಂ, ಣೋ, ಜಸ್ಸ ಗತ್ತಂ, ಪಥಿಕೇಹಿ ಮಗ್ಗೀಯತೇತಿ ವಾ ಮಗ್ಗೋ, ಮಗ್ಗ ಅನ್ವೇಸನೇ, ಮಂ ಸಿವಂ ಗಚ್ಛತಿ ಏತ್ಥ, ಏತೇನಾತಿ ವಾ ಮಗ್ಗೋ, ‘‘ಮೋ ಸಿವೇ ಪರಿಸಾಯಞ್ಚೇ’’ತಿ ಹಿ ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ, ಸಿವಂ ಗಮನಂ ಕರೋತೀತ್ಯತ್ಥೋ, ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಮೇತಂ. ಪಥಿ ಗತಿಯಂ, ಚುರಾದಿ, ನಾಗಮೋ. ಪನ್ಥಯನ್ತಿ ಯನ್ತ್ಯನೇನಾತಿ ಪನ್ಥೋ, ಅ, ಕಾರಿತಲೋಪೋ. ಪಥತಿ ಯಾತ್ಯನೇನಾತಿ ಪಥೋ. ಅದ ಗಮನೇ, ಅದತಿ ಯತ್ಥ ಸಾ ಅದ್ಧಾ, ಧೋ, ಅದ್ಧಾ ಮಗ್ಗೋ, ಅದ್ಧಾಸದ್ದೋಯಂ ಕಾಲೇಪಿ, ಸಮಭಾಗತ್ಥವಚನೇ ತು ಅದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ಅದ್ಧಸದ್ದೋ ಪುಮನಪುಂಸಕವಸೇನ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗೋ, ರಾಜಾದಿತ್ತೇ ಅದ್ಧಾ, ಅರಾಜಾದಿತ್ತೇ ಅದ್ಧಂ. ಅಞ್ಜ ಗತಿಯಂ, ಅಸೋ. ವಜ ಗತಿಯಂ, ಉಮೋ, ಜಸ್ಸ ಟೋ. ಪದ ಗತಿಯಂ, ಅ, ದಸ್ಸ ಜೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ಪಜ್ಜೋ. ಅಯ ಗತಿಯಂ, ಯು, ಪದ ಗತಿಯಂ, ಅವೋ, ನದಾದಿ. ವತ್ತ ವತ್ತನೇ, ವತ್ತನಂ ಗಮನಾದಿ, ಅನಿ, ನದಾದಿ, ವತ್ತನೀ. ಕನ್ತನದಣ್ಡೇ ಪುನ್ನಪುಂಸಕಂ. ಪಥಿಕೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಹಞ್ಞತೇತಿ ಪದ್ಧತಿ. ಪಾದಸದ್ದಸಮಾನತ್ಥೇನ ಪದಸದ್ದೇನ ನಿಯತಪ್ಪಯೋಗತೋ ವುತ್ತಿನಾ ಸಿದ್ಧೋ, ಪದಸದ್ದೂಪಪದೋ ಹನಧಾತು,ತಿ, ಹನಸ್ಸ ಧೋ, ಅಲೋಪೋ. ಪದ್ಧತಿಸಹಚರಣತೋ ವತ್ತನೀ, ತಂಸಹಚರಣತೋ ಪದವೀ ಚ ಇತ್ಥಿಯಂ.

೧೯೧-೧೯೨. ತಬ್ಭೇದಾ ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಸೇಸಾ ಜಙ್ಘಮಗ್ಗಾದಯೋ ಅಪಥನ್ತಾ. ಜಙ್ಘಾಹಿ ಗತೋ ಮಗ್ಗೋ ಜಙ್ಘಮಗ್ಗೋ. ಸಕಟೇಹಿ ಗತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಕಟಮಗ್ಗೋ. ತೇ ಜಙ್ಘಮಗ್ಗಸಕಟಮಗ್ಗಾ ಮಹಾಮಗ್ಗೇ ವತ್ತನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ತೇಥಾ’’ತಿ ಅಥಸದ್ದೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ‘‘ತೇ ಚಾ’’ತಿ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ‘‘ಮತಾದ್ಧನೀ’’ತಿ ಪಾಠೇ ಪನ ಸತಿ ‘‘ತೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋಯೇವ, ತದಾ ಏಕಪದಿಕೇ ಅದ್ಧನಿ ಮಗ್ಗೇ ಏಕಪದೀ ಮತಾತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಗಚ್ಛತಂ ಏಕೋ ಅಸಹಾಯೋ ಪಾದೋ ಯಸ್ಸಂ, ನ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸೇವ ಯಮಕೋತಿ ಏಕಪದೀ, ಸಮಾಸನ್ತೇ ನಿಚ್ಚಮೀಪಚ್ಚಯೋ, ಕಪಚ್ಚಯೇ ಏಕಪದಿಕೋ, ಈಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ.

ಚೋರಕಣ್ಟಕಾದಿದೋಸೇ ದುಗ್ಗಮೇ ಪಥೇ ಕನ್ತಾರೋ, ಪುನ್ನಪುಂಸಕೇ, ಕೇನ ಪಾನೀಯೇನ ತರನ್ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ಯನ್ತಿ ಕನ್ತಾರೋ, ತರ ತರಣೇ, ಚೋರಕನ್ತಾರಾದೀಸು ಪನಾಯಂ ರೂಳ್ಹಿವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ವಾ ಕತಿ ಛೇದನೇ, ಸಪ್ಪಟಿಭಯತ್ತಾ ಕನ್ತತಿ ನಿಚ್ಚಗಮನಾಗಮನಮೇತ್ಥಾತಿ ಕನ್ತಾರೋ, ಆರೋ, ನಾಗಮೋ ಚ. ದುಕ್ಖೇನ ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯೇತ್ಥಾತಿ ದುಗ್ಗಮೋ.

೧೯೩. ದ್ವಯಂ ಪಟಿಮಗ್ಗೇ. ಪಟಿ ಅಭಿಮುಖೇನ ಗನ್ತಬ್ಬೋ ಮಗ್ಗೋ, ಪಥೋ ಚ ಪಟಿಮಗ್ಗೋ, ಪಟಿಪಥೋ ಚ. ದೀಘಮಞ್ಜಸಂ ಅತಿದೂರೋ ಮಗ್ಗೋ ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೇ. ಅದ್ಧಾನಂ ಅಯನಂ ಅದ್ಧಾನಂ, ಅಚ್ಚಾಯತೋ ಮಗ್ಗೋ, ಯಥಾ ‘‘ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ, ಯಲೋಪೋ.

ದ್ವಯಂ ಪಸತ್ಥೇದ್ಧನಿ. ಸೋಭನೋ ಪಥೋ, ಪನ್ಥೋ ಚಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಗನ್ತಬ್ಬಪಥಭಾವತೋ ಅಪೇತಂ ಉಪ್ಪಥಂ, ಅಪಥಞ್ಚ, ಅಬ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸೋ, ಅಸದ್ದೋ ಅತ್ರ ನಿಪಾತೋ.

೧೯೪-೧೯೬. ಪರಮಾಣೂನಂ ಛತ್ತಿಂಸ ಏಕೋ ಅಣು ನಾಮ, ಅಣುತೋಪಿ ಅಣುತರತ್ತಾ ಪರಮೋ ಅಣು, ಅಣುತೋ ವಾ ಪರಮೋತಿ ಪರಮಾಣು, ಅಣ ಸದ್ದತ್ಥೋ ದಣ್ಡಕೋ ಧಾತು, ಉ. ತೇ ಅಣವೋ ಛತ್ತಿಂಸ ತಜ್ಜಾರೀ ನಾಮ, ತಂ ತಂ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಯಂ ಮಲೀನಕರಣವಸೇನ ಜರಾಪೇತೀತಿ ತಜ್ಜಾರೀ, ಜರ ಜೀರಣೇ, ಜರ ವಯೋಹಾನಿಮ್ಹಿ ವಾ, ಅ, ನದಾದಿ. ತಾಪಿ ತಜ್ಜಾರಿಯೋ ಛತ್ತಿಂಸ ರಥರೇಣು ನಾಮ, ರಥಾನಂ ಸಞ್ಚರಣವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ರೇಣು ರಥರೇಣು. ತೇ ರಥರೇಣವೋ ಛತ್ತಿಂಸ ಲಿಕ್ಖಾ ನಾಮ. ಲಕ್ಖ ದಸ್ಸನೇ, ಪಕತಿಚಕ್ಖುನಾಪಿ ಲಕ್ಖ್ಯತೇತಿ ಲಿಕ್ಖಾ, ಅಸ್ಸಿತ್ತಂ.

ತಾ ಲಿಕ್ಖಾ ಸತ್ತ ಊಕಾ ನಾಮ, ಊಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಸಿರೋವತ್ತಕಿಮಿ, ತಪ್ಪಮಾಣತ್ತಾ ಊಕಾ. ತಾ ಸತ್ತ ಊಕಾ ಧಞ್ಞಮಾಸೋ ನಾಮ, ಧಞ್ಞೋ ವೀಹಿಯೇವ ಪರಿಮಾಣಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಮಾಸೋ ಚಾತಿ ಧಞ್ಞಮಾಸೋ, ಮಸಿ ಪರಿಮಾಣೇ. ತೇ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಮಾಸಾ ಅಙ್ಗುಲಂ ನಾಮ, ಅಙ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ, ಉಲೋ, ಅಙ್ಗುಲಂ, ಪಮಾಣಂ, ಉಲಿಪಚ್ಚಯೇ ಅಙ್ಗುಲಿ, ಕರಸಾಖಾ. ಅಮುದ್ವಿಚ್ಛೇತಿ ಅದುಂ ದ್ವಾದಸಙ್ಗುಲಂ ವಿದತ್ಥಿ ನಾಮ, ಕಣಿಟ್ಠಸಹಿತೇನಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ವಿತ್ಥಾರೀಯತೇ, ವಿಧೀಯತೇತಿ ವಾ ವಿದತ್ಥಿ, ವಿಪುಬ್ಬೋ ತನು ವಿತ್ಥಾರೇ. ಧಾ ಧಾರಣೇ, ಉಭಯತ್ರಾಪಿತಿ, ಪುಬ್ಬಪಕ್ಖೇ ತಸ್ಸ ಥೋ, ನಸ್ಸ ತೋ, ತಸ್ಸ ದೋ. ಪಚ್ಛಿಮೇ ಧಸ್ಸ ದೋ, ತಸ್ಸ ಥೋ, ಅಸರೂಪದ್ವಿಭಾವೋ ಚ. ತಾ ದುವೇ ವಿದತ್ಥೀ ರತನಂ ಸಿಯುಂ, ರಮು ಕೀಳಾಯಂ, ತನೋ, ಮಲೋಪೋ. ತಾನಿ ಸತ್ತೇವ ರತನಾನಿ ಯಟ್ಠಿ ನಾಮ, ಯತ ಪಯತನೇ,ತಿ, ತಸ್ಸ ಠೋ, ತಸ್ಸ ಟೋ. ತಾ ವೀಸತಿ ಯಟ್ಠಿಯೋ ಉಸಭಂ ನಾಮ, ಉಸ ದಾಹೇ, ಅಭೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ಉಸಭನದನ್ತರಂ ಉಸಭಂ. ಉಸಭಾನಂ ಅಸೀತಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಗಾವುತಂ ನಾಮ, ಗವಂ, ಗವೇಹಿ ವಾ ಯುತಂ ಗಾವುತಂ. ಯುಜ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ, ಗೋನದನ್ತರೇಹಿ ಗಹಿತಪ್ಪಮಾಣಸಮಾಧಾನನ್ತ್ಯತ್ಥೋ, ತಂ ಚತುಗಾವುತಂ ಯೋಜನಂ ನಾಮ, ಯುಜ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ, ಯು, ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಯೋಜನಂ ನಾಮ ಹೋತೂ’’ತಿ ಚತುಗಾವುತೇಹಿ ಸಮಾಧಾನನ್ತ್ಯತ್ಥೋ.

೧೯೭. ಆರೋಪಿತಾನಂ ಆಚರಿಯಧನೂನಂ ಪಞ್ಚಸತಂ ಕೋಸೋ ನಾಮ, ಅನಾರೋಪಿತಾನನ್ತ್ಯಪರೇ. ಕುಸ ಅವ್ಹಾನೇ, ಣೋ, ಕುಸನಂ ಅವ್ಹಾನಂ ಕೋಸೋ, ಇಧ ಪನ ಕೋಸಪ್ಪಮಾಣತ್ತಾ ಕೋಸೋ, ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಕರಪ್ಪಮಾಣೋ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ –

‘‘ಚತುಕ್ಕಾಧಿವೀಸತಿಯಾ, ಅಙ್ಗುಲೇಹಿ ಕರೋ ಭವೇ;

ಖ್ಯಾತಮಟ್ಠಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಕೋಸಮಾನಂ ವಿಭಾವಿನಾ’’ತ್ಯುತ್ತಂ.

ಚತುರಮ್ಬಣನ್ತಿ ಚತುರಮ್ಬಣವೀಹಿಬೀಜಜಾತರೋಪನಯೋಗ್ಯೋ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ ಕರೀಸಂ ನಾಮ, ಕರೋನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಸನರೋಪನಾದಿಕನ್ತಿ ಕರೀಸಂ, ಈಸೋ. ಚತುರಮ್ಬಣಬೀಜಜಾತಾನಿ ರೋಪೇನ್ತ್ಯೇತ್ಥಾತಿ ಚತುರಮ್ಬಣಂ, ಅಮ್ಬಣಂ ಏಕಾದಸದೋಣಮತ್ತಂ, ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಚತುರಮ್ಬಣಂ ಚತುಯಟ್ಠಿಕಂ ಠಾನಂ ಕರೀಸಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಕರೀಸಬ್ಭನ್ತರಾನಂ ಪರಿಯಾಯಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪಮಾಣತೋ ಹತ್ಥಾನಮಟ್ಠವೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಠಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ನಾಮ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅನ್ತೋಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಜಾತಂ, ನ ಬಹಿಕೋಟ್ಠಾಸೇತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಹಿ ಯೋ ಯೋ ಠಿತೋ, ನಿಸಿನ್ನೋ ವಾ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಮನ್ತಾ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ಠಾನಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಠಾನಂ ನಾಮ. ಭೂಮ್ಯಾದಿತ್ತಾ ಭೂಮಿವಗ್ಗೋ, ಅಥ ವಾ ಅಙ್ಗಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಭೂಮಿಯೇವ ಪಧಾನಂ, ಪಧಾನೇನ ಚ ಬ್ಯಪ್ಪದೇಸೋ ಭವತೀತಿ ಭೂಮಿವಗ್ಗಬ್ಯಪ್ಪದೇಸೋ.

ಭೂಮಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪುರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೧೯೮. ಛಕ್ಕಂ ನಗರೇ.

‘‘ಪಟ್ಟನಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ, ನಗರಂ ಪುಟಭೇದನಂ;

ಥಿಯೋ ಪೂ ನಗರೀ ಪೂರಿಯೋ, ಠಾನೀಯಂ ಕಬ್ಬಟಂ ಪುಟ’’ನ್ತಿ.

ಹಿ ಸಿಲೋಕಪರಿಯಾಯೇಸು ವೋಪಾಲಿತೋ.

‘‘ವಿಚಿತ್ತದೇವಾಯತನಂ, ಪಾಸಾದಾಪಣಮನ್ದಿರಂ;

ನಗರಂ ದಸ್ಸಯೇ ವಿದ್ವಾ, ರಾಜಮಗ್ಗೋಪಸೋಭಿತ’’ನ್ತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧.೨.೧]. –

ನಗರಲಕ್ಖಣಂ. ಪು ಪಾಲನೇ, ಪುರ ಪಾಲನೇತಿ ಚ, ಪುನಾತಿ ಪುರೇತಿ ಚ ರಕ್ಖತಿ ಪರಚಕ್ಕಾ ದುಗ್ಗತಾಯಾತಿ ಪುರಂ, ರೋ, ಅ ಚ, ಪುರ ಅಗ್ಗಗಮನೇತಿಪಿ ಧಾತ್ವತ್ಥೋ. ನಗಾ ಪಾಸಾದಾದಯೋ ಅಸ್ಸ ಸನ್ತಿ ನಗರಂ, ರೋ. ವಾಕಾರೇನ ನಗರಸದ್ದಸ್ಸ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ [ನಗರಿಯೋ ವಾ ಪತ್ತನಂ (ಅಮರ ೧.೨.೧) ಪಕ್ಖೇ ಪತ್ತನಸಾಹಚರಿಯಾ ನಪುಂಸಕತ್ತಂ. (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧.೨.೧)], ಪುರಸದ್ದಸ್ಸಾಪೀತ್ಯಾಚರಿಯಾ. ಅಕುತೋಭಯತ್ತಾ ಠಾನಾಯ ಹಿತಂ ಠಾನೀಯಂ, ಈಯೋ. ಪಣಿಕಾನಂ ಪುಟಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇ ಅತ್ರಾತಿ ಪುಟಭೇದನಂ.

ನಿಚ್ಚನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇತರಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಥಿಯ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ರಾಜಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ರಾಜಠಾನೀ, ಯು, ನದಾದಿ, ನಿಚ್ಚನಿವಾಸನಟ್ಠಾನೇಪಿ ‘‘ಚತುರಾಸೀತಿನಗರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕುಸವತೀರಾಜಠಾನೀಪಮುಖಾನೀ’’ತ್ಯಾದೀಸು [ದೀ. ನಿ. ೨.೨೬೩]. ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಆ ಸಮನ್ತತೋ ವರನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಖನ್ಧಾವಾರೋ, ಪತ್ಥನತ್ಥೋ ವರಧಾತು ಆಪುಬ್ಬತ್ತಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪನತ್ಥೋ ಹೋತಿ. ಪಞ್ಚಕಂ ನಗರೇ, ‘‘ಖನ್ಧಾವಾರೋ’’ತಿ ಪನ ಏಕಮೇವ ಅಚಿರನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ನಾಮಂ.

೧೯೯. ಮೂಲಪುರಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಮೂಲಪುರಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಂ ಪುರಮತ್ಥಿ ಯೋಜನವಿತ್ಥಿಣ್ಣಪಾಕಾರಾದಿಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಂ ಮೂಲಪುರಸ್ಸ ತರುಟ್ಠಾನಿಯಸ್ಸ ಸಾಖಾಸದಿಸತ್ತಾ ಸಾಖಾನಗರಂ ನಾಮ.

೨೦೦-೨೦೧. ಸಾದ್ಧಪಜ್ಜದ್ವಯೇನ ಮೂಲಪುರಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ವಾನರಸೀಸಂ, ತಂಸಣ್ಠಾನೋ ವಾ ಪಾಸಾಣೋ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ವಾನರಸೀಸ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಸ್ಸ ಬತ್ತಂ, ವಣ್ಣವಿಪರಿಯಯಂ, ದೀಘಂ, ಣತ್ತಂ, ಸಸ್ಸ ಲೋಪಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಬಾರಾಣಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸವತ್ಥಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಸಾವತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಂ ಧನಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ವಾ ಸಾವತ್ಥಿ [ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೪], ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸಾವೋ, ಧನವಾಚಕೋ ಅತ್ಥಸದ್ದೋ, ಇ. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಸಾಲೀಭೂತತ್ತಾ ವೇಸಾಲೀ, ಅಸ್ಸತ್ಥುತ್ಥೇ ಈ. ಮಥಿ ಹಿಂಸಾಯಂ, ಇಲೋ, ಅಸ್ಸಿತ್ತಂ, ಮಿಥಿಲಾ. ಅಲಂ ಭೂಸನಮೇತ್ಥಾತಿ ಆಳವೀ, ವೀ, ಳತ್ತಞ್ಚ. ಕುಸ ಅವ್ಹಾನೇ, ‘‘ಖಾದಥ ಪಿವಥಾ’’ತ್ಯಾದೀಹಿ ದಸಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ಕೋಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಕೋಸಮ್ಬೀ, ಬೋ, ನದಾದಿ, ಕುಸಮ್ಬರುಕ್ಖವನ್ತತಾಯ ವಾ ಕೋಸಮ್ಬೀ, ಕುಸಮ್ಬಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ಅಸ್ಸಮತೋ ಅವಿದೂರೇ ಮಾಪಿತತ್ತಾತಿ ಏಕೇ [ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೩೫; ಮ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧೪; ೨.೨೮೪]. ಉಗ್ಗಂ ರಿಪುಂ ಜಯತಿ ಯತ್ಥ, ಸಾ ಉಜ್ಜೇನೀ, ಯು, ನದಾದಿ. ತಕ್ಕ ಊಹೇ, ಊಹೋ ಊನಪೂರಣಂ, ತಕ್ಕನಂ ತಕ್ಕೋ, ಸೋ ಸೀಲಂ ಸಭಾವೋ ಯತ್ಥ ಸಾ ತಕ್ಕಸೀಲಾ, ಯೋ ಹಿ ಪುರಿಸಕಾರೇನ ಊನೋ, ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮೂನಂ ಪೂರೇತೀತಿ. ಚಮ ಅದನೇ, ಪೋ, ಚಮ್ಪಾ. ಸಾನಂ ಧನಾನಂ ಆಕರಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಸಾಕರೋ, ಸೋ ಏವ ಸಾಗಲಂ. ಸಂಸುಮಾರಸಣ್ಠಾನೋ ಗಿರಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಂಸುಮಾರಗಿರಂ, ಸಂಸುಮಾರೋ ಗಾಯತಿ ಏತಸ್ಸ ಮಾಪಿತಕಾಲೇತಿ ವಾ ಸಂಸುಮಾರಗಿರಂ, ಗೇ ಸದ್ದೇ, ಇರೋ. ರಾಜೂನಮೇವ ಆಧಿಪಚ್ಚವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಬ್ಬತ್ತಾ ರಾಜಗಹಂ. ಆದಿಕಾಲೇ ಕಪಿಲನಾಮಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಕಪಿಲವತ್ಥು, ಪುಮನಪುಂಸಕೇ.

ಸಾಕೋ ರಾಜೂನಂ ಯುದ್ಧಾದೀಸು ಸತ್ತಿ ಸಞ್ಜಾತಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಾಕೇತಂ, ‘‘ಸಾಕೋ ಸತ್ತಿಮ್ಹಿ ಭೂಪಾಲೇ, ದುಮದೀಪನ್ತರೇಸು ಚೇ’’ತಿ ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ. ಸಞ್ಜಾತತ್ಥೇ ಇತೋ, ಸಾಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ, ದುಮೋ ವಾ ಏತ್ಥ ಆದಿಕಾಲೇ ಸಞ್ಜಾತೋತಿ ವಾ ಸಾಕೇತಂ. ಇನ್ದಂ ಪರಮಿಸ್ಸರಿಯಭಾವಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಇನ್ದಪತ್ತಂ, ಇನ್ದೋ ವಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ಸೋ ಪತ್ತೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಇನ್ದಪತ್ತಂ. ಉಕ್ಕಂ ಧಾರಯತಿ ಏತಸ್ಸ ಮಾಪಿತಕಾಲೇತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾ, ವಣ್ಣವಿಕಾರೋ. ಯಸ್ಸ ಮಾಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಾಟಲೀನಾಮಕೋ ಏಕೋ ತರುಣರುಕ್ಖೋ ಅತ್ಥೀತಿ ತಂ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕಂ, ಅಥ ವಾ ಪಟಲಿ ನಾಮ ಏಕೋ ಗಾಮಣೀ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಏತ್ಥ ವಸತಿಆದಿಕಾಲೇತಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕಂ. ಚೇತಿಯರಟ್ಠೇ ಉತ್ತಮತ್ತಾ ಚೇತುತ್ತರಂ, ‘‘ಜೇತುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೇ ಪನ ವಣ್ಣವಿಕಾರೋ, ವೇರಿಜಯಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಜೇತಞ್ಚ ತಂ ಉತ್ತಮತ್ತಾ ಉತ್ತರಞ್ಚೇತಿ ವಾ ಜೇತುತ್ತರಂ. ಯಸ್ಸ ಮಾಪಿತಕಾಲೇ ದೀಪೋ ದಿಪ್ಪತಿ, ತಂ ಸಙ್ಕಸ್ಸಂ, ಕಾಸ ದಿತ್ತಿಯಂ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ಸಮ್ಮಾ ಕಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಸಙ್ಕಸ್ಸಂ, ಕಸ ವಿಲೇಖನೇ, ಯಸ್ಸ ಮಾಪಿತಕಾಲೇ ನಿಮಿತ್ತಮೋಲೋಕೇನ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕುಸಹತ್ಥಂ ನರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮಾಪೇನ್ತಿ, ತಂ ಕುಸಿನಾರಂ. ಆದಿನಾ ಮಥುರ [ಮಧುರ, ಮಾಧುರ (ಕ.)] ಪಾಸಾಣಪುರಸೋಣಿಕಾದಯೋಪ್ಯನೇಕಪುರವಿಸೇಸಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ.

೨೦೨. ಚತುಕ್ಕಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಗಾಮಮಗ್ಗೇ. ರಥಸ್ಸ ಹಿತಾ ರಚ್ಛಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಿ. ವಿಸಯನ್ತೇ ಪಕಾಸಯನ್ತೇ ವಿಕ್ಕಯೇನ ದಬ್ಬಾನಿ ಯಸ್ಸಂ, ಸಾ ವಿಸಿಖಾ, ವಿಪುಬ್ಬೋ ಸಿ ಸೇವಾಯಂ, ಖೋ, ವಿಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ವಿಸಿಖಾ, ವಿಸ ಪವೇಸನೇ, ಖೋ. ರಥಸ್ಸ ಹಿತಾ ರಥಿಕಾ, ಇಕೋ. ವೀ ಗಮನೇ, ಥಿ, ವೀಥಿ.

ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಾ ರಚ್ಛನ್ತರೇನ ಮಜ್ಝೇ ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಾ ರಚ್ಛಾ ಬ್ಯೂಹೋ ನಾಮ. ಬ್ಯೂಹೇತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ ಜನೇ ಅಞ್ಞತ್ರ ಗನ್ತುಮಪ್ಪದಾನವಸೇನಾತಿ ಬ್ಯೂಹೋ, ಊಹ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನೇ ವಿಪುಬ್ಬತ್ತಾ. ನ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತೇ ರಚ್ಛನ್ತರೇನಾತಿ ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧೋ, ವಿಧ ಸಮ್ಪಹಾರೇ, ಅ. ನಿಬ್ಬಿದ್ಧಾ ರಚ್ಛನ್ತರೇನ ರಚ್ಛಾ ಪಥೋ, ಅದ್ಧೀತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಥ ಗಮನೇ, ಪಥೋ. ಅದ ಗಮನೇ,ತಿ, ಅದ್ಧಿ.

೨೦೩. ಚತುಕ್ಕಂ ಚಚ್ಚರೇ. ಚತುನ್ನಂ ಪಥಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ಚತುಕ್ಕಂ, ಚರ ಗತಿಭಕ್ಖನೇಸು, ಚರೋ, ರಸ್ಸ ಚೋ, ಚಚ್ಚರಂ, ಅಙ್ಗಣವಾಚಕೋ ಚಾಯಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ, ಚತುನ್ನಂ ವಾ ಮಗ್ಗಾನಂ ಸನ್ಧಿ ಮಗ್ಗಸನ್ಧಿ. ಸಿಙ್ಘ ಘಾಯನೇ, ಆಟಕೋ.

ದ್ವಯಂ ವಪ್ಪಸ್ಸೋಪರಿ ಇಟ್ಠಕಾದಿರಚಿತೇ ವೇಠನೇ. ವಪ್ಪಂ ನಾಮ ದುಗ್ಗನಗರೇ ಪರಿಖಾಮತ್ತಿಕಂ ಕೂಟಂ [ಕುಟಿಂ (ಕ.)] ಕತ್ವಾ ಗೋಹಿ, ಹತ್ಥೀಹಿ ಚ ವಿಮದ್ದಾಪೇತ್ವಾ ತಿಂಸಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ಪಾಕಾರಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲಂ, ತಥಾ ಹತ್ಥಸತಂ ತತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಂಸುನಾ ವಪ್ಪಂ ಕಾರಯೇ, ತಸ್ಸೋಪರಿ ಪಾಕಾರನ್ತಿ, ಪಕುಬ್ಬನ್ತಿ ತನ್ತಿ ಪಾಕಾರೋ, ಸಮನ್ತತೋ ಕರೀಯತೇತಿ ವಾ ಪಾಕಾರೋ, ಅಕತ್ತರಿ ಚ ಕಾರಕೇ ಸಞ್ಞಾಯಂ ಣೋ, ರಸ್ಸಸ್ಸ ದೀಘತಾ. ವು ಸಂವರಣೇ, ವುಣೋತೀತಿ ವರಣೋ, ಯು, ರಾಗಮೋ ಚ. ‘‘ಸಾಲೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಕಾರಸ್ಸ ನಾಮಂ.

ದ್ವಯಂ ರಾಜಭವನಸಾಮಞ್ಞೇ. ಸಬ್ಬಗೇಹಾನಂ ವಿಸೇಸೇನ ಪಕಾಸನತೋ ಉದ್ದಾಪೋ, ದೀಪ ಪಕಾಸನೇ, ಈಸ್ಸಾಕಾರೋ. ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಕರೋನ್ತಿ ತನ್ತಿ ಉಪಕಾರಿಕಾ, ಣ್ವು. ಕೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಥೀಕತಾಕಾರಪರೇ ಪುಬ್ಬೋ ಅಕಾರೋ ದೀಘಂ [ಕಾತನ್ತ ೨.೨.೬೫], ಅಕಾದೇಸೋಪಿ ಹಿ ‘‘ಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ದೇವದತ್ತೋ ‘‘ದತ್ತೋ’’ತಿ. ಕಪಚ್ಚಯೋ ವಾ.

೨೦೪. ದ್ವಯಂ ಗೇಹಾದಿನೋ ಮತ್ತಿಕೇಟ್ಠಕಾದಿಮಯಭಿತ್ತಿಯಂ. ಕುಟ ಛೇದನೇ, ಕುಟತಿ ಛಿನ್ದತಿ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಕುಟ್ಟಂ. ಭಿದಿ ದ್ವಿಧಾಕರಣೇ,ತಿ, ಭಿತ್ತಿ. ಗುನ್ನಂ ವಾಚಾನಂ ಪುರಂ ಗೋಪುರಂ. ದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ಕತೋ ಕೋಟ್ಠಕೋ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೋ, ಕುಸ ಅಕ್ಕೋಸೇ, ಠಕೋ, ಕೋಟ್ಠಕೋತಿ ಗೇಹವಿಸೇಸೋ.

ದ್ವಯಂ ಇನ್ದಖೀಲೇ. ಇಸ ಇಚ್ಛಾಯಂ, ಏಸ ಗವೇಸನೇ ವಾ, ಇಕೋ. ಇನ್ದಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಖೀಲೋ ಕಣ್ಟಕೋ ಇನ್ದಖೀಲೋ. ದ್ವಯಂ ದ್ವಾರಪಸ್ಸೋಪಸಾಲಾಯಂ’ಹಮ್ಯಾದಿಪಿಟ್ಠೇ ಚ ವಾತಕುಟಿಕಾಯಂ. ಅಡ್ಡ ಅತಿಕ್ಕಮಹಿಂಸಾಸು, ಅ. ಆಲಕಪಚ್ಚಯೇ ಅಟ್ಟಾಲಕೋ.

೨೦೫. ಉಪರಿ ಮಾಲಾದಿಯುತ್ತಂ ಸೋಭನಥಮ್ಭದ್ವಯಮುಭಯತೋ ನಿಖನಿತ್ವಾ ಯಂ ಬಹಿದ್ವಾರಂ ಕಪ್ಪೀಯತೇ, ತಂ ತೋರಣಂ. ತುರ ವಾರಣೇ, ಯು, ಥವನ್ತಾ ವಾ ರಣನ್ತ್ಯತ್ರಾತಿ ತೋರಣಂ, ತು ಅಭಿತ್ಥವೇ. ರಣ ಸದ್ದತ್ಥೋ, ವಣ್ಣವಿಕಾರೋ. ದ್ವಾರಸ್ಸ ಬಹಿ ಬಹಿದ್ವಾರಂ. ಪರಿ ಸಮನ್ತತೋ ಖಞ್ಞತೇತಿ ಪರಿಖಾ. ದೀಘಭಾವೇನ ಯುತ್ತಾ ದೀಘಿಕಾ.

೨೦೬-೨೦೭. ಸದುಮನ್ತಂ ಗೇಹೇ. ಮನ್ದ ಮೋದನಥುತಿಜಳತ್ತೇಸು, ಮನ್ದನ್ತೇ ಯತ್ಥಾತಿ ಮನ್ದಿರಂ, ಇರೋ. ಸೀದನ್ತಿ ತತ್ಥಾತಿ ಸದನಂ, ಯು. ಸದ ವಿಸರಣಗತ್ಯಾವಸಾನೇಸು. ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಗಾ, ಥಮ್ಭಾದಯೋ, ತೇ ರಾತಿ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅಗಾರಂ. ರಸ್ಸಸ್ಸ ದೀಘತ್ತೇ ಆಗಾರಂ. ಚಿ ಚಯೇ, ನಿಚೀಯತೇ ಛಾದೀಯತೇತಿ ನಿಕಾಯೋ, ಯಮ್ಹಿ ಚಿಸ್ಸ ಕಾದೇಸೋ ನಿಪಾತನಾ. ಲೀ ಸಿಲೇಸನೇ, ಣೋ, ನಿಲಯೋ, ಆಲಯೋ ಚ. ವಸ ನಿವಾಸೇ, ಆವಸನ್ತ್ಯತ್ರಾತಿ ಆವಾಸೋ, ಣೋ. ಭೂ ಸತ್ತಾಯಂ, ಭವನ್ತ್ಯತ್ರಾತಿ ಭವನಂ. ವಿಸನ್ತಿ ತನ್ತಿ ವೇಸ್ಮಂ, ಮೋ. ಕಿತ ನಿವಾಸೇ, ಅಧಿಕರಣೇ ಯು, ನಿಕೇತನಂ. ನಿವಿಸನ್ತಿ, ನಿವಸನ್ತಿ ವಾ ಯತ್ರ, ತಂ ನಿವೇಸನಂ. ಘರ ಸೇಚನೇ, ಘರತಿ ಕಿಲೇಸಮೇತ್ಥಾತಿ ಘರಂ, ಗಯ್ಹತೀತಿ ವಾ ಘರಂ, ಣೋ. ಗಹಸ್ಸ ಘರಾದೇಸೋ. ಗಣ್ಹಾತಿ ಪುರಿಸೇನ ಆನೀತಂ ಧನನ್ತಿ ಗಹಂ. ಅಧಿಕರಣೇ ಥೋ, ಆವಸಥೋ. ಸರ ಗತಿಚಿನ್ತಾಹಿಂಸಾಸು, ಸರನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುಭಾಸುಭಕಮ್ಮಾನಿ, ಸರತಿ ವಾ ಸೂರಿಯಸನ್ತಾಪಾದಿಕನ್ತಿ ಸರಣಂ. ಸಿ ಸೇವಾಯಂ, ಣೋ, ಪತಿಸ್ಸಯೋ. ಉಚ ಸಮವಾಯೇ, ಓಕಂ. ಸಲ ಗಮನೇ, ‘‘ಇತ್ಥಿಯಮತಿಯವೋ ವಾ’’ತಿ ಅ, ಸಾಲಾ, ಸರಧಾತುಮ್ಹಿ ಸತಿ ಲತ್ತಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಚಿ ಚಯೇ, ಕಮ್ಮನಿ ಣೋ, ಚಯೋ. ಕುಟ ಛೇದನೇ, ಇ. ವಸ ನಿವಾಸೇ,ತಿ. ಉಪಧಸ್ಸ ಏತ್ತೇ ಗೇಹಂ. ಸದಧಾತುಮ್ಹಾ ಉಮೋ, ಸದುಮಂ.

ದ್ವಯಂ ಮುಖರಹಿತದೇವಕುಲಸದಿಸೇ ಯಞ್ಞಾಯತನೇ. ಚಿತ ಪೂಜಾಯಂ, ಕಮ್ಮನಿ ಇಯೋ. ಯತ ಯತನೇ, ಆಯತನ್ತಿ ವಾಯಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಕಾಮಾತಿ ಆಯತನಂ, ಅಥ ವಾ ಆಯನ್ತೀತಿ ಆಯಾನಿ, ತಾನಿ ತನೋತೀತಿ ಆಯತನಂ, ಫಲಕಾರಕನ್ತ್ಯತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ತುಸದ್ದೋ ಸಮಾಗತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಗಮನತ್ಥೋ. ‘‘ಚೇತಿಯಾಯತನಾನಿ ಚಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

೨೦೮. ದ್ವಯಂ ದೇವಾನಂ, ನರಪತೀನಞ್ಚ ಇಟ್ಠಕಾದಿಮಯೇ ಭವನೇ. ಅಞ್ಞಸ್ಸಾಪಿ ಸಾದಿಸ್ಯಾ. ಪಸೀದನ್ತಿ ನಯನಮನಾನ್ಯತ್ರಾತಿ ಪಾಸಾದೋ. ಯು ಮಿಸ್ಸನೇ, ಪೋ, ದೀಘೋ ಚ, ದೀಘವಿಧಾನಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಓತ್ತಾಭಾವೋ.

ದ್ವಯಂ ರಾಜತೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಧನೀನಂ ಬ್ಯವಹಾರಕಾದೀನಂ ಭವನೇ. ಮುಣ್ಡೋ ಛದನಮೇತಸ್ಸ, ನ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ವಿಯಾತಿ ಮುಣ್ಡಚ್ಛದೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ. ಹರ ಹರಣೇ, ಯೋ, ಯಮ್ಹಿ ಮಿಆಗಮೋ ಚ.

ದುಗ್ಗಪುರದ್ವಾರೇ ವಾ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾದಿಮಯೇ ಗಜಕುಮ್ಭಮ್ಹಿ ಯೋ ಯೂಪೋ ಪಾಸಾದೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಸೋ ಹತ್ಥಿನಖೋ ನಾಮ, ಹತ್ಥಿಸ್ಸೇವ ನಖೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಹತ್ಥಿನಖೋ, ನಖಸದ್ದೇನ ವಾ ನಖಸಹಿತೋ ಪಾಸಾದೋ ಗಯ್ಹತೇ.

೨೦೯. ಸುಪಣ್ಣಸ್ಸ ಗರುಳಸ್ಸ ವಙ್ಕೇನ ಪಕ್ಖೇನ ಸದಿಸಛದನಂ ಗೇಹಂ ಸುವಣ್ಣವಙ್ಕಚ್ಛದನಂ. ವಙ್ಕ ಗಮನೇ. ಏಕಪಸ್ಸೇಯೇವ ಛದನತೋ ಅಡ್ಢಯೋಗೋ.

ಏಕೇನೇವ ಕೂಟೇನ ಯುತ್ತೋ ಅನೇಕಕೋಣೋ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ ಮಾಳೋ ನಾಮ, ವಟ್ಟಾಕಾರೇನ ಕತಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ಮಾ ಮಾನೇ, ಳೋ, ಮಾಳೋ.

ಚತುರಸ್ಸೋ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ ಪಾಸಾದೋ ನಾಮ, ಆಯತಚತುರಸ್ಸಪಾಸಾದೋತಿ ಕೇಚಿ.

೨೧೦. ಸನ್ತೇಹಿ ಭಾತಿ ದಿಬ್ಬತೀತಿ ಸಭಾಯಂ, ಸಭಾ ಚ, ಪುರಿಮೇ ಯಪಚ್ಚಯೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ ಸಾದೇಸೋ ತೂಭಯತ್ರ. ಮಣ್ಡಾ ರವಿರಂಸಯೋ, ತೇ ಪಿವತಿ ನಾಸಯತೀತಿ ಮಣ್ಡಪೋ, ವಾಸದ್ದೇನ ಮಣ್ಡಪಪದಸ್ಸ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗತ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ, ಜನಾನಂ ಆಲಯೋ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ ಜನಾಲಯೋ. ಆಸನತ್ಥಾಯ ಕತಾ ಸಾಲಾ ಆಸನಸಾಲಾ. ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಟಿಕ್ಕಮನಂ, ಕಮು ಪದವಿಕ್ಖೇಪೇ, ಅಧಿಕರಣೇ ಯು.

೨೧೧. ಜಿನಸ್ಸ ವಾಸಭೂತಂ ಭವನಂ ಗನ್ಧಕುಟಿ ನಾಮ, ದಿಬ್ಬಗನ್ಧೇಹಿ ಪರಿಭಾವಿತಾ ಕುಟಿ ಗನ್ಧಕುಟಿ.

ತಿಕಂ ಪಾಕಟ್ಠಾನೇ. ರಸಾನಿ ಸನ್ತ್ಯಸ್ಸಂ ರಸವತೀ, ಪಚನಂ ಪಾಕೋ, ತಸ್ಸ ಠಾನಂ ಪಾಕಟ್ಠಾನಂ. ಮಹನ್ತಾನಿ ಬಹೂನಿ ಅಸಿತಬ್ಬಾನಿ ಸನ್ತೇತ್ಥ ಮಹಾನಸಂ, ಅಸ ಭಕ್ಖನೇ, ಯು, ವಣ್ಣವಿಪರಿಯಯೋ.

೨೧೨. ಸುವಣ್ಣಕಾರಾದಿಸಿಪ್ಪೀನಂ ಕಮ್ಮಸಾಲಾ ಆವೇಸನಂ. ಆವಿಸನ್ತ್ಯಸ್ಮಿಂ ಆವೇಸನಂ, ಯು. ಪಾನಮನ್ದಿರಂ ಸುರಾಪಾನತ್ಥಂ ಕತಮನ್ದಿರಂ ಸೋಣ್ಡಾ ನಾಮ, ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಇಚ್ಛಿತವತ್ಥುಕಾರಣಾ ಸಬ್ಬಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಸನೋನ್ತೀತಿ ಸೋಣ್ಡಾ, ಸನ ದಾನೇ, ತನಾದಿ. ಡೋ, ಅಸ್ಸೋತ್ತಂ, ವಣ್ಣವಿಕಾರೋ ಚ, ತೇಸಂ ಏಸಾ ವಸತಿ ಸೋಣ್ಡಾ. ಪಾನಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನಾ ಸುರಾಸೋಣ್ಡಾಯೇವಿಧ ಗಹಿತಾ. ವಚ್ಚಸ್ಸ ಗೂಥಸ್ಸ ವಿಸಜ್ಜನಟ್ಠಾನಂ ವಚ್ಚಟ್ಠಾನಂ. ವಚ್ಚಸ್ಸ ವಿಸಜ್ಜನಟ್ಠಾನಾ ಕುಟಿ ವಚ್ಚಕುಟಿ. ಮುನೀನಂ ಇಸೀನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಸ್ಸಮೋ ನಾಮ, ಆ ಕೋಧಂ ಸಮೇನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಸ್ಸಮೋ, ಆ ಭುಸೋ ಸಮೇನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರಾಗಾದಯೋತಿ ವಾ ಅಸ್ಸಮೋ.

೨೧೩. ತಿಕಂ ಪಣ್ಯವಿಕ್ಕಯಸಾಲಾಯಂ. ಪಣ ಬ್ಯವಹಾರೇ, ಪಣಿತಬ್ಬಾತಿ ಪಣ್ಯಾ, ವತ್ಥಾದಯೋ, ತೇ ಏತ್ಥ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೀತಿ ಪಣ್ಯವಿಕ್ಕಯೋ, ಕೀ ದಬ್ಬವಿನಿಮಯೇ, ಸೋ ಏವ ಸಾಲಾ ಗೇಹನ್ತಿ ಪಣ್ಯವಿಕ್ಕಯಸಾಲಾ. ಆಪಣಯನ್ತೇ ಬ್ಯವಹರನ್ತೇ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ಆಪಣೋ, ಣೋ. ಪಣ್ಯಾನಂ ವಿಕ್ಕಯಾಯ ನೀಯಮಾನಾನಂ ವೀಥಿ ಪನ್ಥೋ ಪಣ್ಯವೀಥಿಕಾ. ವಸ ಅಚ್ಛಾದನೇ, ತೋ, ಉದಕಂ ವಸಿತಂ ಅಚ್ಛಾದನಂ ಕತಮನೇನಾತಿ ಉದೋಸಿತೋ, ವಸ್ಸೋತ್ತಂ, ಭಣ್ಡಟ್ಠಪನಸ್ಸ ಸಾಲಾ ಭಣ್ಡಸಾಲಾ. ಕಮು ಪದವಿಕ್ಖೇಪೇ, ಚಙ್ಕಮತ್ಯತ್ರಾತಿ ಚಙ್ಕಮನಂ, ಚಙ್ಕಮೋ ಚ, ದ್ವಿತ್ತಾದಿ.

೨೧೪. ಜಲನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಜನ್ತಾ, ಜಲ ದಿತ್ತಿಯಂ, ಅನ್ತೋ, ‘‘ಇತ್ಥಿಯಮತಿಯವೋ ವಾ’’ತಿ ಅ, ಆ, ಲಲೋಪೋ, ಜನೇತ್ಯತ್ರ ಅಗ್ಗಿನ್ತಿ ವಾ ಜನ್ತಾ, ಜನ ಜನನೇ, ಅನ್ತೋ, ಸಾ ಏವ ಘರಂ ಜನ್ತಾಘರಂ. ಅಗ್ಗಿನೋ ಸಾಲಾ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾ. ಪಾ ಪಿವನೇ, ಪಪಿವನ್ತ್ಯಸ್ಸನ್ತಿ ಪಪಾ, ಅ. ಪಾನೀಯಟ್ಠಾ ಸಾಲಾ ಪಾನೀಯಸಾಲಾ, ಸಾ ಏವ ಪಾನೀಯಸಾಲಿಕಾ.

ಗಸ ಗಮನೇ, ಭೋ, ಸಸ್ಸ ಬೋ. ಅವತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಓವರಕೋ, ಅರೋ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ, ಅಸ್ಸೋತ್ತಞ್ಚ. ವಸನಂ ವಾಸೋ, ತದತ್ಥಂ ಅಗಾರಂ ವಾಸಾಗಾರಂ. ಸಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಯನೀ, ಯು, ನದಾದಿ, ಸಾ ಏವ ಗಹಂ ಸಯನಿಗ್ಗಹಂ.

೨೧೫. ಚತುಕ್ಕಂ ರಾಜಿತ್ಥಾಗಾರೇ, ತದತ್ಥಿಯತೋ [ತದಟ್ಠಿಯತೋ (ಕ.)] ಉಪಚಾರೇನ ರಾಜಿತ್ಥೀಸುಪಿ. ರಾಜಿತ್ಥೀನಮಗಾರಂ ಇತ್ಥಾಗಾರಂ. ಅವರುನ್ಧೀಯನ್ತೇ ರಾಜಿತ್ಥಿಯೋ ಅನೇನಾತಿ ಓರೋಧೋ, ರುಧ ಆವರಣೇ. ಸುದ್ಧಾ ಕಾಮಾಪಗಮತ್ತಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾ ರಕ್ಖಕಾ ಅನ್ತೇ ಸಮೀಪೇ ಯಸ್ಸಾತಿ ಸುದ್ಧನ್ತೋ. ಅನ್ತೇ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪುರಂ ಗೇಹಂ ಅನ್ತೇಪುರಂ, ಪುರಸ್ಸ ಅನ್ತೇತಿ ವಾ ಅನ್ತೇಪುರಂ. ‘‘ಅನ್ತೋಪುರ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ರಞ್ಞಂ ರಾಜೂನಂ ಅಸಬ್ಬವಿಸಯಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬೇಹ್ಯಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಕಚ್ಛನ್ತರ’’ನ್ತಿ ಮತಂ ಕಥಿತಂ, ಯಂ ‘‘ಪಮದವನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಪಮದವನಂ ನಾಮ ಉಪಕಾರಿಕಾಸನ್ನಿಹಿತಂ ವಾ ಪುರಸನ್ನಿಹಿತಂ ವಾ ಅನ್ತೇಪುರೋಚಿತಂ, ಯತ್ರ ಅನ್ತೇಪುರಸಹಿತೋ ಏವ ರಾಜಾ ವಿಹರತಿ, ನಾಞ್ಞಜನಪ್ಪವೇಸೋ [ಅಮರ ೧೪.೩]. ಪಮದಾನಂ ವನಂ ಪಮದವನಂ. ನಿಪಾತನಾ ಯಾಕಾರಾನಂ [ಈಕಾರ ಆಕಾರಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ] ಇತ್ಥಿಗತಾನಂ ರಸ್ಸೋ ಕ್ವಚೀತಿರಸ್ಸೋ. ಕಚ್ಛಸ್ಸ ಪಕೋಟ್ಠಸ್ಸ ಅನ್ತರಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಕಚ್ಛನ್ತರಂ. ಪಕೋಟ್ಠಂ ನಾಮ ಅಬ್ಭನ್ತರದ್ವಾರಂ.

೨೧೬. ದ್ವಯಂ ಇಟ್ಠಕಾದಿರಚಿತೇ ಆರೋಹನೇ. ಉಪಾನೇನ ಸಹ ವತ್ತತೇತಿ ಸೋಪಾನೋ, ಸೋಪಾನಂ ವಾ ನಪುಂಸಕೇಪಿ. ಆರೂಯ್ಹತೇ ಯೇನ ತಂ ಆರೋಹನಂ, ಯು, ರುಹ ಜನನೇ.

ದ್ವಯಂ ಕಟ್ಠಾದಿರಚಿತಾಯಂ. ನಿಚ್ಛಯೇನ ಸಯನ್ತಿ ಪಾಕಾರಾದಿಕಮೇತಾಯಾತಿ ನಿಸ್ಸೇಣೀ, ಸಿ ಸೇವಾಯಂ, ಣೀ, ನದಾದಿ. ಉದ್ಧಮಾರೋಹತೇ ಏತಾಯಾತಿ ಅಧಿರೋಹಿಣೀ, ಸಾಸದ್ದೋ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತ್ತಂ ಜೋತೇತಿ.

೨೧೭. ಪಞ್ಚಕಂ ಜಾಲಕೇ. ವಾತಂ ಪಿವತೀತಿ ವಾತಪಾನಂ. ಗವಂ ಅಕ್ಖಿ ಗವಕ್ಖೋ, ಸಮಾಸನ್ತತ್ತಾ ಅ, ಸಞ್ಞಾಸದ್ದತೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗತ್ತಂ, ಅಕ್ಖಿ ಸದ್ದೇ ವಾ, ಗವಂ ಅಕ್ಖಿ ಗವಕ್ಖೀತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಜಲ ದಿತ್ತಿಯಂ, ಜಾಲಂ. ಸೀಹರೂಪಯುತ್ತಂ ಪಞ್ಜರಂ ಸೀಹಪಞ್ಜರಂ. ಆಲೋಕಾನಂ ಆತಪಾನಂ ಪವಿಸನಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಿ ಛಿದ್ದನ್ತಿ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿ, ಆಲೋಕೀಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಆಲೋಕೋ, ಸೋ ಏವ ಸನ್ಧೀತಿ ವಾ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿ.

ದ್ವಯಂ ಲಙ್ಗಿಯಂ. ಲಗಿ ಗತ್ಯತ್ಥೋ, ಅ, ನದಾದಿ. ಪರಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಮನಾಗಮನವಸೇನ ಹನ್ತೀತಿ ಪಲಿಘೋ, ಣೋ. ಕಪಿರೂಪಮತ್ಥಕತ್ತಾ ಕಪಿಸೀಸೋ. ಅಗ್ಗಳಂ ನಾಮ ಕವಾಟಕೋ [ಕವಾಟಫಲವಿಧಾರಣೋ (ಕ.)], ತಸ್ಸ ಥಮ್ಭೋ ಅಗ್ಗಳತ್ಥಮ್ಭೋ, ‘‘ಅಗ್ಗಳಂ ತೀಸು ಕಲ್ಲೋಲೇ, ದಣ್ಡೇ ಚಾನ್ತಕವಾಟೇಸೂ’’ತಿ ರಭಸೋ, ಇತ್ಥಿಯಮತೋ ಆಪಚ್ಚಯೋ, ಅಗ್ಗಳಾ. ನಿಸ್ಸೇಸತೋ ಅಬ್ಬತಿ ವಸ್ಸೋದಕಮನೇನಾತಿ ನಿಬ್ಬಂ, ಅಬ್ಬ ಗತಿಹಿಂಸಾಸು. ಛದ್ದಸ್ಸ ಛದನಸ್ಸ ಕೋಟಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಾವಸಾನಂ ಛದ್ದಕೋಟಿ, ತಸ್ಸಂ.

೨೧೮. ತಿಕಂ ಗೇಹಚ್ಛದನೇ. ಛಾದೇತಿ ಏತೇನಾತಿ ಛದನಂ, ಛದ ಸಂವರಣೇ, ಚುರಾದಿ. ಪಟಗಮನೇ, ‘‘ಪಟ್ಯಾದೀಹ್ಯಲ’’ನ್ತಿ ಅಲೋ. ಛಾದೇತಿ ಏತೇನಾತಿ ಛದ್ದಂ, ದ್ವಿತ್ತಾದಿ.

ತಿಕಂ ಗೇಹಙ್ಗಣೇ. ಅಜ ಗತಿಮ್ಹಿ, ಇರೋ, ಅಜಿರಂ. ಚರ ಗತಿಭಕ್ಖನೇಸು, ಚರೋ. ಅಙ್ಗ ಗಮನೇ, ಕರಣಾಧಿಕರಣೇಸು ಯು, ವಣ್ಣವಿಕಾರೋ, ಣತ್ತಂ.

ಪಞ್ಚಕಂ ಗೇಹದ್ವಾರತೋ ಬಹಿಪಕೋಟ್ಠಕೇ, ವೀಥಿಯಂ ದ್ವಾರಪಿಣ್ಡಕೇ ಚ. ಅಲಿನ್ದೋ ತ್ವಞ್ಞಪಿಣ್ಡಕೇಪಿಚ್ಛತೇ. ಪಠಮಂ ಹನನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಘಾಣೋ, ಪಘಣೋ ಚ, ಹನಸ್ಸ ಘಣಾದೇಸೋ. ಅಲಿ ಸಖಾ ಇನ್ದೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಲಿನ್ದೋ, ‘‘ಗೇಹೇಕದೇಸೇ ಅಲಿನ್ದೋ, ಪಘಾಣೋ ಪಘಣೋಭವೇ’’ತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೨.೧೨] ಅಮರಮಾಲಾಯಂ. ಆಲಿನ್ದೋ, ದೀಘಾದಿ. ಪಧಾನಂ ಮುಖಂ ಪಮುಖಂ, ಗೇಹಸ್ಸ ಹಿ ಚತೂಸು ಮುಖೇಸು ತದೇವ ಪಧಾನಂ, ಯತ್ಥ ಸಾಧುಜನಾಪಿ ಆಗನ್ತುಕಾಪಿ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ದ್ವಾರಂ ಬನ್ಧತಿ ಪಿದಹತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ದ್ವಾರಬನ್ಧನಂ.

೨೧೯. ದ್ವಯಂ ದ್ವಾರಬಾಹಾಯಂ. ಪೀಠಾನಿ ಲೋಹವಿಕತಿಆದೀಹಿ ಸಙ್ಘಟೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪೀಠಸಙ್ಘಾಟಕಂ, ಪೀಠೇಹಿ ಸಙ್ಘಟೀಯತೀತಿ ವಾ ಪೀಠಸಙ್ಘಾಟಕಂ, ಘಟ ಘಟನೇ. ದ್ವಿಭಾಗೇನ ಬಾಹಾಸದಿಸತ್ತಾ ಬಾಹಾ, ದ್ವಾರಸ್ಸ ಬಾಹಾ ದ್ವಾರಬಾಹಾ. ‘‘ಕಪಾಟಂ, ಕವಾಟ’’ನ್ತಿಪಿ ದ್ವಾರಬಾಹಾಯ ನಾಮಾನಿ, ಕಂ ವಾತಂ ಪಾಟಯತಿ, ವಾಟಯತಿ ಚೇತಿ ಕಮ್ಮನಿ ಣೋ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಕಪಾಟೀ.

ದ್ವಯಂ ಗೇಹಾದೀನಂ ಕೂಟೇ. ಕುಟ ಛೇದನೇ, ಕಮ್ಮನಿ ಣೋ. ನಯ ಗಮನತ್ಥೋ, ಕೇ ಸೀಸೇ ನಯತೀತಿ ಕಣ್ಣೀಕಾ, ಣ್ವು, ಇತ್ತಂ, ಣತ್ತಞ್ಚ.

೨೨೦. ದ್ವಯಂ ದ್ವಾರೇ. ದ್ವೇ ಅರನ್ತ್ಯತ್ರಾತಿ ದ್ವಾರಂ, ದುಜ್ಜನೇ ವಾರಯನ್ತ್ಯಸ್ಮಾ ರಕ್ಖಕಾತಿ ವಾ ದ್ವಾರಂ, ಉಲೋಪೋ. ಪಟಿಹರನ್ತಿ ಅಪನೇನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಾ ರಕ್ಖಕಾ ಅಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಪಟಿಹರೋ, ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ಹರತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ವಾ ಪಟಿಹರೋ, ರಸ್ಸಸ್ಸ ದೀಘತ್ತೇ ಪಟಿಹಾರೋ.

ಚತುಕ್ಕಂ ಉಮ್ಮಾರೇ, ಯಂ ‘‘ದ್ವಾರಪಿಣ್ಡಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉರ ಗತಿಮ್ಹಿ, ಮಾರೋ ಕರಣೇ. ದೇಹಂ ನೇತಿ ಪವೇಸೇನಾತಿ ದೇಹನೀ, ‘‘ದೇಹಲೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ದೇಹಂ ಲಾತಿ ಪವೇಸೇನಾತಿ ದೇಹಲೀ. ಇಲ ಗತಿಮ್ಹಿ, ಣ್ವು. ಇನ್ದೋ ಏವ ಪಾದಂ ಖಿಪತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಇನ್ದಖೀಲೋ, ಖಿಪ ಪೇರಣೇ. ಪಸ್ಸ ಲೋಪೋ, ಅಥ ವಾ ಇಂ ಗಮನಂ ದದಾತೀತಿ ಇನ್ದೋ, ದ್ವಾರಂ, ತತ್ಥ ಠಪಿತೋ ಖೀಲೋ ಕಣ್ಟಕೋತಿ ಇನ್ದಖೀಲೋ, ವೇಗಗಭಿಘಾತನತೋ ಹಿ ಸೋ ಖೀಲೋ ವಿಯ ಹೋತಿ.

ಥಮ್ಭ ಪಟಿಬನ್ಧನೇ, ಥಮ್ಭೋ, ಧಾರೇತೀತಿ ವಾ ಥಮ್ಭೋ, ಧರ ಧರಣೇ, ರಮ್ಭಪಚ್ಚಯೋ, ವಣ್ಣವಿಕಾರೋ ಚ. ಥು ಅಭಿತ್ಥವೇ, ಉಣೋ, ಯು ವಾ, ಧಾರೇತೀತಿ ವಾ ಥೂಣೋ, ಯು, ರಲೋಪೋ, ಅಸ್ಸೂ.

ಅಡ್ಢೇನ್ದುಪಾಸಾಣೇ ಅದ್ಧಚನ್ದಾಕಾರೇ ಪಾಸಾಣೇ ಪಟಿಕಾಸದ್ದೋ ವತ್ತತಿ. ಪಟ ಗತಿಯಂ, ಣ್ವು. ಇತ್ಥಿಕತಾಕಾರಪರೇ ಕೇ ಅಸ್ಸಿತ್ತಂ. ಗಜಿ ಸದ್ದೇ, ಣ್ವು, ಅಸ್ಸಿತ್ತಂ, ಬಿನ್ದಾಗಮೋ ಚ. ಇಸ ಇಚ್ಛಾಯಂ, ಠಕೋ.

೨೨೧. ವಲಭೀತಿ ಚೂಳಾ, ‘‘ಸಿಖಾಯಂ ವಲಭೀ ಚೂಳೇ’’ತಿ ರುದ್ದೋ [ರಸ್ಸನ್ತಾ ಚ, ಸಿಖಾಯಂ ವಳಭಿಯಂ ಚೂಳೇತಿ ರುದ್ದೋ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೨.೧೫)]. ತಚ್ಛಾದನೇ ದಾರುಮ್ಹಿ ಕಟ್ಠೇ ಗೋಪಾನಸೀ ಮತಾ. ವಙ್ಕೇತಿ ದಾರುವಿಸೇಸನಂ. ಗಂ ವಸ್ಸೋದಕಂ, ಸೂರಿಯಾದಿಕಿರಣಞ್ಚ ಪಿವನ್ತಿ ವಿನಾಸಯನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಮಪ್ಪವೇಸನವಸೇನಾತಿ ಗೋಪಾನಾ, ಇಟ್ಠಕಾದಯೋ, ತಾನಿ ಸಿನೋನ್ತಿ ಬನ್ಧನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗೋಪಾನಸೀ.

ಸೋಧಾದಿಗೇಹೇಸು ಛೇಕಪಕ್ಖಾವಾಸತ್ಥಂ ಯೋ ಬಹಿ ಕರಿಯ ಕಟ್ಠೇಕದೇಸೋ ಠಪೀಯತೇ, ಸೋ ವಿಟಙ್ಕೋ. ಕಪೋತೇ ಪಾಲಯತೀತಿ ಕಪೋತಪಾಲಿಕಾ, ಕಮ್ಮನಿ ಣ್ವು. ಟಕಿ ನಿವಾಸಗತೀಸು. ವಿನೋ ಪಕ್ಖಿನೋ ಟಙ್ಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಿಟಙ್ಕೋ. ಣೋ.

೨೨೨. ದ್ವಯಂ ಕುಞ್ಚಿಕಾಛಿದ್ದೇ. ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ವಿವರಂ ಛಿದ್ದಂ ಕುಞ್ಚಿಕಾವಿವರಂ. ತಾಳಸ್ಸ ಪವೇಸನಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಛಿಗ್ಗಳೋ ಛಿದ್ದಂ ತಾಳಚ್ಛಿಗ್ಗಳೋ.

ತಿಕಂ ಕುಞ್ಚಿಕಾಯಂ. ಕುಞ್ಚ ಕೋಟಿಲ್ಯೇ, ಣ್ವು. ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ತಾಲೋ. ಅಲೋ, ತಲತಿ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಾ ತಾಲೋ, ತಲ ಪತಿಟ್ಠಾಯಂ. ಅವಾಪುರತಿ ವಿವರತಿ ಯೇನಾತಿ ಅವಾಪುರಣಂ, ವರ ಸಂವರಣೇ, ಯು, ವಸ್ಸ ಪೋ, ಉತ್ತಂ, ಉಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ದೀಘತಾ ಚ, ‘‘ಅಪಾರುತಾ ತೇಸಂ ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರಾ’’ತಿ [ದೀ. ನಿ. ೨.೭೧; ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೩] ವಚನತೋ ಪುರ, ಪಾರ ಸಂವರಣೇತಿಪಿ ಧಾತ್ವತ್ಥಂ ಪಠನ್ತಿ. ಅವಪುಬ್ಬೋ ವು ಸಂವರಣೇತಿಪಿ ಧಾತ್ವತ್ಥೇ ಪನ ಸತಿ ವಸ್ಸ ರತ್ತಂ, ಉಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ದೀಘತಾ ಚ, ‘‘ಅಪಾರುತಾ, ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ’’ತ್ಯಾದೀಸು ಪನ ಪಕಾರವಣ್ಣಾಗಮೇನ ಸಿದ್ಧೋ. ವಿದ ಲಾಭೇ, ಇಮ್ಹಿ ವೇದಿಕಾ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ಇತರತ್ಥ ಇಯೇವ.

೨೨೩. ಸಙ್ಘಾಟಾದಯೋ ಮನ್ದಿರಙ್ಗಾ ಗೇಹಙ್ಗವಿಸೇಸಾ. ಸಮ್ಮಾ ಘಟೇನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗೋಪಾನಸ್ಯಾದಯೋತಿ ಸಙ್ಘಾಟೋ, ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮದಕ್ಖಿಣುತ್ತರಾಯಾಮವಸೇನ ಥಮ್ಭಾನಮುಪರಿ ಠಿತೋ ಕಟ್ಠವಿಸೇಸೋ, ತೇ ಪನ ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಾ ತಯೋ ಕಟ್ಠಾ, ದಕ್ಖಿಣುತ್ತರಯಾಮಾ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ತಯೋ ಕಟ್ಠಾ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪನ ಪಞ್ಚಸತ್ತನವಾದಯೋಪಿ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಕ್ಖಾನಂ ಅಪತನತ್ಥಂ ಬನ್ಧನತೋ ಪಾಸೋ ವಿಯಾತಿ ಪಕ್ಖಪಾಸೋ. ತುಲತಿ ಸಙ್ಘಾಟೇಸು ಪತಿಟ್ಠತೀತಿ ತುಲಾ, ತಲ ಪತಿಟ್ಠಾಯಂ, ಅಸ್ಸುತ್ತಂ, ಪಕ್ಖಾನಂ ವಾ ಸಮವಾಹಿತಭಾವಕರಣತೋ ತುಲಯತಿ ಮಿನಾತಿ ಏತಾಯಾತಿ ತುಲಾ, ತುಲ ಉಮ್ಮಾನೇ.

ತಿಕಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಯಂ. ಮುಜಿ ಸೋಧನೇ, ಯು. ಮಜ್ಜ ಸಂಸುದ್ಧಿಯಂ, ಯು. ಸುಧ ಸುದ್ಧಿಯಂ, ಸಬ್ಬತ್ರ ಕರಣೇ ಯು.

೨೨೪. ತಿಕಂ ಸಙ್ಕಾರಛಡ್ಡನಪ್ಪದೇಸೇ. ಕಟ ಛಡ್ಡನಮದ್ದನೇಸು, ಸಙ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಕಟೀರಂ, ಈರೋ, ‘‘ಸಙ್ಕಟೋ’’ತಿ ವಾ ಸಙ್ಕಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಈರಯನ್ತಿ ಖಿಪನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಕಟೀರಂ, ಈರ ಖೇಪೇ. ಸಙ್ಕಾರಸ್ಸ ಠಾನಂ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಂ. ಸಙ್ಕಾರಂ ಕಟತಿ ಛಡ್ಡೇತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಂ, ಅಸ್ಸೂ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ.

ಚತುಕ್ಕಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಯಾ ನಿರಾಕತೇ [ನಿರಸ್ಸತೇ (ಕ.)] ಥುಸಾದಿಮ್ಹಿ. ನಾನಾವಿಧೇ ಸಙ್ಕಾರೇ ರಾಸೀಕರಣವಸೇನ ಕಚತಿ ಬನ್ಧತಿ ಏತೇನಾತಿ ಕಚೋ, ಸೋ ಏತ್ಥ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಕಚವರೋ, ವರ ಇಚ್ಛಾಯಂ. ಉಚ್ಛಿಟ್ಠೋ ಕಲಾಪೋ ಸಮೂಹೋ ಉಕ್ಲಾಪೋ, ಕಸ್ಸಾಕಾರಲೋಪೋ. ನಾನಾವಿಧೇಹಿ ತಿಣಾದೀಹಿ ಸಙ್ಕರೀಯತೇ ಮಿಸ್ಸೀಕರೀಯತೇತಿ ಸಙ್ಕಾರೋ, ಣೋ. ಅವಕರೋತಿಪ್ಯತ್ರ. ಅವಕರೀಯತೇ ನಿರಸ್ಸತೇತಿ, ಅ. ‘‘ಸಮ್ಮಜ್ಜೋ ಮಜ್ಜನೀ ಚೇವ, ಸಙ್ಕಾರೋ’ವಕರೋ ಮತೋ’’ತಿ ಹಲಾಯುಧೋ. ಕಸ ವಿಲೇಖನೇ, ಅಮ್ಬು.

೨೨೫. ಘರಾದಿಭೂಮಿ ಘರಖೇತ್ತವಿಹಾರಾದೀನಂ ಯೋ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ ವತ್ಥು ನಾಮ, ತಂ ನಪುಂಸಕೇ, ವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥು, ರತ್ಥು. ಗಸ ಮದನೇ, ಗಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗಾಮೋ, ಮೋ. ಸಂವಸನ್ತ್ಯತ್ರಾತಿ ಸಂವಸಥೋ, ಅಥೋ.

ಪಾಕಟೋ ಖ್ಯಾತೋ ಗಾಮೋ, ಸೋ ನಿಗಮೋ ನಾಮ, ಅತಿರೇಕೋ ಗಾಮೋ ನಿಗಮೋ, ಭುಸತ್ಥೋ ನಿ, ಸಞ್ಞಾಸದ್ದತ್ತಾ ರಸ್ಸೋ.

ಉಪಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಭೋಗಮನುಸ್ಸಾದೀಹಿ ( ) [(ಇಭ್ಯೋ) (?)] ವಡ್ಢಿತೋ ಅಧಿಕೋ ಗಾಮೋ ನಿಗಮತೋಪಿ ಅಧಿಕತರತ್ತಾ ‘‘ಅಧಿಭೂ’’ತಿ ಈರಿತೋ ಕಥಿತೋ, ಅಧಿಕೋ ಭವತೀತಿ ಅಧಿಭೂ.

೨೨೬. ದ್ವಯಂ ಗಾಮಾದಿಪರಿಯನ್ತಭಾಗೇ. ಸಿ ಬನ್ಧನೇ, ಮೋ. ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆದೀಯತೇತಿ ಮರಿಯಾದಾ, ಪಸ್ಸ ಮೋ.

ದ್ವಯಂ ಆಭೀರಕುಟಿಯಂ [ಘೋಸೋ ಆಭೀರಪಲ್ಲೀ ಸಿಯಾ (ಅಮರ ೧೨.೨೦)]. ಘು ಸದ್ದೇ, ಘೋಸನ್ತ್ಯತ್ರಾತಿ ಘೋಸೋ. ಗೋಪಾಲಾನಂ ಗಾಮೋ ಗೋಪಾಲಗಾಮಕೋ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ.

ಪುರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ನರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೨೨೭-೨೨೮. ಪೋರಿಸನ್ತಾನಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಯಾ ನಾಮಾನಿ. ಮನೋ ಉಸ್ಸನ್ನಮಸ್ಸಾತಿ ಮನುಸ್ಸೋ, ಸತಿಸೂರಭಾವಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಯೋಗ್ಯತಾದಿಗುಣವಸೇನ ಉಪಚಿತಮಾನಸಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಗುಣಚಿತ್ತಾ, ಕೇ ಪನ ತೇ? ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿನೋ ಸತ್ತವಿಸೇಸಾ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ತೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನೇಹಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಉತ್ತರಕುರುಕೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ದೇವೇ ಚ ತಾವತಿಂಸೇ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ, ಸೂರಾ ಸತಿಮನ್ತೋ ಇಧ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ’’ತಿ [ಅ. ನಿ. ೯.೨೧]. ತಥಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಅಗ್ಗಸಾವಕಮಹಾಸಾವಕಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಚ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಮಹಾನುಭಾವಾ ಸತ್ತಾ ತತ್ಥೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸಮಾನರೂಪಾದಿತಾಯ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿತ್ತದೀಪವಾಸೀಹಿ ಇತರಮಹಾದೀಪವಾಸಿನೋಪಿ ಮನುಸ್ಸಾತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸೂತಿ ಏಕೇ, ಅಪರೇ ಪನ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಲೋಭಾದೀಹಿ, ಅಲೋಭಾದೀಹಿ ಚ ಸಹಿತಸ್ಸ ಮನಸ್ಸ ಉಸ್ಸದತಾಯ ಮನುಸ್ಸಾ, ಯೇ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾ, ತೇಸು ವಿಸೇಸತೋ ಲೋಭಾದಯೋ, ಅಲೋಭಾದಯೋ ಚ ಉಸ್ಸದಾ, ತೇ ಲೋಭಾದೀಹಿ ಉಸ್ಸದತಾಯ ಅಪಾಯಮಗ್ಗಂ, ಅಲೋಭಾದೀಹಿ ಉಸ್ಸದತಾಯ ಸುಗತಿಮಗ್ಗಂ, ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿಮಗ್ಗಞ್ಚ ಪೂರೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಲೋಭಾದೀಹಿ, ಅಲೋಭಾದೀಹಿ ಚ ಸಹಿತಸ್ಸ ಮನಸ್ಸ ಉಸ್ಸದತಾಯ ಪರಿತ್ತದೀಪವಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುಮಹಾದೀಪವಾಸಿನೋ ಸತ್ತವಿಸೇಸಾ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ. ಲೋಕಿಯಾ ಪನ ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಭಾವೇನ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಮನು ನಾಮ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕೋ ಲೋಕಮರಿಯಾದಾಯ ಆದಿಭೂತೋ ಹಿತಾಹಿತವಿಧಾಯಕೋ ಸತ್ತಾನಂ ಪಿತುಟ್ಠಾನಿಯೋ, ಯೋ ಸಾಸನೇ ‘‘ಮಹಾಸಮ್ಮತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ, ಪರಮ್ಪರತಾಯ ಚ ತಸ್ಸ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಯಂ ಠಿತಾ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸದಿಸತಾಯ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತತೋ ಏವ ಹಿ ತೇ ‘‘ಮಾನವಾ, ಮನುಜಾ’’ತಿ ಚ ವೋಹರೀಯನ್ತಿ, ಉಸ್ಸಪಚ್ಚಯೋ. ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಮಾನುಸೋ, ಉಸೋ. ಮರ ಪಾಣಚಾಗೇ, ಚೋ, ಮಚ್ಚೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಿನಾ ವಾ ತ್ಯಪಚ್ಚಯೋ, ಧಾತ್ವನ್ತಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಚ. ತತೋ ‘‘ಯವತ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಚೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ. ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಮಾನವೋ. ಮಾಣವೋಪ್ಯತ್ರ, ಣವೋ. ಮನುಮ್ಹಾ ಜಾತೋ ಮನುಜೋ. ನೀ ನಯೇ, ನೇತೀತಿ ನರೋ, ಅರೋ. ಪುಸ ಪೋಸನೇ, ಣೋ, ಪುರೇತೀತಿ ವಾ ಪೋಸೋ. ಪುರ ಪೂರಣೇ, ಸೋ, ಉಸ್ಸೋತ್ತಂ, ರಲೋಪೋ. ಪುನಾತೀತಿ ಪುಮಾ,ಪು ಪವನೇ, ಮೋ, ಸಿಸ್ಸಾ. ಪುರೇತೀತಿ ಪುರಿಸೋ, ಪೋರಿಸೋ ಚ, ಇಸೋ, ರಸ್ಸಸ್ಸ ದೀಘತಾಯ ಪೂರಿಸೋ ಚ. ಏತ್ಥ ಚ ಮನುಸ್ಸಾದಿಪಞ್ಚಕಂ ಇತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ ವತ್ತತೇ, ನರಾದಯೋ ತು ಪುಮೇಯೇವ ವಿಸಿಟ್ಠಲಿಙ್ಗತ್ತಾ. ತತ್ರ ಮನುಸ್ಸ ಮಾನುಸ ಮನುಜ ಮಾಣವೇಹಿ ನದಾದಿತ್ತಾ ಈಪಚ್ಚಯೋ, ಏಕಸಕಾರಲೋಪೋ, ಮನುಸೀ, ಮಾನುಸೀ, ಮನುಜೀ, ಮಾಣವೀ. ಮಚ್ಚಾ, ಇತ್ಥಿಯಮತೋ ಆಪಚ್ಚಯೋ.

ವಿದ್ದಸುಪರಿಯನ್ತಂ ಪಣ್ಡಿತೇ. ಪಣ್ಡಾ ಬುದ್ಧಿ ಸಞ್ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ, ತರತ್ಯಾದಿ. ಪಡಿ ಗತಿಯಂ ವಾ, ತೋ. ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಬುಧೋ. ವಿದತಿ ಜಾನಾತೀತಿ ವಿದ್ವಾ, ವಿದ ಞಾಣೇ, ವೋ, ಸಿಸ್ಸಾ. ಭೂ ಸತ್ತಾಯಂ, ಅತ್ಥೇ ವಿಭಾವೇತಿ ಪಕಾಸೇತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ವಿಭಾವೀ, ಣೀ. ರಾಗಾದಯೋ ಸಮೇತೀತಿ ಸನ್ತೋ, ತೋ, ಸುನ್ದರೋ ಅನ್ತೋ ಅವಸಾನಮೇತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಸನ್ತೋ. ಸುನ್ದರಾ ಪಞ್ಞಾ ಯಸ್ಸ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ. ಕಿನ್ನಾಮ ನ ವಿನ್ದತೀತಿ ಕೋವಿದೋ, ನೇರುತ್ತೋ, ಕುಂ ಪಾಪಂ ವಿನ್ದತೀತಿ ವಾ ಕೋವಿದೋ. ಧೀ ಪಞ್ಞಾ ಯಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಸೋ ಧೀಮಾ, ಸೋಭನಂ ಝಾಯತೀತಿ ಸುಧೀ, ಝೇ ಚಿನ್ತಾಯಂ. ಝಸ್ಸ ಧೋ, ಈ, ಸುನ್ದರಾ ಧೀ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಸುಧೀ. ಕವಿ ವಣ್ಣೇ, ಇ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಕವೀ ಚ, ಕು ಸದ್ದೇ ವಾ, ಇ, ಕವಿ. ಬ್ಯಞ್ಜಯತೀತಿ ಬ್ಯತ್ತೋ, ಅಞ್ಜ ಗತಿಯಂ, ತೋ. ಭುಜಾದೀನಮನ್ತೋ ನೋ ದ್ವಿ ಚ. ವಿಸಿಟ್ಠೋ ಅತ್ತಾ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಬ್ಯತ್ತೋ. ಚಕ್ಖ ದಸ್ಸನೇ, ಯು, ವಿಚಕ್ಖಣೋ, ವಿಚಾರೇತೀತಿ ವಾ ವಿಚಕ್ಖಣೋ, ನೇರುತ್ತೋ. ವಿಗತೋ ಸಾರದೋ ಏತಸ್ಮಾತಿ ವಿಸಾರದೋ.

೨೨೯. ಮೇಧಾ ಧಾರಣಾ ಮತಿ ಪಞ್ಞಾ ಯಸ್ಸಾತಿ ಮೇಧಾವೀ, ವೀ. ಅತಿಸಯಮತಿಯುತ್ತತಾಯ ಮತಿಮಾ. ಪಞ್ಞಾಯ ಯೋಗತೋ ಪಞ್ಞೋ. ವಿಸೇಸಂ ಜಾನಾತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ವಿಞ್ಞೂ, ರೂ. ವಿದ ಞಾಣೇ, ಉರೋ, ವಿದುರೋ [ವಿದೂರೋ (ಕ.)]. ರೂಪಚ್ಚಯೇ ವಿದೂ. ಧೀಯೋಗಾ ಧೀರೋ, ರೋ. ವಿಸಿಟ್ಠದಸ್ಸನಸೀಲತಾಯ ವಿಪಸ್ಸೀ, ಣೀ. ದೋಸಂ ಜಾನಾತೀತಿ ದೋಸಞ್ಞೂ, ರೂ. ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ತೋ. ದು ಗತಿಯಂ, ಅ, ಉಸ್ಸಾವೋ [ದು ಗತಿಯಂ ಅಬ್ಬೋ (ಸೂಚಿ)], ದಬ್ಬೋ. ವಿದ ಞಾಣೇ, ದಸು.

೨೩೦-೨೩೧. ಮಹಿಲಾನ್ತಂ ಇತ್ಥಿಸಾಮಞ್ಞೇ. ಇಸು ಇಚ್ಛಾಯಂ, ತೋ, ನದಾದಿ. ಸೀಮಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಸೀಮನ್ತೋ, ಕೇಸವೇಸೋ, ತಂಯೋಗಾ ಸೀಮನ್ತಿನೀ, ಇನೀ. ನರಸ್ಸಾಯಂ ನಾರೀ, ಇದಮತ್ಥೇ ಣೋ. ತಿಟ್ಠತಿ ಗಬ್ಭೋ ಯಸ್ಸಂ, ಸಾ ಥೀ. ಧಾ ಧಾರಣೇ ವಾ, ವಣ್ಣವಿಕಾರೋ, ಈ. ಬನ್ಧ ಬನ್ಧನೇ, ಊ, ಬನ್ಧಸ್ಸ ವಧಾದೇಸೋ ಚ [ಣ್ವಾದಿ ೩], ವಧೂಸದ್ದೋ ಸುಣಿಸಾಭರಿಯಾನಮ್ಪಿ ವಾಚಕೋ. ವನ ಸಮ್ಭತ್ತಿಯಂ, ತೋ, ಇಕಾರಾಗಮೋ ಚ. ಅಙ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ, ಯು, ಅಙ್ಗನಾ, ವಿಸಿಟ್ಠನಾರಿಯಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗನಾ, ತದಾ ಕಲ್ಯಾಣಙ್ಗನಾರೀಲಕ್ಖಣೋಪೇತಂ ಪಸತ್ಥಂ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಕಮಙ್ಗಮಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಅಸ್ಸತ್ಥ್ಯತ್ಥೇ ಅಙ್ಗಾ ಕಲ್ಯಾಣೇ ನಪಚ್ಚಯೋ [ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ ೪.೯೨]. ವಿರೂಪೇಸುಪಿ ಮದೋ ರಾಗಮದೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಪಮದಾ, ವಿಸಿಟ್ಠನಾರಿಯಂಪ್ಯತ್ರ ಪಮದಾ, ತದಾ ಪಕಟ್ಠೋ ಮದೋ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಜನಿತೋ ಚೇತೋವಿಕಾರೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಪಮದಾ. ರೂಪಲಾವಣ್ಯಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಸುನ್ದರೀ, ವಿಸಿಟ್ಠಾಯಮ್ಪಿ. ಕಮನೀಯವುತ್ತಿತಾಯ ಕನ್ತಾ, ಕಮು ಕನ್ತಿಯಂ, ತೋ. ಕನ್ತಿಯೋಗಾ ವಾ ಕನ್ತಾ, ವಿಸಿಟ್ಠಾಯಮ್ಪಿ. ರಮಯತಿ ವಿನೋದಯತಿ ನಾಯಕಂ, ಸಾ ರಮಣೀ, ನನ್ದಾದೀಹಿ ಯು, ನದಾದಿ, ವಿಸಿಟ್ಠಾಯಮ್ಪಿ. ದಯ ರಕ್ಖಣೇ, ಕಮ್ಮನಿ ತೋ. ಅಪ್ಪಂ ಬಲಂ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಅಬಲಾ, ಅಪ್ಪತ್ಥೋಯಂ ಅಕಾರೋ. ಮಾತುಯಾ ಗಾಮೋ ವಿಯ ಗಾಮೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಮಾತುಗಾಮೋ, ಮಾತಾ ವಿಯ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಾ ಮಾತುಗಾಮೋ, ಗಮು ಗಮನೇ, ಣೋ, ಮಾತಾ ವಿಯ ಗಸತೀತಿ ವಾ ಮಾತುಗಾಮೋ, ಗಸ ಅದನೇ, ಮೋ, ಮಾತಾ ವಿಯ ಗಾಯತೀತಿ ವಾ ಮಾತುಗಾಮೋ, ಗಾ ಸದ್ದೇ, ಮೋ. ಮಹೀ ವಿಯ ಸುಚಿಂ ಅಸುಚಿಮ್ಪಿ ಲಾತೀತಿ ಮಹಿಲಾ, ಮಹನ್ತೇಸು ಬಹೂಸುಪಿ ರತ್ತಚಿತ್ತೇಸು ಇಲತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಾ ಮಹಿಲಾ, ಇಲ ಗಮನೇ, ಮಹ ಪೂಜಾಯಂ ವಾ, ಇರೋ, ಲತ್ತಂ, ಆ, ಮಹಿಲಾ. ಮಹೇಲಾಪ್ಯತ್ರ.

ತಿಕಂ ವಿಸಿಟ್ಠನಾರಿಯಮೇವ. ಲಲ ವಿಲಾಸೇ, ನನ್ದಾದೀಹಿ ಯು. ಲಲ ಇಚ್ಛಾಯನ್ತಿ ಚುರಾದಿಗಣತೋ ವಾ ಯು. ಭಯಪಕತಿ ಭೀರು, ಭೀ ಭಯೇ, ರು, ‘‘ಭೀರು ಅತ್ತೇ ಜನೇ’ತ್ಥಿಯ’’ನ್ತಿ ರಭಸೋ. ಅತಿಸಯಿತಕಾಮಾ ಕಾಮಿನೀ, ಕಾಮೋ ಸಿಙ್ಗಾರರೂಪೋ ಮದೋ ಯಸ್ಸಾತ್ಥೀತಿ ಇನೀ, ಸಬ್ಬತ್ರೇವಂ. ವಾಮಲೋಚನಾ, ಭಾವಿನೀ, ನಿತಮ್ಬಿನೀ, ರಾಮಾಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ವಿಸಿಟ್ಠನಾರೀನಾಮಾನಿ.

ದ್ವಯಂ ಪಠಮವಯಸಿ ವತ್ತಮಾನಾಯಂ.

ಅಟ್ಠವಸ್ಸಾ ಭವೇ ಗೋರೀ, ದಸವಸ್ಸಾ ತು ಕಞ್ಞಕಾ;

ಸಮ್ಪತ್ತೇ ದ್ವಾದಸೇ ವಸ್ಸೇ, ಕುಮಾರೀತ್ಯ’ಭಿಧೀಯತೇ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೬.೮].

ಇಹ ತ್ವಭೇದೋಪಚಾರೇನೇಕತ್ತಂ. ಅಞ್ಞೇ ಪನಾಹು ‘‘ಕಞ್ಞಾಸದ್ದೋಯಂ ಪುಮುನಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧಪುಬ್ಬಕೇ ಸಮ್ಪಯೋಗೇ ನಿವತ್ತೇತೀ’’ತಿ. ಕುಮಾರ ಕೀಳಾಯಂ, ಚುರಾದಿ, ಕುಮಾರಯತೀತಿ ಕುಮಾರೀ, ಅ, ನದಾದಿ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ, ಣ್ವುನಾ ವಾ ಸಿದ್ಧೋ. ಕಮನೀಯತೇತಿ ಕಞ್ಞಾ, ಕನ ದಿತ್ತಿಕನ್ತಿಗತೀಸು, ಯೋ, ನ್ಯಸ್ಸ ಞತ್ತಂ, ಅ, ಆ.

ಯುವಸದ್ದತೋ ಪಾಟಿಪದಿಕತೋತಿ, ಯುವತಿ. ವರಿತ್ಥಿಪರಿಯಾಯಸಾಮಞ್ಞೇಪಿ ಯುವತಿಸದ್ದೋ ಪಕತ್ಯನ್ತರಮತ್ಥೀತಿ. ತರ ತರಣೇ, ಯು, ಉತ್ತಂ, ಈ ಚ.

೨೩೨. ಸಾಭಿಸೇಕಾ ಲದ್ಧಾಭಿಸೇಕಾ ರಾಜಿತ್ಥೀ ಮಹೇಸೀ ನಾಮ, ಮಹ ಪೂಜಾಯಂ, ಕಮ್ಮನಿ ಇಸೋ, ಇಸ್ಸೇ, ತತೋ ಈ, ಮಹತಿಯೋ ರಾಜಿತ್ಥಿಯೋ ಈಸತಿ ಅಭಿಭವತೀತಿ ವಾ ಮಹೇಸೀ, ಈಸ ಇಸ್ಸರಿಯೇ, ಈ. ಮಹೇಸಿತೋ ಅಞ್ಞಾ ರಾಜನಾರಿಯೋ ಭೋಗಿನಿಯೋ ಭೋಗಯೋಗಾ, ಈ, ಇನೀ ಚ. ಯಾನಾರೀ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಙ್ಕೇತಂ ಯಾತಿ, ಸಾ ‘‘ಧವತ್ಥಿನೀ, ಅಭಿಸಾರಿಕಾ’’ತಿ ಚೋಚ್ಚತೇ. ಧವಂ ಪತಿಂ ಅತ್ಥಯತಿ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಧವತ್ಥಿನೀ, ಅತ್ಥ ಯಾಚನಿಚ್ಛಾಸು, ಇನೀ, ಅಸತೀವಿಸೇಸೋ. ಸರ ಗತಿಯಂ, ಅಭಿಸರತಿ ಸಙ್ಕೇತನ್ತಿ, ಣ್ವು.

೨೩೩. ಛಕ್ಕಂ ವೇಸಿಯಂ. ಚತುಸಟ್ಠಿಕಲಾಕುಸಲತಾಯ, ಸೀಲರೂಪಾದಿಮತ್ತಾಯ ಚ ಗಣ್ಯತೇ ಆದೀಯತೇ ಗಣಿಕಾ, ಗಣ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ, ಣ್ವು. ವೇಸೋ ಆಕಪ್ಪೋ, ತೇನಾತಿಸೋಭತೇ, ಕಮ್ಮವೇಸೇಹಿ ವಾ ಇಚ್ಛೀಯತೇತಿ. ಅತಿಸೋಭನೇ, ಇಚ್ಛತ್ಥೇ ವಾ ಯಪಚ್ಚಯೋ. ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ದಾಸೀ ವಣ್ಣದಾಸೀ, ದಾಸಿಮ್ಪಿ ಹಿ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕೇಚಿ ಸಾಮಿಕಾ ಧನಲೋಭೇನ ಗಣಿಕಂ ಕರೋನ್ತಿ. ನಗರಂ ಸೋಭೇತೀತಿ ನಗರಸೋಭಿನೀ. ರೂಪೇನ ಉಪಜೀವತೀತಿ ರೂಪೂಪಜೀವಿನೀ. ಅತಿಸಯವೇಸಯುತ್ತತಾಯ ವೇಸೀ.

ದ್ವಯಂ ಅಸತೀಸಾಮಞ್ಞೇ. ಕುಲಾನಿ ಅಟತಿ ನಾಸಯತೀತಿ ಕುಲಟಾ. ಬನ್ಧಮನುಬನ್ಧಂ ಕಾಯತೀತಿ ಬನ್ಧಕೀ, ನದಾದಿ.

೨೩೪. ಚತುಕ್ಕಂ ಉತ್ತಮನಾರಿಯಂ. ವರೋ ಆರೋಹೋ ಸೋಣಿ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ವರಾರೋಹಾ. ಉತ್ತಮಗುಣಯೋಗಾ ಉತ್ತಮಾ. ಸೋಣಿಗಾರವೇನ ಮತ್ತಗಜೋ ವಿಯ ಬನ್ಧನಗಾಮಿನೀ ಮತ್ತಕಾಸಿನೀ, ಕಸ ಗತಿಯಂ. ವರವಣ್ಣಯೋಗಾ ವರವಣ್ಣಿನೀ, ಇನೀ.

‘‘ಸೀತೇ ಸುಖೋಣ್ಹಸಬ್ಬಙ್ಗೀ, ಗಿಮ್ಹೇ ಯಾ ಸುಖಸೀತಲಾ;

ಭತ್ತು ಭತ್ತಾ ಚ ಯಾ ನಾರೀ, ಸಾ ಭವೇ ವರವಣ್ಣಿನೀ’’ತಿ. ರುದ್ದೋ;

ದ್ವಯಂ ಅಖಣ್ಡಿತಚರಿತ್ರಾಯಂ. ಪತಿ ಸಾಮಿಕೋವ ಕಮನೀಯೋ ಯಸ್ಸಾ ಪತಿಬ್ಬತಾ, ಪತಿಮ್ಹಿ ವತಮಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಪತಿಬ್ಬತಾ. ಅಸ ಭುವಿ, ಅನ್ತೋ, ಈ, ಆದಿಲೋಪೋ. ಸಮೇತೀತಿ ವಾ ಸತೀ, ಸಮು ಉಪಸಮೇ, ಅನ್ತೋ, ಈ.

ದ್ವಯಂ ಕಾಮರತ್ತರಾಜಪುತ್ತಾದಿನೋ ಕುಲಸ್ಸ ನಿಯತಪತಿಯಂ. ಕುಲಾನುರೂಪಾ ಇತ್ಥೀ ಕುಲಿತ್ಥೀ, ಕುಲಂ ಪಾಲೇತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಕುಲಪಾಲಿಕಾ, ಣ್ವು.

೨೩೫. ದ್ವಯಂ ಮತಭತ್ತಿಕಾಯಂ. ವಿಗತೋ ಧವೋ ಭತ್ತಾ ಯಸ್ಸಾ ವಿಧವಾ. ಪತಿ ಸುಞ್ಞೋ ನಟ್ಠೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಪತಿಸುಞ್ಞಾ.

ದ್ವಯಂ ಅತ್ತಿಚ್ಛಾಯ ಪತ್ಯನ್ವೇಸಿನಿಯಂ ಕಞ್ಞಾಯಂ. ಪತಿಂ ವರತಿ ಗವೇಸತೀತಿ ಪತಿಮ್ಬರಾ, ದುತಿಯಾಯಾಲೋಪೋ. ಸಯಮೇವ ಪತಿಂ ವರತೀತಿ ಸಯಮ್ಬರಾ, ಪಠಮಾಯಾಲೋಪೋ, ವರ ಪತ್ಥನಾಯಂ.

ಚತುಕ್ಕಂ ವಿಜಾತಾಯಂ. ವಿಜನೀ ಗಬ್ಭವಿಮೋಕ್ಖನೇ, ತೋ, ವಿಜಾಯಿತ್ಥಾತಿ ವಿಜಾತಾ. ಸೂ ಅಭಿಸವೇ, ತೋ. ಜಾತಂ ಅಪಚ್ಚಂ ಪುತ್ತೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಾಪಚ್ಚಾ. ಪಸೂತಾವ ಪಸೂತಿಕಾ, ಕಪಚ್ಚಯೋ, ಇತ್ತಞ್ಚ.

೨೩೬. ದ್ವಯಂ ದೂತಿಯಂ. ಯಾ ಪೇಸೀಯತೇ, ಸಾ ದೂತೀ, ದು ಗಮನೇ,ತಿ, ಈಮ್ಹಿ ದೂತೀ. ಸಞ್ಚಾರಯತಿ ಯಥಾಭಿಮತನ್ತಿ, ಣ್ವು.

ತಿಕಂ ದಾಸಿಯಂ. ದು ಕುಚ್ಛಿತಂ ಅಸತಿ ಭಕ್ಖತೀತಿ ದಾಸೀ, ಈ, ದೀಯನ್ತೇ ತಾಯಾತಿ ವಾ ದಾಸೀ, ದಾ ದಾನೇ, ಸೋ, ಈ ಚ. ಚಿಟ ಪೇಸನೇ, ಕಮ್ಮನಿ ಣೋ, ಈ. ಕುಟಂ ಉದಕಕುಮ್ಭಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಕುಟಧಾರಿಕಾ, ಣ್ವು.

ದ್ವಯಂ ಸುಭಾಸುಭನಿರೂಪಿನಿಯಂ ಸಂವರಿಕಾದಿಮ್ಹಿ. ವರ ಗತಿಯಂ, ಕತ್ತರಿ ಇನೀ. ಸುಭಾಸುಭಸ್ಸ ಇಕ್ಖಣಂ ನಿರೂಪನಂ ಯಸ್ಸಾತ್ಥೀತಿ, ಇ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ಇಮೇ ದ್ವೇ ಸದ್ದಾ ತುಲ್ಯತ್ಥಾ.

ಯಾ ಸಯಂ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಭರಿಯಾ, ಸಾ ಖತ್ತಿಯಾನೀ, ಖತ್ತಿಯಾ ಚ. ಖತ್ತಿಯಸ್ಸಾಪಚ್ಚಂ ಖತ್ತಿಯಾನೀ, ಆನೋ, ಈ. ಣಮ್ಹಿ ಖತ್ತಿಯಾ.

೨೩೭. ಪಜ್ಜಂ ಅಗ್ಗಿಸಕ್ಖಿಪುಬ್ಬಕತಪಾಣಿಗಹಿತಾಯಂ ಭರಿಯಾಯಂ, ಅಞ್ಞತ್ರ ತೂಪಚಾರಾ. ದಾರಯನ್ತೇ ಯೇನಾತಿ ದಾರೋ, ದರ ವಿದಾರಣೇ, ಅಕತ್ತರಿ ಚ ಕಾರಕೇ ಸಞ್ಞಾಯಂ ಣೋ. ಜಾಯತಿ ಪುತ್ತೋ ಯಾಯಾತಿ ಜಾಯಾ, ಜನ ಜನನೇ, ಯೋ, ಜನಿಸ್ಸ ಜಾ ಚ, ಆ, ಜಯತೀತಿ ವಾ ಜಾಯಾ, ಜಿ ಜಯೇ, ಯೋ, ಜಿಸ್ಸ ಜಾ, ಆ, ಜಾಯಾ. ಕಲ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ, ಅತ್ತೋ. ಘರಂ ನೇತೀತಿ ಘರಣೀ, ಣತ್ತಂ. ಭರಿತಬ್ಬತೋ ಭರಿಯಾ, ಭರ ಭರಣೇ, ಯೋ. ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬತೋ ಪಿಯಾ,ಪೀ ತಪ್ಪನಕನ್ತೀಸು, ಯೋ. ಪಜಂ ಪುತ್ತಂ ಪಾಲೇತೀತಿ ಪಜಾಪತಿ, ಪಾ ಪಾಲನೇ,ತಿ, ಆತ್ತಂ, ರಸ್ಸತ್ತಞ್ಚ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪೂರಣೀ ದುತಿಯಾ. ಪಠಮೋ ಭತ್ತಾ, ಭರಿಯಾ ದುತಿಯಾ. ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಾದೇ ಪರಿಚರತೀತಿ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ, ಣ್ವು. ಪತಿನೀ, ಪಾಣಿಗಹಿತಾ, ಸಹಧಮ್ಮಿನೀತಿಪಿ ತಸ್ಸಾಯೇವ ನಾಮಾನಿ.

೨೩೮. ತಿಕಂ ಸಖಿಯಂ. ತೇಸು ತೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ಸಹ ಖಾಯತಿ ಪಕಾಸತೀತಿ ಸಖೀ, ಸಹಪುಬ್ಬೋ ಖಾ ಪಕಾಸನಕಥನೇಸು, ಈ. ಅಲ ಭೂಸನೇ ಆಪುಬ್ಬೋ, ಇ. ವಯಸಾ ತುಲ್ಯಾ ವಯಸಾ, ತುಲ್ಯೇ ಸಞ್ಞಾಯಂ ಸೋ [ಪಾಣಿನಿ ೪.೪.೯೧ ಸುತ್ತೇ ಯಪಚ್ಚಯೋ ದಿಸ್ಸತಿ].

ಜರೋವುಚ್ಚತಿ ಚೋರಸ್ಸಾಮಿಕೋ, ತಸ್ಸಾಯಂ ಜಾರೀ, ಣೋ, ಈ. ಸಾಮಿಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞತ್ರ ಚರತೀತಿ, ಇನೀ.

೨೩೯. ಪುಮೇ ತೂತಿ ಲಿಙ್ಗನ್ತೋ ತುಸದ್ದೋ ನ ಪುಬ್ಬಂ ಭಜತೇ. ಅರ ಗಮನೇ, ತು, ಅರಸ್ಸುತ್ತಂ. ರತಿಯಾ ಜಾಯತೀತಿ ರಜೋ, ತಿಲೋಪೋ. ಪುಪ್ಫ ವಿಕಸನೇ, ಪುಪ್ಫಂ.

ತಿಕಂ ರಜಸ್ಸಲಾಯಂ. ಉತುಯೋಗಾಉತುನೀ, ಇನೀ. ರಜಯೋಗಾ ರಜಸ್ಸಲಾ, ಸಲೋ. ಪುಪ್ಫವನ್ತತಾಯ ಪುಪ್ಫವತೀ. ಥೀಧಮ್ಮಿನೀ, ಅವೀ, ಅತ್ತೇಯೀ, ಮಲಿನೀ, ಉತುಮತೀ, ಉದಕೀಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ತಸ್ಸಾ ನಾಮಾನಿ.

ತಿಕಂ ಗಬ್ಭಿನಿಯಂ. ಗರು ಅಲಹುಕೋ ಗಬ್ಭೋ ಕುಚ್ಛಿ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಗರುಗಬ್ಭಾ. ಆಪನ್ನೋ ಪತ್ತೋ ಗಬ್ಭಟ್ಠೋ ಸತ್ತೋ ಏತಾಯಾತಿ ಆಪನ್ನಸತ್ತಾ. ಗಬ್ಭಯೋಗಾ ಗಬ್ಭಿನೀ.

ತಿಕಂ ಯೇನ ವೇಠಿತೋ ಗಬ್ಭೋ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ತತ್ರಾಸಯೇತಿ ಖ್ಯಾತೇ. ಗಬ್ಭೋ ಆಸಯತೇ ತಿಟ್ಠತ್ಯತ್ರಾತಿ, ಣೋ. ಜರಂ ಏತೀತಿ ಜಲಾಬು. ಉ, ರಸ್ಸ ಲೋ, ಯಸ್ಸ ಬೋ, ಜರಾಪುಬ್ಬೋ ಇ ಗತಿಯಂ. ಕಲಂ ಜರತಂ ಲಾತೀತಿ ಕಲಲೋ, ಕಲ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ ವಾ, ಅಲೋ.

೨೪೦-೨೪೧. ಸತ್ತಕಂ ಭತ್ತರಿ. ಧೂ ಕಮ್ಪನೇ, ಸನ್ತಾಸಂ ಧುನೋತೀತಿ ಧವೋ, ಅ. ಸಂ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಸಾಮಿಕೋ, ಆಮಿಪಚ್ಚಯೋ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ, ಇಪಚ್ಚಯೋ ವಾ, ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಮೋ, ಅಸ್ಸ ಚ ದೀಘೋ, ಸಾಮಿಕೋ. ಭರ ಭರಣೇ, ಭರತೀತಿ ಭತ್ತಾ, ರಿತು. ಕಮು ಇಚ್ಛಾಯಂ, ತೋ, ‘‘ಪಕ್ಕಮಾದೀಹಿ ನ್ತೋ ಚಾ’’ತಿ ನ್ತತ್ತಂ. ಪಾ ರಕ್ಖಣೇ, ಅತಿ, ಪತಿ. ವರ ಇಚ್ಛಾಯಂ, ಅ, ವರೋ. ಪೀ ತಪ್ಪನಕನ್ತೀಸು, ಯೋ.

ರತಿಕಾರಣತ್ತಾ ಪತಿನೋ ಉಪ ಉಪಪತಿ, ಸಮಾಸೇ ಕತೇ ಅಭಿಧಾನತೋ ಪುಬ್ಬನಿಪಾತೋ, ಅಪ್ಪಧಾನಭೂತೋ ವಾ ಪತಿ ಉಪಪತಿ. ಜರ ವಯೋಹಾನಿಮ್ಹಿ, ಜೀಯನ್ತೇ ಅನೇನಾತಿ ಜಾರೋ, ದಾರೋ ಚ.

ಸತ್ತಕಂ ಪುತ್ತೇ. ನರಕೇ ನ ಪತನ್ತ್ಯನೇನ ಜಾತೇನಾತಿ ಅಪಚ್ಚಂ, ಪತ ಗತಿಯಂ, ಯೋ, ತ್ಯಸ್ಸ ಚೋ, ನ ಪತತಿ ನ ವಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ ವಂಸೋ ಏತೇನಾತಿ ವಾ ಅಪಚ್ಚಂ, ಪುತ್ತೇ, ಧೀತರಿ ಚ ನಿಚ್ಚನಪುಂಸಕೋಯಂ. ಪೂ ಪವನೇ. ಪುನಾತಿ ಪಿತರೋ ತೇನಾತಿ ಪುತ್ತೋ. ‘‘ಛದಾದೀಹಿ ತತ್ರಣ’’ತಿ ತೋ. ಪೂರೇತೀತಿ ವಾ ಪುತ್ತೋ. ಅತ್ತತೋ ಜಾತೋ ಅತ್ರಜೋ, ‘‘ಅತ್ತಜೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಸುಯತೇತಿ ಸುತೋ. ಸು ಅಭಿಸವೇ, ಸುಣಾತೀತಿ ವಾ ಸುತೋ, ತೋ, ಸು ಸವನೇ. ತನುಮ್ಹಾ ಜಾತೋ ತನುಜೋ, ತನಯೋ ಚ, ಯೋ, ತನೋತಿ ಮುದನ್ತಿ ವಾ ತನಯೋ, ಅಯೋ. ಸೂಯತೇತಿ ಸೂನು, ಕಮ್ಮನಿ ನು, ಸೂ ಪಸವೇ.

ಪುತ್ತಾದಯೋ ಸೂನುಪರಿಯನ್ತಾ ಧೀತರಿ ವತ್ತಮಾನಾ ಇತ್ಥಿಯಂ ವತ್ತನ್ತಿ. ದುಹಿತಾ, ಧೀತಾ ಚ ಸದಾ ನಾರಿಯಮೇವ. ದುಹ ಪಪೂರಣೇ, ರಾತು, ಓತ್ತಾಭಾವೋ, ಇಕಾರಾಗಮೋ ಚ. ಧಾ ಧಾರಣೇ, ರಾತು, ಆಸ್ಸೀ. ಪುತ್ತಾದಯೋ ಚ ತೇ ಸಾಮಞ್ಞೇನೇವ ಕುಣ್ಡಗೋಲಕಾದೀನಂ ವಾಚಕಾ. ಸವಣ್ಣಾಯಂ ತು ಊಢಾಯಂ ಸಜಾತೋ ಸಯಂ ಜನಿತೋ ಸುತೋ ಓರಸೋ ನಾಮ. ಸಜಾತಸದ್ದೇನ ಕುಣ್ಡಕಗೋಲಕಖತ್ತಾದಿಬ್ಯವಚ್ಛೇದೋ. ಜೀವತಿ ಭತ್ತರಿ ಜಾರಜೋ ಸುತೋ ಕುಣ್ಡಾಖ್ಯೋ. ಮತೇ ಭತ್ತರಿ ಜಾರಜೋ ಗೋಲಕಾಖ್ಯೋ. ಅರಿಯಾಸುದ್ದಜೋ ಸುತೋ ಖತ್ತಾ ನಾಮ [ಖತ್ತಾ ಅರಿಯಾಸುದ್ದಾನಂ (ಅಮರ ೨೦.೩)]. ಆದಿನಾ ಮಾಗಧಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

‘‘ಅಮತೇ ಜಾರಜೋ ಕುಣ್ಡೋ,

ಮತೇ ಭತ್ತರಿ ಗೋಲಕೋ’’ತಿ [ಅಮರ ೧೬.೩೬].

‘‘ಮಾಗಧೋ ಸುದ್ದಖತ್ತಾಜೋ’’ತಿ [ಅಭಿಧಾನು ೫೦೩ ಗಾಥಾ] ಚ.

ಉರಸಾ ಮನಸಾ ನಿಮ್ಮಿತೋ, ಉರಸದ್ದಾ ತತಿಯನ್ತಾ ನಿಮ್ಮಿತತ್ಥೇ ಣೋ, ನಿವಿಟ್ಠತ್ತಾ ತೇನ ನಿಮ್ಮಿತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉರಸಿ ಭವೋತಿ ವಾ ಓರಸೋ.

೨೪೨. ಚತುಕ್ಕಂಪತಿಪತಿನೀನಂ ಯುಗೇ, ‘‘ದಾರಾ ಪುಮೇ ಬಹುತ್ತೇ ಚ, ದಂ ಕಲತ್ರೇ ನಪುಂಸಕೇ’’ತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೬.೩೮] ಅಮರಮಾಲಾ, ಜಂಸದ್ದೋ ತ್ವಬ್ಯಯೋ ದಾರವಚನೋ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಜಮ್ಪತಿ, ದಮ್ಪತೀ’’ತಿಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಇಧ ಪನ ಕಚ್ಚಾಯನಮತೇನೋದಾಹಟಾ. ಜಾಯಾ ಚ ಪತಿ ಚ ಜಾಯಾಪತಿ. ಇತರೀತರಯೋಗದ್ವನ್ದೋ. ಜಾಯಾ ಚ ಪತಿ ಚ ಜಾನಿಪತಿ, ತಥಾ ಜಾಯಮ್ಪತಿಆದಯೋ, ಜಾಯಾಸದ್ದಸ್ಸ ಪತಿಮ್ಹಿ ಪರೇ ಜಾನಿ, ತುದಞ್ಚ, ಜಾಯಞ್ಚ ಯದಾದಿನಾ.

ತಿಕಂ ನಪುಂಸಕೇ. ವಿಗತೋ ರಾಗಸ್ಸವೋ ಯಸ್ಮಾ ವಸ್ಸವರೋ. ಸು ಸವನೇ, ಅರೋ. ಪಣ ಬ್ಯವಹಾರೇ, ಡೋ, ಪಡಿ ಲಿಙ್ಗವೇಕಲ್ಯೇ ವಾ, ಭೂವಾದಿ. ನ ಇತ್ಥೀ ನ ಪುಮಾ ನಪುಂಸಕಂ, ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಇತ್ಥಿಪುಮಾನಂ ಪುಂಸಕಭಾವೋ, ನಸ್ಸ ಚ ಪಕತಿ. ತತಿಯಾಪಕತಿ, ಸಣ್ಡೋ, ಕಲೀಬನ್ತಿಪಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ತತಿಯಾ ಪಕತಿ ತತಿಯಪ್ಪಕಾರೋ, ಸಮಜಾತಿಕೇ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸೇ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ತತಿಯತ್ತಂ ಪಕಾರಸ್ಸ. ಪಠಮಾ ಹಿ ಪಕತಿ ಇತ್ಥೀ, ದುತಿಯಾ ಪಕತಿ ಪುರಿಸೋ, ಇತರಪಕತಿ ತತಿಯಾ ಪಕತಿ.

೨೪೩. ಛಕ್ಕಂ ಞಾತಿಮತ್ತೇ, ಬನ್ಧುಯೇವ ಬನ್ಧವೋ, ಅ, ಉಸ್ಸಾವೋ. ಬನ್ಧತೀತಿ ಬನ್ಧು, ಉ. ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಜನೋ ಸಜನೋ. ಸಮಾನಂ ಗೋತ್ತಂ ಕುಲಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಗೋತ್ತೋ, ಸಮಾನಸ್ಸ ಸಭಾವೋ. ಞಾ ಅವಬೋಧನೇ, ಕಮ್ಮೇತಿ, ಞಾತಿಯೇವ ಞಾತಕೋ, ಅತ್ತಂ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ ಚ. ಸುಸದ್ದೋಪ್ಯತ್ರ [ಸ್ವ (ಅಮರ ೧೬.೩೬)].

ದ್ವಯಂ ಸತ್ತಪುರಿಸಾವಧಿಕೇಸು ನಿಕಟಞಾತೀಸು. ಲೋಹಿತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಸಾಲೋಹಿತೋ, ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಸಾದೇಸೋ, ಪುಬ್ಬನಿಪಾತೋ ಚ, ಸಮಾನಂ ಪಿಣ್ಡದಾನಂ ಯಸ್ಸ ಸಪಿಣ್ಡೋ, ಸನಾಭಯೋಪ್ಯತ್ರ [ನಾಭಿ ಸತ್ತಪುರಿಸಾವಧಿಕಕುಲೇ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೬.೩೩)]. ತಿಕಂ ಪಿತರಿ. ತಾ ಪಾಲನೇ, ತೋ ಕತ್ತರಿ. ಜನಯತೀತಿ ಜನಕೋ, ಣ್ವು. ಪಾ ರಕ್ಖಣೇ, ರಿತು, ಅಸ್ಸಿತ್ತಂ.

೨೪೪. ಛಕ್ಕಂ ಮಾತರಿ. ಅಮ ಪೂಜಾಯಂ, ಕಮ್ಮನಿ ಮೋ, ಬೋ ಚ, ಅಮ್ಮಾ, ಅಮ್ಬಾ. ಜನಯತೀತಿ ಜನನೀ, ಯು, ನದಾದಿ. ಮಾನ ಪೂಜಾಯಂ, ಪುತ್ತಂ ಮಾನೇತೀತಿ ಮಾತಾ, ರಾತು, ಪಾತೀತಿ ವಾ ಮಾತಾ, ಪಾತಿಸ್ಸ ಮೋ. ಜನೇತೀತಿ ಜನೇತ್ತಿ,ತಿ. ಜನೇತೀತಿ ಜನಿಕಾ, ಣ್ವು, ಇತ್ತಂ.

ಅಪ್ಪಧಾನಭೂತಾ ಮಾತಾ ಉಪಮಾತಾ, ಕುಮಾರೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಾತಿ. ಧಾ ಧಾರಣೇ,ತಿ. ಜಾಯಾಯ ಭರಿಯಾಯ ಭಾತಿಕೋ ಕನಿಟ್ಠೋ ಚ ಜೇಟ್ಠೋ ಚ ಸಾಲೋ ನಾಮ, ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಏಸಾ ಸಾ, ಭರಿಯಾ, ತಸ್ಸಾ ಭಾತಾ ಸಾಲೋ, ಜಾಯಾಯ ಭಾತರಿ ಅಲೋ. ಸರ ಗತಿಚಿನ್ತಾಹಿಂಸಾಸು ವಾ, ಣೋ, ಲತ್ತಂ, ಸಾಲ ವಿತಕ್ಕೇ ವಾ, ಚುರಾದಿ.

೨೪೫. ಸಾಮಿನೋ ಭತ್ತು ಭಗಿನೀ ನನನ್ದಾ ನಾಮ, ನ ನನ್ದತೀತಿ ನನನ್ದಾ, ಅತ್ತಾಭಾವೋ ನಸ್ಸ ವಿಭಾಸಾಧಿಕಾರಾ. ನನ್ದ ಸಮಿದ್ಧಿಯಂ, ಭೂವಾದಿ.

ದ್ವಯಂ ಅಯ್ಯಿಕಾಯಂ. ಮಾತುಯಾ ಮಾತಾ ಮಾತಾಮಹೀ. ಪಿತೂನಂ ಪಿತರಿ ಚ ಮಾತರಿ ಚ ಆಮಹಂ ಯದಾದಿನಾ, ನದಾದಿ. ಅರಹ ಪೂಜಾಯಂ, ಣ್ವು, ರಹಸ್ಸ ಯೋ, ಅಯ ಗತಿಮ್ಹಿ ವಾ, ಣ್ವು, ಅಯ್ಯಿಕಾ.