ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ.

ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಟೀಕಾ

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭ

ಯಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಸದಾ ಞಾಣಂ, ನಾಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಞಾಣಕಂ ವಿನಾ;

ನಿಸ್ಸೇಸಗುಣಯುತ್ತಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ನತ್ವಾ ಮಹೇಸಿನೋ.

ಸತ್ಥನ್ತರಾ ಸಮಾದಾಯ, ಸಾರಂ ಸಬ್ಬಧರಾ ತಥಾ;

ಕರಿಯ್ಯತೇ’ಭಿಧಾನಪ್ಪ-ದೀಪಕಸ್ಸತ್ಥವಣ್ಣನಾ.

ಪಣಾಮಾದಿವಣ್ಣನಾ

[ಕ] ಇಧಾಯಂ ಗನ್ಥಕಾರೋ ಪಠಮಮತ್ತನೋ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮಾ ಹಿತತ್ಥನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಂ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪದ’ಮಾಚಿನೋತಿ ‘‘ತಥಾಗತೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ತತ್ಥ ಕರುಣಾಕರೋ ಮಹಾಕರುಣಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಯೋ ತಥಾಗತೋ ಭಗವಾ ಕರೋಪಯಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಸುಖಪ್ಪದಂ ಸುಖಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಸುಖಕಾರಣಂ ವಾ ಸುಖದಾಯಕಂ ವಾ ಪದಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಓಸಜ್ಜ ಚಜಿತ್ವಾ ಕಲಿಸಮ್ಭವೇ ದುಕ್ಖಕಾರಣಭೂತೇ ಭವೇ ಸಂಸಾರೇ ಕೇವಲದುಕ್ಕರಂ ಸುಕರೇನಾಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಅಚ್ಚನ್ತದುಕ್ಕರಂ ಪಞ್ಚವಿಧಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿಕಂ ಕರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪರತ್ಥಂ ಪರೇಸಮತ್ಥಂಯೇವ ಅಕಾ ಕತವಾ, ತಮೇದಿಸಂ ತಥಾಗತಂ ಅಹಂ ನಮಾಮಿ.

[ಖ] ಯಞ್ಚ ಧಮ್ಮಂ ಜರಾರುಜಾದಿಮುತ್ತಾ ಜರಾರೋಗಾದೀಹಿ ವಿಮುತ್ತಾ ಮುನಿಕುಞ್ಜರಾ ಮುನಿಸೇಟ್ಠಾ ಭಗವನ್ತೋ ಅಪೂಜಯುಂ ಪೂಜಿತವನ್ತೋ, ತಥಾ ಉತ್ತರೇ ಉತ್ತಮೇ ಸತ್ತಾನಂ ವಾ ಸಂಸಾರಮಹೋಘಪಕ್ಖನ್ದಾನಂ ತತೋ ಉತ್ತರಣಸಮತ್ಥೇ ಯಹಿಂ ತರೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಪ್ಲವೇ ಠಿತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜನವಸೇನ ಆರೂಳ್ಹಾ ನರಾನರಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ದೇವಾ ಚ ತಿವಟ್ಟಮ್ಬುನಿಧಿಂ ಕಿಲೇಸಕಮ್ಮವಿಪಾಕವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ತೀಹಿ ವಟ್ಟೇಹಿ ಆಕುಲಿತಂ ಸಂಸಾರಮಹಮ್ಬುರಾಸಿಂ ತರಿಂಸು ತಿಣ್ಣಾ, ಅಘಪ್ಪಹಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಕರಂ, ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಪ್ಪಹಾನಕರಂ ವಾ ತಂ ಧಮ್ಮಮಪಿ ಅಹಂ ನಮಾಮಿ.

[ಗ] ಮುನಿನ್ದೋರಸಸೂನುತಂ ಭಗವತೋ ಉರೇ ಸಮ್ಭವಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅರಿಯಭಾವಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಓರಸಪುತ್ತಭಾವಂ ಗತಂ ಪತ್ತಂ ನುತಂ ಕಿಲೇಸಖೇಪನಕಂ ಸುಪುಞ್ಞಖೇತ್ತಂ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕಾನಂ ಪುಞ್ಞಬೀಜವಿರುಹನಟ್ಠಾನಂ ಸುಖೇತ್ತಭೂತಂ ಭುವನೇ ಲೋಕೇ ಸುತಂ ವಿಸ್ಸುತಂ, ಸುತಧರಂ ವಾ ಕಿಲೇಸಸವನಾಭಾವೇನ ಅಸ್ಸುತಂ ಅಪಾಣೋಪಿ ಪಾಣೋ ಕರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪಾಣೀಕತೋ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ, ಸೋವ ಸಂವರೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಪಾಣೀಕತಸಂವರೋ, ತಂ ಪಾಣೀಕತಸಂವರಂ, ವರಂ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಸದೇವಕೇಹಿ ಲೋಕೇಹಿ ಪತ್ಥನೀಯಂ. ‘‘ದೇವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಪಿಹಯನ್ತಿ ತಾದಿನೋ’’ತಿ [ಉದಾ. ೨೭] ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಸದಾ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಗುಣೋಘೇನ ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮೂಹೇನ ನಿರನ್ತರನ್ತರಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಮಾನಸಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಚಿತ್ತಂ ವಾ ಗಣಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸಮೂಹಂ ಅಪಿ ಅಹಂ ನಮಾಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

[ಘ-ಙ] ಏವಂ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪದಮಾಚಿನಿತ್ವಾ ಕಿಮಭಿಮತಂ ಸಾಧನೀಯಮಿಚ್ಚಾಹ ‘‘ಪಕಾಸಿಸ್ಸಮಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕ’’ನ್ತಿ. ಬುದ್ಧಾದೀನಮಭಿಧಾನಾನಂ ಸರೂಪವಸೇನ, ಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಚ ಪರಿದೀಪನತೋ ಪಕಾಸನತೋ ‘‘ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಸತ್ಥಂ ಪಕಾಸಿಸ್ಸಂ ಅನ್ತೋಭಾವೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ಬಹಿಭಾವೇನ ಪಕಾಸಿಸ್ಸಂ. ಅನ್ತೋಭಾವಸ್ಸ ಹಿ ಬಹಿಭಾವಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭಾವಿತಮುಪಪನ್ನಂ. ನನು ಸನ್ತೇವ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾನಂ ನಾಮಲಿಙ್ಗಪ್ಪಕಾಸನಾನ್ಯಮರಕೋಸತಿಕಣ್ಡೋಪ್ಪಲಿನ್ಯಾದ್ಯಭಿಧಾನಸತ್ಥಾನಿ, ಪಾಣಿನಿ ಬ್ಯಾಡಿವರರುಚಿಚನ್ದಗೋಮಿ ರುದ್ದವಾಮನಾದಿವಿಹಿತಾನಿ ಚ ಲಿಙ್ಗಸತ್ಥಾನಿ, ತತೋ ಕಿಮಿದಮುಚ್ಚತೇ ಇಚ್ಚಾಹ ‘‘ನಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತಸ್ಸಾರಹಾನಿ ದಸ್ಸಯನ್ತೋ’’ತಿ. ಏತೇನ ಸನ್ತೇಸ್ವಪಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾನಂ ಸತ್ಥೇಸು ಯಸ್ಮಾ ನ ತೇಸು ನಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ಬುದ್ಧವಚನಾನುರೂಪಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದನುರೂಪಾನಿ ನಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ದಸ್ಸಯನ್ತೋ ಅಭಿಧಾನಸತ್ಥಂ ಪಕಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ. ನಮ್ಯತೇ ಅಭಿಧೀಯತೇ ಅತ್ಥೋ ಅನೇನಾತಿ ನಾಮಂ, ಸದ್ದಸತ್ಥೇ ನಮುಧಾತುವಸೇನ. ಲಿಙ್ಗಯತೇ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಮತೋ ಆಪಚ್ಚಯೋ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಭಜ್ಜತೇತಿ, ಇತ್ಥಾದಯೋ ವಾನೇನ ಲಿಙ್ಗೀಯನ್ತೇ ಬ್ಯಞ್ಜೀಯನ್ತೇತಿ ಲಿಙ್ಗಂ, ಇತ್ಥಿಪುಮನಪುಂಸಕಂ. ಕಿಮೇತಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನಸತ್ಥಸ್ಸ ಕರಣೇ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ತಂ ಸೋತಾರೋ ಸೋತುಮುಸ್ಸಹನ್ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ನಾಮಲಿಙ್ಗೇಸ್ವಿ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಯತೋ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಪಟುನೋ ಭಾವೋ ಪಾಟವಂ, ತದೇವ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ, ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಪಾಟವತ್ಥಿನೋ, ತೇಸಂ ಪಾಟವತ್ಥೀನಂ ಸೋತೂನಂ ನಾಮಲಿಙ್ಗೇಸು ಕೋಸಲ್ಲಂ ಕುಸಲತಾ ಛೇಕಭಾವೋ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಮಹಬ್ಬಲಂ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿಚ್ಛಯಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ಅತೋ ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತಸ್ಸಾರಹಾನಿ ನಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ದಸ್ಸಯನ್ತೋ ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಂ ಸತ್ಥಂ ಪಕಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

[ಚ] ಇದಾನಿ ಸತ್ಥಲಹುಭಾವತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಭಿಯ್ಯೋ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಭಿಯ್ಯೋ ಬಾಹುಲ್ಲೇನ ರೂಪನ್ತರಾ ರೂಪಭೇದೇನ ಇತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಪುಮ್ಭಾವಾದಿಕಾರಿಯಕತೇನ ಥೀಪುನ್ನಪುಂಸಕಂ ಞೇಯ್ಯಂ, ಸೋ ಚ ನಾಮಾನಂ ನಾಮವಿಸೇಸನಸ್ಸ, ನಾಮಪರಾಮಸಿಸಬ್ಬನಾಮಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಞೇಯ್ಯೋ ಪಕಾರನ್ತರಾಭಾವಾ. ತತ್ರ ನಾಮಾನಂ ರೂಪಭೇದೋ ಯಥಾ – ಛುರಿಕಾ ಸತ್ಯ’ಸಿಪುತ್ತಿ [ಅಭಿಧಾನ ೩೯೨ ಗಾಥಾ]. ಅಸಿ ಖಗ್ಗೋ ಚ ಸಾಯಕೋ [ಅಭಿಧಾನ ೩೯೧ ಗಾಥಾ]. ಪಾನೀಯಂ ಸಲಿಲಂ ದಕನ್ತಿ [ಅಭಿಧಾನ ೬೬೧ ಗಾಥಾ]. ನಾಮವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಯಥಾ – ನಿಸೀಥೋ ಮಜ್ಝಿಮಾ ರತ್ತೀತಿ [ಅಭಿಧಾನ ೭೦ ಗಾಥಾ]. ನಾಮಪರಾಮಸಿಸಬ್ಬನಾಮಸದ್ದಸ್ಸ ಯಥಾ – ಆಕಙ್ಖಾ ರುಚಿ ವುತ್ತಾ ಸಾ, ತ್ವಧಿಕಾ ಲಾಲಸಾ ದ್ವಿಸೂತಿ [ಅಭಿಧಾನ ೧೬೩ ಗಾಥಾ]. ಸಾಹಚರಿಯೇನ ನಿಯತಲಿಙ್ಗೇನಾವಿಪ್ಪಯೋಗತೋ ಥೀಪುನ್ನಪುಂಸಕಂ ಞೇಯ್ಯಂ. ಕತ್ಥಚೀತಿ ಯತ್ರ ರೂಪಭೇದೋ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಯಥಾ – ಮರೀಚಿ ಮಿಗತಣ್ಹಿಕಾ [ಅಭಿಧಾನ ೬೫ ಗಾಥಾ]. ರಂಸಿಮಾ ಭಾಕರೋ ಭಾನು [ಅಭಿಧಾನ ೬೩ ಗಾಥಾ]. ಆಪೋ ಪಯೋ ಜಲಂ ವಾರಿ [ಅಭಿಧಾನ ೬೬೧ ಗಾಥಾ]. ಮರೀಝಾದಯೋ ಹ್ಯಭಿನ್ನರೂಪತ್ತಾ ಲಿಙ್ಗನ್ತರೇಪಿ ಸಮ್ಭಾವಿಯನ್ತೇಹಿ ನಿಯತಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಮಿಗತಣ್ಹಿಕಾಭಾಕರಜಲಾದಿಸದ್ದೇಹಿ ಸಾಹಚರಿಯೇನ ತಂಲಿಙ್ಗೇ ನಿಚ್ಛೀಯನ್ತೇ. ಆಹಚ್ಚವಿಧಾನೇನ ಇತ್ಥಿಪುಮನಪುಂಸಕಾನಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಕಥನೇನ ಥೀಪುನ್ನಪುಂಸಕಂ ಞೇಯ್ಯಂ. ಕ್ವಚೀತಿ ಯತ್ರ ನ ರೂಪಭೇದೋ ಲಿಙ್ಗನಿಣ್ಣಯಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಂ, ನ ಚ ಸಾಹಚರಿಯಂ ಲಿಙ್ಗಭೇದೋಭಿಮತೋ, ನೇಕಮೇವ ವಾ ಲಿಙ್ಗಮಿಚ್ಛತೇ, ತಂ ಯಥಾ – ವಲ್ಲರೀ ಮಞ್ಜರೀ ನಾರೀ [ಅಭಿಧಾನ ೫೫೦ ಗಾಥಾ]. ವಿಟಪೋ ವಿಟಭೀತ್ಥಿಯಂ [ಅಭಿಧಾನ ೫೪೭ ಗಾಥಾ]. ಭೀತಿತ್ಥೀ ಭಯಮುತ್ತಾಸೋ [ಅಭಿಧಾನ ೧೬೬ ಗಾಥಾ]. ವಜಿರಂ ಪುನ್ನಪುಂಸಕೇಚ್ಚಾದಿ [ಅಭಿಧಾನ ೨೪ ಗಾಥಾ].

[ಛ] ಇದಾನಿ ರೂಪಭೇದೋತಿ ಲಿಙ್ಗನಿಣ್ಣಯಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿಹೇತುಕೋ ಯೋ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಂ ದ್ವನ್ದೋ, ತಕ್ಕರಣಪಟಿಸೇಧೇನ ಅಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಮೇವ ದ್ವನ್ದೋ ಕತೋತಿ ಪರಿಭಾಸಿತುಮುಪಕ್ಕಮತೇ ‘‘ಅಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಿನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಅಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗೀನಂಯೇವ ನಾಮಾನಂ ದ್ವನ್ದೋ ಕತೋ, ನ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗೀನಂ, ಯಥಾ – ವಿಮುತ್ಯಸಙ್ಖತಧಾತು, ಸುದ್ಧಿನಿಬ್ಬುತಿಯೋ ಸಿಯುನ್ತಿ [ಅಭಿಧಾನ ೯ ಗಾಥಾ]. ನ ಕೇವಲಂ ದ್ವನ್ದೋಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಏಕಸೇಸೋಪ್ಯಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಂಯೇವ ಕತೋ, ಯಥಾ – ನಗ್ಗೋ ದಿಗಮ್ಬರಾವತ್ಥಾ. [ಅಭಿಧಾನ ೭೩೪ ಗಾಥಾ] ಸಬ್ಬಧರಕತೇ ಪನ ‘‘ಜೀಮೂತಾ ಮೇಘಪಬ್ಬತಾ’’ ಇಚ್ಚುದಾಹಟಂ. ನನು ಚ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಮ್ಪಿ ಏಕಸೇಸೋ ಕತೋ, ಯಥಾ – ಮಾತಾ ಪಿತಾ ತು ಪಿತರೋ, ಪುತ್ತಾ ತು ಪುತ್ತಧೀತರೋ [ಅಭಿಧಾನ ೨೪೯ ಗಾಥಾ]. ಸಸುರಾ ಸಸ್ಸು ಸಸುರಾ, ಭಾತುಭಗಿನಿ ಭಾತರೋತಿ [ಅಭಿಧಾನ ೨೫೦ ಗಾಥಾ]. ಏತ್ಥ ಹಿ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾ ಚ ಪಿತರೋ, ಪುತ್ತೋ ಚ ಧೀತಾ ಚ ಪುತ್ತಾ, ಸಸ್ಸು ಚ ಸಸುರೋ ಚ ಸಸುರಾ, ಭಾತಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಚ ಭಾತರೋತಿ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಮ್ಪಿ ಏಕಸೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ. ಠಾನನ್ತರೇ ತೇಸಂ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗತಾಯ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ನ ದೋಸೋ. ತಾತೋ ತು ಜನಕೋ ಪಿತಾ [ಅಭಿಧಾನ ೨೪೩ ಗಾಥಾ]. ಅಮ್ಮಾ’ಮ್ಬಾ ಜನನೀ ಮಾತಾ [ಅಭಿಧಾನ ೨೪೪ ಗಾಥಾ]. ಅಪಚ್ಚಂ ಪುತ್ತೋತ್ರಜೋ ಸುತೋ [ಅಭಿಧಾನ ೨೪೦ ಗಾಥಾ]. ನಾರಿಯಂ ದುಹಿತಾ ಧೀತಾ [ಅಭಿಧಾನ ೨೪೧ ಗಾಥಾ]. ಜಾಯಾಪತೀನಂ ಜನನೀ, ಸಸ್ಸು ವುತ್ತಾಥ ತಪ್ಪಿತಾ. ಸಸುರೋತಿ ಇಚ್ಚಾದಿಕಞ್ಹಿ ತೇಸಂ [ಅಭಿಧಾನ ೨೪೬ ಗಾಥಾ] ಠಾನನ್ತರನ್ತಿ. ತಥಾ ಏತ್ಥ ಕಮಂ ವಿನಾ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಂ ಗಣನಪಾಠೋ ವಿಯ ಸಙ್ಕರೋಪಿ ನ ಕತೋ. ತತ್ರ ಹಿ ಸಗ್ಗದಿಸಾದಯೋ ಅತ್ಥಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ತಂಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಚ ಸಕ್ಕವಿದಿಸಾದಯೋ ಅತ್ಥಾ ಸಕಸಕಸಮ್ಬನ್ಧಸಹಿತಾ ಯಥಾಭಿಧಾನಂ ಸರೂಪಪಟಿಪತ್ಯಮತ್ಥಭಿಧೇಯ್ಯಾ, ತಥಾ ತಪ್ಪರಿಯಾಯಸಮ್ಬನ್ಧಾನಿ ಚ ಯಾನಿ ನಾಮಾನಿ, ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ತದಭಿಧಾನಾವಸರೇ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಸುಖೇನೇಕತ್ರೇವ ಸಕಲನಾಮಪಟಿಪತ್ತಿ ಸರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿ ಚ ಯಥಾ ಸಿಯಾತಿಚ್ಚೇತದತ್ಥಂ ಕಮೋ ಅಭ್ಯುಪಗಮ್ಯತೇ, ತಥಾ ಚ ಸತ್ಯಾವಸ್ಸಂ ಸಗ್ಗಾದಿಪರಿಯಾಯೇ ದಿವಸದ್ದಾದಯೋ, ಹರಾದ್ಯವಸರೇ ಕುಮಾರಾದಯೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಾ ಇತಿ ಕಮಾನುರೋಧೇನ ಲಿಙ್ಗಸಙ್ಕರೋ ಪರಿಹರಿತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ, ಯಥಾವುತ್ತನ್ತು ಕಮಂ ವಿನಾ ನೇಹ ಸಙ್ಕರೋ ಕತೋ, ಇತಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಇತ್ಥಿಪ್ಪಕರಣಾದಿಕ್ಕಮೇನ ಯಥಾಸಮ್ಭವಮಭಿಧಾನತೋ, ತಂ ಯಥಾ – ಈತಿ ತ್ವಿತ್ಥೀ ಅಜಞ್ಞಞ್ಚ, ಉಪಸಗ್ಗೋ ಉಪದ್ದವೋತಿ [ಅಭಿಧಾನ ೪೦೧ ಗಾಥಾ]. ಅತ್ರ ಹಿ ಯೇ ತಿಲಿಙ್ಗಾ, ತೇ ತಿಲಿಙ್ಗಾವಸರೇ ಏವ ನಿಬದ್ಧಾ, ನ ಗಣನಪಾಠಾ ವಿಯ ಉಚ್ಚಾರಣವಸೇನ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ರ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ನೀಯತೇ. ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಭೇದಾಖ್ಯಾನಾಯ ನ ದ್ವನ್ದೋ, ನೇಕಸೇಸೋ ನ ಸಙ್ಕರೋ;

ಕತೋತ್ರ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನ-ಮವುತ್ತಾನಂ ಕಮಂ ವಿನಾ’’ತಿ [ಅಮರ ೧.೪].

ಇದಾನಿ ಲಿಙ್ಗವಾಚಕಾನಂ ಠಾನವಸೇನತ್ಥೇಸು ಗಮನಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಲಿಙ್ಗವಾಚಕೇ’’ಚ್ಚಾದಿ. ಗಾಥಾಪಾದನ್ತಮಜ್ಝಟ್ಠಾ ಗಾಥಾನಂ ಪಾದಾನಞ್ಚ ಅನ್ತಮಜ್ಝಟ್ಠಾ ಲಿಙ್ಗವಾಚಕಾ ಅನೇಕತ್ಥಲಿಙ್ಗವಾಚಕಾನಿ ಞಾಣದಸ್ಸನಾದೀನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಪುಬ್ಬಮತ್ಥಂ ವಾಚಕವಸೇನ ಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಗಾಥಾಪಾದಾನಮಾದಿಟ್ಠಾ ಲಿಙ್ಗವಾಚಕಾ ಪರಮತ್ಥಂ ಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಂ ಯಥಾ –

ಫಲೇ ವಿಪಸ್ಸನಾದಿಬ್ಬ-ಚಕ್ಖುಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಸು ಚ;

ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಮ್ಹಿ, ಮಗ್ಗೇ ಚ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ [ಅಭಿಧಾನ ೭೯೪ ಗಾಥಾ].

ಣಾದೋ ಸದ್ಧಾಚೀವರಾದಿ-ಹೇತ್ವಾಧಾರೇಸು ಪಚ್ಚಯೋ;

ಕೀಳಾದಿಬ್ಬವಿಹಾರಾದೋ, ವಿಹಾರೋ ಸುಗತಾಲಯೇ [ಅಭಿಧಾನ ೮೫೭ ಗಾಥಾ].

ಖಗ್ಗೇ ಕುರೂರೇ ನೇತ್ತಿಂಸೋ, ಪರಸ್ಮಿಞ್ಚಾತ್ರ ತೀಸ್ವಮು [ಅಭಿಧಾನ ೧೦೮೯ ಗಾಥಾ];

ಕುಸಲೇ ಸುಕತಂ ಸುಟ್ಠು-ಕತೇ ಚ ಸುಕತೋ ತಿಸು [ಅಭಿಧಾನ ೯೩೮ ಗಾಥಾ].

ಸಮಯೋ ಸಮವಾಯೇ ಚ, ಸಮೂಹೇ ಕಾರಣೇ ಖಣೇ;

ಪಟಿವೇಧೇ ಸಿಯಾ ಕಾಲೇ, ಪಹಾನೇ ಲಾಭದಿಟ್ಠಿಸು [ಅಭಿಧಾನ ೭೭೮ ಗಾಥಾ].

ಕನ್ತಾರೋ ವನದುಗ್ಗೇಸು [ಅಭಿಧಾನ ೧೧೦೭ ಗಾಥಾ].

ಏತ್ಥ ಚ –

ಯೇಭುಯ್ಯತಾಬ್ಯಾಮಿಸ್ಸೇಸು, ವಿಸಂಯೋಗೇ ಚ ಕೇವಲಂ;

ದಳ್ಹತ್ಥೇನತಿರೇಕೇ ಚಾ-ನವಸೇಸಮ್ಹಿ ತಂ ತಿಸು [ಅಭಿಧಾನ ೭೮೬ ಗಾಥಾ].

ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಪುಮೇಕಗ್ಗೋ-ನಾಕುಲೇ ವಾಚ್ಚಲಿಙ್ಗಿಕೋ [ಅಭಿಧಾನ ೧೦೩೫ ಗಾಥಾ].

ಜಳೇ ಥೂಲೋ ಮಹತ್ಯಪಿ [ಅಭಿಧಾನ ೧೦೬೬ ಗಾಥಾ] ಚ್ಚಾದೀಸು

ಗಾಥಾಮಜ್ಝಟ್ಠಾನಂ, ಪಾದನ್ತಮಜ್ಝಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಲಿಙ್ಗವಾಚಕಾನಂ ಪುಬ್ಬಪರತ್ಥೇಸ್ವಪಿ ಗಮನಭಾವತೋ ‘‘ಪುಬ್ಬಂ ಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಗಾಥಾನಂ ಮಜ್ಝನ್ತಟ್ಠಾ ಪುಬ್ಬಂ ಯನ್ತಿ, ಗಾಥಾಮಜ್ಝಟ್ಠಾ, ಪಾದನ್ತಮಜ್ಝಟ್ಠಾ ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರಞ್ಚ ಯನ್ತೀತಿ ಯಥಾಲಾಭಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

[ಜ] ಇದಾನಿ ವಿಸೇಸವಿಧಿಮ್ಹಿ ಸತ್ಥಲಹುಭಾವತ್ಥಂ ಪರಿಭಾಸತೇ ‘‘ಪುಮಿತ್ಥಿಯ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಪುಮಿತ್ಥಿಯಂ ‘‘ದ್ವೀಸೂ’’ತಿ ಪದಂ ಞೇಯ್ಯಂ, ಯಥಾ – ಅಸನಿ ದ್ವೀಸು [ಅಭಿಧಾನ ೨೪ ಗಾಥಾ]. ಸಬ್ಬಲಿಙ್ಗೇ ಲಿಙ್ಗತ್ತಯೇ ‘‘ತೀಸೂ’’ತಿ ಪದಂ ಞೇಯ್ಯಂ, ಯಥಾ – ಸತ್ತನ್ನಂ ಪೂರಣೇ ಸೇಟ್ಠೇ’ತಿಸನ್ತೇ ಸತ್ತಮೋ ತಿಸು [ಅಭಿಧಾನ ೯೪೨ ಗಾಥಾ]. ಏತ್ಥ ಚ ನಿಸಿದ್ಧಲಿಙ್ಗನಾಮಂ ಪಾರಿಸೇಸತೋ ‘‘ಸೇಸಲಿಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಞೇಯ್ಯಂ [ನಿಸಿದ್ಧಲಿಙ್ಗ ಸೇಸತ್ಥಂ (ಅಮರ ೧.೫.)], ಯಥಾ – ವಸ್ಸ ಸಂವಚ್ಛರಾ ನಿತ್ಥೀತಿ [ಅಭಿಧಾನ ೮೧ ಗಾಥಾ]. ಅತ್ರ ಚೇಕಲಿಙ್ಗನಿಸೇಧಬ್ಯಾಖ್ಯಾನೇನ ಲಿಙ್ಗದ್ವಯವಿಧಾನನ್ತಿ [ಏಕಲಿಙ್ಗನಿಸೇಧಬ್ಯಾಜೇನ ಲಿಙ್ಗದ್ವಯಾಭಿಧಾನಮಿತಿ (ಅಮರಕೋಸಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)].

ಗನ್ಥಲಾಹವಂ ವಿಧಾಯೇದಾನಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಲಾಹವತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಅಭಿಧಾನನ್ತರಾರಮ್ಭೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿ. ಅಭಿಧಾನನ್ತರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನಸ್ಸ ಆರಮ್ಭೇ ಸತಿ, ತು ಅನ್ತೋ ಯಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನಸ್ಸ, ಅಥ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅಭಿಧಾನದ್ವಯಞ್ಚ ಞೇಯ್ಯಂ. ತ್ವನ್ತಮಥಾದಿಕಂ ನಾಮಾದಿಪದಂ ಪುಬ್ಬೇನ ನ ಸಮ್ಬಜ್ಝತೇತಿ ಭಾವೋ. ತತ್ರ ನಾಮಪದಂ ಯಥಾ – ಜಿನೋ ಸಕ್ಕೋ ತು ಸಿದ್ಧತ್ಥೋ [ಅಭಿಧಾನ ೪ ಗಾಥಾ]. ಕೇಸವೋ ಚಕ್ಕಪಾಣ್ಯಥ [ಅಭಿಧಾನ ೧೬ ಗಾಥಾ]. ಮಹಿಸ್ಸರೋ ಸಿವೋ ಸೂಲೀ [ಅಭಿಧಾನ ೧೬ ಗಾಥಾ]. ಲಿಙ್ಗಪದಂ ಯಥಾ – ಪುಮೇ ತು ಪಣ್ಹಿ ಪಾಸಣಿ [ಅಭಿಧಾನ ೨೭೭ ಗಾಥಾ]. ಪುಮೇ ತೂತು ರಜೋ ಪುಪ್ಫಂ [ಅಭಿಧಾನ ೨೩೮ ಗಾಥಾ]. ಸಾ ತಿರೋಕರಣೀಪ್ಯಥ [ಅಭಿಧಾನ ೨೯೮ ಗಾಥಾ]. ಪುನ್ನಪುಂಸಕಮುಲ್ಲೋಚಂ [ಅಭಿಧಾನ ೨೯೯ ಗಾಥಾ]. ಅತ್ಥಪದಂ ಯಥಾ – ಉದರೇ ತು ತಥಾ ಪಾಚಾ’ನಲಸ್ಮಿಂ ಗಹಣೀತ್ಥಿಯಂ [ಅಭಿಧಾನ ೯೭೩ ಗಾಥಾ]. ಪಣೀತೋ ತೀಸು ಮಧುರೇ, ಉತ್ತಮೇ ವಿಹಿತೇಪ್ಯಥ. ಅಞ್ಜಸೇ ವಿಸಿಖಾಯಞ್ಚ, ಪನ್ತಿಯಂ ವೀಥಿ ನಾರಿಯಂ [ಅಭಿಧಾನ ೯೪೦ ಗಾಥಾ]. ಅಥಸದ್ದೇನ ಚತ್ರ ಅನನ್ತರಿಯತ್ಥೇನ ಸಕಪರಿಯಾಯೋಪಲಕ್ಖಣತೋ ಅಥೋ ಸದ್ದಾದೀಸು ಚ ನ ಪುಬ್ಬೇನ ಸಮ್ಬಜ್ಝತೇ. ಪಾಣಕೋ ಚಾಪ್ಯಥೋ ಉಚ್ಚಾಲಿಙ್ಗೋ ಲೋಮಸಪಾಣಕೋತಿ [ಅಭಿಧಾನ ೬೨೩ ಗಾಥಾ].

[ಝ] ಇದಾನಿ ಬುದ್ಧವಚನಾನಮನುರೂಪಾನಮ್ಪಿ ಪಚುರಪ್ಪಯೋಗಾನಮೇವ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಗಹಣಂ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥನ್ತರಾಪಸಯ್ಹತಾವಸೇನ ಅಹಂಕಾರಪುಬ್ಬಿಕಾಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಭಿಯ್ಯೋ ಪಯೋಗ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಸೋಗತೇ ಸುಗತಸ್ಸ ವಚನಭೂತೇ ಆಗಮೇ ಪಿಟಕತ್ತಯೇ, ತಞ್ಹಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ತಿವಿಧಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಏತೇನಾತಿ ಆಗಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಯೋಗಂ ಬಾಹುಲ್ಲೇನ ಪಯುಜ್ಜತೇತಿ ಪಯೋಗೋ, ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಗಹೇತ್ವಾ ಕ್ವಚಿ ಅರಞ್ಞವಗ್ಗಾದೀಸು ನಿಘಣ್ಟುಯುತ್ತಿಞ್ಚ ನಿಘಣ್ಟುನಾಮಕೇ ಸತ್ಥೇ ಆಗತಂ ಬುದ್ಧವಚನಾನುರೂಪಂ ಯುತ್ತಿಞ್ಚ ಆನೀಯ ಆನೇತ್ವಾ ನಾಮಲಿಙ್ಗಂ ಕಥೀಯತಿ ಅನ್ತೋಭಾವೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ಬಹಿಭಾವೇನ ಪಕಾಸೀಯತೇ. ಆವಿಭಾವತ್ತಮೇವ ಹಿ ಜಞ್ಞತ್ತಂ ಸನ್ತಕಾರಿಯಕಾರಿನೋ. ಆಸೀಸಾಯಂ ವಾ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿನೋಪಿ ವಚನಸ್ಸ ವತ್ತಮಾನತ್ಥವತ್ತಿಚ್ಛಾಯ ವತ್ತಮಾನತ್ತಂ, ತಥಾ ಹಿ ಲೋಕೇ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿನೋ ಸಿದ್ಧಿಮಭಿಸನ್ಧಾಯ ಭಾವಿನಮಪ್ಪತ್ತಂ ವತ್ತಮಾನತ್ತೇನ ವಾ ಅತೀತತ್ತೇನ ವಾ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ, ತಂ ಯಥಾ – ‘‘ಇದಂ ಮಮಮಪಾಪಯೇ’’ತಿ ಕೋಚಿ ಕೇನಚಾಭಿಹಿತೋ ಸನ್ತೋ ಅವಸ್ಸಂ ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಾಪಿಯಮಾನಂ ಪತ್ತಂ ವಾ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ, ತತೋಯೇವ ‘‘ಆಸೀಸಾಯಂ ಭೂತಮಿವ ಚೇ’’ತಿ [ಪಾಣಿನಿ ೩.೩.೧೩೨] ತದತಿದೇಸವಚನಂ ಪಚ್ಚಾಖ್ಯಾಯತೇ.

ಪಣಾಮಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧. ಸಗ್ಗಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ

೧. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಭಿಧೇಯ್ಯತ್ಥೋ ನಾಮ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪರಮತ್ಥತ್ಥವಸೇನ ದುವಿಧೋ, ತೇಸು ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ಥತೋ ಪರಮತ್ಥತ್ಥೋವ ಸೇಟ್ಠೋ, ತೇಸುಪಿ ಓಧಿಸೋ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಕರತ್ತಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮಾ ಸೇಟ್ಠಾ, ತತೋಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸೇಟ್ಠಂ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋವ ಸೇಟ್ಠೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಭಗವತಾ ‘‘ವಿರಾಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಧಮ್ಮಾನಂ, ದ್ವಿಪದಾನಞ್ಚ ಚಕ್ಖುಮಾ’’ತಿ [ಧ. ಪ. ೨೭೩; ನೇತ್ತಿ. ೧೨೫]. ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ [ಅ. ನಿ. ೪.೩೪; ೫.೩೨; ಇತಿವು. ೯೦] ವಚನತೋ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿರಾಗಸಙ್ಖಾತೋ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸೇಟ್ಠೋ, ಚಕ್ಖುಮಾ ಪನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಾನಂ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾದಿಭೇದಾನಂ ದ್ವಿಪದಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ಥಾನಂ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಸೇಟ್ಠತ್ಥಾಭಿಧಾಯಕಾಭಿಧಾನಭೂತಂ ಬುದ್ಧಾತಿಧಾನಮೇವ ಪಠಮಂ ಸಗ್ಗಕಣ್ಡಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಪತ್ಥಿಯವಸೇನ [ಸತ್ಥಿಯವಸೇನ (ಕ.)] ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಬುದ್ಧೋ’’ಚ್ಚಾದಿ. ತತ್ಥ ಜಿನಸದ್ದನ್ತಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಸಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧವಾತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಸಕಮ್ಮಕಾ ಕತ್ತರಿ ತಪಚ್ಚಯೋ. ವಿಸಿಟ್ಠಾ ಬುದ್ಧಿ ಅಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಪಸಂಸಾಯಂ ಯದಾದಿನಾ ಣಪಚ್ಚಯೋ. ದಾನಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಞಾಣಾದಯೋ ವಾ ದಸ ಬಲಾನಿ ಯಸ್ಸೇತಿ ದಸಬಲೋ. ಸಾಸತಿ ವಿನಯತಿ ಸತ್ತೇತಿ ಸತ್ಥಾ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಜಾನನಸೀಲತಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ. ದ್ವಿಪದಾನಂ, ದ್ವಿಪದೇಸು ವಾ ಉತ್ತಮೋ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮೋ, ಬುದ್ಧವಂಸವಣ್ಣನಾಯಂ [ಬು. ವಂ. ಅಟ್ಠ. ೩೭ ನಿದಾನಕಥಾ] ನಿದ್ಧಾರಣಲಕ್ಖಣಾಯ ಛಟ್ಠಿಯಾ ಸಮಾಸಸ್ಸ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ನೇದಿಸೀ ನಿದ್ಧಾರಣಲಕ್ಖಣಾ ಛಟ್ಠೀ ಗಮ್ಯತೇ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋ ತತ್ಥ ಪಟಿಸಿದ್ಧೋತಿ? ಸಮಾಸೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ನಿದ್ಧಾರಣಲಕ್ಖಣತ್ತಯಸ್ಸ ವಿಕಲಾಭಾವತೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ತತ್ಥ ಛಟ್ಠಿಯಾಯೇವ ಪಟಿಸಿದ್ಧೋ, ಸತ್ತಮಿಯಾ ಪನ ನಿದ್ಧಾರಣಲಕ್ಖಣಾಯ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಸೋ ಪಟಿಸೇಧನೀಯೋಯೇವ. ಮುನೀನಂ ಇನ್ದೋ ರಾಜಾ ಮುನಿನ್ದೋ. ಪುಞ್ಞಞಾಣಭಾಗ್ಯಾದಯೋ ಭಗಂ ನಾಮ, ತಂಯೋಗಾ ಭಗವಾ. ನಾಥತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಂ ಯಾಚತಿ, ಕಿಲೇಸೇ ವಾ ಉಪತಾಪೇತಿ, ಸತ್ತೇಸು ವಾ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಕರೋತಿ, ತೇಸಂ ವಾ ಹಿತಂ ಆಸೀಸತೀತಿ ನಾಥೋ. ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಮನ್ತಞಾಣದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಮಾ. ಸಬ್ಬದಾ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಯ ಕಾಯತೋ ನಿಚ್ಛರಣವಸೇನ ಅಙ್ಗೀರಸೋ. ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಮುನನತೋ ಮುನಿ, ಧಮ್ಮವಾದೇಸು ವಾ ಮೋನಕರಣತೋ ಮುನಿ.

೨. ಲೋಕಾನಂ, ಲೋಕೇಸು ವಾ ನಾಥೋ ಲೋಕನಾಥೋ. ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಕಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಉತ್ತಮಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅನಧಿವರೋ, ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತಗತತ್ತಭಾವತ್ತಾ ವಾ ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಇತೋ ಅಞ್ಞೋ ಅಧಿಕೋ ಪತ್ಥೇತಬ್ಬೋ ಅತ್ತಭಾವೋತಿ ಅನಧಿವರೋ. ಮಹನ್ತಾನಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಏಸನತೋ ಗವೇಸನತೋ ಮಹೇಸಿ, ಮಹನ್ತೋ ವಾ ಈಸೋ ವಿಭೂತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಹೇಸಿ. ಹಿತಂ ವಿನಯತಿ ಅನುಸಾಸತೀತಿ ವಿನಾಯಕೋ, ವಿಸಿಟ್ಠಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸತ್ತೇ ನೇತೀತಿ ವಿನಾಯಕೋ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮದಸ್ಸನಸೀಲತಾಯ ‘‘ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂ’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು. ಸೋಭನಂ ಗತಂ ಞಾಣಮಸ್ಸ, ಸಂಸಾರಾ ವಾ ಸುಟ್ಠು ಅಪುನರಾವತ್ತಿಯಾ ಗತವಾತಿ ಸುಗತೋ, ಸಪರಸುಖಸಿದ್ಧತ್ಥಂ ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಗತವಾತಿ ಸುಗತೋ. ಭೂರಿ ಬಹುಕಾ ಪಞ್ಞಾ ಯಸ್ಸ, ಅನನ್ತತ್ತಾ ವಾ ಭೂರಿಸಮಾ ಪಞ್ಞಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ, ಅನನ್ತಾಯ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಸದಿಸಪಞ್ಞೋತ್ಯತ್ಥೋ. ಕಿಲೇಸಾದಿಪಞ್ಚವಿಧಂ ಮಾರಂ ಜಿತವಾತಿ ಮಾರಜಿ.

೩. ನರಾನಂ ಸೀಹೋ ಸೇಟ್ಠೋ, ಪರಪ್ಪವಾದಮದ್ದನಸಹನತೋ ವಾ ನರೋ ಚ ಸೋ ಸೀಹೋ ಚಾತಿ ನರಸೀಹೋ, ಸಹತೀತಿ ಸೀಹೋ, ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಪುಬ್ಬವಣ್ಣಾಕಾರಸ್ಸೀಕಾರೋ, ಸೀಹಸದಿಸತ್ತಾ ವಾ ನರೋ ಚ ಸೋ ಸೀಹೋ ಚಾತಿ ನರಸೀಹೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಸೀಹೋ ಮಿಗರಾಜಾ ಚತೂಹಿ ದಾಠಾಹಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಹಿಂಸತಿ ಅಭಿಭವತಿ, ತಥಾ ಭಗವಾಪಿ ಸೀಲಪಞ್ಞಾಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ಹಿಂಸತಿ ಅಭಿಭವತೀತಿ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ. ಸಬ್ಬಪುರಿಸಾನಂ ಸೇಟ್ಠತ್ತಾ ನರವರೋ, ನರಾನಂ ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸೇಟ್ಠತ್ತಾ ನರವರೋ, ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ’’ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩] ಏತ್ಥ ವಿಯ ನರಸದ್ದೇನ ಸಬ್ಬೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ರಾಜಪವತ್ತಕತ್ತಾ ಧಮ್ಮರಾಜಾ, ಧಮ್ಮತೋ ವಾ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ರಾಜಾ ಜಾತೋ, ನಾಧಮ್ಮತೋತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ, ಧಮ್ಮೇನ ರಾಜತೀತಿ ವಾ ಧಮ್ಮರಾಜಾ, ಧಮ್ಮಪಾಲಕೋ ವಾ ರಾಜಾ ಧಮ್ಮರಾಜಾ. ಮುನೀನಂ ಸೇಟ್ಠತ್ತಾ ಮಹಾಮುನಿ. ದೇವಾನಂ ಅತಿದೇವೋತಿ ದೇವದೇವೋ, ದೇವಾನಂ ಅಧಿಕೋ ವಾ ದೇವೋ ದೇವದೇವೋ. ಲೋಕಾನಂ ಗರು ಆಚರಿಯೋ ಲೋಕಗರು, ಲೋಕಾನಂ ಗರುಭಾಜನತ್ತಾ ವಾ ಲೋಕಗರು. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಾಮಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ. ಯಥಾ ಪುರಿಮಕಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಂ ಗತಾ, ತಥಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋ, ತಥಾ ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಗತಂ ಞಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ತಥಾಗತೋತ್ಯಾದಿನಾ ತಥಾಗತಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಪಪಞ್ಚೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ [ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೭; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೨; ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩.೭೮; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೭೦; ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೧೮; ಇತಿವು. ಅಟ್ಠ. ೩೮; ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩; ಬು. ವಂ. ಅಟ್ಠ. ೨ ನಿದಾನ ಕಥಾ; ಮಹಾನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೪; ಪಟಿ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೩೭; ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೭; ದೀ. ನಿ. ಅಭಿ. ಟೀ. ೧.೭; ಮ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧೨; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.೧೭೦] ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೪. ಸಯಮೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭವತಿ, ಅನಞ್ಞಬೋಧಿತೋತಿ ಸಯಮ್ಭೂ. ಸಮ್ಮಾ ಅವಿಪರೀತೇನ ಸ’ಮತ್ತನಾಯೇವ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಬುಜ್ಝತಿ ಅಬುಜ್ಝಿ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಸೇಟ್ಠಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ವರಪಞ್ಞೋ. ಸತ್ತೇ ಸಂಸಾರಣ್ಣವತೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಂ ನೇತೀತಿ ನಾಯಕೋ. ಜಿತಪಞ್ಚಮಾರತ್ತಾ ಜಿನೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಮನ್ತಭದ್ರ, ಲೋಕಜಿ, ಛಳಭಿಞ್ಞ, ಅದ್ವಯವಾದೀ, ಸಿರೀಘನ, ಅಕನಿಟ್ಠಗ [ಅಕನಿಟ್ಠಕ (ಕ.)], ಧಮ್ಮಚಕ್ಕ, ರಾಗಾಸನಿ [ರಾಗಾರಿ (ಕ.)], ತಿಸರಣ, ಖಸಮ [ಖಣಸಮ (ಕ.) ಖೇನ ಆಕಾಸೇನ ಸಮಾ ತುಲ್ಯಾ ಗುಣಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ (ತಿಕಣ್ಡಸೇಸಟೀಕಾ ೧.೧.೮)], ಗುಣಾಕರ, ಮಹಾಸುಖ, ವಜಿರ, ಮೇತ್ತಾಬಲ, ಅಸಮ, ಜಿತಾರಿ, ಮಹಾಬೋಧಿ, ಧಮ್ಮಧಾತು, ಸೇತಕೇತು, ಖಜಿ, ತಿಮುತ್ತಿ [ಖಜಿರವಿಮುತ್ತಿ (ಕ.) ಖೇನ ಆಕಾಸಜ್ಝಾನೇನ – ಸುಞ್ಞಭಾವನಾಯಾತಿ ಭಾವೋ – ಜಯತಿ ಸಂಸಾರಭಾವಂ ಯೋ, ಜಿ+ ಕ್ವಿಪ ಸುಞ್ಞವಾದೀನಂ ಬೋದ್ಧಾನಂ ‘‘ಸುಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಮೇವ’’ ಇತ್ಯಾಕಾರಭಾವನಾಯ ಸಂಸಾರಭಾವಜಯನತೋ ತಥಾಭಾವೋ (ಸದ್ದಕಪ್ಪದ್ದುಮ)], ದಸಭೂಮಿಸ್ಸರ, ಪಞ್ಚಞಾಣ, ಬಹುಕ್ಖಮ, ಸಮ್ಬುದ್ಧ, ಸಬ್ಬದಸ್ಸೀ, ಮಹಾಬಲ, ಸಬ್ಬಬೋಧ [ಸಮ್ಬೋಧಧಮ್ಮ (ಕ.)], ಧಮ್ಮಕಾಯ, ಸಂಗುತ್ತ, ಅರಹ, ದ್ವಾದಸಕ್ಖ, ವೀತರಾಗಾದೀನಿಪಿ ಅನೇಕಾನಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ [ಇಮಾನಿ ಪರಿಯಾಯವಚನಾನಿ ಪಾಯಸೋ ಅಮರಕೋಸತೋ, ತಿಕಣ್ಡಸೇಸಾಭಿಧಾನತೋ ಚ ಗಹಿತಾನಿ]. ಸಮನ್ತತೋ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರತೋ ಚ ಞಾಣಸಮ್ಭಾರತೋ ಚ ಭದ್ರೋ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಸಮನ್ತಭದ್ರೋತ್ಯಾದೀನಿ ಚ ನಿಬ್ಬಚನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ನಾಮಾನಿ, ಸಗುಣೇನ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಗುಣೇನ ನಾಮಮುದ್ಧೇಯ್ಯಂ, ಅಪಿ ನಾಮಸಹಸ್ಸತೋ’’ತಿ [ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೧೩; ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೫೩; ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೭೬; ನೇತ್ತಿ. ಅಟ್ಠ. ೩೮].

ತತ್ಥ ಉದ್ಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ. ಅಪಿ ನಾಮಸಹಸ್ಸತೋತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ನಾಮಸಹಸ್ಸೇಹೀತ್ಯತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬಬುದ್ಧನಾಮಕಥಾ.

ಸಕ್ಕಾದಿಸತ್ತಕಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಪಞ್ಚಮಾರೇ ಜೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸಕ್ಕೋ, ಭಗಿನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಕರಣತೋ ವಾ ಲೋಕಮರಿಯಾದಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣನ್ತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ, ಸಾಕಿಯರಾಜೂನಂ ಪುಬ್ಬರಾಜಾನೋ, ತೇಸಂ ವಂಸಭೂತತ್ತಾ ಭಗವಾ ‘‘ಸಕ್ಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಸ್ಸ ಚ ಜಾತಿಸಮನನ್ತರಂ ನಿಧಯೋ ರತನಾನಿ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾನೀತಿ ಸಿದ್ಧತ್ಥೋತಿ ನಾಮಂ ಕತಂ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಾ ಲೋಕಾನಂ ಸಿದ್ಧಾ ಅತ್ಥಾ ಏತೇನ ಹೇತುಭೂತೇನಾತಿ ಸಿದ್ಧತ್ಥೋ. ಸುದ್ಧಂ ಓದನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುದ್ಧೋದನೋ, ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಸುದ್ಧೋದನಿ. ಗೋತಮವಂಸಸ್ಸ ಕಪಿಲಸ್ಸ ಮುನಿನೋ ಸಿಸ್ಸತಾಯ ಸಕ್ಯಾ ಗೋತಮಾ, ಭಗವಾ ಪನ ಗೋತಮವಂಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಗೋತಮಸ್ಸ ಮುನಿನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಗೋತಮೋ.

೫. ಸಕ್ಯವಂಸಾವತಿಣ್ಣೋ [ಸಕ್ಯವಂಸಾ ಪಿತ್ಥಿಣ್ಣೋ (ಕ.)] ಸಕ್ಯಮುನಿ ಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಸೋ ಸಕ್ಯಸೀಹೋ, ಸಕ್ಯಾನಂ ವಾ ಸೇಟ್ಠತ್ತಾ ಸಕ್ಯಸೀಹೋ. ಸಕ್ಯಕುಲತೋ ಜಾತೋ ಮುನಿ ಸಕ್ಯಮುನಿ. ಸೂರಿಯದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನತ್ತಾ ಭಗವಾ ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧೂತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಆದಿಚ್ಚಸ್ಸ ಬನ್ಧು ಞಾತೀತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ ಕತ್ವಾ. ಏತ್ಥಪಿ ಮಾಯಾದೇವೀಸುತ, ಮಹಾಸಮಣ, ಕಲಿಸಾಸನಾದೀನಿ [ಕುಲಿಸಾಸನಾದೀನಿ (ಕ.) ಕಲಿಮ್ಹಿ ಯುಗೇ ಸಾಸನಂ ಅನುಸಾಸನಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ, ಅಥವಾ ಕಲಿಮ್ಹಿ ಪಾಪೇ ವಿವಾದೇ ವಾ ಸಾಸನಂ ಹಿತಸಾಧನಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ (ತಿಕಣ್ಡಸೇಸಟೀಕಾ ೧.೧.೧೧)] ಗೋತಮಪರಿಯಾಯಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೬. ಮೋಕ್ಖಾದೀನಿ ನಿಬ್ಬುತಿಪರಿಯನ್ತಾನಿ ಛಚತ್ತಾಲೀಸ ನಾಮಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ಮುಚ್ಚನ್ತಿ ಏತ್ಥ, ಏತೇನ ವಾ ರಾಗಾದೀಹೀತಿ ಮೋಕ್ಖೋ. ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರಾಗಾದಯೋತಿ ನಿರೋಧೋ, ರುನ್ಧತಿ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ರೋಧೋ, ಕಿಲೇಸೋ, ಸೋ ಏತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ನಿರೋಧೋ. ವಾನಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ, ನಿಬ್ಬಾತಿ ವಾ ಏತೇನ ರಾಗಗ್ಗಿಆದಿಕೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯಥಾ ಪಕತಿದೀಪೋ ನದೀಸೋತೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ, ಏವಮಿದಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಂಸಾರಮಹೋಘೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ದೀಪೋ ವಿಯಾತಿ ದೀಪೋ, ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಾ ಪದೀಪಸದಿಸಭಾವಕರಣತೋ ದೀಪೋ ವಿಯಾತಿ ದೀಪೋ, ‘‘ನಿಬ್ಬನ್ತಿ ಧೀರಾ ಯಥಯಂ ಪದೀಪೋ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ದಿಪ್ಪತಿ ವಾ ಅರಿಯಾನಂ ಞಾಣಚಕ್ಖುಸ್ಸೇವ ಪಕಾಸತೀತಿ ದೀಪೋ. ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಹೇತುತ್ತಾ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ. ರಾಗಾದೀನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ, ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನ ವಾ ಪರಂ. ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತಿ ಅಪಾಯಾದಿತೋತಿ ತಾಣಂ. ನಿಲೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಸಾರಭಯಭೀರುಕಾತಿ ಲೇಣಂ. ನತ್ಥಿ ದೀಘರಸ್ಸಾದಿಕಂ ರೂಪಂ ಸಣ್ಠಾನಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಅರೂಪಂ, ಅಪ್ಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ವಾ ಅರೂಪಂ. ರಾಗಾದೀನಂ ಸನ್ತಕರಣತ್ತಾ ಸನ್ತಂ. ರಾಗಕ್ಖಯಹೇತುಭಾವೇನ ಅವಿಪರೀತತ್ತಾ, ಚತುಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ವಾ ಸಚ್ಚಂ. ನತ್ಥಿ ಆಲಯೋ ತಣ್ಹಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಅನಾಲಯಂ.

೭. ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ನ ಸಙ್ಕರೀಯತೇತಿ ಅಸಙ್ಖತಂ. ಸಿವಂ ಖೇಮಭಾವಂ ಕರೋತೀತಿ ಸಿವಂ, ಸಂಸಾರಭೀರುಕೇಹಿ ಸೇವಿತಬ್ಬತ್ತಾ ವಾ ಸಿವಂ, ಯದಾದಿನಾ ವಪಚ್ಚಯೋ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಮತಂ ಮರಣಂ, ಏತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅಧಿಗತೇ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮತನ್ತಿ ಅಮತಂ. ಪಸ್ಸಿತುಂ ಸುದುಕ್ಕರತಾಯ ಸುದುದ್ದಸಂ. ಪರೇಹಿ ಉತ್ತಮೇಹಿ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಅಯಿತಬ್ಬಂ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪರಾಯಣಂ, ಪರತೋ ವಾ ಅಯಿತಬ್ಬಂ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪರಾಯಣಂ, ಸಂಸಾರಸಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಸಭಾವವಸೇನ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬನ್ತ್ಯತ್ಥೋ, ಪರೇಸಂ ವಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಪರಾಯಣಂ. ಯೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಓಧಿಸೋ ಕಿಲೇಸೇ ಸರನ್ತಿ ಹಿಂಸನ್ತಿ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ, ಅರಿಯಾನಂ ವಸಿತಗೇಹತ್ತಾ ವಾ ಸರಣಂ. ಈತಿ ಉಪದ್ದವೋ ಪವಾಸೋ ಚ ತೇ ಯತ್ಥ ನ ಸನ್ತಿ, ತಂ ಅನೀತಿಕಂ, ಸತ್ತೇ ಸಂಸಾರಂ ನೇತೀತಿ ‘‘ನೀತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವತೋ ವಾ ಅನೀತಿಕಂ. ಆಸವಾನಂ ಅನಾರಮ್ಮಣತಾಯ ಅನಾಸವಂ. ನಿಚ್ಚಟ್ಠೇನ ಧುವಂ, ಧವತಿ ವಾ ಮಗ್ಗಾನಮಾರಮ್ಮಣಭಾವಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಧುವಂ, ‘‘ಧು ಗತಿಥೇರಿಯೇಸೂ’’ತಿ ಹಿ ಕಾತನ್ತಧಾತು. ದಟ್ಠಬ್ಬಸಭಾವಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ಅನಿದಸ್ಸನಂ. ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅಕತತ್ತಾ ಅಕತಂ. ಸದಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಅಪಲುಜ್ಜನಸಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತೇನ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಅಪಲೋಕಿತಂ. ‘‘ಇತಂ ಗತೇ ಚ ವಿಞ್ಞಾತೇ’’ತಿ ಹಿ ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ ವುತ್ತಂ. ಲೋಕಸಭಾವೇನ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಲೋಕಿತಂ, ತಬ್ಭಾವಾಪಗಮನತೋ ಅಪಲೋಕಿತಂ. ಸಣ್ಹಟ್ಠೇನ ನಿಪುಣಂ, ಯೇನ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಓಧಿಸೋ ಕಿಲೇಸೇ ನಿಸ್ಸೇಸತೋ ಪುನನ್ತಿ ಸೋಧೇನ್ತಿ, ತಂ ನಿಪುಣಂ. ನ ಕದಾಚಿಪಿ ಯಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ವಿನಾಸೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಅನನ್ತಂ. ಖರನ್ತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಖರಾ, ಸಙ್ಖತಾ, ತೇ ಯತ್ಥ ನ ಸನ್ತಿ, ತಂ ಅಕ್ಖರಂ, ಖರಸಙ್ಖಾತಾನಂ ವಾ ಸಙ್ಖತಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಅಕ್ಖರಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಸಙ್ಖತನ್ತ್ಯಾದಿಕಾ ಗಾಥಾ ರುಚಿರಾ ನಾಮ.

೮. ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾನಂ ಖಯಕಾರಣತ್ತಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋ. ಬ್ಯಾಬಾಧತೀತಿ ಬ್ಯಾಬಾಧೋ, ಸೋ ಏವ ಬ್ಯಾಬಾದೋ, ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಬ್ಯಾಬಜ್ಜಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪೀಳನಾದ್ಯತ್ಥೋ, ತಂ ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಜಂ, ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತತ್ಥ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಬ್ಯಾಪಾದಾ, ಸಙ್ಖತಾ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಬ್ಯಾಪಜ್ಝಂ, ಸಙ್ಖತಾನಂ ವಿನಸ್ಸನಭಾವೋ, ತಂ ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಚ ದ್ಯಸ್ಸ ಜ್ಝಕಾರೋ. ಕಿಲೇಸಕಮ್ಮವಿಪಾಕವಟ್ಟಾನಮಭಾವತೋ ವಿವಟ್ಟಂ. ನಿಬ್ಭಯಟ್ಠೇನ ಖೇಮಂ, ಖಯನ್ತಿ ವಾ ಏತೇನ ರಾಗಗ್ಗಿಆದಯೋತಿ ಖೇಮಂ. ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸತಾಯ, ವಿಸಂಯೋಗತಾಯ ಚ ಕೇವಲಂ. ಅಪವಜ್ಜನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಅಪವಗ್ಗೋ. ಯಸ್ಮಾ ರಾಗೋ ವಿಗತೋ, ಸೋ ವಿರಾಗೋ. ಪಧಾನಭಾವಂ ನೀತಂ ಪಣೀತಂ. ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಗತೇ ಅರಿಯಾನಂ ಚುತಂ ಚವನನ್ತಿ ಅಚ್ಚುತಂ. ಅರಿಯೇಹಿ ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಗನ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಪದಂ.

೯. ಚತ್ತಾರೋ ಯೋಗಾ ಖಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋ. ಪಾರೇತಿ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಸನ್ತಾಪಂ ಸಮೇತುನ್ತಿ ಪಾರಂ, ‘‘ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಸನ್ತಾಪತತ್ತಸ್ಸಾ’ಲಂ ಸಮೇತವೇ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಪಗತಾ ಸಂಸಾರಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅರಾ ಏತಸ್ಮಾತಿ ವಾ ಪಾರಂ. ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮುಚ್ಚನತೋ ಮುತ್ತಿ, ನಿಕಾಯನ್ತರಿಯಾ ಪನ ‘‘ಸರೀರೇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಮುತ್ತತ್ತಾ ಮುತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಿಲೇಸಸಮನತೋ ಸನ್ತಿ. ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಏತಾಯ ರಾಗಾದಿಮಲೇಹೀತಿ ವಿಸುದ್ಧಿ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಮುಚ್ಚನತೋ ವಿಮುತ್ತಿ. ಅಸಙ್ಖತಮೇವ ನಿಸ್ಸತ್ತನಿಜ್ಜೀವಟ್ಠೇನ, ಸನ್ತಿಲಕ್ಖಣಧಾರಣತೋ ವಾ ಧಾತೂತಿ ಅಸಙ್ಖತಧಾತು. ಸುಜ್ಝನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಏತಾಯ ರಾಗಾದಿಮಲೇಹೀತಿ ಸುದ್ಧಿ. ಆವುಣೋತಿ ಸಂಸಾರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತುಮಪ್ಪದಾನವಸೇನಾತಿ ವುತಿ, ತಣ್ಹಾ, ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತಿ.

೧೦. ಖೀಣಾಸವಾದಿಚತುಕ್ಕಂ ಅರಹನ್ತೇ. ಖೀಣಾ ಆಸವಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ. ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಕರಣೀಯಾಭಾವತೋ ನತ್ಥಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಸೇಕ್ಖೋ. ವಿಗತೋ ರಾಗೋ ಯಸ್ಮಾತಿ ವೀತರಾಗೋ. ಸಂಸಾರಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅರೇ ಹತವಾತಿ ಅರಹಾ, ‘‘ಅರಹ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ದೇವಲೋಕಾದಿಪಞ್ಚಕಂ ಸಗ್ಗಸ್ಸ ನಾಮಂ. ದೇವಾನಂ ಲೋಕೋ ಭವನಂ ದೇವಲೋಕೋ. ದಿಬ್ಬನ್ತ್ಯತ್ರ ದಿವೋ. ಅಜ ಗತಿಯಂ, ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಠಿತಿಯಂ, ಚಿರಂ ಠಿಯತೇ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಗ್ಗೋ, ಠಾನಂ, ಸೋಭನೋ ಅಗ್ಗೋ ಸಗ್ಗೋ, ಪುಞ್ಞೇನ ವಾ ಸುಟ್ಠು ಅಜೀಯತೇತಿ ಸಗ್ಗೋ. ತಯೋ ದೇವಾ ದಿಬ್ಬನ್ತ್ಯತ್ರೇತಿ ತಿದಿವೋ. ಪಧಾನತೋ ಹಿ ತೀಹಿ ಹರಿಹರಬ್ರಹ್ಮೇಹಿ ಬ್ಯಪದೇಸೋ. ತಿದಸಾನಂ ದೇವಾನಂ ಆಲಯೋ ಠಾನನ್ತಿ ತಿದಸಾಲಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ದೇವಲೋಕಾದಿತ್ತಯಂ ಸಗ್ಗಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಿದಿವಾದಿದ್ವಯಂ ತಾವತಿಂಸಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಮರಕೋಸಾದೀಸು ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಮಿಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಗಹಣತೋ ನ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥಾಪಿ ನಾಕ, ಸುರಲೋಕ, ತಿಪಿಟ್ಠಪ [ವಿಸನ್ತಿ ಸುಕತಿನೋ ಅಸ್ಮಿಂ ಇತಿ ಪಿಟ್ಠಪಂ ಪಿಸೋದರಾದಿ ತಿದಸಾನಂ ಪಿಟ್ಠಪಧಿತಿ ದಸಸದ್ದಲೋಪೋ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)], ಅವರೋಹ, ಫಲೋದಯ [ಫಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಫಲಸ್ಸ ಉದಯೋ ದಿಟ್ಠಿಯೋಗ್ಯಟ್ಠಾನಂ (ತಿಕಣ್ಡಟೀಕಾ)], ಮನ್ದರ, ಸೇರಿಕ, ಸಕ್ಕಭವನ, ಖಂ, ನಭಾದೀನಿ ದೇವಲೋಕಸಾಮಞ್ಞಾನಿ ಇಧಾನಾಗತಾನಿಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ.

೧೧-೧೨. ತಿದಸಾದಿಚತುದ್ದಸಕಂ ದೇವತಾಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಜಾತೀಸು [ಜಾತಿಜಾತೀಸು (ಕ.)] ವುತ್ತಾಸು ಬ್ಯತ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಬ್ಯತ್ತೀನಂ ಬಹುತ್ತಾ ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೋ. ಜಾತಿಸತ್ತಾವಿನಾಸಸಙ್ಖಾತಾ ತಿಸ್ಸೋ ದಸಾ ಪರಿಮಾಣಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ತಿದಸಾ. ಏತೇ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾದಯೋ ವಿಯ ಬುದ್ಧಿವಿಪರಿಣಾಮಖಯೇಹಿ ನ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಯಾ ಏವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸನ್ತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ ಚ. ಮರಣಂ ಮರೋ, ಸೋ ಯೇಸಂ ನತ್ಥಿ, ತೇ ಅಮರಾ. ದಿಬ್ಬನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾದೀಹಿ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ದೇವಾ. ವಿಬುಜ್ಝನ್ತಿ ನ ಸುಪನ್ತೀತಿ ವಿಬುಧಾ, ಅತೀತಾನಾಗತಜಾತಿಂ ವಿಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ವಾ ವಿಬುಧಾ. ಸುಧಾಭೋಜನಭುಞ್ಜನಸೀಲತಾಯ ಸುಧಾಸಿನೋ. ಸಮುದ್ದುಟ್ಠಾ [ಅಮತಮಥನೋಟ್ಠಾ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)] ಸುರಾ ಅತ್ಥಿ ಯೇಸಂ, ತೇ ಸುರಾ, ಸುರನ್ತಿ ವಾ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ಸುರಾ, ಸುಖೇನ ರಮನ್ತೀತಿ ವಾ ಸುರಾ. ದೀಘಾಯುಕಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಮರನ್ತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಮರೂ. ದಿವೋ ದೇವಲೋಕೋ ಓಕೋ ಆಸಯೋ ಯೇಸಂ ತೇ ದಿವೋಕಾ. ಸುಧಾಹಾರಸ್ಸ ಪಾತಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಸಮ್ಭವತೋ ಅಮತಂ ಪಿವನ್ತೀತಿ ಅಮತಪಾ, ಅಮತೋಸಧಂ ವಾ ಪಿವನ್ತೀತಿ ಅಮತಪಾ. ಸಗ್ಗೇ ವಸನಸೀಲತ್ತಾ ಸಗ್ಗವಾಸಿನೋ. ಸದಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಯತ್ತಾ ನಿರಾಕತಾ ಜರಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಿಜ್ಜರಾ. ನ ನಿಮಿಸನ್ತೀತಿ ಅನಿಮಿಸಾ, ಭಮುಕಾ ನಿಚ್ಚಲಂ ಕರೋನ್ತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ದಿವೇ ವಸನ್ತೀತಿ ದಿಬ್ಬಾ. ದೇವಾ ಏವ ದೇವತಾ, ಸಕತ್ಥೇ ದೇವಸದ್ದತೋ ತಾಪಚ್ಚಯೋ, ದೇವತಾ ಏವ ದೇವತಾನಿ, ಸಕತ್ಥೇ ನಿಪಚ್ಚಯೋ. ‘‘ಅಪುಮೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಸಕತ್ಥಿಕವಸೇನ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತ್ತಂ, ದುತಿಯಸಕತ್ಥಿಕವಸೇನ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ದುತಿಯಸಕತ್ಥಿಕವಸೇನೇವ ವಾ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪಕ್ಖೇ ಯದಾದಿನಾ ನಿಕಾರಾದೇಸೋ. ಅಮರಕೋಸೇ ಪನ ‘‘ದೇವತಾನಿ ಪುಮೇ ವಾ’’ತಿ [ಅಮರ ೧.೯] ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ದೇವತಾನಿಸದ್ದೋ ವಿಕಪ್ಪೇನ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ, ನಿಚ್ಚಂ ನಪುಂಸಕೇತಿ. ಟೀಕಾಯಞ್ಚ ‘‘ಸಕತ್ಥಿಕಾ ಪಕತಿತೋ ಲಿಙ್ಗವಚನಾನಿ ಅತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಪುನ್ನಪುಂಸಕತ್ತ’’ನ್ತಿ [ದೇವೋ ಏವ ದೇವತಾ, ಸಕತ್ಥೇ ತಾ, ಸಕತ್ಥಿಕಾ ಅಪಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಪಕತಿತೋ ಲಿಙ್ಗವಚನಾದ್ಯತಿವತ್ತನ್ತೇ, ಅಪೀತಿ ಇತ್ಥಿತ್ತಂ ದೇವತಾ ಏವ ದೇವತಂ ಪಞ್ಞಾದಿತ್ತಾ ಅಣ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)] ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಕತ್ಥಿಕಾತಿ ದುತಿಯಸಕತ್ಥಿಕಂ ವುತ್ತಂ, ಪಕತಿತೋತಿ ಪಠಮಸಕತ್ಥಿಕಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುನ್ನಪುಂಸಕತ್ತ’’ನ್ತಿ, ಇತರಥಾ ತಾಪಚ್ಚಯನ್ತಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತಾಯ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತ್ತಮೇವ ವದೇಯ್ಯ. ಸುಪಬ್ಬಾ, ಸುಮನಾ, ತಿದಿವೇಸಾ, ಆದಿತೇಯ್ಯಾ, ದಿವಿಸದಾ, ಲೇಖಾ, ಅದಿತಿನನ್ದನಾ, ಆದಿಚ್ಚಾ, ರಿಭವೋ [ವಿಭವಾ (ಕ.), ರಿಕಾರೋ ದೇವಮಾತಾ ಸಿಯಾ ಇತಿ ತಿಕಣ್ಡೇ, ತತೋ ಭವನ್ತೀತಿ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)] ಅಸೋಪ್ಪಾ, ಅಮಚ್ಚಾ [ಮರಣಂ ಮತಿ ಇತಿ ತಿ, ಮತಿಯಂ ಭವಾ ಮಚ್ಚಾ… ನ ಮಚ್ಚಾ ಅಮಚ್ಚಾ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)], ಅಮತಾಸನಾ, ಅಗ್ಗಿಮುಖಾ, ಹವಿಭೋಜನಾ, ಗಿರಬ್ಬಾಣಾ, ದಾನವಾರಯೋ, ಬಿನ್ದಾರಕಾ, ಪೂಜಿಯಾ, ಚಿರಾಯುಕಾ, ಸಗ್ಗಿನೋ, ನಭೋಸದಾಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ದೇವತಾನಂ ಸಾಮಞ್ಞನಾಮಾನೇವ.

೧೩. ಸಿದ್ಧಾದಯೋ ಇಮೇ ದೇವಯೋನಿಯೋ ದೇವಪ್ಪಭವಾ ದೇವವಂಸಾ ಏತೇಸಮುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ದೇವಾನಮೇವ ಆದಿಕಾರಣತ್ತಾ. ಅಣಿಮಾದಿಗುಣೋಪೇತತ್ತಾ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಯಥಿಚ್ಛಿತಾ ಅತ್ಥಾತಿ ಸಿದ್ಧೋ. ಯಸ್ಸ ಭಾಸಾಯ ಬ್ರೂಹತಿ ಕಥಾ, ಸೋ ಭೂತೋ, ಪಿಸಾಚಪ್ಪಭೇದೋ ಅಧೋಮುಖಾದಿ. ವಚನತ್ಥೋ ಪನ ಭವನ್ತಿ ಬ್ರೂಹನ್ತಿ ಕಥಾ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಭೂತೋತಿ. ಗನ್ಧಂ ಅಬ್ಬತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ, ದೇವಗಾಯನಾ ‘‘ಹಾಹಾ ಹೂಹೂ’’ ಪಭುತಯೋ [ಅಮರ ೧.೫೫]. ನಿಧಯೋ ಗುಯ್ಹತೀತಿ ಗುಯ್ಹಕೋ, ಸಞ್ಞಾಯಂ ಕೋ, ಮಣಿಭದ್ರಾದಿಕೋ ಕುವೇರಾನುಚರೋ. ಯಕ್ಖ ಪೂಜಾಯಂ, ಯಕ್ಖೀಯತೇ ಪೂಜೀಯತೇತಿ ಯಕ್ಖೋ, ಕುವೇರಾದಿಕೋ. ರಕ್ಖನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಏತಸ್ಮಾತಿ ರಕ್ಖಸೋ, ವಿಭೀಸಣಾದಿ. ಕುಮ್ಭಪ್ಪಮಾಣಣ್ಡತಾಯ ಕುಮ್ಭಣ್ಡೋ. ಪಿಸಿತಂ ಮಂಸಂ ಅಸತಿ ಭಕ್ಖತೀತಿ ಪಿಸಾಚೋ, ಸಕುನಿ ಸಕುನ್ತಿಆದಿಕೋ ಕುವೇರಾನುಚರೋ, ಯದಾದಿನಾ ಪಿಸಿತಸ್ಸ ಪಿಭಾವೋ, ಅಸಸ್ಸ ಚ ಸಾಚಾದೇಸಭಾವೋ [ಪಾಣಿನಿ ೬.೩.೧೦೯; ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪಞ್ಚಿಕಾ ೧.೪೭]. ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಿಜ್ಜಾಧರ, ಅಪಸರ, ಕಿನ್ನರೇ ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ವಿಜ್ಜಂ ಗುಳಿಕಾಞ್ಜನಮನ್ತಾದಿಕಂ ಧರತೀತಿ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ. ಅಪಸಾರಯನ್ತಿ ಖಲಯನ್ತೀತಿ ಅಪಸರಾ, ಉಬ್ಬಸ್ಯಾದಿಕಾ ಸುರವೇಸಿಯೋ [ಅಮರ ೧.೫೫], ಅಪಸರಸದ್ದಸ್ಸ ಜಾತಿಯಂ ಸಯಂ ಬಹುತ್ತಂ, ಬ್ಯತ್ತಿಯನ್ತು ತದವಯವಂ ವಾ ಸಯಂ, ತಥಾ ಚ ಬಹುತ್ತಂವ. ವನಾದಿಸದ್ದೋ ಕದಾಚಿ ಜಾತಿಯಂ ಪಯುಜ್ಜತೇ, ಕದಾಚಿ ಬ್ಯತ್ತಿಯಂ. ತತ್ರ ಯದಾ ಜಾತಿಯಂ, ತದಾ ಬ್ಯತ್ತಿಗತಂ ಸಙ್ಖ್ಯಮಾದಾಯ ಪವತ್ತತಿ. ಯದಾ ಬ್ಯತ್ತಿಯಂ ಪಯುಜ್ಜತೇ, ತದಾ ತಂಬ್ಯತ್ತಾವಯವಾನಂ ಪಾಣಿಪಾದಾದೀನಂ ಬಹುತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಮಾದಾಯ ಪವತ್ತತಿ. ವನಸದ್ದೋ ತು ಜಾತಿಗತೇಕಸಙ್ಖ್ಯಾವಿಸಿಟ್ಠದಬ್ಬಾಭಿಧಾನತೋ ಧವಾದಿಬ್ಯತ್ತಿಗತಜಾತ್ಯಾಭಿಧಾನತೋ ವಾ ಏಕವಚನನ್ತಿ ಅಪಸರಸದ್ದೋ ವಾಮನಾದಿಮತೇನ ಇತ್ಥಿಯಂ ಬಹುವಚನೇ ಚ, ತದಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ಮತೇನ ಪುಮಿತ್ಥಿಯಂ ವಚನದ್ವಯೇ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಸ್ಸಮುಖನರಸರೀರತ್ತಾ ಕುಚ್ಛಿತೋ ನರೋ, ಕಿಞ್ಚಿ ವಾ ನರೋ, ನರಸದಿಸತ್ತಾ ವಾ ಕಿನ್ನರೋ. ಏತಾ ದೇವಯೋನಿಯೋ. ಗಣದೇವತಾ ಪನ –

‘‘ಆದಿಚ್ಚಾ ವಿಸು ವಸವೋ, ತುಸಿತಾ’ಭಸ್ಸರಾ’ನಿಲಾ;

ಮಹಾರಾಜಿಕಾ ಸಾಧ್ಯಾ ಚ, ರುದ್ದಾ ಚ ಗಣದೇವತಾ’’ತಿ [ಅಮರ ೧.೧೦].

ಅಮರಕೋಸೇ ಕಥಿತಾ.

ತತ್ರಾದಿಚ್ಚಾ ದ್ವಾದಸಕಾ, ವಿಸುದೇವಾ ದಸ ಠಿತಾ;

ವಸವೋ ಅಟ್ಠಸಙ್ಖ್ಯಾತಾ, ಛತ್ತಿಂಸ ತುಸಿತಾ ಮತಾ.

ಆಭಸ್ಸರಾ ಚತುಸಟ್ಠಿ, ವಾತಾ ಪಣ್ಣಾಸೇಕೂನಕಾ;

ಮಹಾರಾಜಿಕನಾಮಾಯೋ, ದ್ವಿಸತಂ ವೀಸತಾಧಿಕಾ.

ಸಾಧ್ಯಾ ದ್ವಾದಸ ವಿಖ್ಯಾತಾ, ರುದ್ದಾ ಚೇಕಾದಸ ಠಿತಾ;

ಸಮಯನ್ತರತೋ ಏತಾ, ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗಣದೇವತಾ.

೧೪. ಪುಬ್ಬದೇವಾದಿಚತುಕ್ಕಂ ಅಸುರೇ. ಪುಬ್ಬಂ ದೇವಾ ಪುಬ್ಬದೇವಾ, ದುತಿಯಾಸಮಾಸೋ, ಪುಬ್ಬೇ ವಾ ದೇವಾ ಪುಬ್ಬದೇವಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಹ್ಯೇತೇ ದೇವಪುರೇ ಠಿತಾ, ಅನನ್ತರಂ ಸಕ್ಕಾದೀಹಿ ತತೋ ಚಾಲಿತಾ. ಸುರಾನಂ ರಿಪೂ ಸತ್ತವೋ ಸುರರಿಪೂ. ಸುರಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ಅಸುರಾ, ದೇವಾ ವಿಯ ನ ಸುರನ್ತಿ ನ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ವಾ ಅಸುರಾ, ಸಮುದ್ದುಟ್ಠಾ ವಾ ಸುರಾ ದೇವೇಹಿ ಅಭ್ಯುಪಗತಾ, ನಾಸುರೇಹೀತಿ ನತ್ಥಿ ಸುರಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಸುರಾತಿ ನಿಕಾಯನ್ತರಿಯಾ. ದನುನಾಮಾಯ ಮಾತುಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ದಾನವಾ. ದನು ನಾಮ ತೇರಸಸು ರಕ್ಖಸದುಹಿತೀಸು ಏಕಿಸ್ಸಾ ದುಹಿತು ನಾಮಂ. ಏತೇ ಪುಬ್ಬದೇವಾದಯೋ ಸದಾ ಪುಮೇ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತನ್ತಿ. ದೇಚ್ಚಾ, ದೇತೇಯ್ಯಾ, ದನುಜಾ, ಇನ್ದಾರೀ, ಸುರದಿಸಾ, ಸುಕ್ಕಸಿಸ್ಸಾ, ದಿತಿಸುತಾ, ಪುಬ್ಬಜಾಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಅಸುರಸ್ಸ ಸಾಮಞ್ಞನಾಮಾನಿ.

ತಬ್ಬಿಸೇಸಾ ಅಸುರಪ್ಪಭೇದಾ. ಸುರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಗಾಮತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲಕಾಯಾನಂ ಪಹಾರಂ ಆಯುಧಂ ದದಾತೀತಿ ಪಹಾರದೋ, ಸೋ ಏವ ಪಹಾರಾದೋ. ಸಂ ಪಸತ್ಥೋ ವರೋ ಜಾಮಾತಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಸಮ್ಬರೋ, ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಕ್ಕೋ ಜಾಮಾತಾ [ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೫೬], ಪುಞ್ಞಾಹರೀಸು ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಂವುಣೋತೀತಿ ಸಮ್ಬರೋ. ಬಲಮೇತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಬಲೀ, ಅತಿಸಯಬಲಕಾಯತ್ತಾ ವಾ ಬಲೀ, ಸೋ ಏವ ಬಲಿ, ‘‘ಬಲಿಆದಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾಸೇಪಿ ಸನ್ಧಿ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಆದಿನಾ ಮಚ್ಛಸಕುಣಾದಿಕೇಪಿ ಕುಞ್ಚಾದಿಕೇಪಿ ಅಸುರಭೇದೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

೧೫. ಪಿತಾಮಹಾದ್ಯಟ್ಠಕಂ ಬ್ರಹ್ಮನಿ. ಪಿತೂನಂ ಪಜಾಪತೀನಂ ಲೋಕಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಪಿತಾ ಪಿತಾಮಹೋ, ಆಮಹಪಚ್ಚಯೋ [ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ ೪.೩೮]. ಸಬ್ಬಲೋಕಾನಂ ಪಿತುಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ ಪಿತಾ, ಸಬ್ಬಲೋಕಂ ವಾ ಪಾತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಪಿತಾ, ರಿತುಪಚ್ಚಯೋ. ಮಹನ್ತಸರೀರತಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಬ್ರಹ ವುಡ್ಢಿಯಂ ಮಪಚ್ಚಯೋ. ಲೋಕಾನಂ ಈಸೋ ಇನ್ದೋ ಲೋಕೇಸೋ. ಕಮಲಸಮ್ಭವತ್ತಾ ಕಮಲಂ, ಪದ್ಮಂ. ತಂ ಆಸನಮುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಮಸ್ಸ ಕಮಲಾಸನೋ. ಹಿರಞ್ಞಂ ಸುವಣ್ಣಮಯಂ ಅಣ್ಡಂ ಹಿರಞ್ಞಂ, ತಸ್ಸ ಗಬ್ಭೋ ಭೂಣೋ [ಗುಣೋ (ಕ.)] ಹಿರಞ್ಞಗಬ್ಭೋ. ಝಾನಾದಿಗುಣೇಹಿ ಸುರಾನಂ ಜೇಟ್ಠತ್ತಾ ಸುರಜೇಟ್ಠೋ. ಪಜಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪತಿ ಸಾಮಿಭೂತೋ ಪಜಾಪತಿ, ಪಜಂ ಪಾಲೇತೀತಿ ವಾ ಪಜಾಪತಿ. ಅತ್ತಭೂ, ಪರಮೇಟ್ಠಿ, ಸಯಮ್ಭೂ, ಚತುರಾನನೋ, ಧಾತಾ, ಕಮಲಯೋನಿ, ದುಹಿಣೋ, ವಿರಿಞ್ಚಿ, ಸಜಿತಾ, ವೇಧಾ, ವಿಧಾತಾ, ವಿಧಿ, ಹಂಸರಥೋ, ವಿರಿಞ್ಚೋ, ಪಪಿತಾಮಹೋ ಇಚ್ಚಾದಯೋಪಿ ಬ್ರಹ್ಮನಾಮಾನಿ.

೧೬-೧೭. ವಾಸುದೇವಾದಿಪಞ್ಚಕಂ ಕಣ್ಹೇ. ವಸುದೇವಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ವಾಸುದೇವೋ. ಮಚ್ಚಾನಂ ಜೀವಿತಂ ಹರತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಹರಿ. ಕಣ್ಹಗುಣಯೋಗತೋ ಕಣ್ಹೋ. ಕೇಸಿಂ ನಾಮ ಅಸುರಂ ಹತವಾತಿ ಕೇಸವೋ, ಈಕಾರಸ್ಸ ಅಕಾರೋ, ಹನಸ್ಸ ಚ ವೋ. ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಯಸ್ಮಾ ತಯಾ ಹತೋ ಕೇಸೀ,

ತಸ್ಮಾ ಮೇ ಸಾಸನಂ ಸುಣ;

ಕೇಸವೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ,

ಸೇಯ್ಯೋ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾಯಮ್ಪಿ].

ಚಕ್ಕಂ ಪಾಣಿಮ್ಹಿ ಅಸ್ಸ ಚಕ್ಕಪಾಣಿ. ವಿಸಣು [ಪಿಣ್ಹು (ಕ.)], ನಾರಾಯನೋ, ವೇಕುಣ್ಠೋ, ದಾಮೋದರೋ, ಮಾಧವೋ, ಸಮ್ಭೂ, ದೇಚ್ಚಾರಿ, ಪುಣ್ಡರೀಕಕ್ಖೋ, ಗೋವಿನ್ದೋ, ಗರುಳದ್ಧಜೋ, ಪೀತಮ್ಬರೋ, ಅಚ್ಚುತೋ, ಮಙ್ಗಲೋ, ಸಿಙ್ಗೀ, ಜನಾದ್ದನೋ, ಉಪೇನ್ದೋ, ಇನ್ದಾವರಜೋ, ಚತುಭುಜೋ, ಪದ್ಮನಾಭೋ, ಮಧುರಿಪು, ತಿವಿಕ್ಕಮೋ, ದೇವಕೀನನ್ದನೋ, ಸೋರೀ, ಸಿರೀಪತಿ, ಪುರಿಸೋತ್ತಮೋ, ವನಮಾಲೀ, ಬಲಿಧಂಸೀ, ಕಂಸಾರಾತಿ, ಅಧೋಕ್ಖಜೋ, ಸಬ್ಬಮ್ಭರೋ, ಕೇಟಭಜಿ [ಕೇಟಭಂ ಜಿತವಾ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)], ವಿಧು, ಸಸಬಿನ್ದು, ಸಿರೀಕರೋ, ಸಿರೀವರಾಹೋ, ಅಜಿತೋ, ಪರಪುರಿಸೋ, ಸಿರೀಗಬ್ಭೋ, ಛಬಿನ್ದು, ಅನನ್ತೋ, ನರಕಜಿ, ಕೇಸರೋ, ಜಾತಿಕೀಲೋ, ನರಸೀಹೋ, ಪುರಾಣಪುರಿಸೋ, ನಲಿನೇಸಯೋ, ವಾಸು, ನರಾಯನೋ, ಪುನಬ್ಬಸು, ಸಬ್ಬರೂಪೋ, ಧರಣೀಧರೋ, ವಾಮನೋ, ಏಕಸಿಙ್ಗೋ, ಸೋಮಗಬ್ಭೋ, ಆದಿದೇವೋ, ಆದಿವರಾಹೋ, ಸುವಣ್ಣಬಿನ್ದು, ಸದಾಯೋಗೀ, ಸನಾತನೋ, ರಾಹುಮುದ್ಧಭಿದೋ, ಕಾಳನೇಮಿ, ಪಣ್ಡವೋ, ವಡ್ಢಮಾನೋ, ಸತಾನನ್ದೋ, ಪಜಾನಾಥೋ, ಸುಯಾಮುನೋಇಚ್ಚಾದೀನಿ ವಿಸಣುನಾಮಾನಿ. ಅಸ್ಸ ಪನ ಪಿತು ನಾಮಾನಿ ವಸುದೇವೋ, ಆನಕದುನ್ದುಭಿ [ಅಮರ ೧.೨೩] ಇಚ್ಚಾದೀನಿ. ರಥವಾಹೋ ಪನಸ್ಸ ದಾರುಕೋ ನಾಮ [ತಿಕಣ್ಡಸೇಸ ೧.೧.೩೪]. ಮನ್ತೀ ಪನ ಪವನಬ್ಯಾಧಿ ನಾಮ [ಮನ್ತೀ ಪವನಬ್ಯಾಮಿ ಉದ್ಧವೋ (ತಿತಣ್ಡಸೇಸ ೧.೧.೩೫) ಪವನಬ್ಯಾಧಿ… ಉದ್ಧವೋ ಇತಿ ದ್ವೇ ಪಿಣ್ಹುಸ್ಸ ಮನ್ತಿನೋ (ಕಟ್ಟೀಕಾ)].

ಮಹಿಸ್ಸರಾದಿಛಕ್ಕಂ ಹರೇ. ಮಹನ್ತೋ ಇಸ್ಸರೋ ವಿಭೂತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಿಸ್ಸರೋ. ಗುಣಾವತ್ಥಾರಹಿತೋ ಸಮ್ಪತಿ ಪರಮಾನನ್ದರೂಪತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಿಕಾರೋ ಸಮತಿ ಭವತೀತಿ ಸಿವೋ, ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಅಕಾರಸ್ಸ ಇತ್ತಂ, ಮಸ್ಸ ವೋ ಚ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯದಾದಿನಾ ವಾ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ವಾ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ. ಸೂಲಪಾಣಿತ್ತಾ ಸೂಲೀ. ಇಟ್ಠೇ ಪಭವತೀತಿ ಇಸ್ಸರೋ, ಇಸ್ಸತಿ ಅಭಿಭವತೀತಿ ವಾ ಇಸ್ಸರೋ. ಪಸೂನಂ ಪಮಥಾನಂ ಪತಿ ಪಸುಪತಿ. ‘‘ಪಸು ಮಿಗಾದೋ ಛಗಲೇ, ಪಮಥೇಪಿ ಪಸು ಪುಮೇ’’ತಿ ರುದ್ದೋ [ರಭಸೋ (ಕ.)]. ( ) [(ಗುಣೇ) (ಕ.)] ವಿಸಿಟ್ಠತಮೋಗುಣತ್ತಾ ಸಬ್ಬಂ ಹರತೀತಿ ಹರೋ. ವುತ್ತೋತಿ ಕ್ರಿಯಾಪದಂ. ಸಮ್ಭು, ಈಸೋ, ಸಬ್ಬೋ, ಈಸಾನೋ, ಸಙ್ಕರೋ, ಚನ್ದಸೇಖರೋ, ಭೂತೇಸೋ, ಖಣ್ಡಪರಸು, ಗಿರೀಸೋ, ಮಚ್ಚುಞ್ಜಯೋ, ಪಿನಾಕೀ, ಪಮಥಾಧಿಪೋ, ಉಗ್ಗೋ, ಕಪದ್ದಿ, ಸಿರೀಕಣ್ಠೋ, ಕಾಳಕಣ್ಠೋ, ಕಪಾಲಭರೋ, ವಾಮದೇವೋ, ಮಹಾದೇವೋ, ವಿರೂಪಕ್ಖೋ, ತಿಲೋಚನೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ನೀಲಲೋಹಿತೋ, ಮಾರಹರೋ, ಭಗ್ಗೋ, ತ್ಯಮ್ಬಕೋ, ತಿಪುರನ್ತಕೋ, ಗಙ್ಗಾಧರೋ, ಅನ್ಧಕರಿಪು, ಬ್ಯೋಮಕೇಸೋ, ಭವೋ, ಭೀಮೋ, ರುದ್ದೋ, ಉಮಾಪತಿ, ಭಗಾಲೀ, ಕಪಿಸಞ್ಜನೋ, ಹೀರೋ, ಪಞ್ಚಾನನೋ, ಖಕುನ್ತಲೋ, ಗೋಪಾಲಕೋ, ಪಿಙ್ಗಕ್ಖೋ [ವಿಭಙ್ಗೋ (ಕ.)], ಕೂಟಕರೋ, ಚನ್ದಾಪೀಳೋ, ಮಹಾನಟೋ, ಸಮೀರೋ, ಹೋ, ನನ್ದಿವಡ್ಢನೋ, ಗುಳಾಕೇಸೋ [ಮಿಗೂಹೋ (ಕ.)], ಮಿಹಿರಾಣೋ, ಮೇಘವಾಹನೋ, ಸುಪ್ಪತಾಪೋ [ಸುಪ್ಪಸಾದೋ (ಕ.)], ಉ, ಥಾಣು [ಉಪಾಣ್ಡೋ (ಕ.)], ಸಿಪಿವಿಟ್ಠೋ, ಕೀಲೋ, ಧಮ್ಮವಾಹನೋಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಹರನಾಮಾನಿ.

ಕುಮಾರಾದಿತ್ತಯಂ ಹರಸ್ಸ ಪುತ್ತೇ. ಕುಮಾರ ಕೀಳಾಯಂ, ಕುಮಾರೇತಿ ಕೀಳತೀತಿ ಕುಮಾರೋ, ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕೋ, ಅಯಞ್ಚ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕೋ. ‘‘ಬಾಲೋ ಚ ಸೋಳಸ ಭವೇ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಖಣ್ಡತಿ ದಾನವಬಲನ್ತಿ ಖನ್ದೋ, ಣ್ಡಸ್ಸ ನ್ದೋ. ಸತ್ತಿಂಪಹರಣವಿಸೇಸಂ ಧರತೀತಿ ಸತ್ತಿಧರೋ, ಪಭಾವುಸ್ಸಾಹಮನ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ವಾ ಸತ್ತಿತ್ತಯಂ ಧರತೀತಿ ಸತ್ತಿಧರೋ. ಅಮರಕೋಸೇ ಪನ –

‘‘ಕತ್ತಿಕೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಸೇನೋ,

ಸರಜಾತೋ ಛಳಾನನೋ;

ಪಬ್ಬತೀನನ್ದನೋ ಖನ್ದೋ,

ಸೇನಾನೀ ಅಗ್ಗಿಭೂ ಗುಹೋ.

ಬಾಹುಲೇಯ್ಯೋ ತಾರಕಜಿ,

ವಿಸಾಖೋ ಸಿಖಿವಾಹನೋ;

ಛಮಾತುರೋ ಸತ್ತಿಧರೋ,

ಕುಮಾರೋ ಕೋಞ್ಚದಾರಣೋ’’ತಿ [ಅಮರ ೧.೪೧-೨] ವುತ್ತಂ.

೧೮-೨೧. ಸಕ್ಕಾದೀನಿ ವೀಸತಿ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ಅಸುರೇ ಜೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣಾತೀತಿ ಸಕ್ಕೋ. ಪುರೇ, ಪುರಂ ವಾ ದದಾತೀತಿ ಪುರಿನ್ದದೋ. ದೇವಾನಂ ರಾಜಾ ದೇವರಾಜಾ. ವಜಿರಂ ಪಾಣಿಮ್ಹಿ ಅಸ್ಸ ವಜಿರಪಾಣಿ. ಸುಜಾಯ ಅಸುರಕಞ್ಞಾಯ ಪತಿ ಸುಜಮ್ಪತಿ. ಬಹೂನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚಿನ್ತಿತತ್ಥಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸಮತ್ಥತಾಯ ಸಹಸ್ಸಕ್ಖೋ. ಮಹತಂ ದೇವಾನಂ ಇನ್ದೋ ರಾಜಾ ಮಹಿನ್ದೋ, ದೇವೇಹಿ ಮಹಿತಬ್ಬೋ ವಾ ಇನ್ದೋ ರಾಜಾ ಮಹಿನ್ದೋ, ಮಹನ್ತೋ ಚ ಸೋ ಇನ್ದೋ ಚಾತಿ ವಾ ಮಹಿನ್ದೋ. ವಜಿರಂ ಆವುಧಂ ಯಸ್ಸ ವಜಿರಾವುಧೋ, ‘‘ವಜಿರಾಯುಧೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ವಸೂನಿ ರತನಾನಿ ಸನ್ತ್ಯಸ್ಸೇತಿ ವಾಸವೋ. ದಸಸತಾನಿ ನಯನಾನಿ ಯಸ್ಸ ಸೋ ದಸಸತನಯನೋ. ದ್ವಿನ್ನಂ ದೇವಲೋಕಾನಂ ಅಧಿಪತಿಭೂತತ್ತಾ ತಿದಿವಾಧಿಭೂ. ಸುರಾನಂ ನಾಥೋ ಸುರನಾಥೋ. ವಜಿರಂ ಹತ್ಥೇ ಯಸ್ಸ ಸೋ ವಜಿರಹತ್ಥೋ. ಭೂತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪತಿ ಭೂತಪತಿ. ಮಹಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಮಘವಾ. ಮಹ ಪೂಜಾಯಂ, ಹಸ್ಸ ಘವೋ. ಕೋಸಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಧನಾನಿ ಸನ್ತಿ ಯಸ್ಸ, ಸೋ ಕೋಸಿಯೋ, ‘‘ಕೋಸಿಯಗೋತ್ತತಾಯ ಕೋಸಿಯೋ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಇನ್ದತಿ ಪರಮಿಸ್ಸರಿಯೇನ ಯುಜ್ಜತೇತಿ ಇನ್ದೋ. ವತ್ರಂ ನಾಮ ಅಸುರಂ ಅಭಿಭವತೀತಿ ವತ್ರಭೂ. ಪಾಕೋ ನಾಮವತ್ರಾಸುರಸ್ಸ ಭಾತಾ, ತಸ್ಸ ಸಾಸನತೋ ನಿಗ್ಗಹತೋ ಪಾಕಸಾಸನೋ. ವಿಡಂ ಬ್ಯಾಪಕಂ ಓಜೋ ಏತಸ್ಸ ವಿಡೋಜೋ. ಸುನಾಸೀರೋ, ಪುರನ್ದರೋ, ಲೇಖಾಸಭೋ [ಲೇಖನಂ ದೇವಾನಂ ಉಸತೋ ಉತ್ತಮೋ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)], ದಿವಪತಿ, ಸುರಪತಿ, ಬಲಾರಾತಿ, ಸಚೀಪತಿ, ಜಮ್ಭಭೇದೀ, ಹರಿಹಯೋ, ನಮುಚಿಸೂದನೋ, ಸಂಕನ್ದನೋ, ಮೇಘವಾಹನೋ, ಆಖಣ್ಡಲೋ [ಆಖಣ್ಡಯತಿ ಪರಬಲಂ ಉಸಾದಿತ್ತಾ ಕಲಚ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)], ಕೋಸಿಕೋ, ಸುರಗಾಮಣೀ, ನಾಕನಾಥೋ, ಹರೀ ಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.

ಅಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಸುಜಾತಾ ನಾಮ. ಸುಖೇನ ಜಾತಾ, ಸುನ್ದರಾ ವಾ ಜಾತಿ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಸುಜಾತಾ. ಪುಲೋಮಜಾ, ಸಚೀ, ಇನ್ದಾನೀ ಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಸಕ್ಕಭರಿಯಾಯ ನಾಮಾನಿ.

ಅಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪುರಂ ಮಸಕ್ಕಸಾರಾದಯೋ ತಯೋ ಭವೇ. ಮೋ ಚ ಸಕ್ಕೋ ಚ ಮಸಕ್ಕಾ, ತೇ ಸರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೀಳಾವಸೇನಾತಿ ಮಸಕ್ಕಸಾರಾ, ಮಹಿಸ್ಸರಾದೀನಂ ಪರಿಸಾನಂ, ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಚ ಕೀಳಾನುಭವನಟ್ಠಾನನ್ತ್ಯತ್ಥೋತಿ ಚಿನ್ತಾಮಣಿಥುತಿಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಗಹಟೀಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ಮಸಕ್ಕನ್ತಿ ವಾ ವಸೋಕನ್ತಿ ವಾ ಅಸುರಪುರಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಇದಂ ಪನ ತೇಸಂ ಉತ್ತಮತ್ತಾ ಮಸಕ್ಕಸಾರೋ, ವಸೋಕಸಾರೋತಿ ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಮರಾ ಏತಿಸ್ಸಂ ಸನ್ತಿ ಅಮರವತೀ, ಸಾ ಏವ ಅಮರಾವತೀ, ರಸ್ಸಸ್ಸ ದೀಘತಾ [ಪಾಣಿನೀ ೬.೩.೧೧೯].

ಅಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪಾಸಾದೋ ವೇಜಯನ್ತೋ ನಾಮ. ವೇಜಯನ್ತೀ ಪಟಾಕಾ ಪಸತ್ಥಾ, ಭೂತಾ ವಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವೇಜಯನ್ತೋ.

ಅಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸಭಾ ಸುಧಮ್ಮಾ ಮತಾ. ಸೋಭನೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಧಮ್ಮಾ, ದೇವಮಣ್ಡಪೋ.

೨೨. ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ರಥೋ ವೇಜಯನ್ತೋ ನಾಮ. ವೇಜಯನ್ತೀನಾಮಾಯ ಪಟಾಕಾಯ ಯೋಗತೋ ವೇಜಯನ್ತೋ. ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸಾರಥಿ ಸೂತೋ ಮಾತಲಿನಾಮ. ಮತಲಸ್ಸ [ಮಾತಲಾಯ (ಕ.)] ಅಪಚ್ಚಂ ಮಾತಲಿ, ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಗಜೋ ಏರಾವಣೋ ನಾಮ, ಇರಾವಣೋ ಸಮುದ್ದೋ, ತತ್ರಜಾತೋ ಏರಾವಣೋ [ಇರಾವತಿ ಸಮುದ್ದೇ ಜಾತೋ (ಏರಾವತೋ), ಸೇಸೇ ಅಣ… ಪಿಸೋದರಾದಿತ್ತಾ ಣತ್ತೇ ಏರಾವಣೋ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)]. ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸಿಲಾಸನಂ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೋ ನಾಮ. ಪಣ್ಡುವಣ್ಣಕಮ್ಬಲಸದಿಸತ್ತಾ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೋ. ಸಿಲಾ ಪಾಸಾಣೋ ಏವ ಆಸನಂ ಸಿಲಾಸನಂ.

೨೩. ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಸುವೀರ, ಜಯನ್ತಇಚ್ಚಾದಯೋ. ಅತಿಸಯೇನ ಸೂರತ್ತಾ ಸುವೀರೋ. ಅಸುರೇ ಜಯತೀತಿ ಜಯನ್ತೋ. ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ನನ್ದಾ ನಾಮ ಭವೇ. ನನ್ದೀಯತೀತಿ ನನ್ದಾ. ಪೋಕ್ಖರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪದುಮಂ, ಸಲಿಲಞ್ಚ, ತೇಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಮನಂ ಅತ್ತಾನಂ ನಯತೀತಿ ಪೋಕ್ಖರಣೀ, ಪೋಕ್ಖರೇನ ವಾ ಸುನ್ದರೇನ ಅಣ್ಣೇನ ಜಲೇನ ಸಹಿತತ್ತಾ ಪೋಕ್ಖರಣ್ಣೀ, ಸಾ ಏವ ಪೋಕ್ಖರಣೀ. ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವನಾನಿ ಉಯ್ಯಾನಾನಿ ನನ್ದನಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ. ನನ್ದಯತೀತಿ ನನ್ದನಂ. ನಾನಾದಿಬ್ಬರುಕ್ಖೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಮಿಸ್ಸಕಂ. ನಾನಾಲತಾಹಿ ವಲ್ಲೀಹಿ ಚಿತ್ತತ್ತಾ ಚಿತ್ತಲತಾ, ನಾನಾವಿರಾಗವಣ್ಣವಿಚಿತ್ತಾಯ ವಾ ಲತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಚಿತ್ತಲತಾ, ದೇವತಾನಂ ವಾ ಚಿತ್ತಾಸಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಚಿತ್ತಾ, ಆಸಾವತೀ ನಾಮ ಲತಾ, ಸಾ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಲತಾ. ದೇವತಾನಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಲನ್ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಚಿತ್ತಲಾ, ದಿಬ್ಬರುಕ್ಖಾ, ತೇಸಂ ಸಮೂಹೋ ಚಿತ್ತಲತಾ, ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ವನಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಯಥಾ ‘‘ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ. ಫಾರುಸಕಾನಿ ಯತ್ಥ ಸನ್ತಿ, ತಂ ಫಾರುಸಕಂ.

೨೪. ಅಸನ್ಯಾದಿತ್ತಯಂ ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಆಯುಧಂ. ಅಸ್ಸತೇ ಭುಜ್ಜತೇ ಲೋಕಧಾತುಕಮನೇನಾಯುಧೇನಾತಿ ಅಸನಿ, ಅಯಂ ಅಸನಿಸದ್ದೋ ದ್ವೀಸು ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇಸು ವತ್ತತಿ. ಕುಲಿಮ್ಹಿ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಸೇತಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಕುಲಿಸಂ, ಕುಲಿ ಹತ್ಥೋ ಭುಜಾದಲೋತಿ ಹಿ ತಿಕಣ್ಡಸೇಸೋ [ತಿಕಣ್ಡಸೇಸ ೨.೬.೨೬]. ಕುಯಂ ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಲಿಸತಿ ತನು ಭವತೀತಿ ಕುಲಿಸಂ. ವಜ ಗತಿಯಂ, ವಜತೇವ ನ ಪಟಿಹಞ್ಞತೇ ಯಸ್ಸ ಗಮನಂ ಕೇನಚೀತಿ ವಜಿರಂ, ಇರಪಚ್ಚಯೋ. ವಜಿರಸಹಚರಣತೋ ಕುಲಿಸಸದ್ದೋಪಿ ಪುನ್ನಪುಂಸಕೇ. ಭಿದುರಂ, ಪವಿ, ಸತಕೋಟಿ, ಸುರು, ಸಮ್ಬೋ, ದಮ್ಭೋಲಿಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ವಜಿರಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ತತ್ರ ಭಿದುರಂ ಪುನ್ನಪುಂಸಕೇ, ಪವಿಆದಯೋ ಪುಮೇ.

ರಮ್ಭಾ ಚ ಅಲಮ್ಬುಸಾ ಚ ಇಚ್ಚಾದಿಕಾ ದೇವಿತ್ಥಿಯೋ ಅಚ್ಛರಾಯೋ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಅಚ್ಛರಾವಿಸೇಸಾ ಹಿ ಏತಾ. ಅಚ್ಛೋ ನಿಮ್ಮಲವಣ್ಣೋ ಏತಾಸಮತ್ಥೀತಿ ಅಚ್ಛರಾಯೋ. ‘‘ಅಪಸರಾ’’ತಿಪಿ ಏತಾಸಮೇವ ಸಾಮಞ್ಞಸಞ್ಞಾ. ದೇವಪುತ್ತಾನಂ ರತಿಂ ಭಾವೇನ್ತಿ ವಡ್ಢೇನ್ತೀತಿ ರಮ್ಭಾ, ರಂ ಕಾಮಗ್ಗಿಂ ಭನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ಜಾಲೇನ್ತೀತಿ ವಾ ರಮ್ಭಾ, ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ. ಕಾಮರತಿವಸೇನ ದೇವಪುತ್ತೇ ಅತ್ತನಿ ವಸಾಪೇತುಂ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥಾತಿ ಅಲಮ್ಬುಸಾ, ಅಸ್ಸುಕಾರೋ. ದೇವಾನಂ ದೇವಪುತ್ತಾನಂ, ದೇವೀಭೂತಾ ವಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ದೇವಿತ್ಥಿಯೋ.

‘‘ಪಞ್ಚಸಿಖೋ, ಹಾಹಾ, ಹೂಹೂ’’ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ನಾಮ. ಪಞ್ಚ ಸಿಖಾ ಚೂಳಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಪಞ್ಚಸಿಖೋ. ‘‘ಹಾ’’ತಿ ಅನನ್ದಿತಂ ಧನಿಂ [ನಿನ್ದಿಭದ್ಧನಿಂ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)] ಜಹತೀತಿ ಹಾಹಾ. ‘‘ಹೂ’’ತಿ ಗೀತವಿಸೇಸಸದ್ದಂ ಹೂಯತೇತಿ ಹೂಹೂ. ಗನ್ಧಂ ಅಬ್ಬನ್ತಿ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ, ಗಾಯನಂ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ಏತೇಸಂ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ, ಮ್ಮಸ್ಸ ಬ್ಬೋ.

೨೫. ವಿಮಾನಾದಿದ್ವಯಂ ವಿಮಾನೇ. ದೇವಾನಮಾಕಾಸೇ ಗಮನಂ ಯೇನ ತಂ ವಿಮಾನಂ, ವಿಗತಂ [ವಿನಾ (ಕ.)] ಮಾನಂ ಉಪಮಾನಮಸ್ಸ ವಿಮಾನಂ. ವಿಹೇ ಆಕಾಸೇ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಬ್ಯಮ್ಹಂ, ಹಕಾರತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಮಪಚ್ಚಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಮಾನಬ್ಯಮ್ಹಸದ್ದಾ ದ್ವೇಪಿ ಅನಿತ್ಥಿಯಂ ಪುನ್ನಪುಂಸಕೇ ವತ್ತನ್ತಿ.

ಪೀಯುಸಾದಿತ್ತಯಂ ಅಮತೇ. ಪೀಯತೇತಿ ಪೀಯುಸಂ, ‘‘ಅಮತಪಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ಉಸಪಚ್ಚಯೋ [ಉಣಾದಿ ೪.೭೬ ಣ್ವಾದಿ ೨೧೫ ಸುತ್ತೇಸು ಪನ ‘‘ಪೀಯೂಸ’’ಮಿತಿ ದಿಸ್ಸತಿ]. ‘‘ಪೇಯುಸೋ’’ತಿಪಿ ನಾಮಮಸ್ಸ. ನ ಮತಂ ಮರಣಮನೇನ ಅಮತಂ. ಸುಖೇನ ಧಯನ್ತಿ ಪಿವನ್ತಿ ತಂ ಇತಿ ಸುಧಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಮತಸದ್ದೋ ಯಞ್ಞಸೇಸಪೀಯುಸಸಲಿಲಘತಾದೀಸು ನಪುಂಸಕೇ, ಧನ್ವನ್ತರಿದೇವಾದೀಸು ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ, ಗಳೋಝಾಭಯಾಮಲಕ್ಯಾದೀಸು ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇತಿ ತೀಸು ವತ್ತತಿ [ಅಮತಂ ಯಞ್ಞಸೇಸೇ ಚ, ಪೀಯೂಸೇ ಸಲಿಲೇ ಘತೇ ಅಯಾಚಿತೇ ಚ ಮೋಕ್ಖೇ ಚ, ನಾ ಧನ್ವನ್ತರಿದೇವಸು ಅಮತಾ ಮಾಗಧೀಪಥ್ಯಾ ಗುಳುಚ್ಯಾಮಲಕೀಸು ಚ (ಮೇದಿನೀಕೋಸ ೧೬ ೭೭-೮)], ತಂಸಹಚರಣತೋ ಪೀಯುಸಸದ್ದೋಪಿ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು. ಸುಧಾಸದ್ದೋ ಪನ ಅಮತನುಹೀಲೇಪಾದೀಸುಪಿ ನಿಚ್ಚಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋವ [ಸುಧಾ ಲೇಪೋ’ಮತಂ ನುಹೀ (ಅಮರ ೨೩.೧೦೧)].

ಸಿನೇರುಆದಿಪಞ್ಚಕಂ ಪಬ್ಬತರಾಜೇ. ಸಿನಾ ಸೋಚೇಯ್ಯೇ, ಸಿನಾತಿ ಸೋಚೇತಿ ದೇವೇತಿ ಸಿನೇರು, ಏರುಪಚ್ಚಯೋ. ಮೀ ಹಿಂಸಾಯಂ, ಮಿನಾತಿ ಹಿಂಸತಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಬ್ಬತೇ ಅತ್ತನೋ ಉಚ್ಚತರಟ್ಠೇನಾತಿ ಮೇರು, ರುಪಚ್ಚಯೋ. ತಿದಿವಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ದೇವಲೋಕಾನಂ ಆಧಾರೋ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ತಿದಿವಾಧಾರೋ. ದೇವೇ ನಯತೀತಿ ನೇರು. ಸುಮೇರೂತಿ ಉಪಸಗ್ಗೇನ ನಾಮಂ ವಡ್ಢಿತಂ. ಹೇಮದ್ದಿ, ರತನಸಾನು, ಸುರಾಲಯಾದೀನಿಪಿ ಪಬ್ಬತರಾಜಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.

೨೬. ಯುಗನ್ಧರಾದೀನಿ ಸಿನೇರುಸ್ಸ ಪರಿವಾರಭೂತಾನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಪರಿಭಣ್ಡಪಬ್ಬತಾನಂ ನಾಮಾನಿ. ಚನ್ದಸೂರಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ಯುಗಂ ಧಾರೇತಿ ತದುಬ್ಬೇಧಮಗ್ಗಚಾರಿತ್ತಾತಿ ಯುಗನ್ಧರೋ. ಈಸಂ ಮಹಿಸ್ಸರಂ ಧಾರೇತಿ ತಸ್ಸ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತ್ತಾತಿ ಈಸಧರೋ. ಕರವೀರಾ ಅಸ್ಸಮಾರಕಾ ಬಹವೋ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಕರವೀರೋ, ಕೇ ವಾ ಮಯೂರಾ ರವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಕರವೀರೋ, ‘‘ಕರವೀಕೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಇಧಾಪಿ ಪಚ್ಛಿಮೋಯೇವತ್ಥೋ, ಕರವೀಕಸಕುಣಾ ವಾ ಬಹವೋ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಕರವೀಕೋ. ಸುದಸ್ಸನಾ ಓಸಧಿವಿಸೇಸಾ ಬಹುಕಾ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಸುದಸ್ಸನೋ, ಸುಖೇನ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ವಾ ಸುದಸ್ಸನೋ, ಸುನ್ದರಂ ವಾ ದಸ್ಸನಂ ಏತ್ಥಾತಿ ಸುದಸ್ಸನೋ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಚಕ್ಕಾನಂ ನೇಮಿಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಧಾರೇತೀತಿ ನೇಮಿನ್ಧರೋ, ನೇಮಿಭಾವೇನ ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬೋ ಉಪಲಕ್ಖೇತಬ್ಬೋತಿ ನೇಮಿನ್ಧರೋ, ನೇಮಿಂವಾ ರಥದ್ದುಮಂ ಧಾರೇತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಾತಿ ನೇಮಿನ್ಧರೋ. ವಿನತಾ ನಾಮ ಸುಪಣ್ಣಮಾತಾ, ತಸ್ಸಾ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತ್ತಾ ವಿನತಕೋತಿ ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ. ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ ವಾ ನತಾ ನದಿಯೋ ಏತ್ಥಾತಿ ವಿನತಕೋ. ಅಸ್ಸಕಣ್ಣಾ ಸಜ್ಜದುಮಾ ಬಹವೋ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸಕಣ್ಣೋ, ಅಸ್ಸಕಣ್ಣಸದಿಸಕೂಟತ್ತಾ ವಾ ಅಸ್ಸಕಣ್ಣೋ. ಕುಲಾಚಲಾತಿ ಏತೇ ಸಿನೇರುಆದಯೋ ಅಟ್ಠ ಪಬ್ಬತಾ ಅಚಲಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಕುಲಾನಿ ಯೋನಿಯೋ ಪಭವಾ, ಏತೇ ಚ ಸಿನೇರುಆದಯೋ ಅನುಪುಬ್ಬಸಮುಗ್ಗತಾ, ಸಬ್ಬಬಾಹಿರೋ ಚೇತ್ಥ ಅಸ್ಸಕಣ್ಣೋ. ನಿಮಿಜಾತಕೇ ಪನ –

‘‘ಸುದಸ್ಸನೋ ಕರವೀಕೋ, ಈಸಧರೋ ಯುಗನ್ಧರೋ;

ನೇಮಿನ್ಧರೋ ವಿನತಕೋ, ಅಸ್ಸಕಣ್ಣೋ ಗಿರಿ ಬ್ರಹಾ’’ತಿ [ಜಾ. ೨.೨೨.೫೬೮].

ವತ್ವಾ ಸಿನೇರುಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಕಣ್ಣೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ತಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿನತಕೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋತಿ ಏವಮಞ್ಞೋಯೇವಾನುಕ್ಕಮೋ ಕಥಿತೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕಥಿತೋ, ನಾಮಭೇದಮತ್ತಕತೋಯೇವ ಪನೇತ್ಥ ಭೇದೋ, ನಾತ್ಥಭೇದಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೨೭. ಆಕಾಸವಾಹೀಗಙ್ಗಾಯಂ ಮೇರುಸಿಙ್ಗೋಬ್ಭವಾಯಂ ಮನ್ದಾಕಿನ್ಯಾದಿನಾಮತ್ತಯಂ. ಮನ್ದಂ ಅಕಿತುಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಮನ್ದಾಕಿನೀ. ಆಕಾಸೇ ಸನ್ದಮಾನಾ ಗಙ್ಗಾ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಾ. ಸುರಾನಂ ದೇವಾನಂ ನದೀ ಸುರನದೀ. ಸುರದೀಘಿಕಾತಿಪಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ.

೨೮. ಕೋವಿಳಾರಾದಿತ್ತಯಂ ‘‘ಫಲಹರೋ’’ತಿಖ್ಯಾತೇ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೇ. ಕುಂ ಪಥವಿಂ ವಿದಾರಯತಿ ಮೂಲೇನಾತಿ ಕೋವಿಳಾರೋ,ದಸ್ಸ ಳೋ. ಪರಿ ಸಮನ್ತತೋ ಛತ್ತಂ ವಿಯ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ. ಪಾರಿನೋ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಜಾತೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಪಾರಿಜಾತಕೋ, ಸಕತ್ಥೇ ಕೋ. ಪಾರಿಭದ್ದೋ, ನಿಮ್ಬತರು, ಮನ್ದಾರೋಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.

ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ ಚ ಸನ್ತಾನೋ ಚ ಆದಿನಾ ಮನ್ದಾರೋ ಪಾರಿಜಾತಕೋ ಚ ಹರಿಚನ್ದನಞ್ಚ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ದೇವದ್ದುಮಾ [ಅಮರ ೧.೫೩] ದೇವತರವೋ ದೇವಭೂಮೀಸ್ವೇವ ಸಮ್ಭವತೋ. ಕಪ್ಪೋ ಸಙ್ಕಪ್ಪಿತೋ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖೋ ಜಞ್ಞಜನಕಭಾವೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕಪ್ಪಂ ವಾ ಠಿತೋ ರುಕ್ಖೋ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ. ತನನಂ ತಾನೋ, ಭಾವೇ ಣೋ. ಗನ್ಧಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ತಾನೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಸನ್ತಾನೋ, ಸಿರೀಸರುಕ್ಖೋ. ಮನ್ದನ್ತೇ ಮೋದನ್ತೇ ದೇವಾ ಅನೇನಾತಿ ಮನ್ದಾರೋ, ಆರಪಚ್ಚಯೋ. ಹರಿಮಿನ್ದಂ ಚದಯತಿ ಸುಖಯತೀತಿ ಹರಿಚನ್ದನಂ. ಏತೇ ಪಞ್ಚ ದೇವತರವೋ ಅಮರಕೋಸನಯೇನ ವುತ್ತಾ, ಸೋಗತನಯೇನ ಪನ ಸತ್ತ ದೇವತರವೋ. ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಪಾಟಲೀ ಸಿಮ್ಬಲೀ ಜಮ್ಬೂ, ದೇವಾನಂ ಪಾರಿಛತ್ತಕೋ;

ಕದಮ್ಬೋ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ ಚ, ಸಿರೀಸೇನ ಭವತಿ ಸತ್ತಮ’’ನ್ತಿ [ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೫೮೪; ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.೧ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ].

ತತ್ಥ ಪಾಟಲೀತಿ ಚಿತ್ರಪಾಟಲೀ, ಸಾ ಅಸುರಲೋಕೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಥಾ ಸಿಮ್ಬಲೀ ಗರುಳೇಸು, ಜಮ್ಬೂ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ, ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ ತಾವತಿಂಸೇ, ಕದಮ್ಬೋ ಅಪರಗೋಯಾನೇ. ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ ಉತ್ತರಕುರೂಸು, ಸಿರೀಸೋ ಪುಬ್ಬವಿದೇಹೇತಿ. ಏತೇ ಸತ್ತ ದೇವಾನಮೇವ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂಮೀಸು ಸಮ್ಭವತೋ ದೇವತರವೋತ್ವೇವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ಸಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೨೯. ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಉತ್ತರಾ ದಿಸಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪಾಚೀ ಪತೀಚೀ ಉದೀಚೀ ನಾಮ ಭವನ್ತಿ. ಪಠಮಂ ಪಾತೋ ಅನ್ಚತಿ ರವಿ ಯಸ್ಸಂ ಸಾ ಪಾಚೀ, ನಕಾರಲೋಪೋ. ಪಚ್ಛಾ ದಿವಾವಸಾನೇ ಅನ್ಚತಿ ರವಿ ಯಸ್ಸಂ ಸಾ ಪತೀಚೀ. ಉದ್ಧಂ ಅನ್ಚತಿ ರವಿ ಯಸ್ಸಂ ಸಾ ಉದೀಚೀ, ಯಸ್ಸಂ ವಾ ಸೀತವಿಯೋಗಂ ದತ್ವಾ ಅನ್ಚತಿ ಸಾ ಉದೀಚೀ, ವಿಯೋಗತ್ಥವಾಚಕೋ ಹೇತ್ಥ ಉಕಾರೋ, ದಸದ್ದೋ ದಾನತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಪನ್ಚತಿ ಪುಬ್ಬಭಾವಮಾಪಜ್ಜತೇತಿ ಪಾಚೀ. ಪತಿನ್ಚತಿ ಪಚ್ಛಾಭಾವಮಾಪಜ್ಜತೇತಿ ಪತೀಚೀ. ಉದಞ್ಚತಿ ಸೀತವಿಯೋಗದಾನತ್ತಮಾಪಜ್ಜತೇತಿ ಉದೀಚೀ. ಏತ್ಥ ಚ ಉದೀಚೀಸಹಚರಣತೋ ಪತೀಚೀ ಇತ್ಥಿಯಂ, ಪತೀಚೀಸಹಚರಣತೋ ಪಾಚೀ ಇತ್ಥಿಯಂ ವತ್ತತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ತಂತಂಸಹಚರಣಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ತಂತಂಲಿಙ್ಗತ್ತಮುಪನೇಯ್ಯುಂ. ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಉತ್ತರಾತಿ ಸಬ್ಬನಾಮಸ್ಸ ವುತ್ತಮತ್ತೇ ಪುಮ್ಭಾವೋ.

ದಕ್ಖಿಣಾದಿದ್ವಯಂ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಯಂ. ಮಜ್ಝೇ ಅಪಾಯಂ ಅಞ್ಚತಿ ಯಸ್ಸಂ ರವಿ, ಸಾ ಅಪಾಚೀ. ಮಜ್ಝತ್ಥೋಯಂ ಅಪಸದ್ದೋ, ಯಥಾ ‘‘ಅಪದಿಸ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಅವಾಚೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅವಪುಬ್ಬೋ ಅಞ್ಚ ಅಧೋಮುಖೀಭಾವೇ. ಅವಞ್ಚತಿ ಅಧೋಮುಖೀ ಭವತಿ ಯಸ್ಸಂ ರವಿ, ಸಾ ಅವಾಚೀ. ಉಣ್ಹಾದಿಕೇ ವಾ ತಬ್ಬಿಯೋಗೇ ಕರೋನ್ತೋ ಯಸ್ಸಂ ರವಿ ಅಞ್ಚತಿ, ಸಾ ಅವಾಚೀ. ವಿದಿಸಾದಿದ್ವಯಂ ದಿಸಾಮಜ್ಝೇ. ದಿಸಾಹಿ ವಿನಿಗ್ಗತಾ ವಿದಿಸಾ. ದಿಸಾನಮನುರೂಪಾ, ಅನುವತ್ತಕಾ ವಾ ದಿಸಾ ಅನುದಿಸಾ. ಅಪದಿಸನ್ತಿಪಿ ವಿದಿಸಾಯ ನಾಮಂ [ನಪುಂಸಕಾಬ್ಯಯಂ ತ್ವ’ಪದಿಸಂ (ಅಮರ ೩.೬)].

೩೦. ಏರಾವತಾದಯೋ ಅಟ್ಠ ಗಜಾ ಪುಬ್ಬಾದೀನಂ ದಿಸಾನಂ ರಕ್ಖಣತೋ ದಿಸಾಗಜಾ ನಾಮ, ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ನಾಮ ಸಿತಮ್ಬೋಜಂ, ತಂಸದಿಸವಣ್ಣತಾಯ ಪುಣ್ಡರೀಕೋ. ರಸ್ಸಸರೀರತಾಯ ವಾಮನೋ. ಕುಯಂ ಪಥವಿಯಂ ಮೋದತೇ ಕುಮುದೋ. ಅಞ್ಜನವಣ್ಣತಾಯ ಅಞ್ಜನೋ. ಪುಪ್ಫಾ ಪಕಾಸಮಾನಾ ದನ್ತಾ ಅಸ್ಸ ಪುಪ್ಫದನ್ತೋ. ಸಬ್ಬಭೂಮಿಯಂ ಚರತೀತಿ ಸಬ್ಬಭುಮ್ಮೋ, ಸಬ್ಬಭುಮ್ಮೋ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ತಸ್ಸಾನುರೂಪತ್ತಾ ಸಬ್ಬಭುಮ್ಮೋ. ಸೋಭನದನ್ತಾವಯವತ್ತಾ ಸುಪ್ಪತೀಕೋ [ಸೋಭನಾ ಪತೀಕಾ ಅವಯವಾ’ಸ್ಸ ಸುಪ್ಪತೀಕೋ (ಕ.)]. ‘‘ಸುಪ್ಪತೀಕೋ ಸೋಭನಙ್ಗೇ, ಭವೇ ಈಸಾನದಿಸಾಗಜೇ’’ತಿ ಹಿ ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ ವುತ್ತಂ. ಏರಾವತಾದೀನಂ ದಿಸಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಕಥನಂ ಪಾಚೀವಾರಣಾದಿನಾಮಸೂಚನತ್ಥಂ, ಏಸಂ ಕರೇಣುಯೋ ಪನ –

ಅಬ್ಭಮು ಕಪಿಲಾ ಚೇವ, ಪಿಙ್ಗಲಾ ನುಪಮಾ ಮತಾ;

ತಮ್ಬಕಣ್ಣೀ ಸುಭದನ್ತೀ, ಅಙ್ಗನಾ ಅಞ್ಜನಾವತೀ [ಅಮರ ೩.೫].

೩೧. ಧತರಟ್ಠಾದಿದ್ವಯಂ ಪುಬ್ಬದಿಸಾಧಿಪತಿದೇವೇ. ಧಾರಿತಂ ರಟ್ಠಮನೇನಾತಿ ಧತರಟ್ಠೋ, ರಸ್ಸ ತೋ. ಪಞ್ಚಸಿಖಾದೀನಂ ಗನ್ಧಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಪೋ ನಾಯಕೋ ಗನ್ಧಬ್ಬಾಧಿಪೋ. ಕುಮ್ಭಣ್ಡಸಾಮ್ಯಾದಿದ್ವಯಂ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಧಿಪತಿದೇವೇ. ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾನಂ ಸಾಮಿ ನಾಯಕೋ ಕುಮ್ಭಣ್ಡಸಾಮಿ. ವಿರುಹನ್ತಿ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾತಿ ವಿರೂಳ್ಹಕೋ. ವಿರೂಳ್ಹಂ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಂ ವಾ ಕಂ ಸುಖಮೇತಸ್ಸಾತಿ ವಿರೂಳ್ಹಕೋ. ವಿರೂಪಕ್ಖಾದಿದ್ವಯಂ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಧಿಪತಿದೇವೇ. ವಿರೂಪಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಯಸ್ಸ ವಿರೂಪಕ್ಖೋ, ವಿವಿಧಸಣ್ಠಾನಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಯಸ್ಸ ವಾ ವಿರೂಪಕ್ಖೋ. ನಾಗಾನಂ ಅಧಿಪತಿ ನಾಗಾಧಿಪತಿ.

೩೨. ಯಕ್ಖಾಧಿಪಾದಿಚತುಕ್ಕಂ ಕುವೇರೇ. ಆಳವಕಾದಿಯಕ್ಖಾನಂ ಅಧಿಪೋ ಯಕ್ಖಾಧಿಪೋ. ವಿಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ವೇಸ್ಸವಣೋ. ತಿಚರಣಾಟ್ಠದಾಠಾಭಯಾನಕಮತ್ಥಿತಾಯ ಕುಚ್ಛಿತಂ ವೇರೋ ಸರೀರಮಸ್ಸ ಕುವೇರೋ. ಖುದ್ದೇನಾಸ್ಸ ನರಯುತ್ತಾ ಸಿವಿಕಾರಥೇತಿ ನರೋ ವಾಹನಮಸ್ಸ ನರವಾಹನೋ. ತ್ಯಮ್ಬಕಸಖೋ, ಯಕ್ಖರಾಜೋ, ಗುಯ್ಹಕೇಸರೋ, ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ, ಧನದೋ, ರಾಜರಾಜೋ, ಧನಾಧಿಪೋ, ಕಿನ್ನರೇಸೋ, ಯಕ್ಖೋ, ಏಕಪಿಙ್ಗಲೋ, ಸಿರಿದೋ, ಪುಞ್ಞಜನೇಸ್ಸರೋಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಕುವೇರಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.

ಅಸ್ಸ ಕುವೇರಸ್ಸ ಪುರೀ ‘‘ಅಳಕಾ, ಅಳಕಮನ್ದಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಲಂ ವಿಭೂಸನೇ, ಅಲಂ ವಿಭೂಸನಂ ಕರೋತೀತಿ ಅಲಕಾ, ಸಾ ಏವ ಅಳಕಾ. ಅಳಕಾ ಏವ ಮೋದಕರಣತೋ ಅಳಕಮನ್ದಾ, ಉಕಾರಸ್ಸ ಅಕಾರೋ, ನಾಗಮೋ ಚ. ಕೇಲಾಸೋತಿಪಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಕೇಲಿ ಪಯೋಜನಂ ಅಸ್ಸ ಕೇಲೋ, ಆಸತೇ ಅಸ್ಮಿನ್ತಿ ಆಸೋ, ಕೇಲೋ ಚ ಸೋ ಆಸೋ ಚೇತಿ ಕೇಲಾಸೋ, ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಾದಿ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಂ ಕಮ್ಮಧಾರಯೋ. ಅಸ್ಸ ಕುವೇರಸ್ಸ ಪಹರಣಂ ಆಯುಧಂ ಗದಾ, ಗಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಜಿರಂ, ತಂ ವಿಯ ದುಕ್ಖಂ ದದಾತೀತಿ ಗದಾ. ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಧತರಟ್ಠಾದಯೋ ದೇವಾ ಕಮತೋ ಪುಬ್ಬಾದೀನಂ ಚತುದ್ದಿಸಾನಂ ಅಧಿಪಾ ಅಧಿಪತಯೋ ನಾಮ. ಅಮರಕೋಸೇ ಪನ –

‘‘ಇನ್ದೋ ಅಗ್ಗಿ ಪಿತುಪತಿ, ನೇರಿತೋ ವರುಣೋ’ನಿಲೋ;

ಕುವೇರೋ ಈಸೋ ಪತಯೋ, ಪುಬ್ಬಾದೀನಂ ಇಮೇ ಕಮಾ.

ರವಿ ಸುಕ್ಕೋ ಮಹೀಸೂನು, ತಮೋ ಚ ಭಾನುಜೋ ವಿಧು;

ಬುಧೋ ಸುರಗುರು ಚೇತಿ, ದಿಸಾಧಿಪಾ ತಥಾ ಗಹಾ’’ತಿ [ಅಮರ ೩.೩-೪].

ಅಞ್ಞೇಯೇವ ದಿಸಾಧಿಪತಯೋ ಕಥಿತಾ, ಇನ್ದರವಿಮಾದೀನಞ್ಚ ದಿಸಾಧಿಪಚ್ಚಕಥನಂ ಪಾಝಾದೀನಂ ಇನ್ದದಿಸಾರವಿದಿಸಾದಿನಾಮಸೂಚನಫಲಂ.

೩೩-೩೪. ಜಾತವೇದಾದ್ಯಟ್ಠಾರಸಕಂ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ. ಜಾತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ವಿನ್ದತಿ ಘಾತಯತೀತಿ ಜಾತವೇದೋ. ಅನ್ಧಕಾರೇ ಜಾತಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ವಿನ್ದತಿ ಲಭತಿ, ವಿದತಿ ಜಾನಾತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಾ ಜಾತವೇದೋ, ಜನನಂ ಜಾತಂ ವೇದೋ ಪಾಕಟೋ ಯಸ್ಸ ವಾ ಸೋ ಜಾತವೇದೋ. ಸಿಖಾ ವುಚ್ಚತಿ ಜಾಲಾ, ತಾಯ ಯೋಗತೋ ಸಿಖೀ. ಜೋತತಿ ದಿಪ್ಪತೀತಿ ಜೋತಿ. ಪುನಾತೀತಿ ಪಾವಕೋ, ಣ್ವು. ದಹತೀತಿ ದಹನೋ. ಅನನ್ತಿ ಪಾಲೇನ್ತ್ಯನೇನೇತಿ ಅನಲೋ, ಅಲಪಚ್ಚಯೋ. ವೇದೇ ಹುತಂ ವಹತಿ ಪಾಪಯತಿ, ಸಯಂ ವಾ ಲಭತೇತಿ ಹುತಾವಹೋ. ಅಚ್ಚಿ ವುಚ್ಚತಿ ಜಾಲಾ, ತಾಯ ಯೋಗತೋ ಅಚ್ಚಿಮಾ. ಧೂಮೋ ಕೇತು ಧಜೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಧೂಮಕೇತು. ಅಜತಿ ಜಲಮಾನೋ ಕುಟಿಲಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಗ್ಗಿ, ಇ. ಗೋ ರಂಸಿ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಗಿನಿ, ಅಸ್ಸತ್ಥ್ಯತ್ಥೇ ಇನಿ, ಅಗ್ಗಿನೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಅಗ್ಗಿಸದಿಸೋ. ಭಾನು ಪಭಾ ಯಸ್ಸತ್ಥಿ, ಸೋ ಭಾನುಮಾ. ತೇಜೇತಿ ಸೇಸಭೂತೋಪಾದಾರೂಪಾನೀತಿ ತೇಜೋ. ಧೂಮೋ ಸಿಖಾ ಚೂಳಾ ಯಸ್ಸ ಧೂಮಸಿಖೋ. ವಾಯು ಸಖಾ ಅಸ್ಸ ವಾಯುಸಖೋ. ದಹಿತ್ವಾ [ದಹತೋ (ಕ.)] ಗಚ್ಛತೋ ಕಣ್ಹಾ ವತ್ತನೀ ಮಗ್ಗೋ ಯಸ್ಸ ಕಣ್ಹವತ್ತನೀ. ವಿಸ್ಸಾನರಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ವೇಸ್ಸಾನರೋ. ಹುತಂ ಹವಿಂ ಅಸತಿ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಹುತಾಸೋ. ಧನಞ್ಜಯೋ, ಜಲನೋ, ಆಸಯಾಸೋ, ರೋಹಿತಸ್ಸೋ, ಸತ್ತಾಚ್ಚಿ, ಸುಕ್ಕೋ, ಚಿತ್ರಭಾನು, ವಿಭಾವಸು, ಸುಚಿಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.

ಸಿಖಾದಿತ್ತಯಂ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಯಂ. ಸಿನೋತಿ ನಿಸಾನೀ ಭವತೀತಿ ಸಿಖಾ, ‘‘ಸಿ ನಿಸಾನೇ’’ತಿ ಕಾತನ್ತ ಧಾತು, ಖಪಚ್ಚಯೋ. ಜಲತೀತಿ ಜಾಲಾ. ಅಚ್ಚತೇ ಪುಜ್ಜತೇ ಅನೇನೇತಿ ಅಚ್ಚಿ. ಸಿಖಾ ಜಾಲಾ ಭಿಯ್ಯೋ ರೂಪನ್ತರಾ ಇತ್ಥಿಯಂ, ಅಚ್ಚಿ ಪನ ಅಪುಮೇ.

೩೫. ದ್ವಯಂ ಅಗ್ಗಿಕಣೇ [ತೀಸು ಫುಲಿಙ್ಗೋ’ಗ್ಗಿಕಣೋ (ಅಮರ ೧.೬೦) ಫುಲಿಙ್ಗಾನೀತಿ ಅಗ್ಗಿಕಣಾನಿ (ಮ. ನಿ. ಟೀ. ೩.೬೫)]. ವಿವಿಧಾಸು ದಿಸಾಸು ಫುಲ್ಲಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಿಪ್ಫುಲಿಙ್ಗಂ. ತಥಾ ಫುಲಿಙ್ಗಂ. ಸಬ್ಬಧರಕತೇ ಪನ ‘‘ಫುಲಿಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಫುಲಿಙ್ಗೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಿಕಂ ಛಾರಿಕಾಯಂ. ಮಲೀನಕಂಸವತ್ಥಾದೀನಂ ತಂ ದಿತ್ತಿಂ ಸೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಭಸ್ಮಂ, ಮಪಚ್ಚಯೋ, ಭಸತಿ ವಾ ಅಧೋ ಪತತಿ ವತ್ಥಾದೀನಂ ಮಲಮೇತೇನಾತಿ ಭಸ್ಮಂ. ಕಂಸಾದೀನಂ ಸುಕ್ಕಭಾವತ್ಥಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಇಟ್ಠಿ ಅಭಿಲಾಸೋ ಸೋಭನಂ ಏತಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೇಟ್ಠಿ, ‘‘ಸಪಕ್ಖಕೋ ಸಲೋಮಕೋ’’ತ್ಯಾದೀಸು ವಿಯ ಸಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥತ್ತಾ. ಮಲಸ್ಸ ಸರಣಂ ಕರೋತೀತಿ ಸಾರಿಕಾ, ಸಾ ಏವ ಛಾರಿಕಾ, ಯಥಾ ‘‘ಸಳಾಯತನ’’ನ್ತ್ಯಾದೀಸು.

೩೬. ದ್ವಯಂ ಉಣ್ಹಛಾರಿಕಾಯಂ. ಉಣ್ಹತ್ತಾ ಕುಕ್ಕುಂ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಲಾತೀತಿ ಕುಕ್ಕುಲೋ, ‘‘ಕುಕ್ಕು ವಿದತ್ಥಿಯಂ ಹತ್ಥೇ, ಪಕೋಟ್ಠೇ ಕುಚ್ಛಿತೇಪಿ ಚೇ’’ತಿ ಹಿ ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ ವುತ್ತಂ. ಕುಕ್ಕುಂ ವಾ ಹತ್ಥಂ ಲುನಾತಿ ಛಿನ್ದತಿ ದಹತೀತಿ ಕುಕ್ಕುಲೋ, ಸೋ ಏವ ಕುಕ್ಕುಳೋ. ಉಣ್ಹಮೇವ ಭಸ್ಮಂ ಉಣ್ಹಭಸ್ಮಂ, ತಸ್ಮಿಂ. ತಿಕಂ ದಿತ್ತಕಟ್ಠಾದಿನ್ಧನೇ. ಅಙ್ಗತಿ ಹಾನಿಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಙ್ಗಾರೋ, ಆರಪಚ್ಚಯೋ, ಪುನ್ನಪುಂಸಕೋಯಂ. ‘‘ಅಲಾತೇ’ನಿತ್ಥಿ ಕುಜೇ’ಙ್ಗಾರೋ’’ತಿ ಹಿ ತಿಕಣ್ಡಸೇಸೇ [ತಿಕಣ್ಡಸೇಸ ೩.೩೨೯] ವುತ್ತಂ. ಹಾನಿಮೇವ ಲಾತಿ, ನ ಠಿತಿಂ ವಿಸೇಸಞ್ಚಾತಿ ಅಲಾತಂ. ಉದ್ಧಂ ಧೂಮಂ ಮುಞ್ಚತೀತಿ ಉಮ್ಮುತಂ, ತದೇವ ಉಮ್ಮುಕಂ. ಪಞ್ಚಕಂ ಕಟ್ಠಾದಿನ್ಧನೇ. ಸನ್ತಮಗ್ಗಿಂ ಏಧಯತಿ ವಡ್ಢಯತೀತಿ ಸಮಿಧಾ. ಏಧಯತೀತಿ ಇಧುಮಂ, ಉಮೋ. ಏಧಯತೀತಿ ಇಧೋ. ಉಪಾದಿಯತೇ ಅಗ್ಗಿನೇತಿ ಉಪಾದಾನಂ. ಏಧಯತೀತಿ ಇನ್ಧನಂ.

೩೭. ಪಞ್ಚಕಂ ಆಲೋಕೇ. ಓಭಾಸತಿ ದಿಪ್ಪತೀತಿ ಓಭಾಸೋ. ಪಕಾಸತಿ ದಿಪ್ಪತೀತಿ ಪಕಾಸೋ. ಆಲೋಚಯತಿ ಪಸ್ಸತಿ ಏತೇನಾತಿ ಆಲೋಕೋ, ಆಲೋಕೇತಿ ವಾ ಏತೇನಾತಿ ಆಲೋಕೋ, ‘‘ಲೋಕ, ಲೋಚ ದಸ್ಸನೇ’’ತಿ ಧಾತುದ್ವಯಪಾಠತೋ. ಉಜ್ಜೋತತೀತಿ ಉಜ್ಜೋತೋ, ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿದ್ಧಂಸೇನ್ತೋ ಜೋತತೀತಿ ವಾ ಉಜ್ಜೋತೋ. ಆ ಸಮನ್ತತೋ ತಪತಿ ದಿಪ್ಪತೀತಿ ಆತಪೋ. ಸಮಾತಿ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ತುಲ್ಯತ್ಥಾತಿ ಭಾವೋ.

ದಸಕಂ ವಾತೇ. ಆಹಾರೋ ವಿಯ ಪಾಣಭೂತೋಪಿ ಕದಾಚಿ ಸತ್ತೇ ಮಾರೇತೀತಿ ಮಾರುತೋ, ಸೋವ ಮಾಲುತೋ. ಪುನಾತಿ ಸಙ್ಕಾರಾದಿಕನ್ತಿ ಪವನೋ. ವಾಯತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಾಯು, ವಾಯತಿ ವಾ ಪುಪ್ಫಾದೀನಂ ಗನ್ಧೋ ಯೇನ ಸೋ ವಾಯು. ತಥಾ ವಾತೋ. ಅನನ್ತಿ ಪಾಣನ್ತ್ಯನೇನೇತಿ ಅನಿಲೋ, ಇಲೋ. ಸನ್ತಂ ನಿಚ್ಚಲಂ ಈರಯತಿ ಕಮ್ಪೇತೀತಿ ಸಮೀರಣೋ, ಸಮೀರಿತುಂ ಕಮ್ಪಿತುಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಸಮೀರಣೋ. ಗನ್ಧಂ ವಹತೀತಿ ಗನ್ಧವಾಹೋ, ಣೋ. ವಾಯೋ ವಾಯುಸದಿಸೋ, ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ಯಾಗಮೋ. ಸಮನ್ತತೋ ಈರತಿ ಖಿಪತಿ ರುಕ್ಖಾದಯೋತಿ ಸಮೀರೋ. ಸದಾ ಸಬ್ಬದಾ ಗತಿ ಯಸ್ಸ ಸದಾಗತಿ. ಸಸನೋ, ಗನ್ಧವಹೋ, ಆಸುಗೋ, ಮರುತೋ, ಜಗತಿಪಾಣೋ, ಪವಮಾನೋ, ಪಭಞ್ಜನೋ ಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ವಾತನಾಮಾನಿ.

೩೮. ಇಮೇ ಛ ವಕ್ಖಮಾನಾ ವಾಯುಭೇದಾ ವಾಯುವಿಸೇಸಾ, ಉದ್ಧಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಉದ್ಧಙ್ಗಮೋ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಾದೀನಂ ನೀಹರಣವಸೇನ ಅಧೋಭಾಗಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಧೋಗಮೋ. ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಉದರೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಕುಚ್ಛಿಟ್ಠೋ. ಕೋಟ್ಠೇ ಅನ್ತೇ ಸೇತಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಯೋ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಸನ್ತಿ ಯೇನ ಅಸ್ಸಾಸೋ, ಬಹಿನಿಕ್ಖನ್ತವಾತೋ. ಪಸ್ಸಾಸೋತಿ ಅನ್ತೋಪವಿಸನಕವಾತೋಪಿ ‘‘ಅಸ್ಸಾಸೋ’’ತಿ ಏತೇನ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೇ ಸಹಚಾರಿತತ್ತಾ. ಸಬ್ಬಙ್ಗೇಸು ಅನುಸರತಿ ಸೀಲೇನ ಸೇದಲೋಹಿತಾದಿಸಮ್ಪಾದನತೋತಿ ಅಙ್ಗಾನುಸಾರೀ. ಅಮರಕೋಸೇ ಪನಾಯಂ ವಾತೋ ಠಾನಬ್ಯಾಪಾರಭೇದೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ಕಥಿತೋ [ಪಾಣೋ’ಪಾನೋ ಸಮಾನೋಚೋದಾನಬ್ಯಾನಾ ಚ ವಾಯವೋ ಸರೀರಟ್ಠಾ ಇಮೇ (ಅಮರ ೧.೬೭)], ಟೀಕಾಯಞ್ಚಸ್ಸ –

‘‘ಹದಯೇ ಪಾಣೋ ಗುದೇ’ಪಾನೋ, ಸಮಾನೋ ನಾಭಿಮಜ್ಝಟ್ಠೋ;

ಉದಾನೋ ಕಣ್ಠದೇಸೇ ತು, ಬ್ಯಾನೋ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸನ್ಧಿಸು [ಹದಯೇ ಪಾಣೋ ಗುದೇ’ಪಾನೋ, ಸಮಾನೋ ನಾಭಿಸಣ್ಠಿತೋ; ಉದಾನೋ ಕಣ್ಠದೇಸಟ್ಠೋ, ಬ್ಯಾನೋ ಸಬ್ಬಸರೀರಗೋ ಇತಿ ಠಾನನಿಣ್ಣಯೋ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)].

ತತ್ರಪಾಣೋಅನ್ನಪ್ಪವೇಸಾದಿಕರೋ. ಅಪಾನೋ ಮುತ್ತಕರೀಸಸುಕ್ಕವಿಸಟ್ಠಿಕರೋ. ಸಮಾನೋ ಮಜ್ಝೇ ಅನ್ನಪಚನಾದಿಕರೋ. ಉದಾನೋ ಭಾಸಿತಗೀತಾದಿಕರೋ. ಬ್ಯಾನೋ ಸೇದರತ್ತಸವನುಮ್ಮೇಸನಿಮೇಸಗತ್ಯಾದಿಕರೋ [ಖೇದಚೇಟ್ಠಾಉಮ್ಮೇಸನಿಮ್ಮೇಸಗತ್ಯಾದಿಕರೋ (ಕ.)]. ಪಕಟ್ಠೇನ ಅನನ್ತ್ಯನೇನ ಭತ್ತಾದಿಪ್ಪವೇಸನತೋತಿ ಪಾಣೋ. ಮುತ್ತಾದಿಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅನನ್ತ್ಯನೇನಾತಿ ಅಪಾನೋ. ಸಮ್ಮಾ ಅನನ್ತಿ ಅನೇನ ಭುತ್ತಪರಿಪಾಚನತೋತಿ ಸಮಾನೋ. ಉದ್ಧಮನನ್ತ್ಯನೇನ ಭಾಸಿತಾದೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯಜನನತೋತಿ ಉದಾನೋ. ವಿಸೇಸೇನ ಅನನ್ತ್ಯನೇನ ಸೇದರತ್ತಸೇಮ್ಹಾದಿ [ಖೇದಚೇಟ್ಠಾದಿ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)] ಸಮ್ಪಾದನತೋತಿ ಬ್ಯಾನೋ’’ತಿ [ತಂಬ್ಯಾಪಾರಾ ಚ ಯಥಾ – ಅನ್ನಪ್ಪವೇಸನಂ ಮುತ್ತಾ-ದ್ಯುಸ್ಸಗ್ಗೋ’ನ್ನವಿಪಾಚನಂ ಭಾಸಣಾದಿ ನಿಮೇಸಾದಿ, ತಂಬ್ಯಾಪಾರಾ ಕಮಾ ಇಮೇ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)] ವುತ್ತಂ.

೩೯. ದ್ವಯಂ ಅನ್ತೋಪವಿಸನಕವಾತೇ. ಆನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮನವಾತೋ, ತತೋ ಅಪಗತಂ ಅಪಾನಂ. ಅಸ್ಸಾಸತೋ ಅಪಗತೋ ಪಸ್ಸಾಸೋ. ದ್ವಯಂ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮನವಾತೇ. ಆದಿಮ್ಹಿ ಪವತ್ತೋ ಸಾಸೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ. ಅನನ್ತಿ ಪಾಣನ್ತ್ಯನೇನೇತಿ ಆನಂ, ಆದಿಮ್ಹಿ ಪವತ್ತಂ ಆನಂ ಆನಂ, ಏಕಸ್ಸಾಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪೋ.

೪೦. ವೇಗಖಿಪ್ಪಾದಯೋ ವಾತಧಮ್ಮತ್ತೇನ ನಿಚ್ಚಪ್ಪವತ್ತಿಕಾ ಇತಿ ತಪ್ಪಕ್ಕಮೇ [ತಪ್ಪಕ್ಕಮೇನ ತಕ್ಕಮೇನ (ಕ.)] ಉಚ್ಚನ್ತೇ. ತತ್ರ ರಯನ್ತಂ ವೇಗೇ. ಸಬ್ಬತ್ರ ಕರಣಸಾಧನಂ. ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ವಜನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ವೇಗೋ.

‘‘ಕ್ರಿಯಾವಾಚಿತ್ತಮಾಖ್ಯಾತುಂ, ಏಕೇಕತ್ಥೋ ನಿದಸ್ಸಿತೋ;

ಪಯೋಗತೋನುಗನ್ತಬ್ಬಾ, ಅನೇಕತ್ಥಾ ಹಿ ಧಾತವೋ’’ತಿ [ಚನ್ದ್ರಧಾತುಪಾಠೇ].

ವುತ್ತತ್ತಾ ವಜಧಾತು ಪಾಪುಣನೇಪಿ ಪವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ರ, ಅಕಾರಸ್ಸ ಏ. ಜವನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಜವೋ, ರಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ರಯೋ.

ಖಿಪ್ಪಾದಿನವಕಂ ಸೀಘೇ. ಅಥ ಜವಸೀಘಾನಂ ಕೋ ಭೇದೋ? ಸವೇಗಗತಿವಚನಾ ಜವಾದಯೋ, ಸೀಘಾದಯೋ ತು ಧಮ್ಮವಚನಾ, ತಥಾ ಚ ‘‘ಸೀಘಂ ಪಚತಿ [ಪಸ್ಸತಿ (ಕ.)], ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪಯೋಗೋ, ನ ತು ‘‘ಜವಂ ಪಚತಿ, ಜವಂಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪನ ಪಯೋಗೋ. ‘‘ವೇಗೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ಜವೇನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತ್ಯಾದೀಸು ಕಥಂ? ತತ್ರ ಭೇದಸ್ಸ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ನ ದೋಸೋ. ಖಿಪ್ಪತಿ ಪೇರತೀತಿ ಖಿಪ್ಪಂ, ಖಿಪ ಪೇರಣೇ. ಸಯತೀತಿ ಸೀಘಂ, ಸೀ ಸಯೇ, ಘಪಚ್ಚಯೋ. ಬ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ ಹಿ ಯಥಾ ಕಥಞ್ಚಿಪಿ ಭವತಿ, ಸಞ್ಞಾ ತು ಲೋಕತೋವಾವಗನ್ತಬ್ಬಾ, ಸಬ್ಬತ್ರೇವಂ. ತರತೀತಿ ತುರಿತಂ. ಲಙ್ಘತೀತಿ ಲಹು, ಲಙ್ಘ ಗತಿಸೋಸನೇಸು, ಘಸ್ಸ ಹೋ, ನಿಗ್ಗಹೀತಲೋಪೋ, ಉಪಚ್ಚಯೋ ಚ, ಲಹುಪರಿಯಾಯೋ ಲಘುಸದ್ದೋಪ್ಯತ್ಥಿ. ಅಸತಿ ಖೇಪತೀತಿ ಆಸು, ಉ. ತರತೀತಿ ತುಣ್ಣಂ, ರಸ್ಸ ಣೋ. ಅರತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅರಂ. ನ ವಿಲಮ್ಬೀಯತಿ ನ ಓಹೀಯತೀತಿ ಅವಿಲಮ್ಬಿತಂ, ಲಬಿ ಅವಸಂಸನೇ. ತುವಟ್ಟತಿ ಸಯತೀತಿ ತುವಟ್ಟಂ, ತುರಿತಭಾವೇನ ವತ್ತತೀತಿ ವಾ ತುವಟ್ಟಂ, ರಿತಲೋಪೋ.

೪೧. ಅರಿಯಾಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಡ್ಢಂ ಸನ್ತತೇ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಟ್ಠಸು ಗಣೇಸು ಛಟ್ಠೋ ಸಬ್ಬಲಹುಕೋ, ತತೋಪರೇ ಛಗ್ಗಣಾ ಸ, ಭ, ಸ, ಭ, ಭ, ಭಾ, ಅಟ್ಠಮೋ ಗೋ. ಸಮನ್ತತೋ ತನೋತೀತಿ ಸತತಂ. ನಾಸಭಾವೇನ ನ ಇಚ್ಚಂ ನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ನಿಚ್ಚಂ, ನಾಸಂ ವಾ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಿಚ್ಚಂ. ‘‘ನಾಗೋ’’ತ್ಯಾದೀಸು ವಿಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ನ ದೋಸೋ, ತಸ್ಸ ಚೋ. ನ ವಿರಮತೀತಿ ಅವಿರತಂ. ನ ಆರಮತೀತಿ ಅನಾರತಂ. ಸಮನ್ತತೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಾ ತನೋತೀತಿ ಸನ್ತತಂ. ನ ಅವರಮತೀತಿ ಅನವರತಂ. ಸದಾ ಧವತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಧುವಂ. ‘‘ಧು ಗತಿಥೇರಿಯೇಸೂ’’ತಿ ಕಾತನ್ತಧಾತು.

ವಿಪುಲಾಡ್ಢಂ ಅತಿಸಯೇ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಅಯುಗಪಾದೇ ದ್ವಾದಸಮತ್ತಾ, ಯುಗೇ ಅಟ್ಠಾರಸಮತ್ತಾ, ಸಬ್ಬಾಸು ಅರಿಯಾಸು ಪಠಮೇ ಪಾದೇ ದ್ವಾದಸಮತ್ತಾ, ದುತಿಯೇ ಅಟ್ಠಾರಸ, ತತಿಯೇ ದ್ವಾದಸ, ಚತುತ್ಥೇ ಪಞ್ಚದಸ. ಯದಾ ಪನ ಪಠಮತತಿಯೇಸು ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ತದಾ ಯುಗೇ ಅಧಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇದಂ ವಿಪುಲಾಲಕ್ಖಣಂ. ಅಥ ಸತತಾತಿಸಯಾನಂ ಕೋ ಭೇದೋ? ಸತತಂ ಸನ್ತತಿ ಅವಿಚ್ಛೇದೋಕ್ರಿಯನ್ತರೇಹಿ ಅಬ್ಯವಧಾನಂ, ಅತಿಸಯೋ ತು ಪೋನೋಪುಞ್ಞಂ, ಪಕಟ್ಠೋ ಚ. ತೇಸು ಪೋನೋಪುಞ್ಞಂ ಕ್ರಿಯಾಬ್ಯಾವುತ್ತಿ, ಪಕಟ್ಠೋ ತು ಕ್ರಿಯಾವಯವಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸತಾ. ಭಾಸತಿ ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಭುಸಂ, ಆಸ್ಸ ಉ. ಭಸ್ಸತಿ ಅಧೋ ಪತತೀತಿ ವಾ ಭುಸಂ. ಭಸ ಅಧೋಪತನೇ, ಅಸ್ಸ ಉ. ಅತಿಸಯನಂ ಅತಿಸಯೋ, ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಾಸಯನಂ ಪವತ್ತನಂ ಅತಿಸಯೋ. ದಹತಿ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ, ಹತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಳೋ, ದಲತಿ ವಿದಾರಯತೀತಿ ವಾ ದಳ್ಹಂ, ಹಪಚ್ಚಯೋ, ದಹನ್ತೋ ಲಾತೀತಿ ವಾ ದಳ್ಹಂ, ವಣ್ಣವಿಪರಿಯಯೋ, ಅಭಿಸಯೋ ಚ ದಳ್ಹಞ್ಚ ಅತಿಸಯದಳ್ಹಾ. ತರತಿ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ತಿಬ್ಬಂ, ರಸ್ಸ ವೋ, ಅಸ್ಸ ಇ. ಏತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏಕೋ, ಸೋ ಏವ ಏಕನ್ತಂ, ಏಕಂ ತರತಿ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ವಾ ಏಕನ್ತಂ. ಮತ್ತತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಮತ್ತಂ. ಬಹುಂ ಲಾತೀತಿ ಬಾಳ್ಹಂ, ಉಲೋಪೋ, ವಣ್ಣವಿಪರಿಯಯೋ ಚ ಹಸದ್ದೋ. ಅತಿವೇಲಂ, ಅಚ್ಚತ್ಥಂ, ನಿಬ್ಭರಂ, ನಿತನ್ತಂ, ಗಾಳ್ಹಂಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಅತಿಸಯೇ.

ದಬ್ಬಂ ಸತ್ವಂ, ತಂವಿಪರೀತೇ ಧಮ್ಮಮತ್ತೇ ವತ್ತಮಾನಾ ಬಾಳ್ಹಪರಿಯನ್ತಾ ಖಿಪ್ಪಾದಯೋ ಅತಿಸಯಂ ವಿನಾ ಪಣ್ಡಕೇ ನಪುಂಸಕೇ ವತ್ತನ್ತಿ. ಖಿಪ್ಪಂ ಭವತಿ [‘‘ಖಿಪ್ಪ ಭವಭೀ’’ತಿ ಪದದ್ವಯಂ ಅಧಿಕಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ], ಅತಿಸಯೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ, ಅಸ್ಸ ಗುಣಸ್ಸಾತಿಸಯೋ, ಅಸ್ಸ ದಬ್ಬಸ್ಸಾತಿಸಯೋ ಇತಿ. ‘‘ಖಿಪ್ಪಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಸತತಂ ಜುಹೋತಿ, ಸತತಂ ರಮಣೀಯೋ’’ಇಚ್ಚತ್ರ ತು ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನತ್ತಾಯೇವ ಪಣ್ಡಕತ್ತಂ. ತೇಸು ಖಿಪ್ಪಾದೀಸು ಯೇ ದಬ್ಬಗಾ ದಬ್ಬಾಭಿಧಾಯಿನೋ, ತೇ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು. ‘‘ದಬ್ಬಧಮ್ಮೋ ಲಿಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸನನ್ತರಂ. ಯಥಾ ಖಿಪ್ಪಾ ಜರಾ, ಖಿಪ್ಪೋ ಮಚ್ಚು, ಖಿಪ್ಪಂ ಗಮನಂ. ಸನ್ತತಾ ತಣ್ಹಾ, ಸನ್ತತಂ ದುಕ್ಖಂ, ಸನ್ತತೋ ಆಕಾಸೋ. ಅತಿಮತ್ತಾ ಕ್ರಿಯಾ, ಅತಿಮತ್ತೋ ನರೋ, ಅತಿಮತ್ತಂ ಪದಂ ಇಚ್ಚಾದಿ.

೪೨-೪೩. ದ್ವಾದಸಕಂ ಮಾರೇ. ಹರನಯನಗ್ಗಿದಡ್ಢತ್ತಾ [ತಿನಯನಗ್ಗಿದಡ್ಢತ್ತಾ (ಕ.)] ನತ್ಥಿ ವಿಗ್ಗಹೋ ಸರೀರಮೇತಸ್ಸ ಅವಿಗ್ಗಹೋ. ಕಾಮಯತಿ ರತಿಚ್ಛಂ ಉಪ್ಪಾದಯತೀತಿ ಕಾಮೋ, ಕಾರಿತನ್ತಾ ಅಪಚ್ಚಯೋ. ಸಿಙ್ಗಾರರೂಪೇನ ಪಾಣೀನಂ ಮನಸಿ ಭವತೀತಿ ಮನೋಭೂ. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು ಮದಯತೀತಿ ಮದನೋ. ಲೋಕಾನಂ ಅನ್ತಂ ವಿನಾಸಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನ್ತಕೋ. ವಸೇ ವತ್ತೇತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ವಸವತ್ತೀ. ಪಾಪಂ ಇಚ್ಛತಿ ಕರೋತಿ, ತೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ವಾ ಪಾಪಿಮಾ. ಪರತೋ ಜಾಯತೀತಿ ಪಜಾ, ಅಚ್ಛನ್ದಿಕಾ, ತಾಸಂ ಪತಿ ಪಜಾಪತಿ. ಯೇ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಪಮತ್ತಾ, ತೇಸಮೇವ ಬನ್ಧು ಪಮತ್ತಬನ್ಧು. ಕಣ್ಹಧಮ್ಮಯುತ್ತತಾಯ ಕಣ್ಹೋ. ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಮಾರೇತೀತಿ ಮಾರೋ. ಅಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ನ ಮುಞ್ಚತೀತಿ ನಮುಚಿ. ಮೀನಕೇತನೋ, ಕನ್ದಪ್ಪೋ, ದಪ್ಪಕೋ, ಅನಙ್ಗೋ, ಪಞ್ಚಸರೋ, ಸಮ್ಬರಾರಿ, ಮನಸಿಜೋ, ಕುಸುಮೇಸು, ಅನಞ್ಞಜೋ, ಪುಪ್ಫಧನ್ವಾ, ರತಿಪತಿ, ಮಕರದ್ಧಜೋಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ವಿಣ್ಹುಸುತಸ್ಸ ಕಾಮಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.

ತಣ್ಹಾ ಅರತೀ ರಗಾ ಚೇತಿ ಏತಾ ತಿಸ್ಸೋ ತಸ್ಸ ಮಾರಸ್ಸ ಧೀತರೋ. ಯೋ ತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ತಸಿತಂ ಕರೋತೀತಿ ತಣ್ಹಾ, ಸಲೋಪೋ, ಣ್ಹಾ ಚ. ಪರೇಸಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಅರತಿಂ ಕರೋತೀತಿ ಅರತೀ. ರಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ರಗಾ. ತಸ್ಸ ಮಾರಸ್ಸ ಹತ್ಥೀ ಗಿರಿಮೇಖಲೋ ನಾಮ. ಸರೀರಮಹನ್ತಭಾವೇನ ಗಿರಿಸದಿಸತ್ತಾ ಗಿರಿ ವಿಯಾತಿ ಗಿರಿ. ಮಾರೇನ ಮಮಾಯನವಸೇನ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಹತ್ಥೀ ಮೇಖಲೋ ನಾಮ ಹೋತೂ’’ತಿ ಕತನಾಮತ್ತಾ ಮೇಖಲಾ ವಿಯಾತಿ ಮೇಖಲೋತಿ ಸಮುದಿತನಾಮದ್ವಯೇನ ಏಕಮೇವ ಹತ್ಥಿಂ ವದತಿ, ಯಥಾ ‘‘ವಜಿರಾಸನಿ, ಸೀತುಣ್ಹ’’ನ್ತಿ.

೪೪. ತಿಕಂ ಯಮೇ. ಪಜಾಸಂಯಮನತೋ ಯಮಾ, ಮಚ್ಚುಪ್ಪಭುತಯೋ ಅಸ್ಸ ಕಿಙ್ಕಾರಾ, ತೇಸು ರಾಜತೇತಿ ಯಮರಾಜಾ. ತೇಧಾತುಕೇಸುಪಿ ಆಣಾಪವತ್ತಕತ್ತಾ ಮಹನ್ತೋ ವಿಸಯೋ ಏತಸ್ಸ ವಿಸಯೀ, ಣೀ, ಸೋ ಏವ ವೇಸಾಯೀ. ಯತ್ಥ ಲಕ್ಖಣೇನ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ, ತತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ರ ‘‘ಯದಾದಿನಾ ವಾ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ವಾ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ, ದುಕ್ಖಜನಕತ್ತಾ ವಾ ವಿಸದಿಸಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವೇಸಾ, ನೇರಯಿಕಾ, ತೇಸಂ ಅಧಿಪತಿಭಾವೇನ ಅಯತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ವೇಸಾಯೀ, ಈ. ಯಮಾನಂ ರಾಜಾ ಯಮೋ. ಧಮ್ಮರಾಜೋ, ಕತನ್ತೋ, ಸಮವತ್ತೀ, ಕಾಲೋ, ದಣ್ಡಧರೋ, ಅನ್ತಕೋಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಯಮಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ಅಸ್ಸ ಯಮಸ್ಸ ಆವುಧಂ ನಯನಮೇವ. ತೇನ ಕಿರ ಕೋಧಚಿತ್ತೇನ ಓಲೋಕಿತಮತ್ತೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಸರೀರಾನಿ ಆತಪೇ ಖಿತ್ತಘತಪಿಣ್ಡಾನಿ ವಿಯ ವಿಲೀಯನ್ತೀತಿ.

ದ್ವಯಂ ಅಸುರಭೇದೇ. ಏತೇಸಞ್ಹಿ ಸತಿಪಿ ದೇವಭಾವೇ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿವಾಸಿತಭಾವಸಾಮಞ್ಞತೋ ಏತ್ಥ ವಚನಂ, ಮಾರಸ್ಸ ಪನ ಸತ್ತಾನಮನತ್ಥಕಾರಕತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ಯಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಚನಂ ತಕ್ಕರತ್ತಾ. ಯುದ್ಧಾದೀಸು ವೇಪಿತಂ ಕಮ್ಪಿತಂ ಚಿತ್ತಮೇತಸ್ಸ ವೇಪಚಿತ್ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೫೬]. ಪುಣ್ಣಂ ಲೋಮಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಪುಲೋಮೋ, ಪುಲಾಮಹತೀ ಉಮಾ ಕಿತ್ತಿ, ಕನ್ತಿ ವಾ ಯಸ್ಸಾತಿ ಪುಲೋಮೋ. ‘‘ಉಮಾತಸೀಹೇಮವತಿ-ಹಲಿದ್ದಾಕಿತ್ತಿಕನ್ತಿಸೂ’’ತಿ ಹಿ ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಪನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭರಿಯಾಯ ಸುಜಾತಾಯ ಪಿತಾ. ದ್ವಯಂ ಕಿನ್ನರೇ. ಅಸ್ಸಮುಖನರಸರೀರತಾಯ ಕುಚ್ಛಿತೋ ಪುರಿಸೋ, ಕಿಞ್ಚಿ ವಾ ಪುರಿಸೋ, ಪುರಿಸಸದಿಸೋತಿ ವಾ ಕಿಮ್ಪುರಿಸೋ. ಏವಂ ಕಿನ್ನರೋ. ತುರಙ್ಗವದನ, ಅಸ್ಸಮುಖಾದೀನಿಪಿ ಕಿನ್ನರಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.

೪೫-೪೬. ಅದ್ಧಪಜ್ಜೇನ ಆಕಾಸಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವತ್ಥೂನಂ ಅನ್ತರಂ ನಾನತ್ತಂ ಇಕ್ಖತೇ ಲೋಕೋ ಏತ್ಥ, ಅನೇನಾತಿ ವಾ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಂ, ರಸ್ಸ ಲೋ. ಇಕ್ಖನಂ ವಾ ದಸ್ಸನಂ ಇಕ್ಖಾ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಂ ಕಾರಣಂ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಂ. ಖನತಿ ಬ್ಯವಧಾನನ್ತಿ ಖಂ, ಕ್ವಿ. ಸಬ್ಬಗಹಗಾಮಣಿನೋ ಆದಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪಥೋ ಮಗ್ಗೋ ಆದಿಚ್ಚಪಥೋ. ನ ಭವತೀತಿ ಅಬ್ಭಂ. ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯನೇನ ದೇವಾತಿ ಗಗನಂ, ಯು, ಮಸ್ಸ ಗೋ. ಅಮ್ಬತೇ ಸದ್ದಾಯತೇ ಅತ್ರಾತಿ ಅಮ್ಬರಂ, ರೋ. ಹಯ ಗತಿಮ್ಹಿ, ವಿಸೇಸೇನ ಹಯತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಸಬ್ಬತ್ರಾತಿ ವೇಹಾಸೋ, ಯಸ್ಸ ಸೋ, ವಿಗತೋ ವಾ ಹಾಸೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾಲಾಭತೋತಿ ವೇಹಾಸೋ. ಅನಿಲಸ್ಸ ವಾತಸ್ಸ ಪಥೋ ಅನಿಲಪಥೋ. ಭುಸಂ ಕಾಸನ್ತೇ ದಿಪ್ಪನ್ತೇ ಪದತ್ಥಾ ಏತೇನಾತಿ ಆಕಾಸೋ, ನ ಕಸ್ಸತಿ ನ ವಿಲೇಖೀಯತೀತಿ ವಾ ಆಕಾಸೋ. ನ ಭವತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ವತ್ಥೂತಿ ನಭಂ, ನತ್ಥಿ ಭೂಮಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ನಭಂ, ನ ಭಾಯನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿನೋ ಅನೇನ, ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ನಭಂ. ವಿನೋ ಪಕ್ಖಿನೋ ಹಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವೇಹಾಯಸಂ, ಅಸೋ. ತಾರಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ನಕ್ಖತ್ತಾದಯೋ, ತೇಸಂ ಪಥೋ ತಾರಾಪಥೋ. ಸುರಾನಂ ದೇವಾನಂ ಪಥೋ ಸುರಪಥೋ. ನ ಹಞ್ಞತೇತಿ ಅಘಂ, ಹನಸ್ಸ ಘೋ. ಅನನ್ತಂ, ವಿಸಣುಪದಂಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಆಕಾಸಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.

೪೭-೪೮. ಮೇಘಾದ್ಯೇಕಾದಸಕಂ ಮೇಘೇ. ಮೇಹತಿ ಘರತಿ ಸೇಚತೀತಿ ಮೇಘೋ. ವಾರಿಂ ವಹತೀತಿ ವಲಾಹಕೋ, ವಾರಿಸದ್ದಸ್ಸ ವೋ, ವಸ್ಸ ಲೋ [ಪಾಣಿನಿ ೬.೩.೧೦೯; ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪಞ್ಚಿಕಾ ೧.೪೭; ನೀತಿ-ಸುತ್ತ ೧೩೪೦, ೧೩೪೩]. ದಿಬ್ಬನ್ತಿ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಲೋಕಾ ಅನೇನಾತಿ ದೇವೋ. ಪಜಾನಂ ಲೋಕಾನಂ ಅನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಭವತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪಜ್ಜುನ್ನೋ, ಅಕಾರಸ್ಸುಕಾರೋ. ಅಮ್ಬುಂ ಉದಕಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಅಮ್ಬುಧರೋ. ಲೋಕಾನಂ ಸನ್ತಾಪಂ ಹನ್ತೀತಿ ಘನೋ, ಹಸ್ಸ ಘೋ. ಜಲಧಾರಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಾರಾಧರೋ. ಜೀವನಂ ಜಲಂ ಮೂತಂ ಬನ್ಧಮನೇನೇತಿ ಜೀಮೂತೋ, ವನಸದ್ದಲೋಪೋ, ಲೋಕಾನಂ ವಾ ಜೀವಿತಂ ಮುನಾತಿ ಬನ್ಧತೀತಿ ಜೀಮೂತೋ, ವಿತಲೋಪೋ, ಜೀವಿತಸ್ಸ ಜೀ ಆದೇಸೋ ವಾ [ಪಾಣಿನಿ ೬.೩.೧೦೯; ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪಞ್ಚಿಕಾ ೧.೪೭; ನೀತಿ-ಸುತ್ತ ೧೩೪೦, ೧೩೪೩]. ಏವಂ ಅಞ್ಞತ್ರ. ವಾರಿಂ ವಹತೀತಿ ವಾರಿವಾಹೋ. ಅಮ್ಬುಂ ದದಾತೀತಿ ಅಮ್ಬುದೋ. ಆಪಂ ಭರತೀತಿ ಅಬ್ಭಂ, ಕ್ವಿ, ಪಸ್ಸ ಬೋ.

ತಿಕಂ ವುಟ್ಠಿಯಂ. ವಸ್ಸತಿ ಸಿಞ್ಚತೀತಿ ವಸ್ಸಂ, ವಸ್ಸ ಸೇಚನೇ. ಏವಂ ವಸ್ಸನವುಟ್ಠಿಯೋ.

ಪಞ್ಚಕಂ ವಿಜ್ಜುಯಂ. ಸತತಂ ಈರತಿ ಕಮ್ಪತೀತಿ ಸತೇರೋ, ತಲೋಪೋ, ಸೋ ಏವ ಸತೇರಿತಾ. ಖಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅಕ್ಖಣಾ. ಕುಟಿಲಂ ಅಚಿರಟ್ಠಾಯಿತತ್ತಾ ವಿರೂಪಂ ಹುತ್ವಾ ಜವತೀತಿ ವಿಜ್ಜು. ವಿಜ್ಜೋತತೀತಿ ವಿಜ್ಜುತಾ. ಅಚಿರಂ ಪಭಾ ಯಸ್ಸ ಅಚಿರಪ್ಪಭಾ.

೪೯. ಚತುಕ್ಕಂ ಮೇಘನಾದೇ. ಮೇಘಾನಂ ನಾದೋ ಮೇಘನಾದೋ. ಧನೀಯತೇ ಧನಿತಂ[ಥನಿತಂ (ಸೀ.)], ಧನ ಸದ್ದೇ. ಗಜ್ಜನಂ ಗಜ್ಜಿತಂ, ಗಜ್ಜ ಸದ್ದೇ. ರಸೀಯತೇ ರಸಿತಂ. ಆದಿನಾ ಹರಾದಾದಿ [ಸಬ್ಬತ್ರ ನಪುಂಸಕೇಭಾವೇ ತೋ, ಆದಿನಾ ಸ್ವನಿತಧನಿತಾದಯೋ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ), ಆದಿನಾ ಧನಿತಹರಾದರಾಸಾದಯೋ (ಬ್ಯಾಖ್ಯಾಸುಧಾಟೀಕಾ)]. ದ್ವಯಂ ಸಕ್ಕಧನುಮ್ಹಿ. ಇನ್ದಸ್ಸ ಆವುಧಂ ಧನು ಚ ಇನ್ದಾವುಧಂ, ಇನ್ದಧನು ಚ. ವಾತೇನ ಖಿತ್ತಮಮ್ಬು ವಾತಕ್ಖಿತ್ತಮ್ಬು, ಬಿನ್ದು. ಸೀತಂ ಕರೋತೀತಿ ಸೀಕರೋ, ಸಿಞ್ಚತೀತಿ ವಾ ಸೀಕರೋ, ಚಸ್ಸ ಕೋ, ಅರೋ ಚ, ವಾತವಸೇನ ವಾ ತತೋ ತತೋ ಸರತೀತಿ ಸೀಕರೋ, ಅಸ್ಸ ಈ, ಮಜ್ಝೇ ಕಾಗಮೋ ಚ.

೫೦. ತಿಕಂ ಜಲಧಾರಾಯಂ. ವೇಗತೋ ಜಲಧಾರಾನಂ ಸಂ ಭುಸಂ ಪತನಂ ಆಸಾರೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸರತೀತಿ ಆಸಾರೋ. ವೇಗಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಾರಾ. ಅಧೋ ಪತತೀತಿ ಸಮ್ಪಾತೋ, ಸಂಸದ್ದೋ ಅಧೋಭಾಗೇ [ವೇಗತೋ ಜಲಧಾರಾನಂ ಸಮ್ಭೂಯ ಪತನಂ ಧಾರಾಸಮ್ಪಾತೋ, ಸರ ಗತಿಯಂ ಘಉ ಇತಿ ಆಸಾರೋ (ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)]. ದ್ವಯಂ ವಸ್ಸೋಪಲೇ. ಕರೇನ ಹತ್ಥೇನ ಗಯ್ಹುಪಗತ್ತಾ ಕರಕಾ, ಜಲಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಕರೋತೀತಿ ವಾ ಕರಕಾ, ‘‘ವಸ್ಸೋಪಲೇ ತು ಕರಕಾ, ಕರಕೋಪಿ ಚ ದಿಸ್ಸತೇ’’ತಿ ರುದ್ದೋ, ಕರಸದ್ದೋತ್ರ. ‘‘ಕರೋ ವಸ್ಸೋಪಲೇ ಪಾಣಿ-ಸೋಣ್ಡಾಪಚ್ಚಾಯರಂಸಿಸೂ’’ತಿ ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ ವುತ್ತಂ. ಘನತೋ, ಘನಕಾಲೇ ವಾ ಸಞ್ಜಾತಂ ಉಪಲಂ ಸಿಲಾ ಘನೋಪಲಂ. ದುಟ್ಠು ದಿನಂ ದುದ್ದಿನಂ, ಅಯಂ ದುದ್ದಿನಸದ್ದೋ ಮೇಘಚ್ಛನ್ನಾಹೇ ವತ್ತತಿ, ಅಸೋಭನತ್ಥೋಪ್ಯತ್ಥಿ ದುದ್ದಿನಸದ್ದೋ, ಅಗುಣವಚನತಾಯಂ ವಾಚ್ಚಲಿಙ್ಗೋ.

೫೧-೫೨. ಛಕ್ಕಂ ತಿರೋಧಾನೇ. ಧರ ಆವರಣೇ, ಅಪಾದಿಪುಬ್ಬೋ. ಅಪಿಧರತಿ ಆವುಣೋತೀತಿ ಪಿಧಾನಂ, ಅಲೋಪೋ. ಅಪಧರತೀತಿ ಅಪಧಾರಣಂ. ತಿರೋ ಧರತಿ ಪಿದಹತೀತಿ ತಿರೋಧಾನಂ. ಅನ್ತರಂ ಧರತೀತಿ ಅನ್ತರಧಾನಂ, ನಿಗ್ಗಹೀತಲೋಪೋ. ಅಪಿಧರತೀತಿ ಅಪಿಧಾನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಪಾದಿಉಪಸಗ್ಗಾ ಧಾತುನೋ ಆವರಣತ್ಥಜೋತಕಾ. ಛಾದಯತೀತಿ ಛಾದನಂ. ಬ್ಯವಧಾ, ಅನ್ತರಧಿಇಚ್ಚಾದಯೋಪಿ ತಿರೋಧಾನೇ.

ಸಾದ್ಧಪಜ್ಜೇನ ಚನ್ದಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ಇನ್ದತಿ ನಕ್ಖತ್ತಾನಂ ಪರಮಿಸ್ಸರಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಇನ್ದು. ಚನ್ದತಿ ಹಿಲಾದಯತಿ ಸುಖಯತಿ ಪಜನ್ತಿ ಚನ್ದೋ. ನಕ್ಖತ್ತಾನಂ ರಾಜಾ ನಕ್ಖತ್ತರಾಜಾ. ಉಮಾ ಕನ್ತಿ, ತಾಯ ಸಹ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಸೋಮೋ, ಸುಖಂ ಅಭಿಸ್ಸವತೀತಿ ವಾ ಸೋಮೋ, ಮಪಚ್ಚಯೋ. ನಿಸಂ ರತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ, ತತ್ಥ ವಾ ಕರೋ ರಂಸಿ ಏತಸ್ಸ ನಿಸಾಕರೋ. ಅನ್ಧಕಾರಂ ಉಸೇನ್ತಿ ದಹನ್ತಿ ವಿನಾಸೇನ್ತೀತಿ ಓಸಾ, ರಂಸಯೋ, ತೇ ಏತ್ಥ ಧಿಯನ್ತಿ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಓಸಧಿ, ತಾರಾವಿಸೇಸೋ, ತಸ್ಸ ಈಸೋ ಪತಿ ಓಸಧೀಸೋ. ಹಿಮೋ ಸೀತಲೋ ರಂಸಿ ಯಸ್ಸ ಹಿಮರಂಸಿ. ಸಸೋ ಅಙ್ಕೋ ಲಕ್ಖಣಂ ಯಸ್ಸ ಸಸಙ್ಕೋ. ಚನ್ದಂ ಕಪ್ಪೂರಂ ಮಾತಿ ಸದಿಸಂ ನಯತೀತಿ ಚನ್ದಿಮಾ. ಇಕಾರಾದೇಸೋ. ಸಸಲಕ್ಖಣಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಸಸೀ. ಸಸತಿ ವಾ ಹಿಂಸತಿ ಉಣ್ಹಗುಣನ್ತಿ ಸಸೀ, ಈಪಚ್ಚಯೋ ತದುಪಲಕ್ಖಿತೇ ತದುಪಚಾರಂ. ಸೀತಾ ರಂಸಯೋ ಯಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಸೀತರಂಸಿ. ನಿಸಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ನಾಥೋ ತದಾಲಙ್ಕಾರಭಾವತೋತಿ ನಿಸಾನಾಥೋ. ಉಳೂನಂ ತಾರಾನಂ ರಾಜಾ ಉಳುರಾಜಾ. ಮಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಕಪ್ಪೂರೇನ ಸದಿಸಂ ಕರೋತೀತಿ ಮಾ, ಮಾಸದ್ದೋಯಂ ಪುಮೇ, ತಂಸಹಚರಣತೋ ಉಳುರಾಜಾದಯೋಪಿ. ಹಿಮಂಸು, ಕುಮುದಬನ್ಧು, ವಿಧು, ಸುಧಂಸು, ಸುಬ್ಭಂಸು, ನಿಸಾಪತಿ, ಮಿಗಙ್ಕೋ, ಕಲಾನಿಧಿ, ದ್ವಿಜರಾಜೋ, ಸಸಧರೋ, ನಕ್ಖತ್ತೇಸೋಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಚನ್ದಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.