೧. ಭೂಮಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೧೮೦. ಇಧ ಭೂಕಣ್ಡೇ ಸಾಙ್ಗೋಪಾಙ್ಗೇಹಿ ಭೂಮ್ಯಾದೀಹಿ ದಸಹಿ, ಪಾತಾಲೇನ ಚಾತಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಕಮತೋ ವಗ್ಗಾ ಭೂಮಿವಗ್ಗಾದಿನಾಮಕಾ ವಗ್ಗಾ ವುಚ್ಚನ್ತೇ. ಸಪ್ಪಧಾನೋಪಕಾರಕಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಖಾರಾದೀನಿ, ಅಙ್ಗಾನಂ ಉಪಕಾರಕಾನಿ ಚ ಉಪಙ್ಗಾನಿ ಅದ್ಧಾದೀನಿ.

೧೮೧. ಸಾದ್ಧಪಜ್ಜೇನ ಭೂಮಿಯಾ ನಾಮಾನಿ. ವಸೂನಿ ರತನಾನಿ ಧಾರಯತೀತಿ ವಸುನ್ಧರಾ. ಖಮು ಸಹನೇ, ಖಸ್ಸ ಛೋ, ಛಮಾ, ಅಥ ವಾ ಛಿ ಛೇದನೇ, ಸತ್ತಾನಮಧೋಪತನಂ ಛಿನ್ದತೀತಿ ಛಮಾ, ಮೋ, ಇತ್ಥಿಯಮಾ ಚ. ಭವನ್ತ್ಯಸ್ಸಂ ಭೂತಾನೀತಿ ಭೂಮಿ. ಭೂ ಸತ್ತಾಯಂ, ಮಿ. ಪುಥಇತಿ ಪಾಟಿಪದಿಕೇ ಠಿತೇ ನದಾದಿ, ಈ, ಪುಥಸ್ಸ ಪುಥುಆದೇಸೇ, ವುದ್ಧಿಮ್ಹಿ ಚ ಕತೇ ಪುಥವೀ. ಉಸ್ಸುವಾದೇಸೇ ಪುಥುವೀ. ಪಥಾದೇಸೇ ತು ಪಥವೀ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಅವಾಗಮೋ, ಅಥ ವಾ ಥವ ಗತಿಯಂ, ಪಥವತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಥವೀ, ನದಾದಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪತ್ಥರತೀತಿ ವಾ ಪಥವೀ, ಥರ ಸನ್ಥರಣೇ ಪಪುಬ್ಬೋ, ರಸ್ಸ ವೋ, ನದಾದಿ, ಪುಥವೀ, ಅಸ್ಸು.

‘‘ಮಧುನೋ ಕೇಟಭಸ್ಸಾಪಿ, ಮೇದಮಂಸಪರಿಪ್ಲುತಾ;

ತೇನಾಯಂ ಮೇದಿನೀ ದೇವೀ, ವುಚ್ಚತೇ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಭೀ’’ತಿ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೧.೩]. –

ವಚನತೋ ಮೇದಯೋಗಾ ಮೇದಿನೀ, ಈ, ಇನೀ ಚ. ಮಿದ ಸ್ನೇಹನೇ ವಾ, ಯು, ನದಾದಿ, ಇಸ್ಸೇತ್ತಞ್ಚ. ಮಹ ಪೂಜಾಯಂ, ನದಾದಿ. ವಿತ್ಥಿಣ್ಣತ್ತಾ ಉಬ್ಬೀ, ನದಾದಿ, ಅವತಿ ಭೂತಾನೀತಿ ವಾ ಉಬ್ಬೀ, ಅಸ್ಸು. ವಸೂನಿ ಸನ್ತ್ಯಸ್ಸಂ ವಸುಮತೀ. ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಯಸ್ಸಂ ಲೋಕಾ, ಸಾ ಗೋ, ಪುಮಿತ್ಥಿಯಂ. ಕಾ ಸದ್ದೇ, ಕಾಯತಿ ಏತ್ಥ, ಕಾಯತಿ ಮಾರವಿಜಯಕಾಲೇತಿ ವಾ ಕು, ಉ. ವಸೂನಿ ಧಾರಯತೀತಿ ವಸುಧಾ. ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ಧರಯತೀತಿ ಧರಣೀ, ಯು, ನದಾದಿ. ಧರತೀತಿ ಧರಾ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಆ. ಗಮು ಗಮನೇ, ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಸ್ಸಂ ಜಗತೀ, ಅನ್ತಪಚ್ಚಯೋ, ಗಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ, ಜತ್ತಞ್ಚ, ನಲೋಪೋ, ನದಾದಿ. ಭೂ ಸತ್ತಾಯಂ, ರಿ, ನದಾದಿ, ಕ್ವಿಮ್ಹಿ ಭೂ. ಭೂತೇ ಸತ್ತೇ ಧರತೀತಿ ಭೂತರೋ. ಅವ ರಕ್ಖಣೇ, ಯು, ನದಾದಿ, ಅವನೀ.

೧೮೨. ಖಾರಾ ಲವಣರಸಾ ಮತ್ತಿಕಾ ಊಸೋತ್ಯುಚ್ಚತೇ. ಖಾದತೀತಿ ಖಾರಾ, ದಸ್ಸ ರೋ. ಪದೇಸಕತ್ತಾ ಮತ್ತೇನ ಪಮಾಣೇನ ಯುತ್ತಾ ಮತ್ತಿಕಾ. ಊಸ ರುಜಾಯಂ, ಊಸೋ. ಊಸಯೋಗಾ ಊಸವಾ, ವನ್ತು. ರಪಚ್ಚಯೇ ಊಸರೋ. ದ್ವೇಪಿ ತೀಸು ವತ್ತನ್ತೇ.

ಥಲ ಠಾನೇ, ಅಧಿಕರಣೇ ಅ. ಕಿತ್ತಿಮಂ ಥಲಂ, ಅಕಿತ್ತಿಮಾ ಥಲೀ, ನದಾದಿ. ಥದ್ಧಲೂಖಮ್ಹಿ ಭೂಭಾಗೇ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೇ ಜಙ್ಗಲಸದ್ದೋ ವತ್ತತಿ. ತತ್ಥ ನಿಜ್ಜಲತ್ತಾ ಕಕ್ಖಳತ್ತಾ ಥದ್ಧೋ. ತಿಕ್ಖಸಕ್ಖರಾದಿವಿದಾರಗವಾದಿಖುರಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದವಚ್ಚಾದಿಸಹಿತತ್ತಾ ಲೂಖೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಗಲ ಚವನಾಧೋಪತನಾದನೇಸು. ಜಲಂ ಗಲತಿ ಏತ್ಥ, ಜಲೇನ ವಾ ಗಲನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಜಙ್ಗಲೋ, ನಿಜ್ಜಲೋ ದೇಸೋ, ‘‘ಜಙ್ಗಲೋ ನಿಜ್ಜಲೇ ದೇಸೇ, ತಿಲಿಙ್ಗೋ ಪಿಸಿತೇ ಥಿಯ’’ನ್ತಿ [ತಿಕಣ್ಡಸೇಸ ೩.೩.೩೯೩] ಹಿ ತಿಕಣ್ಡಸೇಸೋ, ಲಸ್ಸ ಲೋಪೋ, ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ ಚ.

೧೮೩. ವೇದೇನ ಪಞ್ಞಾಯ ಈಹನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವೇದೇಹೋ. ಸೋ ಏವ ವಿದೇಹೋ, ಇಮಂ ದೀಪಮುಪಾದಾಯ ಸಿನೇರುನೋ ಪುಬ್ಬದಿಸಾಭಾಗತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೋ ಚ ಸೋ ವಿದೇಹೋ ಚೇತಿ ಪುಬ್ಬವಿದೇಹೋ. ಏವಮಪರುತ್ತರೇಸು. ಗವೇನ ಯನ್ತ್ಯೇತ್ಥಾತಿ ಗೋಯಾನೋ. ಅಪರೋ ಚ ಸೋ ಗೋಯಾನೋ ಚೇತಿ ಅಪರಗೋಯಾನೋ. ಜಮ್ಬುಯಾ ಲಕ್ಖಿತೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠಾಯಿತಾದಿಪ್ಪಭಾವೇನ ವಾ ತಪ್ಪಧಾನೋದೀಪೋತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ. ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸೀಲಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಕಂ ಸುಖಂ ಉರು ಮಹನ್ತಮೇತ್ಥಾತಿ ಕುರು, ಕುಂ ಪಾಪಂ ರುನ್ಧನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಕುರು, ಕ್ವಿ. ದೀಪ ದಿತ್ತಿಪ್ಪಕಾಸನೇಸು, ಜಲಮಜ್ಝೇ ದಿಪ್ಪನ್ತೀತಿ ದೀಪಾ, ದಿಪ್ಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸದ್ಧಮ್ಮಾತಿ ವಾ ದೀಪಾ, ಪಮಾಣತೋ ಮಹನ್ತಾ ದೀಪಾ ಮಹಾದೀಪಾ.

೧೮೪. ಕುರುಆದಯೋ ಏಕವೀಸತಿ ಜನಪದನ್ತರಾ ಜನಪದವಿಸೇಸಾ, ಆದಿನಾ ಸುರಮಹಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾ ತಲಕುಟಾ ಅಸ್ಮಾಕಾದಯೋ ಚ ಪುಮ್ಬಹುತ್ತೇ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ ಬಹುತ್ತೇ ಚ ಸಿಯುಂ. ಕುರು ನಾಮ ಜಾನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರೂಳ್ಹೀಸದ್ದೇನ ‘‘ಕುರೂ’’ತಿ ಬಹುವಚನೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ರ. ಕುಂ ಪಾಪಂ ರುನ್ಧತೀತಿ ಕುರು, ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಕುರೂ, ಪಚ್ಚಯಲೋಪತೋ ನ ವುದ್ಧಿ, ಸಬ್ಬತ್ರೇವಂ [ಪಾಣಿನಿ ೧.೨.೫೨ ೪.೨.೮೧ ಸುತ್ತೇಸು ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ]. ಅರಿವಿಜಯಲೋಕಮರಿಯಾದಾತಿಕ್ಕಮಾದೀಸು ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ. ಕೋಸಂ ಲನ್ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಕುಸಲಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಾ ಕೋಸಲಾ. ಮಗೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಧಾವನ್ತೀತಿ ಮಗಧಾ, ಕ್ವಿ, ಮಂಸೇಸು ಗಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ ವಾ ಮಗಧಾ. ಗಿಧ ಅಭಿಕಙ್ಖಾಯಂ. ಸೇವನ್ತಿ ಯೇನಾತಿ ಸಿವಿ, ಸಿ ಸೇವಾಯಂ, ವಿ. ಸಿವಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ವಾ ಸಿವೀ, ಅಞ್ಞತ್ಥೇ ಇ. ಕಲ ಸದ್ದೇ, ಇಙ್ಗಪಚ್ಚಯೋ, ಕಲಿಙ್ಗಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಕಲಿಙ್ಗಾ, ಉತ್ತರಾಪಥೋ [‘‘ಜಗನ್ನಾಥಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕಣ್ಹಾತೀರನ್ತರಂ ಸಿವೇ ಕಲಿಙ್ಗದೇಸೋ ಸಂವುತ್ತೋ’’ ಇತ್ಯುತ್ತದೇಸೇ (ಥೋಮನಿಧಿ)], ಕಲಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ವಾ ಕಲಿಙ್ಗಾ, ಕ್ವಿ, ಕಲಂ ಮಧುರಸದ್ದಂ ಗಾಯನ್ತೀತಿವಾ ಕಲಿಙ್ಗಾ, ಅಸ್ಸಿತ್ತಂ, ಕೇನ ಸುಖೇನ ಲಿಙ್ಗನ್ತೀತಿ ವಾ ಕಲಿಙ್ಗಾ, ಲಿಙ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ ದಣ್ಡಕೋ ಧಾತು. ಅತ್ತನಾ ಖಾದಿತಂ ಲಞ್ಜಂ ಪರಾಜಿತೇಹಿ ಯಾಚಿತೇಪಿ ಪುನ ನ ವಮನ್ತೀತಿ ಅವನ್ತೀ. ಪಞ್ಚಾಲಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಪಞ್ಚಾಲಾ. ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾತಿ ವಜ್ಜೀ, ‘‘ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ ಇಮೇ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ಪವತ್ತವಚನಮುಪಾದಾಯ ವಜ್ಜೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ರಾಜಾನೋ. ವಜ್ಜೀರಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ರಾಜಾನೋ ವಜ್ಜೀ. ರಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಪನ ತಂಸಮಞ್ಞಾ ತಂನಿವಾಸಿರಾಜಕುಮಾರವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಗಂ ಪಥವಿಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಗನ್ಧಾರಾ, ಕಿತ್ತಿಗನ್ಧೇನ ಅರನ್ತೀತಿ ವಾ ಗನ್ಧಾರಾ. ಚಿತ ಉಸ್ಸಾಹನೇ, ಚೇತನ್ತಿ ಉಸ್ಸಹನ್ತಿ ಯುದ್ಧಕಮ್ಮಾದೀಸೂತಿ ಚೇತಯೋ.

೧೮೫. ವಙ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ ದಣ್ಡಕೋ ಧಾತು. ವಿಸಿಟ್ಠಾನಿ ದೇಹಾನಿ ಯೇಸಂ ವಿದೇಹಾ, ಪುಬ್ಬವಿದೇಹದೀಪತೋ ಆಗತತ್ತಾ ವಾ ವಿದೇಹಾ. ಓಜ ದಿತ್ತಿಯಂ, ಕಮ್ಬುನಾ ಸಮ್ಬುಕೇನ ಓಜನ್ತಿ ತಸ್ಸಂ ವೋಹಾರಕರಣತೋತಿ ಕಮ್ಬೋಜಾ, ಕಮ್ಬುಕಜೋ ಓಜೋ ಬಲಮೇತೇಸನ್ತಿ ವಾ ಕಮ್ಬೋಜಾ. ಮದ ಮದ್ದನೇ, ಮದ್ದನ್ತೀತಿ ವಾ ಮದ್ದಾ, ಮಂ ಸಿವಂ ದದನ್ತೀತಿ ವಾ ಮದ್ದಾ, ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾದೀಹಿ ಮೋದನ್ತೀತಿ ವಾ ಮದ್ದಾ, ಮದ ಹಾಸೇ. ಭಞ್ಜ ಅವಮದ್ದನೇ, ಭಗ್ಗಾ. ಅಙ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ ದಣ್ಡಕೋ ಧಾತು. ಸೀಹಂ ಲನ್ತೀತಿ ಸೀಹಳಾ. ಕಾಸ ದಿತ್ತಿಯಂ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಾಸನ್ತೀತಿ ಕಸ್ಮೀರಾ, ಮೀರೋ. ಕಾಸ ದಿತ್ತಿಯಂ, ಇ, ಕಾಸೀ. ಪಡಿ ಗತಿಯಂ, ಪಣ್ಡು, ಉ. ಅಥ ವಾ ಕುಂ ಪಾಪಂ ರುನ್ಧತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಕುರು, ಇತಿ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ಬಹುತ್ತಾ ಬಹುವಚನೇನ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

೧೮೬. ದ್ವಯಂ ಭುವನೇ. ಲುಜ ಅದಸ್ಸನೇ, ಲುಜ್ಜತೀತಿ ಲೋಕೋ, ಗಸ್ಸ ಕೋ, ಜಸ್ಸ ವೋ. ಭವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಭುವನಂ, ಯು. ಜಗತಿ, ವಿಟ್ಠಪಾದೀನಿಪಿ ಭುವನಪರಿಯಾಯಾನಿ. ದ್ವಯಂ ದೇಸಸಾಮಞ್ಞೇ. ದಿಸ ಅತಿಸಜ್ಜನೇ, ಅತಿಸಜ್ಜನಂ ಪಬೋಧನಂ, ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ’’ತಿ ದಿಸತಿ ಅಪದಿಸತೀತಿ ದೇಸೋ. ಸಿ ಸೇವಾಯಂ, ಸಞ್ಞಾಯಂ ಅ, ವಿಸಯೋ.

ಸಿಟ್ಠಾಚಾರರಹಿತೋ ಮಿಲಕ್ಖದೇಸೋ ಕಾಮರೂಪಾದಿ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ನಾಮ. ಮಿಲಕ್ಖ ಅಬ್ಯತ್ತಿಯಂ ವಾಚಾಯಂ, ಮಿಲಕ್ಖನ್ತಿ ಅಬ್ಯತ್ತವಾಚಂ ಭಾಸನ್ತೀತಿ ಮಿಲಕ್ಖಾ. ಸಿಟ್ಠಾಚಾರಮಗ್ಗದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನೋ ಅಭಾವಾ ರಾಗಾದಿಮಲಂ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಯೇಸನ್ತಿ ವಾ ಮಿಲಕ್ಖಾ, ಅಸ್ಸಿತ್ತಂ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ಮಿಲಕ್ಖದೇಸೋ. ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾಭಾಗೇ ಜಾತೋ ಪಚ್ಚನ್ತೋ.

ಬ್ಯವತ್ಥಾ ಚತುವಣ್ಣಾನಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ನ ವಿಜ್ಜತೇ;

ಮಿಲಕ್ಖದೇಸೋ ಸೋ ವುತ್ತೋ, ಮಜ್ಝಭೂಮಿ ತತೋ ಪರಂ [ಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ ೧೧.೭].

ಅರಿಯಾಚಾರಭೂಮಿತ್ತಾ ಮಜ್ಝೋ ಚ ಸೋ ದೇಸೋ ಚೇತಿ ಮಜ್ಝದೇಸೋ, ನವಯೋಜನಸತಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೋ.

೧೮೭. ಸಲಿಲಪ್ಪಾಯೋ ಬಹೂದಕೋ ದೇಸೋ ಅನೂಪೋ ನಾಮ, ಅನುಗತಾ ಆಪಾ ಅತ್ರಾತಿ ಅನೂಪೋ, ಆಪಸ್ಸ ಆದಿನೋ ಉತ್ತಂ, ಪರಲೋಪೋ ವಾ. ಕಚ ಬನ್ಧನೇ, ಛೋ, ಕಚ್ಛಂ. ಅನೂಪದೇಸೋ ಚ. ಅಭಿನವೋಗ್ಗಮನೇನ ತಿಣೇನ ಲಕ್ಖಿತೇ ಹರಿತೇ ದೇಸೇ ಸದ್ದಲೋ, ದಲ ದಿತ್ತಿಯಂ, ಭಾವೇ ಅ. ವಿಜ್ಜತಿ ದಲೋ ಯತ್ಥ ಸದ್ದಲೋ.

೧೮೮. ನದಿಯಾ ಆಭತೇನ ಅಮ್ಬುನಾ ಉದಕೇನ ಜೀವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನದ್ಯಮ್ಬುಜೀವನೋ ದೇಸೋ ನದೀ ಮಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ನದೀಮಾತಿಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಬಹುಬ್ಬೀಹಿಮ್ಹಿ ಕೋ. ವುಟ್ಠಿಯಾ ವಸ್ಸೇನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ ಸಸ್ಸಮೇತ್ಥಾತಿ ವುಟ್ಠಿನಿಪ್ಫಜ್ಜಸಸ್ಸಕೋ ದೇಸೋ ದೇವೋ ಮಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ದೇವಮಾತಿಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಬಹುಬ್ಬೀಹಿಮ್ಹಿಯೇವ ಕೋ, ದೇವಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ವುಟ್ಠಿಮಾಹ.

೧೮೯. ಅನೂಪಾದಯೋ ದೇವಮಾತಿಕಾನ್ತಾ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು. ಚನ್ದಸೂರಾದೋ ಚನ್ದಸೂರಿಯಸಿನೇರುಪಬ್ಬತಾದಿಮ್ಹಿ ಸಸ್ಸತಿಸದ್ದೋ ಈರಿತೋ ಕಥಿತೋ. ಸಬ್ಬದಾ ಸರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸಸ್ಸತಿಯೋ, ಸರ ಗತಿಯಂ, ಸರಸದ್ದಸ್ಸ ಸೋ,ತಿ.

ರಠ ಗತಿಯಂ, ರಠನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಗರಾದಯೋತಿ ರಟ್ಠಂ, ತೋ. ನಾಗರೇಹಿ ವಿಜಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಜಿತಂ. ಆಳಿಯಂ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಯೋ ಸೇತು, ಸೋ ಪುರಿಸೇ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತತಿ. ಸಿ ಬನ್ಧನೇ, ತು. ಅಲ ಭೂಸನೇ, ಇ, ಆಳಿ, ತಸ್ಸಂ ಆಳಿಯಂ.

ನಗರಪಬ್ಬತಾದಿನೋ ಉಪಾನ್ತಭೂ ಸಮೀಪಭೂಮಿ ಪರಿಸರೋ ಪರಿತೋ ಸರನ್ತ್ಯತ್ರಾತಿ, ಣೋ.

ತಿಕಂ ವಜೇ. ಗಾವೋ ತಿಟ್ಠನ್ತ್ಯತ್ರಾತಿ ಗೋಟ್ಠಂ. ಕುಲ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ, ಗಾವೋ ಕುಲನ್ತ್ಯೇತ್ಥಾತಿ ಗೋಕುಲಂ, ಗುನ್ನಂ ಕುಲಂ ಘರನ್ತಿ ವಾ ಗೋಕುಲಂ. ವಜ ಗತಿಯಂ, ವಜನ್ತಿ ಯಂ ಗಾವೋ ನಿವಾಸನತ್ಥಾಯಾತಿ ವಜೋ. ಗೋಟ್ಠಾನಕಂ, ಗೋಟ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ವಜಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ.

೧೯೦. ಸಿಲೋಕೇನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ಪಥಿಕೇಹಿ ಮಜ್ಜತೇ ನಿತ್ತಿಣಂ ಕರೀಯತೇತಿ ಮಗ್ಗೋ, ಮಜ್ಜ ಸುದ್ಧಿಯಂ, ಣೋ, ಜಸ್ಸ ಗತ್ತಂ, ಪಥಿಕೇಹಿ ಮಗ್ಗೀಯತೇತಿ ವಾ ಮಗ್ಗೋ, ಮಗ್ಗ ಅನ್ವೇಸನೇ, ಮಂ ಸಿವಂ ಗಚ್ಛತಿ ಏತ್ಥ, ಏತೇನಾತಿ ವಾ ಮಗ್ಗೋ, ‘‘ಮೋ ಸಿವೇ ಪರಿಸಾಯಞ್ಚೇ’’ತಿ ಹಿ ನಾನತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ, ಸಿವಂ ಗಮನಂ ಕರೋತೀತ್ಯತ್ಥೋ, ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಮೇತಂ. ಪಥಿ ಗತಿಯಂ, ಚುರಾದಿ, ನಾಗಮೋ. ಪನ್ಥಯನ್ತಿ ಯನ್ತ್ಯನೇನಾತಿ ಪನ್ಥೋ, ಅ, ಕಾರಿತಲೋಪೋ. ಪಥತಿ ಯಾತ್ಯನೇನಾತಿ ಪಥೋ. ಅದ ಗಮನೇ, ಅದತಿ ಯತ್ಥ ಸಾ ಅದ್ಧಾ, ಧೋ, ಅದ್ಧಾ ಮಗ್ಗೋ, ಅದ್ಧಾಸದ್ದೋಯಂ ಕಾಲೇಪಿ, ಸಮಭಾಗತ್ಥವಚನೇ ತು ಅದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ಅದ್ಧಸದ್ದೋ ಪುಮನಪುಂಸಕವಸೇನ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗೋ, ರಾಜಾದಿತ್ತೇ ಅದ್ಧಾ, ಅರಾಜಾದಿತ್ತೇ ಅದ್ಧಂ. ಅಞ್ಜ ಗತಿಯಂ, ಅಸೋ. ವಜ ಗತಿಯಂ, ಉಮೋ, ಜಸ್ಸ ಟೋ. ಪದ ಗತಿಯಂ, ಅ, ದಸ್ಸ ಜೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ಪಜ್ಜೋ. ಅಯ ಗತಿಯಂ, ಯು, ಪದ ಗತಿಯಂ, ಅವೋ, ನದಾದಿ. ವತ್ತ ವತ್ತನೇ, ವತ್ತನಂ ಗಮನಾದಿ, ಅನಿ, ನದಾದಿ, ವತ್ತನೀ. ಕನ್ತನದಣ್ಡೇ ಪುನ್ನಪುಂಸಕಂ. ಪಥಿಕೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಹಞ್ಞತೇತಿ ಪದ್ಧತಿ. ಪಾದಸದ್ದಸಮಾನತ್ಥೇನ ಪದಸದ್ದೇನ ನಿಯತಪ್ಪಯೋಗತೋ ವುತ್ತಿನಾ ಸಿದ್ಧೋ, ಪದಸದ್ದೂಪಪದೋ ಹನಧಾತು,ತಿ, ಹನಸ್ಸ ಧೋ, ಅಲೋಪೋ. ಪದ್ಧತಿಸಹಚರಣತೋ ವತ್ತನೀ, ತಂಸಹಚರಣತೋ ಪದವೀ ಚ ಇತ್ಥಿಯಂ.

೧೯೧-೧೯೨. ತಬ್ಭೇದಾ ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಸೇಸಾ ಜಙ್ಘಮಗ್ಗಾದಯೋ ಅಪಥನ್ತಾ. ಜಙ್ಘಾಹಿ ಗತೋ ಮಗ್ಗೋ ಜಙ್ಘಮಗ್ಗೋ. ಸಕಟೇಹಿ ಗತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಕಟಮಗ್ಗೋ. ತೇ ಜಙ್ಘಮಗ್ಗಸಕಟಮಗ್ಗಾ ಮಹಾಮಗ್ಗೇ ವತ್ತನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ತೇಥಾ’’ತಿ ಅಥಸದ್ದೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ‘‘ತೇ ಚಾ’’ತಿ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ‘‘ಮತಾದ್ಧನೀ’’ತಿ ಪಾಠೇ ಪನ ಸತಿ ‘‘ತೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋಯೇವ, ತದಾ ಏಕಪದಿಕೇ ಅದ್ಧನಿ ಮಗ್ಗೇ ಏಕಪದೀ ಮತಾತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಗಚ್ಛತಂ ಏಕೋ ಅಸಹಾಯೋ ಪಾದೋ ಯಸ್ಸಂ, ನ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸೇವ ಯಮಕೋತಿ ಏಕಪದೀ, ಸಮಾಸನ್ತೇ ನಿಚ್ಚಮೀಪಚ್ಚಯೋ, ಕಪಚ್ಚಯೇ ಏಕಪದಿಕೋ, ಈಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ.

ಚೋರಕಣ್ಟಕಾದಿದೋಸೇ ದುಗ್ಗಮೇ ಪಥೇ ಕನ್ತಾರೋ, ಪುನ್ನಪುಂಸಕೇ, ಕೇನ ಪಾನೀಯೇನ ತರನ್ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ಯನ್ತಿ ಕನ್ತಾರೋ, ತರ ತರಣೇ, ಚೋರಕನ್ತಾರಾದೀಸು ಪನಾಯಂ ರೂಳ್ಹಿವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ವಾ ಕತಿ ಛೇದನೇ, ಸಪ್ಪಟಿಭಯತ್ತಾ ಕನ್ತತಿ ನಿಚ್ಚಗಮನಾಗಮನಮೇತ್ಥಾತಿ ಕನ್ತಾರೋ, ಆರೋ, ನಾಗಮೋ ಚ. ದುಕ್ಖೇನ ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯೇತ್ಥಾತಿ ದುಗ್ಗಮೋ.

೧೯೩. ದ್ವಯಂ ಪಟಿಮಗ್ಗೇ. ಪಟಿ ಅಭಿಮುಖೇನ ಗನ್ತಬ್ಬೋ ಮಗ್ಗೋ, ಪಥೋ ಚ ಪಟಿಮಗ್ಗೋ, ಪಟಿಪಥೋ ಚ. ದೀಘಮಞ್ಜಸಂ ಅತಿದೂರೋ ಮಗ್ಗೋ ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೇ. ಅದ್ಧಾನಂ ಅಯನಂ ಅದ್ಧಾನಂ, ಅಚ್ಚಾಯತೋ ಮಗ್ಗೋ, ಯಥಾ ‘‘ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ, ಯಲೋಪೋ.

ದ್ವಯಂ ಪಸತ್ಥೇದ್ಧನಿ. ಸೋಭನೋ ಪಥೋ, ಪನ್ಥೋ ಚಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ. ಗನ್ತಬ್ಬಪಥಭಾವತೋ ಅಪೇತಂ ಉಪ್ಪಥಂ, ಅಪಥಞ್ಚ, ಅಬ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸೋ, ಅಸದ್ದೋ ಅತ್ರ ನಿಪಾತೋ.

೧೯೪-೧೯೬. ಪರಮಾಣೂನಂ ಛತ್ತಿಂಸ ಏಕೋ ಅಣು ನಾಮ, ಅಣುತೋಪಿ ಅಣುತರತ್ತಾ ಪರಮೋ ಅಣು, ಅಣುತೋ ವಾ ಪರಮೋತಿ ಪರಮಾಣು, ಅಣ ಸದ್ದತ್ಥೋ ದಣ್ಡಕೋ ಧಾತು, ಉ. ತೇ ಅಣವೋ ಛತ್ತಿಂಸ ತಜ್ಜಾರೀ ನಾಮ, ತಂ ತಂ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಯಂ ಮಲೀನಕರಣವಸೇನ ಜರಾಪೇತೀತಿ ತಜ್ಜಾರೀ, ಜರ ಜೀರಣೇ, ಜರ ವಯೋಹಾನಿಮ್ಹಿ ವಾ, ಅ, ನದಾದಿ. ತಾಪಿ ತಜ್ಜಾರಿಯೋ ಛತ್ತಿಂಸ ರಥರೇಣು ನಾಮ, ರಥಾನಂ ಸಞ್ಚರಣವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ರೇಣು ರಥರೇಣು. ತೇ ರಥರೇಣವೋ ಛತ್ತಿಂಸ ಲಿಕ್ಖಾ ನಾಮ. ಲಕ್ಖ ದಸ್ಸನೇ, ಪಕತಿಚಕ್ಖುನಾಪಿ ಲಕ್ಖ್ಯತೇತಿ ಲಿಕ್ಖಾ, ಅಸ್ಸಿತ್ತಂ.

ತಾ ಲಿಕ್ಖಾ ಸತ್ತ ಊಕಾ ನಾಮ, ಊಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಸಿರೋವತ್ತಕಿಮಿ, ತಪ್ಪಮಾಣತ್ತಾ ಊಕಾ. ತಾ ಸತ್ತ ಊಕಾ ಧಞ್ಞಮಾಸೋ ನಾಮ, ಧಞ್ಞೋ ವೀಹಿಯೇವ ಪರಿಮಾಣಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಮಾಸೋ ಚಾತಿ ಧಞ್ಞಮಾಸೋ, ಮಸಿ ಪರಿಮಾಣೇ. ತೇ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಮಾಸಾ ಅಙ್ಗುಲಂ ನಾಮ, ಅಙ್ಗ ಗಮನತ್ಥೋ, ಉಲೋ, ಅಙ್ಗುಲಂ, ಪಮಾಣಂ, ಉಲಿಪಚ್ಚಯೇ ಅಙ್ಗುಲಿ, ಕರಸಾಖಾ. ಅಮುದ್ವಿಚ್ಛೇತಿ ಅದುಂ ದ್ವಾದಸಙ್ಗುಲಂ ವಿದತ್ಥಿ ನಾಮ, ಕಣಿಟ್ಠಸಹಿತೇನಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ವಿತ್ಥಾರೀಯತೇ, ವಿಧೀಯತೇತಿ ವಾ ವಿದತ್ಥಿ, ವಿಪುಬ್ಬೋ ತನು ವಿತ್ಥಾರೇ. ಧಾ ಧಾರಣೇ, ಉಭಯತ್ರಾಪಿತಿ, ಪುಬ್ಬಪಕ್ಖೇ ತಸ್ಸ ಥೋ, ನಸ್ಸ ತೋ, ತಸ್ಸ ದೋ. ಪಚ್ಛಿಮೇ ಧಸ್ಸ ದೋ, ತಸ್ಸ ಥೋ, ಅಸರೂಪದ್ವಿಭಾವೋ ಚ. ತಾ ದುವೇ ವಿದತ್ಥೀ ರತನಂ ಸಿಯುಂ, ರಮು ಕೀಳಾಯಂ, ತನೋ, ಮಲೋಪೋ. ತಾನಿ ಸತ್ತೇವ ರತನಾನಿ ಯಟ್ಠಿ ನಾಮ, ಯತ ಪಯತನೇ,ತಿ, ತಸ್ಸ ಠೋ, ತಸ್ಸ ಟೋ. ತಾ ವೀಸತಿ ಯಟ್ಠಿಯೋ ಉಸಭಂ ನಾಮ, ಉಸ ದಾಹೇ, ಅಭೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ಉಸಭನದನ್ತರಂ ಉಸಭಂ. ಉಸಭಾನಂ ಅಸೀತಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಗಾವುತಂ ನಾಮ, ಗವಂ, ಗವೇಹಿ ವಾ ಯುತಂ ಗಾವುತಂ. ಯುಜ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ, ಗೋನದನ್ತರೇಹಿ ಗಹಿತಪ್ಪಮಾಣಸಮಾಧಾನನ್ತ್ಯತ್ಥೋ, ತಂ ಚತುಗಾವುತಂ ಯೋಜನಂ ನಾಮ, ಯುಜ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ, ಯು, ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಯೋಜನಂ ನಾಮ ಹೋತೂ’’ತಿ ಚತುಗಾವುತೇಹಿ ಸಮಾಧಾನನ್ತ್ಯತ್ಥೋ.

೧೯೭. ಆರೋಪಿತಾನಂ ಆಚರಿಯಧನೂನಂ ಪಞ್ಚಸತಂ ಕೋಸೋ ನಾಮ, ಅನಾರೋಪಿತಾನನ್ತ್ಯಪರೇ. ಕುಸ ಅವ್ಹಾನೇ, ಣೋ, ಕುಸನಂ ಅವ್ಹಾನಂ ಕೋಸೋ, ಇಧ ಪನ ಕೋಸಪ್ಪಮಾಣತ್ತಾ ಕೋಸೋ, ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಕರಪ್ಪಮಾಣೋ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ –

‘‘ಚತುಕ್ಕಾಧಿವೀಸತಿಯಾ, ಅಙ್ಗುಲೇಹಿ ಕರೋ ಭವೇ;

ಖ್ಯಾತಮಟ್ಠಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಕೋಸಮಾನಂ ವಿಭಾವಿನಾ’’ತ್ಯುತ್ತಂ.

ಚತುರಮ್ಬಣನ್ತಿ ಚತುರಮ್ಬಣವೀಹಿಬೀಜಜಾತರೋಪನಯೋಗ್ಯೋ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ ಕರೀಸಂ ನಾಮ, ಕರೋನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಸನರೋಪನಾದಿಕನ್ತಿ ಕರೀಸಂ, ಈಸೋ. ಚತುರಮ್ಬಣಬೀಜಜಾತಾನಿ ರೋಪೇನ್ತ್ಯೇತ್ಥಾತಿ ಚತುರಮ್ಬಣಂ, ಅಮ್ಬಣಂ ಏಕಾದಸದೋಣಮತ್ತಂ, ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಚತುರಮ್ಬಣಂ ಚತುಯಟ್ಠಿಕಂ ಠಾನಂ ಕರೀಸಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಕರೀಸಬ್ಭನ್ತರಾನಂ ಪರಿಯಾಯಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಪಮಾಣತೋ ಹತ್ಥಾನಮಟ್ಠವೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಠಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ನಾಮ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅನ್ತೋಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಜಾತಂ, ನ ಬಹಿಕೋಟ್ಠಾಸೇತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಹಿ ಯೋ ಯೋ ಠಿತೋ, ನಿಸಿನ್ನೋ ವಾ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಮನ್ತಾ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ಠಾನಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಠಾನಂ ನಾಮ. ಭೂಮ್ಯಾದಿತ್ತಾ ಭೂಮಿವಗ್ಗೋ, ಅಥ ವಾ ಅಙ್ಗಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಭೂಮಿಯೇವ ಪಧಾನಂ, ಪಧಾನೇನ ಚ ಬ್ಯಪ್ಪದೇಸೋ ಭವತೀತಿ ಭೂಮಿವಗ್ಗಬ್ಯಪ್ಪದೇಸೋ.

ಭೂಮಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.