៣. ភេសជ្ជសិក្ខាបទំ

៦១៨. [ឥទំ វត្ថុ មហាវ. ២៧០] តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ រាជគហេ បព្ភារំ សោធាបេតិ លេណំ កត្តុកាមោ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ យេនាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ បិលិន្ទវច្ឆំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ អាយស្មន្តំ បិលិន្ទវច្ឆំ ឯតទវោច – ‘‘កិំ, ភន្តេ, ថេរោ ការាបេតី’’តិ? ‘‘បព្ភារំ មហារាជ, សោធាបេមិ លេណំ កត្តុកាមោ’’តិ. ‘‘អត្ថោ, ភន្តេ, អយ្យស្ស អារាមិកេនា’’តិ? ‘‘ន ខោ, មហារាជ, ភគវតា អារាមិកោ អនុញ្ញាតោ’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ, ភគវន្តំ បដិបុច្ឆិត្វា មម អារោចេយ្យាថា’’តិ. ‘‘ឯវំ មហារាជា’’តិ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេសិ សមាទបេសិ សមុត្តេជេសិ សម្បហំសេសិ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ អាយស្មតា បិលិន្ទវច្ឆេន ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតោ សមាទបិតោ សមុត្តេជិតោ សម្បហំសិតោ ឧដ្ឋាយាសនា អាយស្មន្តំ បិលិន្ទវច្ឆំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

៦១៩. អថ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ ភគវតោ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ – ‘‘រាជា, ភន្តេ, មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ អារាមិកំ ទាតុកាមោ. កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, មយា បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អារាមិក’’ន្តិ. ទុតិយម្បិ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ យេនាយស្មា បិលិន្ទិវច្ឆោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ បិលិន្ទវច្ឆំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ អាយស្មន្តំ បិលិន្ទវច្ឆំ ឯតទវោច – ‘‘អនុញ្ញាតោ, ភន្តេ, ភគវតា អារាមិកោ’’តិ? ‘‘ឯវំ, មហារាជា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ, អយ្យស្ស អារាមិកំ ទម្មី’’តិ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ អាយស្មតោ បិលិន្ទវច្ឆស្ស អារាមិកំ បដិស្សុណិត្វា វិស្សរិត្វា ចិរេន សតិំ បដិលភិត្វា អញ្ញតរំ សព្ពត្ថកំ មហាមត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘យោ មយា, ភណេ, អយ្យស្ស អារាមិកោ បដិស្សុតោ, ទិន្នោ សោ អារាមិកោ’’តិ? ‘‘ន ខោ, ទេវ, អយ្យស្ស អារាមិកោ ទិន្នោ’’តិ. ‘‘កីវចិរំ នុ ខោ, ភណេ, ឥតោ ហិ តំ ហោតី’’តិ? អថ ខោ សោ មហាមត្តោ រត្តិយោ គណេត្វា [វិគណេត្វា (ក.)] រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ ឯតទវោច – ‘‘បញ្ច, ទេវ, រត្តិសតានី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភណេ, អយ្យស្ស បញ្ច អារាមិកសតានិ ទេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ទេវា’’តិ ខោ សោ មហាមត្តោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស បដិស្សុណិត្វា អាយស្មតោ បិលិន្ទវច្ឆស្ស បញ្ច អារាមិកសតានិ បាទាសិ [អទាសិ (ស្យា.)], បាដិយេក្កោ គាមោ និវិសិ. អារាមិកគាមកោតិបិ នំ អាហំសុ, បិលិន្ទគាមកោតិបិ នំ អាហំសុ.

៦២០. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ តស្មិំ គាមកេ កុលូបកោ ហោតិ. អថ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរំ អាទាយ បិលិន្ទគាមកំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. តេន ខោ បន សមយេន តស្មិំ គាមកេ ឧស្សវោ ហោតិ. ទារកា អលង្កតា មាលាកិតា កីឡន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ បិលិន្ទគាមកេ សបទានំ បិណ្ឌាយ ចរមានោ យេន អញ្ញតរស្ស អារាមិកស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. តេន ខោ បន សមយេន តស្សា អារាមិកិនិយា ធីតា អញ្ញេ ទារកេ អលង្កតេ មាលាកិតេ បស្សិត្វា រោទតិ – ‘‘មាលំ មេ ទេថ, អលង្ការំ មេ ទេថា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ តំ អារាមិកិនិំ ឯតទវោច – ‘‘កិស្សាយំ ទារិកា រោទតី’’តិ? ‘‘អយំ, ភន្តេ, ទារិកា អញ្ញេ ទារកេ អលង្កតេ មាលាកិតេ បស្សិត្វា រោទតិ – ‘មាលំ មេ ទេថ, អលង្ការំ មេ ទេថា’តិ. កុតោ អម្ហាកំ ទុគ្គតានំ មាលា កុតោ, អលង្ការោ’’តិ? អថ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ អញ្ញតរំ តិណណ្ឌុបកំ គហេត្វា តំ អារាមិកិនិំ ឯតទវោច – ‘‘ហន្ទិមំ តិណណ្ឌុបកំ តស្សា ទារិកាយ សីសេ បដិមុញ្ចា’’តិ. អថ ខោ សា អារាមិកិនី តំ តិណណ្ឌុបកំ គហេត្វា តស្សា ទារិកាយ សីសេ បដិមុញ្ចិ. សា អហោសិ សុវណ្ណមាលា អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា. នត្ថិ តាទិសា រញ្ញោបិ អន្តេបុរេ សុវណ្ណមាលា. មនុស្សា រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស អារោចេសុំ – ‘‘អមុកស្ស, ទេវ, អារាមិកស្ស ឃរេ សុវណ្ណមាលា អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា. នត្ថិ តាទិសា ទេវស្សាបិ អន្តេបុរេ សុវណ្ណមាលា. កុតោ តស្ស ទុគ្គតស្ស! និស្សំសយំ ចោរិកាយ អាភតា’’តិ!! អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ តំ អារាមិកកុលំ ពន្ធាបេសិ. ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរំ អាទាយ បិលិន្ទគាមកំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. បិលិន្ទគាមកេ សបទានំ បិណ្ឌាយ ចរមានោ យេន តស្ស អារាមិកស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បដិវិស្សកេ បុច្ឆិ – ‘‘កហំ ឥមំ អារាមិកកុលំ គត’’ន្តិ? ‘‘ឯតិស្សា, ភន្តេ, សុវណ្ណមាលាយ ការណា រញ្ញា ពន្ធាបិត’’ន្តិ.

៦២១. អថ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ យេន រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ យេនាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ បិលិន្ទវច្ឆំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ ឯតទវោច – ‘‘កិស្ស, មហារាជ, អារាមិកកុលំ ពន្ធាបិត’’ន្តិ? ‘‘តស្ស, ភន្តេ, អារាមិកស្ស ឃរេ សុវណ្ណមាលា អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា. នត្ថិ តាទិសា អម្ហាកម្បិ អន្តេបុរេ សុវណ្ណមាលា. កុតោ តស្ស ទុគ្គតស្ស! និស្សំសយំ ចោរិកាយ អាភតា’’តិ!! អថ ខោ អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស បាសាទំ សុវណ្ណន្តិ អធិមុច្ចិ. សោ អហោសិ សព្ពសោវណ្ណមយោ. ‘‘ឥទំ បន តេ, មហារាជ, តាវ ពហុំ សុវណ្ណំ កុតោ’’តិ? ‘‘អញ្ញាតំ, ភន្តេ, អយ្យស្សេវេសោ ឥទ្ធានុភាវោ’’តិ. តំ អារាមិកកុលំ មុញ្ចាបេសិ. មនុស្សា – ‘‘អយ្យេន កិរ បិលិន្ទវច្ឆេន សរាជិកាយ បរិសាយ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឥទ្ធិបាដិហារិយំ ទស្សិត’’ន្តិ, អត្តមនា អភិប្បសន្នា អាយស្មតោ បិលិន្ទវច្ឆស្ស បញ្ច ភេសជ្ជានិ អភិហរិំសុ, សេយ្យថិទំ – សប្បិ នវនីតំ តេលំ មធុ ផាណិតំ. បកតិយាបិ ច អាយស្មា បិលិន្ទវច្ឆោ លាភី ហោតិ បញ្ចន្នំ ភេសជ្ជានំ. លទ្ធំ លទ្ធំ បរិសាយ វិស្សជ្ជេតិ. បរិសា ចស្ស ហោតិ ពាហុល្លិកា. លទ្ធំ លទ្ធំ កោលម្ពេបិ ឃដេបិ បូរេត្វា បដិសាមេតិ, បរិស្សាវនានិបិ ថវិកាយោបិ បូរេត្វា វាតបានេសុ លគ្គេតិ. តានិ ឱលីនវិលីនានិ តិដ្ឋន្តិ. ឧន្ទូរេហិបិ វិហារា ឱកិណ្ណវិកិណ្ណា ហោន្តិ. មនុស្សា វិហារចារិកំ អាហិណ្ឌន្តា បស្សិត្វា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘អន្តោកោដ្ឋាគារិកា ឥមេ សមណា សក្យបុត្តិយា, សេយ្យថាបិ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ’’តិ! អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខូ ឯវរូបាយ ពាហុល្លាយ ចេតេស្សន្តី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តេ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ឯវរូបាយ ពាហុល្លាយ ចេតេន្តី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា ឯវរូបាយ ពាហុល្លាយ ចេតេស្សន្តិ! នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៦២២. ‘‘យានិ ខោ បន តានិ គិលានានំ ភិក្ខូនំ បដិសាយនីយានិ ភេសជ្ជានិ, សេយ្យថិទំ – សប្បិ នវនីតំ តេលំ មធុ ផាណិតំ, តានិ បដិគ្គហេត្វា សត្តាហបរមំ សន្និធិការកំ បរិភុញ្ជិតព្ពានិ. តំ អតិក្កាមយតោ និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៦២៣. យានិ ខោ បន តានិ គិលានានំ ភិក្ខូនំ បដិសាយនីយានិ ភេស្សជ្ជានីតិ សប្បិ នាម គោសប្បិ វា អជិកាសប្បិ វា មហិំសសប្បិ [មហិសសប្បិ (សី. ស្យា.)] វា យេសំ មំសំ កប្បតិ តេសំ សប្បិ. នវនីតំ នាម តេសំ យេវ នវនីតំ. តេលំ នាម តិលតេលំ សាសបតេលំ មធុកតេលំ ឯរណ្ឌតេលំ វសាតេលំ. មធុ នាម មក្ខិកាមធុ. ផាណិតំ នាម ឧច្ឆុម្ហា និព្ពត្តំ.

តានិ បដិគ្គហេត្វា សត្តាហបរមំ សន្និធិការកំ បរិភុញ្ជិតព្ពានីតិ សត្តាហបរមតា បរិភុញ្ជិតព្ពានិ.

តំ អតិក្កាមយតោ និស្សគ្គិយំ ហោតីតិ អដ្ឋមេ អរុណុគ្គមនេ និស្សគ្គិយំ ហោតិ. និស្សជ្ជិតព្ពំ សង្ឃស្ស វា គណស្ស វា បុគ្គលស្ស វា. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, និស្សជ្ជិតព្ពំ…បេ… ឥទំ មេ, ភន្តេ, ភេសជ្ជំ សត្តាហាតិក្កន្តំ និស្សគ្គិយំ, ឥមាហំ សង្ឃស្ស និស្សជ្ជាមីតិ…បេ… ទទេយ្យាតិ…បេ… ទទេយ្យុន្តិ…បេ… អាយស្មតោ ទម្មីតិ.

៦២៤. សត្តាហាតិក្កន្តេ អតិក្កន្តសញ្ញី, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. សត្តាហាតិក្កន្តេ វេមតិកោ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. សត្តាហាតិក្កន្តេ អនតិក្កន្តសញ្ញី, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. អនធិដ្ឋិតេ អធិដ្ឋិតសញ្ញី, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. អវិស្សជ្ជិតេ វិស្សជ្ជិតសញ្ញី, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. អនដ្ឋេ នដ្ឋសញ្ញី, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. អវិនដ្ឋេ វិនដ្ឋសញ្ញី, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. អទឌ្ឍេ ទឌ្ឍសញ្ញី, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. អវិលុត្តេ វិលុត្តសញ្ញី, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ.

និស្សដ្ឋំ បដិលភិត្វា ន កាយិកេន បរិភោគេន បរិភុញ្ជិតព្ពំ, ន អជ្ឈោហរិតព្ពំ, បទីបេ វា កាឡវណ្ណេ វា ឧបនេតព្ពំ, អញ្ញេន ភិក្ខុនា កាយិកេន បរិភោគេន បរិភុញ្ជិតព្ពំ, ន អជ្ឈោហរិតព្ពំ.

សត្តាហានតិក្កន្តេ អតិក្កន្តសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. សត្តាហានតិក្កន្តេ វេមតិកោ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. សត្តាហានតិក្កន្តេ អនតិក្កន្តសញ្ញី, អនាបត្តិ.

៦២៥. អនាបត្តិ អន្តោសត្តាហំ អធិដ្ឋេតិ, វិស្សជ្ជេតិ, នស្សតិ, វិនស្សតិ, ឌយ្ហតិ, អច្ឆិន្ទិត្វា គណ្ហន្តិ, វិស្សាសំ គណ្ហន្តិ, អនុបសម្បន្នស្ស ចត្តេន វន្តេន មុត្តេន អនបេក្ខោ ទត្វា បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជតិ, ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

ភេសជ្ជសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ តតិយំ.