នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

វិនយបិដកេ

បារាជិកបាឡិ

វេរញ្ជកណ្ឌំ

១. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា វេរញ្ជាយំ វិហរតិ នឡេរុបុចិមន្ទមូលេ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ. អស្សោសិ ខោ វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ – ‘‘សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ វេរញ្ជាយំ វិហរតិ នឡេរុបុចិមន្ទមូលេ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ. តំ ខោ បន ភវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា [ភគវាតិ (ស្យា.), ទី. និ. ១.១៥៧, អព្ភុគ្គតាការេន បន សមេតិ]. សោ ឥមំ លោកំ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ សស្សមណព្រាហ្មណិំ បជំ សទេវមនុស្សំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ. សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ; កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ; សាធុ ខោ បន តថារូបានំ អរហតំ ទស្សនំ ហោតី’’’តិ.

២. [ឥតោ បរំ យាវ បារា. ១៥-១៦ បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមីតិ បាឋោ អ. និ. ៨.១១] អថ ខោ វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភោ គោតម – ‘ន សមណោ គោតមោ ព្រាហ្មណេ ជិណ្ណេ វុឌ្ឍេ មហល្លកេ អទ្ធគតេ វយោអនុប្បត្តេ អភិវាទេតិ វា បច្ចុដ្ឋេតិ វា អាសនេន វា និមន្តេតី’តិ. តយិទំ, ភោ គោតម, តថេវ? ន ហិ ភវំ គោតមោ ព្រាហ្មណេ ជិណ្ណេ វុឌ្ឍេ មហល្លកេ អទ្ធគតេ វយោអនុប្បត្តេ អភិវាទេតិ វា បច្ចុដ្ឋេតិ វា អាសនេន វា និមន្តេតិ? តយិទំ, ភោ គោតម, ន សម្បន្នមេវា’’តិ.

‘‘នាហំ តំ, ព្រាហ្មណ, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ យមហំ អភិវាទេយ្យំ វា បច្ចុដ្ឋេយ្យំ វា អាសនេន វា និមន្តេយ្យំ. យញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, តថាគតោ អភិវាទេយ្យ វា បច្ចុដ្ឋេយ្យ វា អាសនេន វា និមន្តេយ្យ, មុទ្ធាបិ តស្ស វិបតេយ្យា’’តិ.

៣. ‘‘អរសរូបោ ភវំ គោតមោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខ្វេស, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘អរសរូបោ សមណោ គោតមោ’តិ. យេ តេ, ព្រាហ្មណ, រូបរសា សទ្ទរសា គន្ធរសា រសរសា ផោដ្ឋព្ពរសា តេ តថាគតស្ស បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា [អនភាវកតា (សី.) អនភាវំគតា (ស្យា.)] អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘អរសរូបោ សមណោ គោតមោ’តិ, នោ ច ខោ យំ ត្វំ សន្ធាយ វទេសី’’តិ.

៤. ‘‘និព្ភោគោ ភវំ គោតមោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខ្វេស, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘និព្ភោគោ សមណោ គោតមោ’តិ. យេ តេ, ព្រាហ្មណ, រូបភោគា សទ្ទភោគា គន្ធភោគា រសភោគា ផោដ្ឋព្ពភោគា តេ តថាគតស្ស បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘និព្ភោគោ សមណោ គោតមោ’តិ, នោ ច ខោ យំ ត្វំ សន្ធាយ វទេសី’’តិ.

៥. ‘‘អកិរិយវាទោ ភវំ គោតមោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខ្វេស, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘អកិរិយវាទោ សមណោ គោតមោ’តិ. អហញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, អកិរិយំ វទាមិ កាយទុច្ចរិតស្ស វចីទុច្ចរិតស្ស មនោទុច្ចរិតស្ស. អនេកវិហិតានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អកិរិយំ វទាមិ. អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘អកិរិយវាទោ សមណោ គោតមោ’តិ, នោ ច ខោ យំ ត្វំ សន្ធាយ វទេសី’’តិ.

៦. ‘‘ឧច្ឆេទវាទោ ភវំ គោតមោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខ្វេស, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘ឧច្ឆេទវាទោ សមណោ គោតមោ’តិ. អហញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, ឧច្ឆេទំ វទាមិ រាគស្ស ទោសស្ស មោហស្ស. អនេកវិហិតានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ ឧច្ឆេទំ វទាមិ. អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘ឧច្ឆេទវាទោ សមណោ គោតមោ’តិ, នោ ច ខោ យំ ត្វំ សន្ធាយ វទេសី’’តិ.

៧. ‘‘ជេគុច្ឆី ភវំ គោតមោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខ្វេស, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘ជេគុច្ឆី សមណោ គោតមោ’តិ. អហញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, ជិគុច្ឆាមិ កាយទុច្ចរិតេន វចីទុច្ចរិតេន មនោទុច្ចរិតេន. អនេកវិហិតានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ សមាបត្តិយា ជិគុច្ឆាមិ. អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘ជេគុច្ឆី សមណោ គោតមោ’តិ, នោ ច ខោ យំ ត្វំ សន្ធាយ វទេសី’’តិ.

៨. ‘‘វេនយិកោ ភវំ គោតមោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខ្វេស, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘វេនយិកោ សមណោ គោតមោ’តិ. អហញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, វិនយាយ ធម្មំ ទេសេមិ រាគស្ស ទោសស្ស មោហស្ស. អនេកវិហិតានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ វិនយាយ ធម្មំ ទេសេមិ. អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘វេនយិកោ សមណោ គោតមោ’តិ, នោ ច ខោ យំ ត្វំ សន្ធាយ វទេសី’’តិ.

៩. ‘‘តបស្សី ភវំ គោតមោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខ្វេស, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘តបស្សី សមណោ គោតមោ’តិ. តបនីយាហំ, ព្រាហ្មណ, បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ វទាមិ, កាយទុច្ចរិតំ វចីទុច្ចរិតំ មនោទុច្ចរិតំ. យស្ស ខោ, ព្រាហ្មណ, តបនីយា បាបកា អកុសលា ធម្មា បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា តមហំ តបស្សីតិ វទាមិ. តថាគតស្ស ខោ, ព្រាហ្មណ, តបនីយា បាបកា អកុសលា ធម្មា បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘តបស្សី សមណោ គោតមោ’តិ, នោ ច ខោ យំ ត្វំ សន្ធាយ វទេសី’’តិ.

១០. ‘‘អបគព្ភោ ភវំ គោតមោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ ខ្វេស, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘អបគព្ភោ សមណោ គោតមោ’តិ. យស្ស ខោ, ព្រាហ្មណ, អាយតិំ គព្ភសេយ្យា បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា តមហំ អបគព្ភោតិ វទាមិ. តថាគតស្ស ខោ, ព្រាហ្មណ, អាយតិំ គព្ភសេយ្យា បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. អយំ ខោ, ព្រាហ្មណ, បរិយាយោ យេន មំ បរិយាយេន សម្មា វទមានោ វទេយ្យ – ‘អបគព្ភោ សមណោ គោតមោ’តិ, នោ ច ខោ យំ ត្វំ សន្ធាយ វទេសិ’’.

១១. ‘‘សេយ្យថាបិ, ព្រាហ្មណ, កុក្កុដិយា អណ្ឌានិ អដ្ឋ វា ទស វា ទ្វាទស វា. តានស្សុ កុក្កុដិយា សម្មា អធិសយិតានិ សម្មា បរិសេទិតានិ សម្មា បរិភាវិតានិ. យោ នុ ខោ តេសំ កុក្កុដច្ឆាបកានំ បឋមតរំ បាទនខសិខាយ វា មុខតុណ្ឌកេន វា អណ្ឌកោសំ បទាលេត្វា សោត្ថិនា អភិនិព្ភិជ្ជេយ្យ, កិន្តិ ស្វាស្ស វចនីយោ – ‘‘ជេដ្ឋោ វា កនិដ្ឋោ វា’’តិ? ‘‘ជេដ្ឋោតិស្ស, ភោ គោតម, វចនីយោ. សោ ហិ នេសំ ជេដ្ឋោ ហោតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ អហំ, ព្រាហ្មណ, អវិជ្ជាគតាយ បជាយ អណ្ឌភូតាយ បរិយោនទ្ធាយ អវិជ្ជណ្ឌកោសំ បទាលេត្វា ឯកោវ លោកេ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ. ស្វាហំ, ព្រាហ្មណ, ជេដ្ឋោ សេដ្ឋោ លោកស្ស’’.

‘‘អារទ្ធំ ខោ បន មេ, ព្រាហ្មណ, វីរិយំ [វិរិយំ (សី. ស្យា.)] អហោសិ អសល្លីនំ, ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា [អប្បមុដ្ឋា (សី. ស្យា.)], បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ ចិត្តំ ឯកគ្គំ. សោ ខោ អហំ, ព្រាហ្មណ, វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិំ. វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិំ. បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខកោ ច វិហាសិំ សតោ ច សម្បជានោ, សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេសិំ, យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ – ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី’តិ តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិំ. សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិំ.

១២. ‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេសិំ. សោ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរាមិ, សេយ្យថិទំ – ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ តិស្សោបិ ជាតិយោ ចតស្សោបិ ជាតិយោ បញ្ចបិ ជាតិយោ ទសបិ ជាតិយោ វីសម្បិ ជាតិយោ តិំសម្បិ ជាតិយោ ចត្តាលីសម្បិ ជាតិយោ បញ្ញាសម្បិ ជាតិយោ ជាតិសតម្បិ, ជាតិសហស្សម្បិ ជាតិសតសហស្សម្បិ, អនេកេបិ សំវដ្ដកប្បេ អនេកេបិ វិវដ្ដកប្បេ អនេកេបិ សំវដ្ដវិវដ្ដកប្បេ – ‘អមុត្រាសិំ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ; សោ តតោ ចុតោ អមុត្រ ឧទបាទិំ; តត្រាបាសិំ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ; សោ តតោ ចុតោ ឥធូបបន្នោតិ. ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរាមិ. អយំ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, រត្តិយា បឋមេ យាមេ បឋមា វិជ្ជា អធិគតា, អវិជ្ជា វិហតា, វិជ្ជា ឧប្បន្នា, តមោ វិហតោ, អាលោកោ ឧប្បន្នោ – យថា តំ អប្បមត្តស្ស អាតាបិនោ បហិតត្តស្ស វិហរតោ. អយំ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, បឋមាភិនិព្ភិទា អហោសិ កុក្កុដច្ឆាបកស្សេវ អណ្ឌកោសម្ហា.

១៣. ‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ សត្តានំ ចុតូបបាតញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេសិំ. សោ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន [អតិក្កន្តមានុស្សកេន (ក.)] សត្តេ បស្សាមិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ. សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាមិ – ‘ឥមេ វត ភោន្តោ សត្តា កាយទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា វចីទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា មនោទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា អរិយានំ ឧបវាទកា មិច្ឆាទិដ្ឋិកា មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មសមាទានា; តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា. ឥមេ វា បន ភោន្តោ សត្តា កាយសុចរិតេន សមន្នាគតា វចីសុចរិតេន សមន្នាគតា មនោសុចរិតេន សមន្នាគតា អរិយានំ អនុបវាទកា សម្មាទិដ្ឋិកា សម្មាទិដ្ឋិកម្មសមាទានា; តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្នា’តិ. ឥតិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សាមិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ. សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាមិ. អយំ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, រត្តិយា មជ្ឈិមេ យាមេ ទុតិយា វិជ្ជា អធិគតា, អវិជ្ជា វិហតា, វិជ្ជា ឧប្បន្នា, តមោ វិហតោ, អាលោកោ ឧប្បន្នោ – យថា តំ អប្បមត្តស្ស អាតាបិនោ បហិតត្តស្ស វិហរតោ. អយំ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, ទុតិយាភិនិព្ភិទា អហោសិ កុក្កុដច្ឆាបកស្សេវ អណ្ឌកោសម្ហា.

១៤. ‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ អាសវានំ ខយញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេសិំ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ; ‘ឥមេ អាសវា’តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, ‘អយំ អាសវសមុទយោ’តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, ‘អយំ អាសវនិរោធោ’តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, ‘អយំ អាសវនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ. តស្ស មេ ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ កាមាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចិត្ថ ភវាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចិត្ថ អវិជ្ជាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចិត្ថ. វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ អហោសិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ អព្ភញ្ញាសិំ. អយំ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, រត្តិយា បច្ឆិមេ យាមេ តតិយា វិជ្ជា អធិគតា, អវិជ្ជា វិហតា, វិជ្ជា ឧប្បន្នា, តមោ វិហតោ, អាលោកោ ឧប្បន្នោ – យថា តំ អប្បមត្តស្ស អាតាបិនោ បហិតត្តស្ស វិហរតោ. អយំ ខោ មេ, ព្រាហ្មណ, តតិយាភិនិព្ភិទា អហោសិ – កុក្កុដច្ឆាបកស្សេវ អណ្ឌកោសម្ហា’’តិ.

១៥. ឯវំ វុត្តេ, វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ជេដ្ឋោ ភវំ គោតមោ, សេដ្ឋោ ភវំ គោតមោ! អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម!! សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ, ឯវមេវំ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតំ. អធិវាសេតុ ច មេ ភវំ គោតមោ វេរញ្ជាយំ វស្សាវាសំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

១៦. តេន ខោ បន សមយេន វេរញ្ជា ទុព្ភិក្ខា ហោតិ ទ្វីហិតិកា សេតដ្ឋិកា សលាកាវុត្តា ន សុករា ឧញ្ឆេន បគ្គហេន យាបេតុំ. តេន ខោ បន សមយេន ឧត្តរាបថកា [ឧត្តរាហកា (សី.)] អស្សវាណិជា [អស្សវណិជា (ក.)] បញ្ចមត្តេហិ អស្សសតេហិ វេរញ្ជំ វស្សាវាសំ ឧបគតា ហោន្តិ. តេហិ អស្សមណ្ឌលិកាសុ ភិក្ខូនំ បត្ថបត្ថបុលកំ [បត្ថបត្ថមូលកំ (ក.)] បញ្ញត្តំ ហោតិ. ភិក្ខូ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ វេរញ្ជំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា បិណ្ឌំ អលភមានា អស្សមណ្ឌលិកាសុ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បត្ថបត្ថបុលកំ អារាមំ អាហរិត្វា ឧទុក្ខលេ កោដ្ដេត្វា កោដ្ដេត្វា បរិភុញ្ជន្តិ. អាយស្មា បនានន្ទោ បត្ថបុលកំ សិលាយំ បិសិត្វា ភគវតោ ឧបនាមេតិ. តំ ភគវា បរិភុញ្ជតិ.

អស្សោសិ ខោ ភគវា ឧទុក្ខលសទ្ទំ. ជានន្តាបិ តថាគតា បុច្ឆន្តិ, ជានន្តាបិ ន បុច្ឆន្តិ; កាលំ វិទិត្វា បុច្ឆន្តិ, កាលំ វិទិត្វា ន បុច្ឆន្តិ; អត្ថសំហិតំ តថាគតា បុច្ឆន្តិ, នោ អនត្ថសំហិតំ. អនត្ថសំហិតេ សេតុឃាតោ តថាគតានំ. ទ្វីហិ អាការេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ភិក្ខូ បដិបុច្ឆន្តិ – ធម្មំ វា ទេសេស្សាម, សាវកានំ វា សិក្ខាបទំ បញ្ញបេស្សាមាតិ [បញ្ញាបេស្សាមាតិ (សី. ស្យា.)]. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ សោ, អានន្ទ, ឧទុក្ខលសទ្ទោ’’តិ? អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘សាធុ សាធុ, អានន្ទ! តុម្ហេហិ, អានន្ទ សប្បុរិសេហិ វិជិតំ. បច្ឆិមា ជនតា សាលិមំសោទនំ អតិមញ្ញិស្សតី’’តិ.

១៧. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ [មហាមោគ្គលានោ (ក.)] យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតរហិ, ភន្តេ, វេរញ្ជា ទុព្ភិក្ខា ទ្វីហិតិកា សេតដ្ឋិកា សលាកាវុត្តា. ន សុករា ឧញ្ឆេន បគ្គហេន យាបេតុំ. ឥមិស្សា, ភន្តេ, មហាបថវិយា ហេដ្ឋិមតលំ សម្បន្នំ – សេយ្យថាបិ ខុទ្ទមធុំ អនីលកំ ឯវមស្សាទំ. សាធាហំ, ភន្តេ, បថវិំ បរិវត្តេយ្យំ. ភិក្ខូ បប្បដកោជំ បរិភុញ្ជិស្សន្តី’’តិ. ‘‘យេ បន តេ, មោគ្គល្លាន, បថវិនិស្សិតា បាណា តេ កថំ ករិស្សសី’’តិ? ‘‘ឯកាហំ, ភន្តេ, បាណិំ អភិនិម្មិនិស្សាមិ – សេយ្យថាបិ មហាបថវី. យេ បថវិនិស្សិតា បាណា តេ តត្ថ សង្កាមេស្សាមិ. ឯកេន ហត្ថេន បថវិំ បរិវត្តេស្សាមី’’តិ. ‘‘អលំ, មោគ្គល្លាន, មា តេ រុច្ចិ បថវិំ បរិវត្តេតុំ. វិបល្លាសម្បិ សត្តា បដិលភេយ្យុ’’ន្តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ, សព្ពោ ភិក្ខុសង្ឃោ ឧត្តរកុរុំ បិណ្ឌាយ គច្ឆេយ្យា’’តិ. ‘‘អលំ, មោគ្គល្លាន, មា តេ រុច្ចិ សព្ពស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឧត្តរកុរុំ បិណ្ឌាយ គមន’’ន្តិ.

១៨. អថ ខោ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘កតមេសានំ ខោ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ ព្រហ្មចរិយំ ន ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសិ; កតមេសានំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ ព្រហ្មចរិយំ ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសី’’តិ? អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ សាយន្ហសមយំ [សាយណ្ហសមយំ (សី.)] បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ មយ្ហំ, ភន្តេ, រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘កតមេសានំ ខោ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ ព្រហ្មចរិយំ ន ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសិ, កតមេសានំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ ព្រហ្មចរិយំ ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសី’តិ. ‘កតមេសានំ នុ ខោ, ភន្តេ, ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ ព្រហ្មចរិយំ ន ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសិ, កតមេសានំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ ព្រហ្មចរិយំ ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសី’’’តិ?

‘‘ភគវតោ ច, សារិបុត្ត, វិបស្សិស្ស ភគវតោ ច សិខិស្ស ភគវតោ ច វេស្សភុស្ស ព្រហ្មចរិយំ ន ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសិ. ភគវតោ ច, សារិបុត្ត, កកុសន្ធស្ស ភគវតោ ច កោណាគមនស្ស ភគវតោ ច កស្សបស្ស ព្រហ្មចរិយំ ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសី’’តិ.

១៩. ‘‘កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ កោ បច្ចយោ, យេន ភគវតោ ច វិបស្សិស្ស ភគវតោ ច សិខិស្ស ភគវតោ ច វេស្សភុស្ស ព្រហ្មចរិយំ ន ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសី’’តិ? ‘‘ភគវា ច, សារិបុត្ត, វិបស្សី ភគវា ច សិខី ភគវា ច វេស្សភូ កិលាសុនោ អហេសុំ សាវកានំ វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេតុំ. អប្បកញ្ច នេសំ អហោសិ សុត្តំ គេយ្យំ វេយ្យាករណំ គាថា ឧទានំ ឥតិវុត្តកំ ជាតកំ អព្ភុតធម្មំ វេទល្លំ. អបញ្ញត្តំ សាវកានំ សិក្ខាបទំ. អនុទ្ទិដ្ឋំ បាតិមោក្ខំ. តេសំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ អន្តរធានេន ពុទ្ធានុពុទ្ធានំ សាវកានំ អន្តរធានេន យេ តេ បច្ឆិមា សាវកា នានានាមា នានាគោត្តា នានាជច្ចា នានាកុលា បព្ពជិតា តេ តំ ព្រហ្មចរិយំ ខិប្បញ្ញេវ អន្តរធាបេសុំ. សេយ្យថាបិ, សារិបុត្ត, នានាបុប្ផានិ ផលកេ និក្ខិត្តានិ សុត្តេន អសង្គហិតានិ តានិ វាតោ វិកិរតិ វិធមតិ វិទ្ធំសេតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា តំ សុត្តេន អសង្គហិតត្តា. ឯវមេវ ខោ, សារិបុត្ត, តេសំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ អន្តរធានេន ពុទ្ធានុពុទ្ធានំ សាវកានំ អន្តរធានេន យេ តេ បច្ឆិមា សាវកា នានានាមា នានាគោត្តា នានាជច្ចា នានាកុលា បព្ពជិតា តេ តំ ព្រហ្មចរិយំ ខិប្បញ្ញេវ អន្តរធាបេសុំ.

‘‘អកិលាសុនោ ច តេ ភគវន្តោ អហេសុំ សាវកេ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច ឱវទិតុំ. ភូតបុព្ពំ, សារិបុត្ត, វេស្សភូ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អញ្ញតរស្មិំ ភិំសនកេ [ភីសនកេ (ក.)] វនសណ្ឌេ សហស្សំ ភិក្ខុសង្ឃំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច ឱវទតិ អនុសាសតិ – ‘ឯវំ វិតក្កេថ, មា ឯវំ វិតក្កយិត្ថ; ឯវំ មនសិករោថ, មា ឯវំ មនសាកត្ថ [មនសាករិត្ថ (ក.)]; ឥទំ បជហថ, ឥទំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថា’តិ. អថ ខោ, សារិបុត្ត, តស្ស ភិក្ខុសហស្សស្ស វេស្សភុនា ភគវតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ឯវំ ឱវទិយមានានំ ឯវំ អនុសាសិយមានានំ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តានិ វិមុច្ចិំសុ. តត្រ សុទំ, សារិបុត្ត, ភិំសនកស្ស វនសណ្ឌស្ស ភិំសនកតស្មិំ ហោតិ – យោ កោចិ អវីតរាគោ តំ វនសណ្ឌំ បវិសតិ, យេភុយ្យេន លោមានិ ហំសន្តិ. អយំ ខោ, សារិបុត្ត, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន ភគវតោ ច វិបស្សិស្ស ភគវតោ ច សិខិស្ស ភគវតោ ច វេស្សភុស្ស ព្រហ្មចរិយំ ន ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសី’’តិ.

២០. ‘‘កោ បន, ភន្តេ, ហេតុ កោ បច្ចយោ យេន ភគវតោ ច កកុសន្ធស្ស ភគវតោ ច កោណាគមនស្ស ភគវតោ ច កស្សបស្ស ព្រហ្មចរិយំ ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសី’’តិ? ‘‘ភគវា ច, សារិបុត្ត, កកុសន្ធោ ភគវា ច កោណាគមនោ ភគវា ច កស្សបោ អកិលាសុនោ អហេសុំ សាវកានំ វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេតុំ. ពហុញ្ច នេសំ អហោសិ សុត្តំ គេយ្យំ វេយ្យាករណំ គាថា ឧទានំ ឥតិវុត្តកំ ជាតកំ អព្ភុតធម្មំ វេទល្លំ, បញ្ញត្តំ សាវកានំ សិក្ខាបទំ, ឧទ្ទិដ្ឋំ បាតិមោក្ខំ. តេសំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ អន្តរធានេន ពុទ្ធានុពុទ្ធានំ សាវកានំ អន្តរធានេន យេ តេ បច្ឆិមា សាវកា នានានាមា នានាគោត្តា នានាជច្ចា នានាកុលា បព្ពជិតា តេ តំ ព្រហ្មចរិយំ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ ឋបេសុំ. សេយ្យថាបិ, សារិបុត្ត, នានាបុប្ផានិ ផលកេ និក្ខិត្តានិ សុត្តេន សុសង្គហិតានិ តានិ វាតោ ន វិកិរតិ ន វិធមតិ ន វិទ្ធំសេតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា តំ សុត្តេន សុសង្គហិតត្តា. ឯវមេវ ខោ, សារិបុត្ត, តេសំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ អន្តរធានេន ពុទ្ធានុពុទ្ធានំ សាវកានំ អន្តរធានេន យេ តេ បច្ឆិមា សាវកា នានានាមា នានាគោត្តា នានាជច្ចា នានាកុលា បព្ពជិតា តេ តំ ព្រហ្មចរិយំ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ ឋបេសុំ. អយំ ខោ, សារិបុត្ត, ហេតុ អយំ បច្ចយោ យេន ភគវតោ ច កកុសន្ធស្ស ភគវតោ ច កោណាគមនស្ស ភគវតោ ច កស្សបស្ស ព្រហ្មចរិយំ ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសី’’តិ.

២១. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតស្ស, ភគវា, កាលោ! ឯតស្ស, សុគត, កាលោ! យំ ភគវា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេយ្យ [បញ្ញាបេយ្យ (សី. ស្យា.)], ឧទ្ទិសេយ្យ បាតិមោក្ខំ, យថយិទំ ព្រហ្មចរិយំ អទ្ធនិយំ អស្ស ចិរដ្ឋិតិក’’ន្តិ. ‘‘អាគមេហិ ត្វំ, សារិបុត្ត! អាគមេហិ ត្វំ, សារិបុត្ត! តថាគតោវ តត្ថ កាលំ ជានិស្សតិ. ន តាវ, សារិបុត្ត, សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតិ ឧទ្ទិសតិ [ន ឧទ្ទិសតិ (សី.)] បាតិមោក្ខំ យាវ ន ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ. យតោ ច ខោ, សារិបុត្ត, ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, អថ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតិ ឧទ្ទិស្សតិ បាតិមោក្ខំ តេសំយេវ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ បដិឃាតាយ. ន តាវ, សារិបុត្ត, ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ យាវ ន សង្ឃោ រត្តញ្ញុមហត្តំ បត្តោ ហោតិ. យតោ ច ខោ, សារិបុត្ត, សង្ឃោ រត្តញ្ញុមហត្តំ បត្តោ ហោតិ អថ ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, អថ, សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតិ ឧទ្ទិសតិ បាតិមោក្ខំ តេសំយេវ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ បដិឃាតាយ. ន តាវ, សារិបុត្ត, ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, យាវ ន សង្ឃោ វេបុល្លមហត្តំ បត្តោ ហោតិ. យតោ ច ខោ, សារិបុត្ត, សង្ឃោ វេបុល្លមហត្តំ បត្តោ ហោតិ, អថ ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, អថ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតិ ឧទ្ទិសតិ បាតិមោក្ខំ តេសំយេវ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ បដិឃាតាយ. ន តាវ, សារិបុត្ត, ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, យាវ ន សង្ឃោ លាភគ្គមហត្តំ បត្តោ ហោតិ. យតោ ច ខោ, សារិបុត្ត, សង្ឃោ លាភគ្គមហត្តំ បត្តោ ហោតិ, អថ ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, អថ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតិ ឧទ្ទិសតិ បាតិមោក្ខំ តេសំយេវ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ បដិឃាតាយ. ន តាវ, សារិបុត្ត, ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, យាវ ន សង្ឃោ ពាហុសច្ចមហត្តំ បត្តោ ហោតិ. យតោ ច ខោ, សារិបុត្ត, សង្ឃោ ពាហុសច្ចមហត្តំ បត្តោ ហោតិ, អថ ឥធេកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, អថ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតិ ឧទ្ទិសតិ បាតិមោក្ខំ តេសំយេវ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ បដិឃាតាយ. និរព្ពុទោ ហិ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុសង្ឃោ និរាទីនវោ អបគតកាឡកោ សុទ្ធោ សារេ បតិដ្ឋិតោ. ឥមេសញ្ហិ, សារិបុត្ត, បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ យោ បច្ឆិមកោ ភិក្ខុ សោ សោតាបន្នោ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’តិ.

២២. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘អាចិណ្ណំ ខោ បនេតំ, អានន្ទ, តថាគតានំ យេហិ និមន្តិតា វស្សំ វសន្តិ, ន តេ អនបលោកេត្វា ជនបទចារិកំ បក្កមន្តិ. អាយាមានន្ទ, វេរញ្ជំ ព្រាហ្មណំ អបលោកេស្សាមា’’តិ. ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ ភគវា និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ អាយស្មតា អានន្ទេន បច្ឆាសមណេន យេន វេរញ្ជស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ វេរញ្ជំ ព្រាហ្មណំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘និមន្តិតម្ហ តយា, ព្រាហ្មណ, វស្សំវុដ្ឋា [វស្សំវុត្ថា (សី. ស្យា. ក.)], អបលោកេម តំ, ឥច្ឆាម មយំ ជនបទចារិកំ បក្កមិតុ’’ន្តិ. ‘‘សច្ចំ, ភោ គោតម, និមន្តិតត្ថ មយា វស្សំវុដ្ឋា; អបិ ច, យោ ទេយ្យធម្មោ សោ ន ទិន្នោ. តញ្ច ខោ នោ អសន្តំ, នោបិ អទាតុកម្យតា, តំ កុតេត្ថ លព្ភា ពហុកិច្ចា ឃរាវាសា ពហុករណីយា. អធិវាសេតុ មេ ភវំ គោតមោ ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ ភគវា វេរញ្ជំ ព្រាហ្មណំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន សកេ និវេសនេ បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ – ‘‘កាលោ, ភោ គោតម, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ.

២៣. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន វេរញ្ជស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន. អថ ខោ វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា ភគវន្តំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ [ឱណីតបត្តបាណិំ (ក.)] តិចីវរេន អច្ឆាទេសិ, ឯកមេកញ្ច ភិក្ខុំ ឯកមេកេន ទុស្សយុគេន អច្ឆាទេសិ. អថ ខោ ភគវា វេរញ្ជំ ព្រាហ្មណំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ ភគវា វេរញ្ជាយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា អនុបគម្ម សោរេយ្យំ សង្កស្សំ កណ្ណកុជ្ជំ យេន បយាគបតិដ្ឋានំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បយាគបតិដ្ឋានេ គង្គំ នទិំ ឧត្តរិត្វា យេន ពារាណសី តទវសរិ. អថ ខោ ភគវា ពារាណសិយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន វេសាលី តេន ចារិកំ បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន វេសាលី តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយន្តិ.

វេរញ្ជភាណវារោ និដ្ឋិតោ.

១. បារាជិកកណ្ឌំ

១. បឋមបារាជិកំ

សុទិន្នភាណវារោ

២៤. តេន ខោ បន សមយេន វេសាលិយា អវិទូរេ កលន្ទគាមោ នាម អត្ថិ [កលន្ទគាមោ នាម ហោតិ (សី.), កលន្ទគាមោ ហោតិ (ស្យា.)]. តត្ថ សុទិន្នោ នាម កលន្ទបុត្តោ សេដ្ឋិបុត្តោ ហោតិ. អថ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ សម្ពហុលេហិ [សម្បហូលេហិ (សី.)] សហាយកេហិ សទ្ធិំ វេសាលិំ អគមាសិ កេនចិទេវ ករណីយេន. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា មហតិយា បរិសាយ បរិវុតោ ធម្មំ ទេសេន្តោ និសិន្នោ ហោតិ. អទ្ទស ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ ភគវន្តំ មហតិយា បរិសាយ បរិវុតំ ធម្មំ ទេសេន្តំ និសិន្នំ. ទិស្វានស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យំនូនាហម្បិ ធម្មំ សុណេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ យេន សា បរិសា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នស្ស ខោ សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យថា យថា ខោ អហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ, នយិទំ សុករំ អគារំ អជ្ឈាវសតា ឯកន្តបរិបុណ្ណំ ឯកន្តបរិសុទ្ធំ សង្ខលិខិតំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ; យំនូនាហំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ សា បរិសា ភគវតា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សិតា សមាទបិតា សមុត្តេជិតា សម្បហំសិតា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

២៥. អថ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ អចិរវុដ្ឋិតាយ បរិសាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘យថា យថាហំ, ភន្តេ, ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ, នយិទំ សុករំ អគារំ អជ្ឈាវសតា ឯកន្តបរិបុណ្ណំ ឯកន្តបរិសុទ្ធំ សង្ខលិខិតំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ; ឥច្ឆាមហំ, ភន្តេ, កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតុំ. បព្ពាជេតុ មំ ភគវា’’តិ. ‘‘អនុញ្ញាតោសិ បន ត្វំ, សុទ្ទិន្ន, មាតាបិតូហិ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ? ‘‘ន ខោ អហំ, ភន្តេ, អនុញ្ញាតោ មាតាបិតូហិ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. ‘‘ន ខោ, សុទិន្ន, តថាគតា អននុញ្ញាតំ មាតាបិតូហិ បុត្តំ បព្ពាជេន្តី’’តិ. ‘‘សោហំ, ភន្តេ, តថា ករិស្សាមិ យថា មំ មាតាបិតរោ អនុជានិស្សន្តិ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ.

២៦. អថ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ វេសាលិយំ តំ ករណីយំ តីរេត្វា យេន កលន្ទគាមោ យេន មាតាបិតរោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មាតាបិតរោ ឯតទវោច – ‘‘អម្មតាតា, យថា យថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ, នយិទំ សុករំ អគារំ អជ្ឈាវសតា ឯកន្តបរិបុណ្ណំ ឯកន្តបរិសុទ្ធំ សង្ខលិខិតំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ; ឥច្ឆាមហំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតុំ. អនុជានាថ មំ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស មាតាបិតរោ សុទិន្នំ កលន្ទបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ត្វំ ខោសិ, តាត សុទិន្ន, អម្ហាកំ ឯកបុត្តកោ បិយោ មនាបោ សុខេធិតោ សុខបរិហតោ. ន ត្វំ, តាត សុទិន្ន, កិញ្ចិ ទុក្ខស្ស ជានាសិ. មរណេនបិ មយំ តេ អកាមកា វិនា ភវិស្សាម, កិំ បន មយំ តំ ជីវន្តំ អនុជានិស្សាម អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ មាតាបិតរោ ឯតទវោច – ‘‘អម្មតាតា, យថា យថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ, នយិទំ សុករំ អគារំ អជ្ឈាវសតា ឯកន្តបរិបុណ្ណំ ឯកន្តបរិសុទ្ធំ សង្ខលិខិតំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ; ឥច្ឆាមហំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតុំ. អនុជានាថ មំ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស មាតាបិតរោ សុទិន្នំ កលន្ទបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ត្វំ ខោសិ, តាត សុទិន្ន, អម្ហាកំ ឯកបុត្តកោ បិយោ មនាបោ សុខេធិតោ សុខបរិហតោ. ន ត្វំ, តាត សុទិន្ន, កិញ្ចិ ទុក្ខស្ស ជានាសិ. មរណេនបិ មយំ តេ អកាមកា វិនា ភវិស្សាម, កិំ បន មយំ តំ ជីវន្តំ អនុជានិស្សាម អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ! តតិយម្បិ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ មាតាបិតរោ ឯតទវោច – ‘‘អម្មតាតា, យថា យថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ, នយិទំ សុករំ អគារំ អជ្ឈាវសតា ឯកន្តបរិបុណ្ណំ ឯកន្តបរិសុទ្ធំ សង្ខលិខិតំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ; ឥច្ឆាមហំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតុំ. អនុជានាថ មំ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. តតិយម្បិ ខោ សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស មាតាបិតរោ សុទិន្នំ កលន្ទបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ត្វំ ខោសិ, តាត សុទិន្ន, អម្ហាកំ ឯកបុត្តកោ បិយោ មនាបោ សុខេធិតោ សុខបរិហតោ. ន ត្វំ, តាត សុទិន្ន, កិញ្ចិ ទុក្ខស្ស ជានាសិ. មរណេនបិ មយំ តេ អកាមកា វិនា ភវិស្សាម, កិំ បន មយំ តំ ជីវន្តំ អនុជានិស្សាម អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ!

២៧. អថ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ – ‘‘ន មំ មាតាបិតរោ អនុជានន្តិ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ, តត្ថេវ អនន្តរហិតាយ ភូមិយា និបជ្ជិ – ឥធេវ មេ មរណំ ភវិស្សតិ បព្ពជ្ជា វាតិ. អថ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ ឯកម្បិ ភត្តំ ន ភុញ្ជិ, ទ្វេបិ ភត្តានិ ន ភុញ្ជិ, តីណិបិ ភត្តានិ ន ភុញ្ជិ, ចត្តារិបិ ភត្តានិ ន ភុញ្ជិ, បញ្ចបិ ភត្តានិ ន ភុញ្ជិ, ឆបិ ភត្តានិ ន ភុញ្ជិ, សត្តបិ ភត្តានិ ន ភុញ្ជិ.

២៨. អថ ខោ សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស មាតាបិតរោ សុទិន្នំ កលន្ទបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ត្វំ ខោសិ, តាត សុទិន្ន, អម្ហាកំ ឯកបុត្តកោ បិយោ មនាបោ សុខេធិតោ សុខបរិហតោ. ន ត្វំ, តាត សុទិន្ន, កិញ្ចិ ទុក្ខស្ស ជានាសិ. មរណេនបិ មយំ តេ អកាមកា វិនា ភវិស្សាម, កិំ បន មយំ តំ ជីវន្តំ អនុជានិស្សាម អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយ? ឧដ្ឋេហិ, តាត សុទិន្ន, ភុញ្ជ ច បិវ ច បរិចារេហិ ច, ភុញ្ជន្តោ បិវន្តោ បរិចារេន្តោ កាមេ បរិភុញ្ជន្តោ បុញ្ញានិ ករោន្តោ អភិរមស្សុ. ន តំ មយំ អនុជានាម អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ តុណ្ហី អហោសិ. ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស មាតាបិតរោ សុទិន្នំ កលន្ទបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ត្វំ ខោសិ, តាត សុទិន្ន, អម្ហាកំ ឯកបុត្តកោ បិយោ មនាបោ សុខេធិតោ សុខបរិហតោ. ន ត្វំ, តាត សុទិន្ន, កិញ្ចិ ទុក្ខស្ស ជានាសិ. មរណេនបិ មយំ តេ អកាមកា វិនា ភវិស្សាម, កិំ បន មយំ តំ ជីវន្តំ អនុជានិស្សាម អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយ! ឧដ្ឋេហិ, តាត សុទិន្ន, ភុញ្ជ ច បិវ ច បរិចារេហិ ច, ភុញ្ជន្តោ បិវន្តោ បរិចារេន្តោ កាមេ បរិភុញ្ជន្តោ បុញ្ញានិ ករោន្តោ អភិរមស្សុ. ន តំ មយំ អនុជានាម អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. តតិយម្បិ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ តុណ្ហី អហោសិ.

អថ ខោ សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស សហាយកា យេន សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា សុទិន្នំ កលន្ទបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ត្វំ ខោសិ, សម្ម សុទិន្ន, មាតាបិតូនំ ឯកបុត្តកោ បិយោ មនាបោ សុខេធិតោ សុខបរិហតោ. ន ត្វំ, សម្ម សុទិន្ន, កិញ្ចិ ទុក្ខស្ស ជានាសិ. មរណេនបិ តេ មាតាបិតរោ អកាមកា វិនា ភវិស្សន្តិ, កិំ បន តំ ជីវន្តំ អនុជានិស្សន្តិ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជាយ! ឧដ្ឋេហិ, សម្ម សុទិន្ន, ភុញ្ជ ច បិវ ច បរិចារេហិ ច, ភុញ្ជន្តោ បិវន្តោ បរិចារេន្តោ កាមេ បរិភុញ្ជន្តោ បុញ្ញានិ ករោន្តោ អភិរមស្សុ, ន តំ មាតាបិតរោ អនុជានិស្សន្តិ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ តុណ្ហី អហោសិ. ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស សហាយកា សុទិន្នំ កលន្ទបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ត្វំ ខោសិ, សម្ម សុទិន្ន…បេ… តតិយម្បិ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ តុណ្ហី អហោសិ.

២៩. អថ ខោ សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស សហាយកា យេន សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស មាតាបិតរោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស មាតាបិតរោ ឯតទវោចុំ – ‘‘អម្មតាតា, ឯសោ សុទិន្នោ អនន្តរហិតាយ ភូមិយា និបន្នោ – ‘ឥធេវ មេ មរណំ ភវិស្សតិ បព្ពជ្ជា វា’តិ. សចេ តុម្ហេ សុទិន្នំ នានុជានិស្សថ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយ, តត្ថេវ មរណំ អាគមិស្សតិ. សចេ បន តុម្ហេ សុទិន្នំ អនុជានិស្សថ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយ, បព្ពជិតម្បិ នំ ទក្ខិស្សថ. សចេ សុទិន្នោ នាភិរមិស្សតិ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយ, កា តស្ស អញ្ញា គតិ ភវិស្សតិ, ឥធេវ បច្ចាគមិស្សតិ. អនុជានាថ សុទិន្នំ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. ‘‘អនុជានាម, តាតា, សុទិន្នំ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. អថ ខោ សុទិន្នស្ស កលន្ទបុត្តស្ស សហាយកា យេន សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា សុទិន្នំ កលន្ទបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឧដ្ឋេហិ, សម្ម សុទិន្ន, អនុញ្ញាតោសិ មាតាបិតូហិ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ.

៣០. អថ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ – ‘‘អនុញ្ញាតោម្ហិ កិរ មាតាបិតូហិ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ, ហដ្ឋោ ឧទគ្គោ បាណិនា គត្តានិ បរិបុញ្ឆន្តោ វុដ្ឋាសិ. អថ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ កតិបាហំ ពលំ គាហេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសន្នោ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អនុញ្ញាតោ [អនុញ្ញាតោម្ហិ (សី. ស្យា.)] អហំ, ភន្តេ, មាតាបិតូហិ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយ. បព្ពាជេតុ មំ ភគវា’’តិ. អលត្ថ ខោ សុទិន្នោ កលន្ទបុត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ. អចិរូបសម្បន្នោ ច បនាយស្មា សុទិន្នោ ឯវរូបេ ធុតគុណេ សមាទាយ វត្តតិ, អារញ្ញិកោ ហោតិ បិណ្ឌបាតិកោ បំសុកូលិកោ សបទានចារិកោ, អញ្ញតរំ វជ្ជិគាមំ ឧបនិស្សាយ វិហរតិ.

តេន ខោ បន សមយេន វជ្ជី ទុព្ភិក្ខា ហោតិ ទ្វីហិតិកា សេតដ្ឋិកា សលាកាវុត្តា, ន សុករា ឧញ្ឆេន បគ្គហេន យាបេតុំ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឯតរហិ ខោ វជ្ជី ទុព្ភិក្ខា ទ្វីហិតិកា សេតដ្ឋិកា សលាកាវុត្តា, ន សុករា ឧញ្ឆេន បគ្គហេន យាបេតុំ. ពហូ ខោ បន មេ វេសាលិយំ ញាតី អឌ្ឍា មហទ្ធនា មហាភោគា បហូតជាតរូបរជតា បហូតវិត្តូបករណា បហូតធនធញ្ញា. យំនូនាហំ ញាតី ឧបនិស្សាយ វិហរេយ្យំ! ញាតី មំ [ញាតកាបិ មំ (ស្យា.)] និស្សាយ ទានានិ ទស្សន្តិ បុញ្ញានិ ករិស្សន្តិ, ភិក្ខូ ច លាភំ លច្ឆន្តិ, អហញ្ច បិណ្ឌកេន ន កិលមិស្សាមី’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា សុទិន្នោ សេនាសនំ សំសាមេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន វេសាលី តេន បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន យេន វេសាលី តទវសរិ. តត្រ សុទំ អាយស្មា សុទិន្នោ វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ. អស្សោសុំ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស ញាតកា – ‘‘សុទិន្នោ កិរ កលន្ទបុត្តោ វេសាលិំ អនុប្បត្តោ’’តិ. តេ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស សដ្ឋិមត្តេ ថាលិបាកេ ភត្តាភិហារំ អភិហរិំសុ. អថ ខោ អាយស្មា សុទិន្នោ តេ សដ្ឋិមត្តេ ថាលិបាកេ ភិក្ខូនំ វិស្សជ្ជេត្វា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ កលន្ទគាមំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. កលន្ទគាមេ សបទានំ បិណ្ឌាយ ចរមានោ យេន សកបិតុ និវេសនំ តេនុបសង្កមិ.

៣១. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស ញាតិទាសី អាភិទោសិកំ កុម្មាសំ ឆឌ្ឌេតុកាមា [ឆដ្ដេតុកាមា (ក.)] ហោតិ. អថ ខោ អាយស្មា សុទិន្នោ តំ ញាតិទាសិំ ឯតទវោច – ‘‘សចេ តំ, ភគិនិ, ឆឌ្ឌនីយធម្មំ, ឥធ មេ បត្តេ អាកិរា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស ញាតិទាសី តំ អាភិទោសិកំ កុម្មាសំ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បត្តេ អាកិរន្តី ហត្ថានញ្ច បាទានញ្ច សរស្ស ច និមិត្តំ អគ្គហេសិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស ញាតិទាសី យេនាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតរំ ឯតទវោច – ‘‘យគ្ឃេយ្យេ, ជានេយ្យាសិ, អយ្យបុត្តោ សុទិន្នោ អនុប្បត្តោ’’តិ. ‘‘សចេ, ជេ, ត្វំ សច្ចំ ភណសិ, អទាសិំ តំ ករោមី’’តិ.

៣២. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា សុទិន្នោ តំ អាភិទោសិកំ កុម្មាសំ អញ្ញតរំ កុដ្ដមូលំ [កុឌ្ឌមូលំ (សី. ស្យា.)] និស្សាយ បរិភុញ្ជតិ. បិតាបិ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស កម្មន្តា អាគច្ឆន្តោ អទ្ទស អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ តំ អាភិទោសិកំ កុម្មាសំ អញ្ញតរំ កុដ្ដមូលំ និស្សាយ បរិភុញ្ជន្តំ. ទិស្វាន យេនាយស្មា សុទិន្នោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ នាម, តាត សុទិន្ន, អាភិទោសិកំ កុម្មាសំ បរិភុញ្ជិស្សសិ! ននុ នាម, តាត សុទិន្ន, សកំ គេហំ គន្តព្ព’’ន្តិ? ‘‘អគមិម្ហ [អគមម្ហា (ក.)] ខោ តេ គហបតិ, គេហំ. តតោយំ អាភិទោសិកោ កុម្មាសោ’’តិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បិតា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស ពាហាយំ គហេត្វា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ឯតទវោច – ‘‘ឯហិ, តាត សុទិន្ន, ឃរំ គមិស្សាមា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា សុទិន្នោ យេន សកបិតុ និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បិតា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ឯតទវោច – ‘‘ភុញ្ជ, តាត សុទិន្នា’’តិ. ‘‘អលំ, គហបតិ, កតំ មេ អជ្ជ ភត្តកិច្ច’’ន្តិ. ‘‘អធិវាសេហិ, តាត សុទិន្ន, ស្វាតនាយ ភត្ត’’ន្តិ. អធិវាសេសិ ខោ អាយស្មា សុទិន្នោ តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ អាយស្មា សុទិន្នោ ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

៣៣. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតា តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន ហរិតេន គោមយេន បថវិំ ឱបុញ្ជាបេត្វា [ឱបុច្ឆាបេត្វា (សី. ស្យា.)] ទ្វេ បុញ្ជេ ការាបេសិ – ឯកំ ហិរញ្ញស្ស, ឯកំ សុវណ្ណស្ស. តាវ មហន្តា បុញ្ជា អហេសុំ, ឱរតោ ឋិតោ បុរិសោ បារតោ ឋិតំ បុរិសំ ន បស្សតិ; បារតោ ឋិតោ បុរិសោ ឱរតោ ឋិតំ បុរិសំ ន បស្សតិ. តេ បុញ្ជេ កិលញ្ជេហិ បដិច្ឆាទាបេត្វា មជ្ឈេ អាសនំ បញ្ញាបេត្វា តិរោករណីយំ បរិក្ខិបិត្វា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកំ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ, វធុ, យេន អលង្ការេន អលង្កតា បុត្តស្ស មេ សុទិន្នស្ស បិយា អហោសិ មនាបា តេន អលង្ការេន អលង្ករា’’តិ. ‘‘ឯវំ, អយ្យេ’’តិ, ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតុយា បច្ចស្សោសិ.

៣៤. អថ ខោ អាយស្មា សុទិន្នោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន សកបិតុ និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បិតា យេនាយស្មា សុទិន្នោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ បុញ្ជេ វិវរាបេត្វា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទំ តេ, តាត សុទិន្ន, មាតុ មត្តិកំ ឥត្ថិកាយ ឥត្ថិធនំ, អញ្ញំ បេត្តិកំ អញ្ញំ បិតាមហំ. លព្ភា, តាត សុទិន្ន, ហីនាយាវត្តិត្វា ភោគា ច ភុញ្ជិតុំ បុញ្ញានិ ច កាតុំ. ឯហិ ត្វំ, តាត សុទិន្ន, ហីនាយាវត្តិត្វា ភោគេ ច ភុញ្ជស្សុ បុញ្ញានិ ច ករោហី’’តិ. ‘‘តាត, ន ឧស្សហាមិ ន វិសហាមិ, អភិរតោ អហំ ព្រហ្មចរិយំ ចរាមី’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បិតា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទំ តេ, តាត សុទិន្ន, មាតុ មត្តិកំ, ឥត្ថិកាយ ឥត្ថិធនំ, អញ្ញំ បេត្តិកំ, អញ្ញំ បិតាមហំ. លព្ភា, តាត សុទិន្ន, ហីនាយាវត្តិត្វា ភោគា ច ភុញ្ជិតុំ បុញ្ញានិ ច កាតុំ. ឯហិ ត្វំ, តាត សុទិន្ន, ហីនាយាវត្តិត្វា ភោគេ ច ភុញ្ជស្សុ បុញ្ញានិ ច ករោហី’’តិ. ‘‘វទេយ្យាម ខោ តំ, គហបតិ, សចេ ត្វំ នាតិកឌ្ឍេយ្យាសី’’តិ. ‘‘វទេហិ, តាត សុទិន្នា’’តិ. តេន ហិ ត្វំ, គហបតិ, មហន្តេ មហន្តេ សាណិបសិព្ពកេ ការាបេត្វា ហិរញ្ញសុវណ្ណស្ស បូរាបេត្វា សកដេហិ និព្ពាហាបេត្វា មជ្ឈេ គង្គាយ សោតេ ឱបាតេហិ [ឱសាទេហិ (សី. ស្យា.)]. តំ កិស្ស ហេតុ? យញ្ហិ តេ, គហបតិ, ភវិស្សតិ តតោនិទានំ ភយំ វា ឆម្ភិតត្តំ វា លោមហំសោ វា អារក្ខោ វា សោ តេ ន ភវិស្សតី’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បិតា អនត្តមនោ អហោសិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម បុត្តោ សុទិន្នោ ឯវំ វក្ខតី’’តិ!

៣៥. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បិតា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកំ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ, វធុ, ត្វំ បិយា ច មនាបា ច [ត្វម្បិ យាច (សី.)]. អប្បេវ នាម បុត្តោ សុទិន្នោ តុយ្ហម្បិ វចនំ ករេយ្យា’’តិ! អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បាទេសុ គហេត្វា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ឯតទវោច – ‘‘កីទិសា នាម តា, អយ្យបុត្ត, អច្ឆរាយោ យាសំ ត្វំ ហេតុ ព្រហ្មចរិយំ ចរសី’’តិ? ‘‘ន ខោ អហំ, ភគិនិ, អច្ឆរានំ ហេតុ ព្រហ្មចរិយំ ចរាមី’’តិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកា – ‘‘អជ្ជតគ្គេ មំ អយ្យបុត្តោ សុទិន្នោ ភគិនិវាទេន សមុទាចរតី’’តិ, តត្ថេវ មុច្ឆិតា បបតា.

អថ ខោ អាយស្មា សុទិន្នោ បិតរំ ឯតទវោច – ‘‘សចេ, គហបតិ, ភោជនំ ទាតព្ពំ ទេថ, មា នោ វិហេឋយិត្ថា’’តិ. ‘‘ភុញ្ជ, តាត សុទិន្នា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតា ច បិតា ច អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេសុំ សម្បវារេសុំ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទំ, តាត សុទិន្ន, កុលំ អឌ្ឍំ មហទ្ធនំ មហាភោគំ បហូតជាតរូបរជតំ បហូតវិត្តូបករណំ បហូតធនធញ្ញំ. លព្ភា, តាត សុទិន្ន, ហីនាយាវត្តិត្វា ភោគា ច ភុញ្ជិតុំ បុញ្ញានិ ច កាតុំ. ឯហិ ត្វំ, តាត សុទិន្ន, ហីនាយាវត្តិត្វា ភោគេ ច ភុញ្ជស្សុ បុញ្ញានិ ច ករោហី’’តិ. ‘‘អម្ម, ន ឧស្សហាមិ ន វិសហាមិ, អភិរតោ អហំ ព្រហ្មចរិយំ ចរាមី’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទំ, តាត សុទិន្ន, កុលំ អឌ្ឍំ មហទ្ធនំ មហាភោគំ បហូតជាតរូបរជតំ បហូតវិត្តូបករណំ បហូតធនធញ្ញំ [បហូតធនធញ្ញំ (ប. ចរាមីតិ) ឥតិបាឋោ សព្ពត្ថ នត្ថិ, ឩនោ មញ្ញេ]. តេន ហិ, តាត សុទិន្ន, ពីជកម្បិ ទេហិ – មា នោ អបុត្តកំ សាបតេយ្យំ លិច្ឆវយោ អតិហរាបេសុ’’ន្តិ. ‘‘ឯតំ ខោ មេ, អម្ម, សក្កា កាតុ’’ន្តិ. ‘‘កហំ បន, តាត សុទិន្ន, ឯតរហិ វិហរសី’’តិ? ‘‘មហាវនេ, អម្មា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា សុទិន្នោ ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ.

៣៦. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកំ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ, វធុ, យទា ឧតុនី ហោសិ, បុប្ផំ តេ ឧប្បន្នំ ហោតិ, អថ មេ អារោចេយ្យាសី’’តិ. ‘‘ឯវំ អយ្យេ’’តិ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតុយា បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកា នចិរស្សេវ ឧតុនី អហោសិ, បុប្ផំសា ឧប្បជ្ជិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតរំ ឯតទវោច – ‘‘ឧតុនីម្ហិ, អយ្យេ, បុប្ផំ មេ ឧប្បន្ន’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ, វធុ, យេន អលង្ការេន អលង្កតា បុត្តស្ស សុទិន្នស្ស បិយា អហោសិ មនាបា តេន អលង្ការេន អលង្ករា’’តិ. ‘‘ឯវំ អយ្យេ’’តិ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតុយា បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតា អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកំ អាទាយ យេន មហាវនំ យេនាយស្មា សុទិន្នោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទំ, តាត សុទិន្ន, កុលំ អឌ្ឍំ មហទ្ធនំ មហាភោគំ បហូតជាតរូបរជតំ បហូតវិត្តូបករណំ បហូតធនធញ្ញំ. លព្ភា, តាត សុទិន្ន, ហីនាយាវត្តិត្វា ភោគា ច ភុញ្ជិតុំ បុញ្ញានិ ច កាតុំ. ឯហិ ត្វំ, តាត សុទិន្ន, ហីនាយាវត្តិត្វា ភោគេ ច ភុញ្ជស្សុ បុញ្ញានិ ច ករោហី’’តិ. ‘‘អម្ម, ន ឧស្សហាមិ ន វិសហាមិ, អភិរតោ អហំ ព្រហ្មចរិយំ ចរាមី’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស មាតា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ឯតទវោច – ‘‘ឥទំ, តាត សុទិន្ន, កុលំ អឌ្ឍំ មហទ្ធនំ មហាភោគំ បហូតជាតរូបរជតំ បហូតវិត្តូបករណំ បហូតធនធញ្ញំ. តេន ហិ, តាត សុទិន្ន, ពីជកម្បិ ទេហិ – មា នោ អបុត្តកំ សាបតេយ្យំ លិច្ឆវយោ អតិហរាបេសុ’’ន្តិ. ‘‘ឯតំ ខោ មេ, អម្ម, សក្កា កាតុ’’ន្តិ, បុរាណទុតិយិកាយ ពាហាយំ គហេត្វា មហាវនំ អជ្ឈោគាហេត្វា អបញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេ អនាទីនវទស្សោ បុរាណទុតិយិកាយ តិក្ខត្តុំ មេថុនំ ធម្មំ អភិវិញ្ញាបេសិ. សា តេន គព្ភំ គណ្ហិ. ភុម្មា ទេវា សទ្ទមនុស្សាវេសុំ – ‘‘និរព្ពុទោ វត, ភោ, ភិក្ខុសង្ឃោ និរាទីនវោ; សុទិន្នេន កលន្ទបុត្តេន អព្ពុទំ ឧប្បាទិតំ, អាទីនវោ ឧប្បាទិតោ’’តិ. ភុម្មានំ ទេវានំ សទ្ទំ សុត្វា ចាតុមហារាជិកា [ចាតុម្មហារាជិកា (សី. ស្យា.)] ទេវា សទ្ទមនុស្សាវេសុំ…បេ… តាវតិំសា ទេវា… យាមា ទេវា … តុសិតា ទេវា… និម្មានរតី ទេវា… បរនិម្មិតវសវត្តី ទេវា… ព្រហ្មកាយិកា ទេវា សទ្ទមនុស្សាវេសុំ – ‘‘និរព្ពុទោ វត, ភោ, ភិក្ខុសង្ឃោ និរាទីនវោ; សុទិន្នេន កលន្ទបុត្តេន អព្ពុទំ ឧប្បាទិតំ, អាទីនវោ ឧប្បាទិតោ’’តិ. ឥតិហ តេន ខណេន តេន មុហុត្តេន យាវ ព្រហ្មលោកា សទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆិ.

អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកា តស្ស គព្ភស្ស បរិបាកមន្វាយ បុត្តំ វិជាយិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស សហាយកា តស្ស ទារកស្ស ‘ពីជកោ’តិ នាមំ អកំសុ. អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស បុរាណទុតិយិកាយ ពីជកមាតាតិ នាមំ អកំសុ. អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស ពីជកបិតាតិ នាមំ អកំសុ. តេ អបរេន សមយេន ឧភោ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ សច្ឆាកំសុ.

៣៧. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស អហុទេវ កុក្កុច្ចំ, អហុ វិប្បដិសារោ – ‘‘អលាភា វត មេ, ន វត មេ លាភា! ទុល្លទ្ធំ វត មេ, ន វត មេ សុលទ្ធំ! យោហំ ឯវំ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជិត្វា នាសក្ខិំ យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុ’’ន្តិ. សោ តេនេវ កុក្កុច្ចេន តេន វិប្បដិសារេន កិសោ អហោសិ លូខោ ទុព្ពណ្ណោ ឧប្បណ្ឌុប្បណ្ឌុកជាតោ ធមនិសន្ថតគត្តោ អន្តោមនោ លីនមនោ ទុក្ខី ទុម្មនោ វិប្បដិសារី បជ្ឈាយិ.

៣៨. អថ ខោ អាយស្មតោ សុទិន្នស្ស សហាយកា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ ឯតទវោចុំ – ‘‘បុព្ពេ ខោ ត្វំ, អាវុសោ សុទិន្ន, វណ្ណវា អហោសិ បីណិន្ទ្រិយោ បសន្នមុខវណ្ណោ វិប្បសន្នឆវិវណ្ណោ; សោ ទានិ ត្វំ ឯតរហិ កិសោ លូខោ ទុព្ពណ្ណោ ឧប្បណ្ឌុប្បណ្ឌុកជាតោ ធមនិសន្ថតគត្តោ អន្តោមនោ លីនមនោ ទុក្ខី ទុម្មនោ វិប្បដិសារី បជ្ឈាយសិ. កច្ចិ នោ ត្វំ, អាវុសោ សុទិន្ន, អនភិរតោ ព្រហ្មចរិយំ ចរសី’’តិ? ‘‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, អនភិរតោ ព្រហ្មចរិយំ ចរាមិ. អត្ថិ មេ បាបកម្មំ កតំ; បុរាណទុតិយិកាយ មេថុនោ ធម្មោ បដិសេវិតោ; តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, អហុទេវ កុក្កុច្ចំ អហុ វិប្បដិសារោ – ‘អលាភា វត មេ, ន វត មេ លាភា; ទុល្លទ្ធំ វត មេ, ន វត មេ សុលទ្ធំ; យោហំ ឯវំ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជិត្វា នាសក្ខិំ យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុ’’ន្តិ. ‘‘អលញ្ហិ តេ, អាវុសោ សុទិន្ន, កុក្កុច្ចាយ អលំ វិប្បដិសារាយ យំ ត្វំ ឯវំ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជិត្វា ន សក្ខិស្សសិ យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ. ននុ, អាវុសោ, ភគវតា អនេកបរិយាយេន វិរាគាយ ធម្មោ ទេសិតោ, នោ សរាគាយ; វិសំយោគាយ ធម្មោ ទេសិតោ, នោ សំយោគាយ; អនុបាទានាយ ធម្មោ ទេសិតោ, នោ សឧបាទានាយ. តត្ថ នាម ត្វំ, អាវុសោ, ភគវតា វិរាគាយ ធម្មេ ទេសិតេ សរាគាយ ចេតេស្សសិ, វិសំយោគាយ ធម្មេ ទេសិតេ សំយោគាយ ចេតេស្សសិ, អនុបាទានាយ ធម្មេ ទេសិតេ សឧបាទានាយ ចេតេស្សសិ! ននុ, អាវុសោ, ភគវតា អនេកបរិយាយេន រាគវិរាគាយ ធម្មោ ទេសិតោ, មទនិម្មទនាយ បិបាសវិនយាយ អាលយសមុគ្ឃាតាយ វដ្ដុបច្ឆេទាយ តណ្ហាក្ខយាយ វិរាគាយ និរោធាយ និព្ពានាយ ធម្មោ ទេសិតោ! ននុ, អាវុសោ, ភគវតា អនេកបរិយាយេន កាមានំ បហានំ អក្ខាតំ, កាមសញ្ញានំ បរិញ្ញា អក្ខាតា, កាមបិបាសានំ បដិវិនយោ អក្ខាតោ, កាមវិតក្កានំ សមុគ្ឃាតោ អក្ខាតោ, កាមបរិឡាហានំ វូបសមោ អក្ខាតោ! នេតំ, អាវុសោ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ, បសន្នានំ វា ភិយ្យោភាវាយ. អថ ខ្វេតំ, អាវុសោ, អប្បសន្នានញ្ចេវ អប្បសាទាយ បសន្នានញ្ច ឯកច្ចានំ អញ្ញថត្តាយា’’តិ.

៣៩. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតាបេត្វា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ បដិបុច្ឆិ – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, សុទិន្ន, បុរាណទុតិយិកាយ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា – ‘‘អននុច្ឆវិកំ [អននុច្ឆវិយំ (សី.)], មោឃបុរិស, អននុលោមិកំ អប្បដិរូបំ អស្សាមណកំ អកប្បិយំ អករណីយំ. កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, ឯវំ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជិត្វា ន សក្ខិស្សសិ យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ! ននុ មយា, មោឃបុរិស, អនេកបរិយាយេន វិរាគាយ ធម្មោ ទេសិតោ, នោ សរាគាយ; វិសំយោគាយ ធម្មោ ទេសិតោ, នោ សំយោគាយ; អនុបាទានាយ ធម្មោ ទេសិតោ, នោ សឧបាទានាយ! តត្ថ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, មយា វិរាគាយ ធម្មេ ទេសិតេ សរាគាយ ចេតេស្សសិ, វិសំយោគាយ ធម្មេ ទេសិតេ សំយោគាយ ចេតេស្សសិ, អនុបាទានាយ ធម្មេ ទេសិតេ សឧបាទានាយ ចេតេស្សសិ! ននុ មយា, មោឃបុរិស, អនេកបរិយាយេន រាគវិរាគាយ ធម្មោ ទេសិតោ! មទនិម្មទនាយ បិបាសវិនយាយ អាលយសមុគ្ឃាតាយ វដ្ដុបច្ឆេទាយ តណ្ហាក្ខយាយ វិរាគាយ និរោធាយ និព្ពានាយ ធម្មោ ទេសិតោ! ននុ មយា, មោឃបុរិស, អនេកបរិយាយេន កាមានំ បហានំ អក្ខាតំ, កាមសញ្ញានំ បរិញ្ញា អក្ខាតា, កាមបិបាសានំ បដិវិនយោ អក្ខាតោ, កាមវិតក្កានំ សមុគ្ឃាតោ អក្ខាតោ, កាមបរិឡាហានំ វូបសមោ អក្ខាតោ! វរំ តេ, មោឃបុរិស, អាសិវិសស្ស [អាសីវិសស្ស (សី. ស្យា.)] ឃោរវិសស្ស មុខេ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ, ន ត្វេវ មាតុគាមស្ស អង្គជាតេ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ. វរំ តេ, មោឃបុរិស, កណ្ហសប្បស្ស មុខេ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ, ន ត្វេវ មាតុគាមស្ស អង្គជាតេ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ. វរំ តេ, មោឃបុរិស, អង្គារកាសុយា អាទិត្តាយ សម្បជ្ជលិតាយ សជោតិភូតាយ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ, ន ត្វេវ មាតុគាមស្ស អង្គជាតេ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ. តំ កិស្ស ហេតុ? តតោនិទានញ្ហិ, មោឃបុរិស, មរណំ វា និគច្ឆេយ្យ មរណមត្តំ វា ទុក្ខំ, ន ត្វេវ តប្បច្ចយា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជេយ្យ. ឥតោនិទានញ្ច ខោ, មោឃបុរិស, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជេយ្យ. តត្ថ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, យំ ត្វំ អសទ្ធម្មំ គាមធម្មំ វសលធម្មំ ទុដ្ឋុល្លំ ឱទកន្តិកំ រហស្សំ ទ្វយំទ្វយសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិស្សសិ, ពហូនំ ខោ ត្វំ, មោឃបុរិស, អកុសលានំ ធម្មានំ អាទិកត្តា បុព្ពង្គមោ. នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ, បសន្នានំ វា ភិយ្យោភាវាយ; អថ ខ្វេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានញ្ចេវ អប្បសាទាយ, បសន្នានញ្ច ឯកច្ចានំ អញ្ញថត្តាយា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ សុទិន្នំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ទុព្ភរតាយ ទុប្បោសតាយ មហិច្ឆតាយ អសន្តុដ្ឋិតាយ [អសន្តុដ្ឋតាយ (ស្យា.)] សង្គណិកាយ កោសជ្ជស្ស អវណ្ណំ ភាសិត្វា អនេកបរិយាយេន សុភរតាយ សុបោសតាយ អប្បិច្ឆស្ស សន្តុដ្ឋស្ស សល្លេខស្ស ធុតស្ស បាសាទិកស្ស អបចយស្ស វីរិយារម្ភស្ស [វីរិយារព្ភស្ស (ក.)] វណ្ណំ ភាសិត្វា ភិក្ខូនំ តទនុច្ឆវិកំ តទនុលោមិកំ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេស្សាមិ [បញ្ញាបេស្សាមិ (សី. ស្យា.)] ទស អត្ថវសេ បដិច្ច – សង្ឃសុដ្ឋុតាយ, សង្ឃផាសុតាយ, ទុម្មង្កូនំ បុគ្គលានំ និគ្គហាយ, បេសលានំ ភិក្ខូនំ ផាសុវិហារាយ, ទិដ្ឋធម្មិកានំ អាសវានំ សំវរាយ, សម្បរាយិកានំ អាសវានំ បដិឃាតាយ, អប្បសន្នានំ បសាទាយ, បសន្នានំ ភិយ្យោភាវាយ, សទ្ធម្មដ្ឋិតិយា, វិនយានុគ្គហាយ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវេយ្យ, បារាជិកោ ហោតិ អសំវាសោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

សុទិន្នភាណវារោ និដ្ឋិតោ.

មក្កដីវត្ថុ

៤០. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ វេសាលិយំ មហាវនេ មក្កដិំ អាមិសេន ឧបលាបេត្វា តស្សា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវតិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរំ អាទាយ វេសាលិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ សេនាសនចារិកំ អាហិណ្ឌន្តា យេន តស្ស ភិក្ខុនោ វិហារោ តេនុបសង្កមិំសុ. អទ្ទស ខោ សា មក្កដី តេ ភិក្ខូ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តេ. ទិស្វាន យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេសំ ភិក្ខូនំ បុរតោ កដិម្បិ ចាលេសិ ឆេប្បម្បិ ចាលេសិ, កដិម្បិ ឱឌ្ឌិ, និមិត្តម្បិ អកាសិ. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘និស្សំសយំ ខោ សោ ភិក្ខុ ឥមិស្សា មក្កដិយា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវតី’’តិ. ឯកមន្តំ និលីយិំសុ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ វេសាលិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បិណ្ឌបាតំ អាទាយ បដិក្កមិ.

៤១. អថ ខោ សា មក្កដី យេន សោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ តំ បិណ្ឌបាតំ ឯកទេសំ ភុញ្ជិត្វា ឯកទេសំ តស្សា មក្កដិយា អទាសិ. អថ ខោ សា មក្កដី តំ បិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជិត្វា តស្ស ភិក្ខុនោ កដិំ ឱឌ្ឌិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ តស្សា មក្កដិយា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវតិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ននុ, អាវុសោ, ភគវតា សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ; កិស្ស ត្វំ, អាវុសោ, មក្កដិយា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវសី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, អាវុសោ, ភគវតា សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ; តញ្ច ខោ មនុស្សិត្ថិយា, នោ តិរច្ឆានគតាយា’’តិ. ‘‘ននុ, អាវុសោ, តថេវ តំ ហោតិ. អននុច្ឆវិកំ, អាវុសោ, អននុលោមិកំ អប្បដិរូបំ អស្សាមណកំ អកប្បិយំ អករណីយំ. កថញ្ហិ នាម ត្វំ, អាវុសោ, ឯវំ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជិត្វា ន សក្ខិស្សសិ យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ! ននុ, អាវុសោ, ភគវតា អនេកបរិយាយេន វិរាគាយ ធម្មោ ទេសិតោ, នោ សរាគាយ…បេ… កាមបរិឡាហានំ វូបសមោ អក្ខាតោ! នេតំ, អាវុសោ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ បសន្នានំ វា ភិយ្យោភាវាយ. អថ ខ្វេតំ, អាវុសោ, អប្បសន្នានញ្ចេវ អប្បសាទាយ, បសន្នានញ្ច ឯកច្ចានំ អញ្ញថត្តាយា’’តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តំ ភិក្ខុំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អរោចេសុំ.

៤២. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតាបេត្វា តំ ភិក្ខុំ បដិបុច្ឆិ – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, មក្កដិយា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា – ‘‘អននុច្ឆវិកំ, មោឃបុរិស, អននុលោមិកំ អប្បតិរូបំ អស្សាមណកំ អកប្បិយំ អករណីយំ. កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, ឯវំ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជិត្វា ន សក្ខិស្សសិ យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ! ននុ មយា, មោឃបុរិស, អនេកបរិយាយេន វិរាគាយ ធម្មោ ទេសិតោ, នោ សរាគាយ …បេ… កាមបរិឡាហានំ វូបសមោ អក្ខាតោ! វរំ តេ, មោឃបុរិស, អាសីវិសស្ស ឃោរវិសស្ស មុខេ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ, ន ត្វេវ មក្កដិយា អង្គជាតេ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ. វរំ តេ, មោឃបុរិស, កណ្ហសប្បស្ស មុខេ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ, ន ត្វេវ មក្កដិយា អង្គជាតេ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ. វរំ តេ, មោឃបុរិស, អង្គារកាសុយា អាទិត្តាយ សម្បជ្ជលិតាយ សជោតិភូតាយ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ, ន ត្វេវ មក្កដិយា អង្គជាតេ អង្គជាតំ បក្ខិត្តំ. តំ កិស្ស ហេតុ? តតោនិទានញ្ហិ, មោឃបុរិស, មរណំ វា និគច្ឆេយ្យ មរណមត្តំ វា ទុក្ខំ; ន ត្វេវ តប្បច្ចយា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជេយ្យ. ឥតោនិទានញ្ច ខោ, មោឃបុរិស, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជេយ្យ. តត្ថ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, យំ ត្វំ អសទ្ធម្មំ គាមធម្មំ វសលធម្មំ ទុដ្ឋុល្លំ ឱទកន្តិកំ រហស្សំ ទ្វយំទ្វយសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

‘‘យោ បន ភិក្ខុ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវេយ្យ អន្តមសោ តិរច្ឆានគតាយបិ, បារាជិកោ ហោតិ អសំវាសោ’’តិ.

ឯវញ្ចិទំ ភគវតា ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ ហោតិ.

មក្កដីវត្ថុ និដ្ឋិតំ.

សន្ថតភាណវារោ

៤៣. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ យាវទត្ថំ ភុញ្ជិំសុ, យាវទត្ថំ សុបិំសុ, យាវទត្ថំ ន្ហាយិំសុ. យាវទត្ថំ ភុញ្ជិត្វា យាវទត្ថំ សុបិត្វា យាវទត្ថំ ន្ហាយិត្វា អយោនិសោ មនសិ ករិត្វា សិក្ខំ អបច្ចក្ខាយ ទុព្ពល្យំ អនាវិកត្វា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិំសុ. តេ អបរេន សមយេន ញាតិព្យសនេនបិ ផុដ្ឋា ភោគព្យសនេនបិ ផុដ្ឋា រោគព្យសនេនបិ ផុដ្ឋា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទន្តិ – ‘‘ន មយំ, ភន្តេ អានន្ទ, ពុទ្ធគរហិនោ ន ធម្មគរហិនោ ន សង្ឃគរហិនោ; អត្តគរហិនោ មយំ, ភន្តេ អានន្ទ, អនញ្ញគរហិនោ. មយមេវម្ហា អលក្ខិកា មយំ អប្បបុញ្ញា, យេ មយំ ឯវំ ស្វាក្ខាតេ ធម្មវិនយេ បព្ពជិត្វា នាសក្ខិម្ហា យាវជីវំ បរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ. ឥទានិ ចេបិ [ឥទានិបិ ចេ (ស្យា.)] មយំ, ភន្តេ អានន្ទ, លភេយ្យាម ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ លភេយ្យាម ឧបសម្បទំ, ឥទានិបិ មយំ វិបស្សកា កុសលានំ ធម្មានំ បុព្ពរត្តាបររត្តំ ពោធិបក្ខិកានំ ធម្មានំ ភាវនានុយោគមនុយុត្តា វិហរេយ្យាម. សាធុ, ភន្តេ អានន្ទ, ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេហី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ វេសាលិកានំ វជ្ជិបុត្តកានំ បដិស្សុណិត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ.

‘‘អដ្ឋានមេតំ, អានន្ទ, អនវកាសោ យំ តថាគតោ វជ្ជីនំ វា វជ្ជិបុត្តកានំ វា ការណា សាវកានំ បារាជិកំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ សមូហនេយ្យា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘យោ, ភិក្ខវេ [យោ បន ភិក្ខវេ ភិក្ខុ (សី.) យោ ខោ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ (ស្យា.)], សិក្ខំ អបច្ចក្ខាយ ទុព្ពល្យំ អនាវិកត្វា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវតិ សោ អាគតោ ន ឧបសម្បាទេតព្ពោ; យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ [យោ ច ខោ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ (សី. ស្យា.)], សិក្ខំ បច្ចក្ខាយ ទុព្ពល្យំ អាវិកត្វា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវតិ សោ អាគតោ ឧបសម្បាទេតព្ពោ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

៤៤. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខូនំ សិក្ខាសាជីវសមាបន្នោ សិក្ខំ អបច្ចក្ខាយ ទុព្ពល្យំ អនាវិកត្វា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវេយ្យ អន្តមសោ តិរច្ឆានគតាយបិ, បារាជិកោ ហោតិ អសំវាសោ’’តិ.

៤៥. យោ បនាតិ យោ យាទិសោ យថាយុត្តោ យថាជច្ចោ យថានាមោ យថាគោត្តោ យថាសីលោ យថាវិហារី យថាគោចរោ ថេរោ វា នវោ វា មជ្ឈិមោ វា. ឯសោ វុច្ចតិ ‘យោ បនា’តិ.

[វិភ. ៥១០, ឈានវិភង្គេបិ] ភិក្ខូតិ ភិក្ខកោតិ ភិក្ខុ, ភិក្ខាចរិយំ អជ្ឈុបគតោតិ ភិក្ខុ, ភិន្នបដធរោតិ ភិក្ខុ, សមញ្ញាយ ភិក្ខុ, បដិញ្ញាយ ភិក្ខុ, ឯហិ ភិក្ខូតិ ភិក្ខុ, តីហិ សរណគមនេហិ ឧបសម្បន្នោតិ ភិក្ខុ, ភទ្រោ ភិក្ខុ, សារោ ភិក្ខុ, សេខោ ភិក្ខុ, អសេខោ ភិក្ខុ, សមគ្គេន សង្ឃេន ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន អកុប្បេន ឋានារហេន ឧបសម្បន្នោតិ ភិក្ខុ. តត្រ យ្វាយំ ភិក្ខុ សមគ្គេន សង្ឃេន ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន អកុប្បេន ឋានារហេន ឧបសម្បន្នោ, អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតោ ភិក្ខូតិ.

[ទី. និ. ៣.៣០៥] សិក្ខាតិ តិស្សោ សិក្ខា – អធិសីលសិក្ខា, អធិចិត្តសិក្ខា, អធិបញ្ញាសិក្ខា. តត្រ យាយំ អធិសីលសិក្ខា, អយំ ឥមស្មិំ អត្ថេ អធិប្បេតា សិក្ខាតិ.

សាជីវំ នាម យំ ភគវតា បញ្ញត្តំ សិក្ខាបទំ, ឯតំ សាជីវំ នាម. តស្មិំ សិក្ខតិ, តេន វុច្ចតិ សាជីវសមាបន្នោតិ.

សិក្ខំ អបច្ចក្ខាយ ទុព្ពល្យំ អនាវិកត្វាតិ អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច អបច្ចក្ខាតា; អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច បច្ចក្ខាតា.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច អបច្ចក្ខាតា. ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ ភិក្ខុភាវំ អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ គិហិភាវំ បត្ថយមានោ ឧបាសកភាវំ បត្ថយមានោ អារាមិកភាវំ បត្ថយមានោ សាមណេរភាវំ បត្ថយមានោ តិត្ថិយភាវំ បត្ថយមានោ តិត្ថិយសាវកភាវំ បត្ថយមានោ អស្សមណភាវំ បត្ថយមានោ អសក្យបុត្តិយភាវំ បត្ថយមានោ – ‘យំនូនាហំ ពុទ្ធំ បច្ចក្ខេយ្យ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច អបច្ចក្ខាតា.

‘‘អថ វា បន ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ ភិក្ខុភាវំ អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ គិហិភាវំ បត្ថយមានោ…បេ… អសក្យបុត្តិយភាវំ បត្ថយមានោ – ‘យំនូនាហំ ធម្មំ បច្ចក្ខេយ្យ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… យំនូនាហំ សង្ឃំ… យំនូនាហំ សិក្ខំ… យំនូនាហំ វិនយំ… យំនូនាហំ បាតិមោក្ខំ… យំនូនាហំ ឧទ្ទេសំ… យំនូនាហំ ឧបជ្ឈាយំ… យំនូនាហំ អាចរិយំ… យំនូនាហំ សទ្ធិវិហារិកំ… យំនូនាហំ អន្តេវាសិកំ… យំនូនាហំ សមានុបជ្ឈាយកំ… យំនូនាហំ សមានាចរិយកំ យំនូនាហំ សព្រហ្មចារិំ បច្ចក្ខេយ្យ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ‘យំនូនាហំ គិហី អស្ស’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ‘យំនូនាហំ ឧបាសកោ អស្ស’ន្តិ… ‘យំនូនាហំ អារាមិកោ អស្ស’ន្តិ… ‘យំនូនាហំ សាមណេរោ អស្ស’ន្តិ… ‘យំនូនាហំ តិត្ថិយោ អស្ស’ន្តិ… ‘យំនូនាហំ តិត្ថិយសាវកោ អស្ស’ន្តិ… ‘យំនូនាហំ អស្សមណោ អស្ស’ន្តិ… ‘យំនូនាហំ អសក្យបុត្តិយោ អស្ស’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច អបច្ចក្ខាតា.

៤៦. ‘‘អថ វា បន ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ ភិក្ខុភាវំ អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ គិហិភាវំ បត្ថយមានោ…បេ… អសក្យបុត្តិយភាវំ បត្ថយមានោ – ‘យទិ បនាហំ ពុទ្ធំ បច្ចក្ខេយ្យ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘យទិ បនាហំ អសក្យបុត្តិយោ អស្ស’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘អបាហំ ពុទ្ធំ បច្ចក្ខេយ្យ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘អបាហំ អសក្យបុត្តិយោ អស្ស’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘ហន្ទាហំ ពុទ្ធំ បច្ចក្ខេយ្យ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘ហន្ទាហំ អសក្យបុត្តិយោ អស្ស’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘ហោតិ មេ ពុទ្ធំ បច្ចក្ខេយ្យ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘ហោតិ មេ អសក្យបុត្តិយោ អស្ស’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច អបច្ចក្ខាតា.

៤៧. ‘‘អថ វា បន ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ ភិក្ខុភាវំ អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ គិហិភាវំ បត្ថយមានោ…បេ… អសក្យបុត្តិយភាវំ បត្ថយមានោ ‘មាតរំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បិតរំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ភាតរំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ភគិនិំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បុត្តំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ធីតរំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បជាបតិំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ញាតកេ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘មិត្តេ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘គាមំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘និគមំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ខេត្តំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘វត្ថុំ សរាមិ’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ហិរញ្ញំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សុវណ្ណំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សិប្បំ សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បុព្ពេ ហសិតំ លបិតំ កីឡិតំ សមនុស្សរាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច អបច្ចក្ខាតា.

៤៨. ‘‘អថ វា បន ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ ភិក្ខុភាវំ អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ គិហិភាវំ បត្ថយមានោ…បេ… អសក្យបុត្តិយភាវំ បត្ថយមានោ – ‘មាតា មេ អត្ថិ, សា មយា បោសេតព្ពា’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បិតា មេ អត្ថិ, សោ មយា បោសេតព្ពោ’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ភាតា មេ អត្ថិ, សោ មយា បោសេតព្ពោ’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ភគិនី មេ អត្ថិ, សា មយា បោសេតព្ពា’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បុត្តោ មេ អត្ថិ, សោ មយា បោសេតព្ពោ’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ធីតា មេ អត្ថិ, សា មយា បោសេតព្ពា’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បជាបតិ មេ អត្ថិ, សា មយា បោសេតព្ពា’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ … ‘ញាតកា មេ អត្ថិ, តេ មយា បោសេតព្ពា’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘មិត្តា មេ អត្ថិ, តេ មយា បោសេតព្ពា’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច អបច្ចក្ខាតា.

៤៩. ‘‘អថ វា បន ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ ភិក្ខុភាវំ អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ គិហិភាវំ បត្ថយមានោ…បេ… អសក្យបុត្តិយភាវំ បត្ថយមានោ – ‘មាតា មេ អត្ថិ, សា មំ បោសេស្សតី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បិតា មេ អត្ថិ, សោ មំ បោសេស្សតី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ភាតា មេ អត្ថិ, សោ មំ បោសេស្សតី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ភគិនី មេ អត្ថិ, សា មំ បោសេស្សតី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បុត្តោ មេ អត្ថិ, សោ មំ បោសេស្សតី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ធីតា មេ អត្ថិ, សា មំ បោសេស្សតី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បជាបតិ មេ អត្ថិ, សា មំ បោសេស្សតី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ញាតកា មេ អត្ថិ, តេ មំ បោសេស្សន្តី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘មិត្តា មេ អត្ថិ, តេ មំ បោសេស្សន្តី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘គាមោ មេ អត្ថិ, តេនាហំ ជីវិស្សាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘និគមោ មេ អត្ថិ, តេនាហំ ជីវិស្សាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ខេត្តំ មេ អត្ថិ, តេនាហំ ជីវិស្សាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘វត្ថុ មេ អត្ថិ, តេនាហំ ជីវិស្សាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ហិរញ្ញំ មេ អត្ថិ, តេនាហំ ជីវិស្សាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សុវណ្ណំ មេ អត្ថិ, តេនាហំ ជីវិស្សាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សិប្បំ មេ អត្ថិ, តេនាហំ ជីវិស្សាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច អបច្ចក្ខាតា.

៥០. ‘‘អថ វា បន ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ ភិក្ខុភាវំ អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ គិហិភាវំ បត្ថយមានោ…បេ… អសក្យបុត្តិយភាវំ បត្ថយមានោ ‘ទុក្ករ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ន សុករ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ទុច្ចរ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ន សុចរ’ន្តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ន ឧស្សហាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ន វិសហាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ន រមាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘នាភិរមាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច អបច្ចក្ខាតា.

៥១. ‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច បច្ចក្ខាតា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ ភិក្ខុភាវំ អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ គិហិភាវំ បត្ថយមានោ…បេ… អសក្យបុត្តិយភាវំ បត្ថយមានោ – ‘ពុទ្ធំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច បច្ចក្ខាតា.

‘‘អថ វា បន ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ ភិក្ខុភាវំ អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ គិហិភាវំ បត្ថយមានោ…បេ… អសក្យបុត្តិយភាវំ បត្ថយមានោ – ‘ធម្មំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សង្ឃំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សិក្ខំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘វិនយំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘បាតិមោក្ខំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ឧទ្ទេសំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ឧបជ្ឈាយំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘អាចរិយំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សទ្ធិវិហារិកំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘អន្តេវាសិកំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សមានុបជ្ឈាយកំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សមានាចរិយកំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សព្រហ្មចារិំ បច្ចក្ខាមី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘គិហីតិ មំ ធារេហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ឧបាសកោតិ មំ ធារេហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘អារាមិកោតិ មំ ធារេហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សាមណេរោតិ មំ ធារេហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘តិត្ថិយោតិ មំ ធារេហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘តិត្ថិយសាវកោតិ មំ ធារេហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘អស្សមណោតិ មំ ធារេហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘អសក្យបុត្តិយោតិ មំ ធារេហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច បច្ចក្ខាតា.

៥២. ‘‘អថ វា បន ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ សាមញ្ញា ចវិតុកាមោ ភិក្ខុភាវំ អដ្ដីយមានោ ហរាយមានោ ជិគុច្ឆមានោ គិហិភាវំ បត្ថយមានោ…បេ… អសក្យបុត្តិយភាវំ បត្ថយមានោ – ‘អលំ មេ ពុទ្ធេនា’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘អលំ មេ សព្រហ្មចារីហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ…បេ… អថ វា បន…បេ… ‘កិំ នុ មេ ពុទ្ធេនា’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘កិំ នុ មេ សព្រហ្មចារីហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘ន មមត្ថោ ពុទ្ធេនា’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘ន មមត្ថោ សព្រហ្មចារីហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ… ‘សុមុត្តាហំ ពុទ្ធេនា’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ…បេ… ‘សុមុត្តាហំ សព្រហ្មចារីហី’តិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវម្បិ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច បច្ចក្ខាតា.

៥៣. ‘‘យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ ពុទ្ធវេវចនានិ វា ធម្មវេវចនានិ វា សង្ឃវេវចនានិ វា សិក្ខាវេវចនានិ វា វិនយវេវចនានិ វា បាតិមោក្ខវេវចនានិ វា ឧទ្ទេសវេវចនានិ វា ឧបជ្ឈាយវេវចនានិ វា អាចរិយវេវចនានិ វា សទ្ធិវិហារិកវេវចនានិ វា អន្តេវាសិកវេវចនានិ វា សមានុបជ្ឈាយកវេវចនានិ វា សមានាចរិយកវេវចនានិ វា សព្រហ្មចារិវេវចនានិ វា គិហិវេវចនានិ វា ឧបាសកវេវចនានិ វា អារាមិកវេវចនានិ វា សាមណេរវេវចនានិ វា តិត្ថិយវេវចនានិ វា តិត្ថិយសាវកវេវចនានិ វា អស្សមណវេវចនានិ វា អសក្យបុត្តិយវេវចនានិ វា, តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ វទតិ វិញ្ញាបេតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ទុព្ពល្យាវិកម្មញ្ចេវ ហោតិ សិក្ខា ច បច្ចក្ខាតា.

៥៤. ‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា? ឥធ, ភិក្ខវេ, យេហិ អាការេហិ យេហិ លិង្គេហិ យេហិ និមិត្តេហិ សិក្ខា បច្ចក្ខាតា ហោតិ តេហិ អាការេហិ តេហិ លិង្គេហិ តេហិ និមិត្តេហិ ឧម្មត្តកោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. ឧម្មត្តកស្ស សន្តិកេ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. ខិត្តចិត្តោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. ខិត្តចិត្តស្ស សន្តិកេ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. វេទនាដ្ដោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. វេទនាដ្ដស្ស សន្តិកេ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. ទេវតាយ សន្តិកេ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. តិរច្ឆានគតស្ស សន្តិកេ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. អរិយកេន មិលក្ខស្ស [មិលក្ខកស្ស (សី. ស្យា.) មិលក្ខុស្ស (ក.)] សន្តិកេ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, សោ ច ន បដិវិជានាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. មិលក្ខកេន អរិយកស្ស សន្តិកេ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, សោ ច ន បដិវិជានាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. អរិយកេន អរិយស្ស សន្តិកេ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, សោ ច ន បដិវិជានាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. មិលក្ខកេន មិលក្ខស្ស សន្តិកេ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, សោ ច ន បដិវិជានាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. ទវាយ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. រវាយ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. អសាវេតុកាមោ សាវេតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. សាវេតុកាមោ ន សាវេតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. អវិញ្ញុស្ស សាវេតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. វិញ្ញុស្ស ន សាវេតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. សព្ពសោ វា បន ន សាវេតិ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អបច្ចក្ខាតា ហោតិ សិក្ខា’’.

៥៥. [មហានិ. ៤៩, ៥០, ៥១] មេថុនធម្មោ នាម យោ សោ អសទ្ធម្មោ គាមធម្មោ វសលធម្មោ ទុដ្ឋុល្លំ ឱទកន្តិកំ រហស្សំ ទ្វយំទ្វយសមាបត្តិ, ឯសោ មេថុនធម្មោ នាម.

បដិសេវតិ នាម យោ និមិត្តេន និមិត្តំ អង្គជាតេន អង្គជាតំ អន្តមសោ តិលផលមត្តម្បិ បវេសេតិ, ឯសោ បដិសេវតិ នាម.

អន្តមសោ តិរច្ឆានគតាយបីតិ តិរច្ឆានគតិត្ថិយាបិ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិត្វា អស្សមណោ ហោតិ អសក្យបុត្តិយោ, បគេវ មនុស្សិត្ថិយា. តេន វុច្ចតិ – ‘អន្តមសោ តិរច្ឆានគតាយបី’តិ.

បារាជិកោ ហោតីតិ សេយ្យថាបិ នាម បុរិសោ សីសច្ឆិន្នោ អភព្ពោ តេន សរីរពន្ធនេន ជីវិតុំ, ឯវមេវ ភិក្ខុ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិត្វា អស្សមណោ ហោតិ អសក្យបុត្តិយោ. តេន វុច្ចតិ – ‘បារាជិកោ ហោតី’តិ.

អសំវាសោតិ សំវាសោ នាម ឯកកម្មំ ឯកុទ្ទេសោ សមសិក្ខតា – ឯសោ សំវាសោ នាម. សោ តេន សទ្ធិំ នត្ថិ. តេន វុច្ចតិ – ‘អសំវាសោ’តិ.

៥៦. តិស្សោ ឥត្ថិយោ – មនុស្សិត្ថី, អមនុស្សិត្ថី, តិរច្ឆានគតិត្ថី. តយោ ឧភតោព្យញ្ជនកា – មនុស្សុភតោព្យញ្ជនកោ, អមនុស្សុភតោព្យញ្ជនកោ, តិរច្ឆានគតុភតោព្យញ្ជនកោ. តយោ បណ្ឌកា – មនុស្សបណ្ឌកោ, អមនុស្សបណ្ឌកោ, តិរច្ឆានគតបណ្ឌកោ. តយោ បុរិសា – មនុស្សបុរិសោ, អមនុស្សបុរិសោ, តិរច្ឆានគតបុរិសោ.

មនុស្សិត្ថិយា តយោ មគ្គេ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស – វច្ចមគ្គេ, បស្សាវមគ្គេ, មុខេ. អមនុស្សិត្ថិយា…បេ… តិរច្ឆានគតិត្ថិយា តយោ មគ្គេ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស – វច្ចមគ្គេ, បស្សាវមគ្គេ, មុខេ. មនុស្សុភតោព្យញ្ជនកស្ស… អមនុស្សុភតោព្យញ្ជនកស្ស… តិរច្ឆានគតុភតោព្យញ្ជនកស្ស តយោ មគ្គេ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស – វច្ចមគ្គេ, បស្សាវមគ្គេ, មុខេ. មនុស្សបណ្ឌកស្ស ទ្វេ មគ្គេ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស – វច្ចមគ្គេ, មុខេ. អមនុស្សបណ្ឌកស្ស… តិរច្ឆានគតបណ្ឌកស្ស… មនុស្សបុរិសស្ស… អមនុស្សបុរិសស្ស… តិរច្ឆានគតបុរិសស្ស ទ្វេ មគ្គេ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស – វច្ចមគ្គេ, មុខេ.

៥៧. ភិក្ខុស្ស សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋិតេ មនុស្សិត្ថិយា វច្ចមគ្គំ អង្គជាតំ បវេសេន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស. ភិក្ខុស្ស សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋិតេ មនុស្សិត្ថិយា បស្សាវមគ្គំ… មុខំ អង្គជាតំ បវេសេន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស. ភិក្ខុស្ស សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋិតេ អមនុស្សិត្ថិយា… តិរច្ឆានគតិត្ថិយា… មនុស្សុភតោព្យញ្ជនកស្ស… អមនុស្សុភតោព្យញ្ជនកស្ស… តិរច្ឆានគតុភតោព្យញ្ជនកស្ស… វច្ចមគ្គំ បស្សាវមគ្គំ មុខំ អង្គជាតំ បវេសេន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស. ភិក្ខុស្ស សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋិតេ មនុស្សបណ្ឌកស្ស វច្ចមគ្គំ មុខំ អង្គជាតំ បវេសេន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស. ភិក្ខុស្ស សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋិតេ អមនុស្សបណ្ឌកស្ស… តិរច្ឆានគតបណ្ឌកស្ស… មនុស្សបុរិសស្ស… អមនុស្សបុរិសស្ស… តិរច្ឆានគតបុរិសស្ស វច្ចមគ្គំ មុខំ អង្គជាតំ បវេសេន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស.

៥៨. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ [បវិសនំ សាទយតិ (ក.)], បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ ន សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ ន សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ ន សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ ន សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ ន សាទិយតិ, ឋិតំ ន សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ អាបត្តិ បារាជិកស្ស. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ ន សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ ន សាទិយតិ, ឋិតំ ន សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា បស្សាវមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

៥៩. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិំ ជាគរន្តិំ… សុត្តំ… មត្តំ… ឧម្មត្តំ… បមត្តំ… មតំ អក្ខាយិតំ… មតំ យេភុយ្យេន អក្ខាយិតំ…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតំ យេភុយ្យេន ខាយិតំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… បស្សាវមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា អមនុស្សិត្ថិំ… តិរច្ឆានគតិត្ថិំ… មនុស្សុភតោព្យញ្ជនកំ… អមនុស្សុភតោព្យញ្ជនកំ… តិរច្ឆានគតុភតោព្យញ្ជនកំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… បស្សាវមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា តិរច្ឆានគតុភតោព្យញ្ជនកំ ជាគរន្តំ… សុត្តំ… មត្តំ… ឧម្មត្តំ… បមត្តំ… មតំ អក្ខាយិតំ… មតំ យេភុយ្យេន អក្ខាយិតំ…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតំ យេភុយ្យេន ខាយិតំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… បស្សាវមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សបណ្ឌកំ… អមនុស្សបណ្ឌកំ… តិរច្ឆានគតបណ្ឌកំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា តិរច្ឆានគតបណ្ឌកំ ជាគរន្តំ… សុត្តំ… មត្តំ… ឧម្មត្តំ… បមត្តំ… មតំ អក្ខាយិតំ … មតំ យេភុយ្យេន អក្ខាយិតំ…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតំ យេភុយ្យេន ខាយិតំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

៦០. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សបុរិសំ… អមនុស្សបុរិសំ… តិរច្ឆានគតបុរិសំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា តិរច្ឆានគតបុរិសំ ជាគរន្តំ… សុត្តំ… មត្តំ… ឧម្មត្តំ… បមត្តំ… មតំ អក្ខាយិតំ… មតំ យេភុយ្យេន អក្ខាយិតំ…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតំ យេភុយ្យេន ខាយិតំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

៦១. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… បស្សាវមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ សន្ថតាយ អសន្ថតស្ស, អសន្ថតាយ សន្ថតស្ស, សន្ថតាយ សន្ថតស្ស, អសន្ថតាយ អសន្ថតស្ស. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិំ ជាគរន្តិំ… សុត្តំ… មត្តំ… ឧម្មត្តំ… បមត្តំ… មតំ អក្ខាយិតំ… មតំ យេភុយ្យេន អក្ខាយិតំ…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតំ យេភុយ្យេន ខាយិតំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… បស្សាវមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ, សន្ថតាយ អសន្ថតស្ស, អសន្ថតាយ សន្ថតស្ស, សន្ថតាយ សន្ថតស្ស, អសន្ថតាយ អសន្ថតស្ស. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា អមនុស្សិត្ថិំ… តិរច្ឆានគតិត្ថិំ… មនុស្សុភតោព្យញ្ជនកំ… អមនស្សុភតោព្យញ្ជនកំ … តិរច្ឆានគតុភតោព្យញ្ជនកំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… បស្សាវមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ សន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, សន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា តិរច្ឆានគតុភតោព្យញ្ជនកំ ជាគរន្តំ… សុត្តំ… មត្តំ… ឧម្មត្តំ… បមត្តំ… មតំ អក្ខាយិតំ… មតំ យេភុយ្យេន អក្ខាយិតំ…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតំ យេភុយ្យេន ខាយិតំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… បស្សាវមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ, សន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, សន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

៦២. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សបណ្ឌកំ… អមនុស្សបណ្ឌកំ… តិរច្ឆានគតបណ្ឌកំ… មនុស្សបុរិសំ… អមនុស្សបុរិសំ… តិរច្ឆានគតបុរិសំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ សន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, សន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា តិរច្ឆានគតបុរិសំ ជាគរន្តំ… សុត្តំ… មត្តំ… ឧម្មត្តំ… បមត្តំ… មតំ អក្ខាយិតំ… មតំ យេភុយ្យេន អក្ខាយិតំ…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតំ យេភុយ្យេន ខាយិតំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វា វច្ចមគ្គេន… មុខេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ, សន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, សន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស. សោ ច បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

៦៣. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខុំ មនុស្សិត្ថិយា សន្តិកេ អានេត្វា អង្គជាតេន វច្ចមគ្គំ… បស្សាវមគ្គំ… មុខំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខុំ មនុស្សិត្ថិយា ជាគរន្តិយា… សុត្តាយ… មត្តាយ… ឧម្មត្តាយ… បមត្តាយ … មតាយ អក្ខាយិតាយ… មតាយ យេភុយ្យេន អក្ខាយិតាយ…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតាយ យេភុយ្យេន ខាយិតាយ សន្តិកេ អានេត្វា អង្គជាតេន វច្ចមគ្គំ… បស្សាវមគ្គំ… មុខំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខុំ អមនុស្សិត្ថិយា… តិរច្ឆានគតិត្ថិយា… មនុស្សុភតោព្យញ្ជនកស្ស… អមនុស្សុភតោព្យញ្ជនកស្ស… តិរច្ឆានគតុភតោព្យញ្ជនកស្ស… មនុស្សបណ្ឌកស្ស… អមនុស្សបណ្ឌកស្ស… តិរច្ឆានគតបណ្ឌកស្ស… មនុស្សបុរិសស្ស… អមនុស្សបុរិសស្ស… តិរច្ឆានគតបុរិសស្ស សន្តិកេ អានេត្វា អង្គជាតេន វច្ចមគ្គំ… មុខំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខុំ តិរច្ឆានគតបុរិសស្ស ជាគរន្តស្ស… សុត្តស្ស… មត្តស្ស… ឧម្មត្តស្ស… បមត្តស្ស… មតស្ស អក្ខាយិតស្ស… មតស្ស យេភុយ្យេន អក្ខាយិតស្ស…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតស្ស យេភុយ្យេន ខាយិតស្ស សន្តិកេ អានេត្វា អង្គជាតេន វច្ចមគ្គំ… មុខំ អភិនិសីទេន្តិ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

៦៤. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខុំ មនុស្សិត្ថិយា សន្តិកេ អានេត្វា អង្គជាតេន វច្ចមគ្គំ… បស្សាវមគ្គំ… មុខំ អភិនិសីទេន្តិ សន្ថតស្ស អសន្ថតាយ, អសន្ថតស្ស សន្ថតាយ, សន្ថតស្ស សន្ថតាយ, អសន្ថតស្ស អសន្ថតាយ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខុំ មនុស្សិត្ថិយា ជាគរន្តិយា… សុត្តាយ… មត្តាយ… ឧម្មត្តាយ… បមត្តាយ… មតាយ អក្ខាយិតាយ… មតាយ យេភុយ្យេន អក្ខាយិតាយ…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតាយ យេភុយ្យេន ខាយិតាយ សន្តិកេ អានេត្វា អង្គជាតេន វច្ចមគ្គំ… បស្សាវមគ្គំ… មុខំ អភិនិសីទេន្តិ សន្ថតស្ស អសន្ថតាយ, អសន្ថតស្ស សន្ថតាយ, សន្ថតស្ស សន្ថតាយ, អសន្ថតស្ស អសន្ថតាយ. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខុំ អមនុស្សិត្ថិយា… តិរច្ឆានគតិត្ថិយា… មនុស្សុភតោព្យញ្ជនកស្ស… អមនុស្សុភតោព្យញ្ជនកស្ស… តិរច្ឆានគតុភតោព្យញ្ជនកស្ស… មនុស្សបណ្ឌកស្ស… អមនុស្សបណ្ឌកស្ស… តិរច្ឆានគតបណ្ឌកស្ស… មនុស្សបុរិសស្ស… អមនុស្សបុរិសស្ស… តិរច្ឆានគតបុរិសស្ស សន្តិកេ អានេត្វា អង្គជាតេន វច្ចមគ្គំ… មុខំ អភិនិសីទេន្តិ សន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, សន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

៦៥. ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា ភិក្ខុំ តិរច្ឆានគតបុរិសស្ស ជាគរន្តស្ស… សុត្តស្ស… មត្តស្ស… ឧម្មត្តស្ស… បមត្តស្ស… មតស្ស អក្ខាយិតស្ស… មតស្ស យេភុយ្យេន អក្ខាយិតស្ស…បេ… អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មតស្ស យេភុយ្យេន ខាយិតស្ស សន្តិកេ អានេត្វា អង្គជាតេន វច្ចមគ្គំ… មុខំ អភិនិសីទេន្តិ សន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, សន្ថតស្ស សន្ថតស្ស, អសន្ថតស្ស អសន្ថតស្ស. សោ ចេ បវេសនំ សាទិយតិ, បវិដ្ឋំ សាទិយតិ, ឋិតំ សាទិយតិ, ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស…បេ… ន សាទិយតិ, អនាបត្តិ.

យថា ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា វិត្ថារិតា, ឯវំ វិត្ថារេតព្ពា.

រាជបច្ចត្ថិកា… ចោរបច្ចត្ថិកា… ធុត្តបច្ចត្ថិកា… ឧប្បឡគន្ធបច្ចត្ថិកា. សំខិត្តំ.

៦៦. មគ្គេន មគ្គំ បវេសេតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស. មគ្គេន អមគ្គំ បវេសេតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស. អមគ្គេន មគ្គំ បវេសេតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស. អមគ្គេន អមគ្គំ បវេសេតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស.

ភិក្ខុ សុត្តភិក្ខុម្ហិ វិប្បដិបជ្ជតិ; បដិពុទ្ធោ សាទិយតិ, ឧភោ នាសេតព្ពា. បដិពុទ្ធោ ន សាទិយតិ, ទូសកោ នាសេតព្ពោ. ភិក្ខុ សុត្តសាមណេរម្ហិ វិប្បដិបជ្ជតិ; បដិពុទ្ធោ សាទិយតិ, ឧភោ នាសេតព្ពា. បដិពុទ្ធោ ន សាទិយតិ, ទូសកោ នាសេតព្ពោ. សាមណេរោ សុត្តភិក្ខុម្ហិ វិប្បដិបជ្ជតិ; បដិពុទ្ធោ សាទិយតិ, ឧភោ នាសេតព្ពា. បដិពុទ្ធោ ន សាទិយតិ, ទូសកោ នាសេតព្ពោ. សាមណេរោ សុត្តសាមណេរម្ហិ វិប្បដិបជ្ជតិ; បដិពុទ្ធោ សាទិយតិ, ឧភោ នាសេតព្ពា. បដិពុទ្ធោ ន សាទិយតិ, ទូសកោ នាសេតព្ពោ.

អនាបត្តិ អជានន្តស្ស, អសាទិយន្តស្ស, ឧម្មត្តកស្ស, ខិត្តចិត្តស្ស, វេទនាដ្ដស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

សន្ថតភាណវារោ និដ្ឋិតោ.

វិនីតវត្ថុឧទ្ទានគាថា

មក្កដី វជ្ជិបុត្តា ច, គិហី នគ្គោ ច តិត្ថិយា;

ទារិកុប្បលវណ្ណា ច, ព្យញ្ជនេហិបរេ ទុវេ.

មាតា ធីតា ភគិនី ច, ជាយា ច មុទុ លម្ពិនា;

ទ្វេ វណា លេបចិត្តញ្ច, ទារុធីតលិកាយ ច.

សុន្ទរេន សហ បញ្ច, បញ្ច សិវថិកដ្ឋិកា;

នាគី យក្ខី ច បេតី ច, បណ្ឌកោបហតោ ឆុបេ.

ភទ្ទិយេ អរហំ សុត្តោ, សាវត្ថិយា ចតុរោ បរេ;

វេសាលិយា តយោ មាលា, សុបិនេ ភារុកច្ឆកោ.

សុបព្ពា សទ្ធា ភិក្ខុនី, សិក្ខមានា សាមណេរី ច;

វេសិយា បណ្ឌកោ គិហី, អញ្ញមញ្ញំ វុឌ្ឍបព្ពជិតោ មិគោតិ.

វិនីតវត្ថុ

៦៧. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ មក្កដិយា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ – ‘‘ភគវតា សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, កច្ចិ នុ ខោ អហំ បារាជិកំ អាបត្តិំ អាបន្នោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ សិក្ខំ អបច្ចក្ខាយ ទុព្ពល្យំ អនាវិកត្វា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិំសុ. តេសំ កុក្កុច្ចំ អហោសិ – ‘‘ភគវតា សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, កច្ចិ នុ ខោ មយំ បារាជិកំ អាបត្តិំ អាបន្នា’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អាបត្តិំ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អាបន្នា បារាជិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ – ‘ឯវំ មេ អនាបត្តិ ភវិស្សតី’តិ, គិហិលិង្គេន មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ ‘‘ភគវតា សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, កច្ចិ នុ ខោ អហំ បារាជិកំ អាបត្តិំ អាបន្នោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ – ‘ឯវំ មេ អនាបត្តិ ភវិស្សតី’តិ, នគ្គោ ហុត្វា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ – ‘ឯវំ មេ អនាបត្តិ ភវិស្សតី’តិ, កុសចីរំ និវាសេត្វា… វាកចីរំ និវាសេត្វា… ផលកចីរំ និវាសេត្វា… កេសកម្ពលំ និវាសេត្វា… វាលកម្ពលំ និវាសេត្វា… ឧលូកបក្ខិកំ និវាសេត្វា… អជិនក្ខិបំ និវាសេត្វា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ បិណ្ឌចារិកោ ភិក្ខុ បីឋកេ និបន្នំ ទារិកំ បស្សិត្វា សារត្តោ អង្គុដ្ឋំ អង្គជាតំ បវេសេសិ. សា កាលមកាសិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស. អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្សា’’តិ.

៦៨. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ មាណវកោ ឧប្បលវណ្ណាយ ភិក្ខុនិយា បដិពទ្ធចិត្តោ ហោតិ. អថ ខោ សោ មាណវកោ ឧប្បលវណ្ណាយ ភិក្ខុនិយា គាមំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋាយ កុដិកំ បវិសិត្វា និលីនោ អច្ឆិ. ឧប្បលវណ្ណា ភិក្ខុនី បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា បាទេ បក្ខាលេត្វា កុដិកំ បវិសិត្វា មញ្ចកេ និសីទិ. អថ ខោ សោ មាណវកោ ឧប្បលវណ្ណំ ភិក្ខុនិំ ឧគ្គហេត្វា ទូសេសិ. ឧប្បលវណ្ណា ភិក្ខុនី ភិក្ខុនីនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ភិក្ខុនិយោ ភិក្ខូនំ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, អសាទិយន្តិយា’’តិ.

៦៩. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្ស ភិក្ខុនោ ឥត្ថិលិង្គំ បាតុភូតំ ហោតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តំយេវ ឧបជ្ឈំ តមេវ ឧបសម្បទំ តានិយេវ [តានិ (សី. ស្យា.)] វស្សានិ ភិក្ខុនីហិ សង្គមិតុំ [សង្កមិតុំ (សី. ស្យា.)]. យា អាបត្តិយោ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីហិ សាធារណា តា អាបត្តិយោ ភិក្ខុនីនំ សន្តិកេ វុដ្ឋាតុំ. យា អាបត្តិយោ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីហិ អសាធារណា តាហិ អាបត្តីហិ អនាបត្តី’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរិស្សា ភិក្ខុនិយា បុរិសលិង្គំ បាតុភូតំ ហោតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តំយេវ ឧបជ្ឈំ តមេវ ឧបសម្បទំ តានិយេវ [តានិ (សី. ស្យា.)] វស្សានិ ភិក្ខូហិ សង្គមិតុំ [សង្កមិតុំ (សី. ស្យា.)]. យា អាបត្តិយោ ភិក្ខុនីនំ ភិក្ខូហិ សាធារណា តា អាបត្តិយោ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ វុដ្ឋាតុំ. យា អាបត្តិយោ ភិក្ខុនីនំ ភិក្ខូហិ អសាធារណា តាហិ អាបត្តីហិ អនាបត្តី’’តិ.

៧០. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ – ‘ឯវំ មេ អនាបត្តិ ភវិស្សតី’តិ, មាតុយា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិ… ធីតុយា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិ… ភគិនិយា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិ… តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បុរាណទុតិយិកាយ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

៧១. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ មុទុបិដ្ឋិកោ ហោតិ. សោ អនភិរតិយា បីឡិតោ អត្តនោ អង្គជាតំ មុខេន អគ្គហេសិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បរាជិក’’ន្តិ.