តតិយជ្ឈានកថាវណ្ណនា

២៣១. ‘‘ឧប្បលិនី’’តិអាទិ គច្ឆស្សបិ វនស្សបិ អធិវចនំ. ឥធ បន ‘‘យាវ អគ្គា, យាវ ច មូលា’’តិ វចនយោគេន ‘‘អប្បេកច្ចានី’’តិអាទិនា ឧប្បលគច្ឆាទីនមេវ គហេតព្ពតាយ វនមេវាធិប្បេតំ, តស្មា ‘‘ឧប្បលានីតិ ឧប្បលគច្ឆានិ. ឯត្ថាតិ ឧប្បលវនេ’’តិអាទិនា អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អវយវេន ហិ សមុទាយស្ស និព្ពចនំ កតំ. ឯកញ្ហិ ឧប្បលគច្ឆាទិ ឧប្បលាទិយេវ, ចតុបញ្ចមត្តម្បិ បន ឧប្បលាទិវនន្តិ វោហរីយតិ, សារត្ថទីបនិយំ បន ជលាសយោបិ ឧប្បលិនិអាទិភាវេន វុត្តោ. ឯត្ថ ចាតិ ឯតស្មិំ បទត្តយេ, ឯតេសុ វា តីសុ ឧប្បលបទុមបុណ្ឌរីកសង្ខាតេសុ អត្ថេសុ. ‘‘សេតរត្តនីលេសូ’’តិ ឧប្បលមេវ វុត្តំ, សេតុប្បលរត្តុប្បលនីលុប្បលេសូតិ អត្ថោ. យំ កិញ្ចិ ឧប្បលំ ឧប្បលមេវ ឧប្បលសទ្ទស្ស សាមញ្ញនាមវសេន តេសុ សព្ពេសុបិ បវត្តនតោ. សតបត្តន្តិ ឯត្ថ សតសទ្ទោ ពហុបរិយាយោ ‘‘សតគ្ឃី សតរំសិ សូរិយោ’’តិអាទីសុ វិយ អនេកសង្ខ្យាភាវតោ. ឯវញ្ច កត្វា អនេកបត្តស្សាបិ បទុមភាវេ សង្គហោ សិទ្ធោ ហោតិ. បត្តន្តិ ច បុប្ផទលមធិប្បេតំ. វណ្ណនិយមេន សេតំ បទុមំ,រត្តំ បុណ្ឌរីកន្តិ សាសនវោហារោ, លោកេ បន ‘‘រត្តំ បទុមំ, សេតំ បុណ្ឌរីក’’ន្តិ វទន្តិ. វុត្តញ្ហិ ‘‘បុណ្ឌរីកំ សិតំ រត្តំ, កោកនទំ កោកាសកោ’’តិ. រត្តវណ្ណតាយ ហិ កោកនាមកានំ សុនខានំ នាទយតោ សទ្ទាបយតោ, តេហិ ច អសិតព្ពតោ ‘‘កោកនទំ, កោកាសកោ’’តិ ច បទុមំ វុច្ចតិ. យថាហ ‘‘បទ្មំ យថា កោកនទំ សុគន្ធ’’ន្តិ. អយំ បនេត្ថ វចនត្ថោ ឧទកំ បាតិ, ឧទកេ វា ប្លវតីតិ ឧប្បលំ. បង្កេ ទវតិ គច្ឆតិ, បការេន វា ទវតិ វិរុហតីតិ បទុមំ. បណ្ឌរំ វណ្ណមស្ស, មហន្តតាយ វា មុឌិតព្ពំខណ្ឌេតព្ពន្តិ បុណ្ឌរីកំ ម-ការស្ស ប-ការាទិវសេន. មុឌិសទ្ទញ្ហិ មុឌរិសទ្ទំ វា ខណ្ឌនត្ថមិច្ឆន្តិ សទ្ទវិទូ, សទ្ទសត្ថតោ ចេត្ថ បទសិទ្ធិ. យាវ អគ្គា, យាវ ច មូលា ឧទកេន អភិសន្ទនាទិភាវទស្សនត្ថំ បាឡិយំ ‘‘ឧទកានុគ្គតានី’’តិ វចនំ, តស្មា ឧទកតោ ន ឧគ្គតានិច្ចេវ អត្ថោ, ន តុ ឧទកេ អនុរូបគតានីតិ អាហ ‘‘ឧទកា…បេ… គតានី’’តិ. ឥធ បន ឧប្បលាទីនិ វិយ ករជកាយោ, ឧទកំ វិយ តតិយជ្ឈានសុខំ ទដ្ឋព្ពំ.