ទុតិយជ្ឈានកថាវណ្ណនា

២២៩. តាហិ តាហិ ឧទកសិរាហិ ឧព្ភិជ្ជតិ ឧទ្ធំ និក្ខមតីតិ ឧព្ភិទំ, តាទិសំ ឧទកំ យស្សាតិ ឧព្ភិទោទកោ, ទ-ការស្ស បន ត-ការេ កតេ ឧព្ភិតោទកោ, ឥមមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘ឧព្ភិន្នឧទកោ’’តិ វុត្តំ, នទីតីរេ ខតកូបកោ វិយ ឧព្ភិជ្ជនកឧទកោតិ អត្ថោ. ឧព្ភិជ្ជនកម្បិ ឧទកំ កត្ថចិ ហេដ្ឋា ឧព្ភិជ្ជិត្វា ធារាវសេន ឧដ្ឋហិត្វា ពហិ គច្ឆតិ, ន តំ កោចិ អន្តោយេវ បតិដ្ឋិតំ កាតុំ សក្កោតិ ធារាវសេន ឧដ្ឋហនតោ, ឥធ បន វាលិកាតដេ វិយ ឧទករហទស្ស អន្តោយេវ ឧព្ភិជ្ជិត្វា តត្ថេវ តិដ្ឋតិ, ន ធារាវសេន ឧដ្ឋហិត្វា ពហិ គច្ឆតីតិ វិញ្ញាយតិ អខោភកស្ស សន្និសិន្នស្សេវ ឧទកស្ស អធិប្បេតត្តាតិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយាហ ‘‘ន ហេដ្ឋា’’តិអាទិ. ហេដ្ឋាតិ ឧទករហទស្ស ហេដ្ឋា មហាឧទកសិរា, លោហិតានុគតា លោហិតសិរា វិយ ឧទកានុគតោ បថវិបទេសោ ‘‘ឧទកសិរា’’តិ វុច្ចតិ. ឧគ្គច្ឆនកឧទកោតិ ធារាវសេន ឧដ្ឋហនកឧទកោ. អន្តោយេវាតិ ឧទករហទស្ស អន្តោ សមតលបទេសេ ឯវ. ឧព្ភិជ្ជនកឧទកោតិ ឧព្ភិជ្ជិត្វា តត្ថេវ តិដ្ឋនកឧទកោ. អាគមនមគ្គោតិ ពាហិរតោ ឧទករហទាភិមុខំ អាគមនមគ្គោ. កាលេន កាលន្តិ រុឡ្ហីបទំ ‘‘ឯកោ ឯកាយា’’តិអាទិ (បារា. ៤៤៣, ៤៤៤, ៤៥២) វិយាតិ វុត្តំ ‘‘កាលេ កាលេ’’តិ. អន្វទ្ធមាសន្តិ ឯត្ថ អនុសទ្ទោ ព្យាបនេ. វស្សានស្ស អទ្ធមាសំ អទ្ធមាសន្តិ អត្ថោ. ឯវំ អនុទសាហន្តិ ឯត្ថាបិ. វុដ្ឋិន្តិ វស្សនំ. អនុប្បវច្ឆេយ្យាតិ ន ឧបវច្ឆេយ្យ. វស្សសទ្ទតោ ចស្ស សិទ្ធីតិ ទស្សេតិ ‘‘ន វស្សេយ្យា’’តិ ឥមិនា.

‘‘សីតា វារិធារា’’តិ ឥត្ថិលិង្គបទស្ស ‘‘សីតំ ធារ’’ន្តិ នបុំសកលិង្គេន អត្ថវចនំ ធារសទ្ទស្ស ទ្វិលិង្គិកភាវវិញ្ញាបនត្ថំ. សីតន្តិ ខោភនាភាវេន សីតលំ, បុរាណបណ្ណតិណកដ្ឋាទិសំកិណ្ណាភាវេន វា សេតំ បរិសុទ្ធំ. សេតំ សីតន្តិ ហិ បរិយាយោ. កស្មា បនេត្ថ ឧព្ភិទោទកោយេវ រហទោ គហិតោ, ន ឥតរេតិ អនុយោគមបនេតិ ‘‘ហេដ្ឋា ឧគ្គច្ឆនឧទកញ្ហី’’តិអាទិនា. ឧគ្គន្ត្វា ឧគ្គន្ត្វា ភិជ្ជន្តន្តិ ឧដ្ឋហិត្វា ឧដ្ឋហិត្វា ធារាកិរណវសេន ឧព្ភិជ្ជន្តំ, វិនស្សន្តំ វា. ខោភេតីតិ អាលោឡេតិ. វុដ្ឋីតិ វស្សនំ. ធារានិបាតបុព្ពុឡកេហីតិ ឧទកធារានិបាតេហិ ច តតោយេវ ឧដ្ឋិតឧទកបុព្ពុឡកសង្ខាតេហិ ផេណបដលេហិ ច. ឯវំ យថាក្កមំ តិណ្ណម្បិ រហទានមគហេតព្ពតំ វត្វា ឧព្ភិទោទកស្សេវ គហេតព្ពតំ វទតិ ‘‘សន្និសិន្នមេវា’’តិអាទិនា. តត្ថ សន្និសិន្នមេវាតិ សម្មា, សមំ វា និសិន្នមេវ, អបរិក្ខោភតាយ និច្ចលមេវ, សុប្បសន្នមេវាតិ អធិប្បាយោ. ឥទ្ធិនិម្មិតមិវាតិ ឥទ្ធិមតា ឥទ្ធិយា តថា និម្មិតំ ឥវ. តត្ថាតិ តស្មិំ ឧបមោបមេយ្យវចនេ. សេសន្តិ ‘‘អភិសន្ទេតី’’តិអាទិកំ.