សីហវិក្កីឡិតនយវណ្ណនា

អាឃាតានន្ទាទីនមករណ-វចនេន សតិសិទ្ធិ. មិច្ឆាជីវាបដិវិរតិវចនេន វីរិយសិទ្ធិ. វីរិយេន ហិ កាមព្យាបាទវិហិំសាវិតក្កេ វិនោទេតិ, វីរិយសាធនញ្ច អាជីវបារិសុទ្ធិសីលន្តិ. បាណាតិបាតាទីហិ បដិវិរតិវចនេន សតិសិទ្ធិ. សតិយា ហិ សាវជ្ជានវជ្ជោ ទិដ្ឋោ ហោតិ. តត្ថ ច អាទីនវានិសំសេ សល្លក្ខេត្វា សាវជ្ជំ បហាយ អនវជ្ជំ សមាទាយ វត្តតិ. តថា ហិ សា ‘‘និយ្យាតនបច្ចុបដ្ឋានា’’តិ វុច្ចតិ. ‘‘តយិទំ ភិក្ខវេ, តថាគតោ បជានាតី’’តិអាទិនា សមាធិបញ្ញាសិទ្ធិ. បញ្ញវា ហិ យថាភូតាវពោធោ សមាហិតោ ច យថាភូតំ បជានាតីតិ.

តថា ‘‘និច្ចោ ធុវោ’’តិអាទិនា អនិច្ចេ ‘‘និច្ច’’ន្តិ វិបល្លាសោ, ‘‘អរោគោ បរំ មរណា, ឯកន្តសុខី អត្តា, ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានប្បត្តោ’’តិ ច ឯវមាទីហិ អសុខេ ‘‘សុខ’’ន្តិ វិបល្លាសោ. ‘‘បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតោ’’តិអាទិនា អសុភេ ‘‘សុភ’’ន្តិ វិបល្លាសោ. សព្ពេហេវ ទិដ្ឋិប្បកាសនបទេហិ អនត្តនិ ‘‘អត្តា’’តិ វិបល្លាសោតិ ឯវមេត្ថ ចត្តារោ វិបល្លាសា សិទ្ធា ហោន្តិ, តេសំ បដិបក្ខតោ ចត្តារិ សតិបដ្ឋានានិ សិទ្ធានេវ. តត្ថ ចតូហិ យថាវុត្តេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ ចត្តារោ បុគ្គលា និទ្ទិសិតព្ពា. កថំ ទុវិធោ ហិ តណ្ហាចរិតោ មុទិន្ទ្រិយោ តិក្ខិន្ទ្រិយោតិ, តថា ទិដ្ឋិចរិតោបិ. តេសុ បឋមោ អសុភេ ‘‘សុភ’’ន្តិ វិបល្លត្ថទិដ្ឋិកោ សតិពលេន យថាភូតំ កាយសភាវំ សល្លក្ខេត្វា សម្មត្តនិយាមំ ឱក្កមតិ. ទុតិយោ អសុខេ ‘‘សុខ’’ន្តិ វិបល្លត្ថទិដ្ឋិកោ ‘‘ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតី’’តិអាទិនា (ម. និ. ១.២៦; អ. និ. ៤.១៤; ៦.៥៨) វុត្តេន វីរិយសំវរសង្ខាតេន វីរិយពលេន តំ វិបល្លាសំ វិធមតិ. តតិយោ អនិច្ចេ ‘‘និច្ច’’ន្តិ វិបល្លត្ថទិដ្ឋិកោ សមាធិពលេន សមាហិតភាវតោ សង្ខារានំ ខណិកភាវំ យថាភូតំ បដិវិជ្ឈតិ. ចតុត្ថោ សន្តតិសមូហកិច្ចារម្មណឃនវិចិត្តត្តា ផស្សាទិធម្មបុញ្ជមត្តេ អនត្តនិ ‘‘អត្តា’’តិ វិបល្លត្ថទិដ្ឋិកោ ចតុកោដិកសុញ្ញតាមនសិការេន តំ មិច្ឆាភិនិវេសំ វិទ្ធំសេតិ. ចតូហិ ចេត្ថ វិបល្លាសេហិ ចតុរាសវោឃយោគគន្ថអគតិតណ្ហុប្បាទុបាទានសត្តវិញ្ញាណដ្ឋិតិអបរិញ្ញាទិវសេន សព្ពោបិ អកុសលបក្ខោ នេតព្ពោ. តថា ចតូហិ សតិបដ្ឋានេហិ ចតុព្ពិធឈានវិហារាធិដ្ឋានសុខភាគិយធម្មអប្បមញ្ញាសម្មប្បធានឥទ្ធិបាទាទិវសេន សព្ពោបិ វោទានបក្ខោ នេតព្ពោ.

ឯត្ថ ចាយំ សច្ចយោជនា – សុភសញ្ញាសុខសញ្ញាហិ, ចតូហិបិ វា វិបល្លាសេហិ សមុទយសច្ចំ, តេសមធិដ្ឋានារម្មណភូតា បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ទុក្ខសច្ចំ, តេសមប្បវត្តិ និរោធសច្ចំ, និរោធបជាននា សតិបដ្ឋានាទិកា មគ្គសច្ចន្តិ. អយំ វិបល្លាសេហិ សំកិលេសបក្ខំ, សទ្ធិន្ទ្រិយាទីហិ វោទានបក្ខំ ចតុសច្ចយោជនមុខេន នយនលក្ខណស្ស សីហវិក្កីឡិតនយស្ស ភូមិ, យថាហ ‘‘យោ នេតិ វិបល្លាសេហិ, កិលេសេ ឥន្ទ្រិយេហិ សទ្ធម្មេ’’តិអាទិ (នេត្តិ. ៤.១៩).