ឱតរណហារវណ្ណនា

អាឃាតគ្គហណេន សង្ខារក្ខន្ធសង្គហោ, តថា អនភិរទ្ធិគ្គហណេន. អប្បច្ចយគ្គហណេន វេទនាក្ខន្ធសង្គហោតិ ឥទំ ខន្ធមុខេន ឱតរណំ. តថា អាឃាតាទិគ្គហណេន ធម្មាយតនំ, ធម្មធាតុ, ទុក្ខសច្ចំ, សមុទយសច្ចំ វា គហិតន្តិ ឥទំ អាយតនមុខេន,ធាតុមុខេន,សច្ចមុខេន ច ឱតរណំ. តថា អាឃាតាទីនំ សហជាតា អវិជ្ជា ហេតុសហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សសម្បយុត្តអត្ថិអវិគតបច្ចយេហិ បច្ចយោ, អសហជាតា បន អនន្តរនិរុទ្ធា អនន្តរសមនន្តរអនន្តរូបនិស្សយនត្ថិវិគតាសេវនបច្ចយេហិ បច្ចយោ. អននន្តរា បន ឧបនិស្សយវសេនេវ បច្ចយោ. តណ្ហាឧបាទានាទិ ផស្សាទីនម្បិ តេសំ សហជាតានំ, អសហជាតានញ្ច យថារហំ បច្ចយភាវោ វត្តព្ពោ. កោចិ បនេត្ថ អធិបតិវសេន, កោចិ កម្មវសេន, កោចិ អាហារវសេន, កោចិ ឥន្ទ្រិយវសេន, កោចិ ឈានវសេន កោចិ មគ្គវសេនាបិ បច្ចយោតិ អយម្បិ វិសេសោ វេទិតព្ពោតិ ឥទំ បដិច្ចសមុប្បាទមុខេន ឱតរណំ. ឥមិនាវ នយេន អានន្ទាទីនម្បិ ខន្ធាទិមុខេន ឱតរណំ វិភាវេតព្ពំ.

តថា សីលំ បាណាតិបាតាទីហិ វិរតិចេតនា, អព្យាបាទាទិចេតសិកធម្មា ច, បាណាតិបាតាទយោ ចេតនាវ, តេសំ, តទុបការកធម្មានញ្ច លជ្ជាទយាទីនំ សង្ខារក្ខន្ធធម្មាយតនាទីសុ សង្គហតោ បុរិមនយេនេវ ខន្ធាទិមុខេន ឱតរណំ វិភាវេតព្ពំ. ឯស នយោ ញាណទិដ្ឋិវេទនាអវិជ្ជាតណ្ហាទិគ្គហណេសុបិ. និស្សរណានុបាទាវិមុត្តិគ្គហណេសុ បន អសង្ខតធាតុវសេនបិ ធាតុមុខេន ឱតរណំ វិភាវេតព្ពំ, តថា ‘‘វេទនានំ…បេ… អនុបាទាវិមុត្តោ’’តិ ឯតេន ភគវតោ សីលាទយោ បញ្ចធម្មក្ខន្ធា, សតិបដ្ឋានាទយោ ច ពោធិបក្ខិយធម្មា បកាសិតា ហោន្តីតិ តំមុខេនបិ ឱតរណំ វេទិតព្ពំ. ‘‘តទបិ ផស្សបច្ចយា’’តិ សស្សតាទិបញ្ញាបនស្ស បច្ចយាធីនវុត្តិតាទីបនេន អនិច្ចតាមុខេន ឱតរណំ, តថា ឯវំធម្មតាយ បដិច្ចសមុប្បាទមុខេន ឱតរណំ. អនិច្ចស្ស ទុក្ខានត្តភាវតោ អប្បណិហិតមុខេន, សុញ្ញតាមុខេន ឱតរណំ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. អយំ បដិច្ចសមុប្បាទាទិមុខេហិ សុត្តត្ថស្ស ឱតរណលក្ខណោ ឱតរណហារោ នាម. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘យោ ច បដិច្ចុប្បាទោ, ឥន្ទ្រិយខន្ធា ច ធាតុអាយតនា’’តិអាទិ (នេត្តិ. ៤.១២).