វិភត្តិហារវណ្ណនា

អាឃាតានន្ទាទយោ អកុសលា ធម្មា, តេសំ អយោនិសោមនសិការាទិ បទដ្ឋានំ. យេហិ បន ធម្មេហិ អាឃាតានន្ទាទីនំ អករណំ អប្បវត្តិ, តេ អព្យាបាទាទយោ កុសលា ធម្មា, តេសំ យោនិសោមនសិការាទិ បទដ្ឋានំ. តេសុ អាឃាតាទយោកាមាវចរាវ, អព្យាបាទាទយោ ចតុភូមកា, តថា បាណាតិបាតាទីហិ បដិវិរតិ កុសលា វា អព្យាកតា វា, តស្សា ហិរោត្តប្បាទយោ ធម្មា បទដ្ឋានំ. តត្ថ កុសលា សិយា កាមាវចរា, សិយា លោកុត្តរា. អព្យាកតា លោកុត្តរាវ. ‘‘អត្ថិ ភិក្ខវេ, អញ្ញេវ ធម្មា គម្ភីរា’’តិ វុត្តធម្មា សិយា កុសលា, សិយា អព្យាកតា. តត្ថ កុសលានំ វុដ្ឋានគាមិនិវិបស្សនា បទដ្ឋានំ. អព្យាកតានំ មគ្គធម្មា, វិបស្សនា, អាវជ្ជនា វា បទដ្ឋានំ. តេសុ កុសលា លោកុត្តរាវ, អព្យាកតា សិយា កាមាវចរា, សិយា លោកុត្តរា, សព្ពាបិ ទិដ្ឋិយោ អកុសលាវ កាមាវចរាវ, តាសំ អវិសេសេន មិច្ឆាភិនិវេសេ អយោនិសោមនសិការោ បទដ្ឋានំ. វិសេសតោ បន សន្តតិឃនវិនិព្ភោគាភាវតោ ឯកត្តនយស្ស មិច្ឆាគាហោ អតីតជាតិអនុស្សរណតក្កសហិតោ សស្សតទិដ្ឋិយា បទដ្ឋានំ. ហេតុផលភាវេន សម្ពន្ធភាវស្ស អគ្គហណតោ នានត្តនយស្ស មិច្ឆាគាហោ តជ្ជាសមន្នាហារសហិតោ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយា បទដ្ឋានំ. ឯវំ សេសទិដ្ឋីនម្បិ យថាសម្ភវំ វត្តព្ពំ.

‘‘វេទនាន’’ន្តិ ឯត្ថ វេទនា សិយា កុសលា, សិយា អកុសលា, សិយា អព្យាកតា, សិយា កាមាវចរា, សិយា រូបាវចរា, សិយា អរូបាវចរា, តាសំ ផស្សោ បទដ្ឋានំ. វេទនានំ យថាភូតំ វេទនានំ សមុទយាទិបដិវេធនំ មគ្គញាណំ, អនុបាទាវិមុត្តិ ច ផលញាណំ, តេសំ ‘‘អញ្ញេវ ធម្មា គម្ភីរា’’តិ ឯត្ថ វុត្តនយេន ធម្មាទិវិភាគោ នេតព្ពោ. ‘‘អជានតំ អបស្សត’’ន្តិអាទីសុ អវិជ្ជាតណ្ហា អកុសលា កាមាវចរា, តាសុ អវិជ្ជាយ អាសវា, អយោនិសោមនសិការោ ឯវ វា បទដ្ឋានំ. តណ្ហាយ សំយោជនិយេសុ ធម្មេសុ អស្សាទទស្សនំ បទដ្ឋានំ. ‘‘តទបិ ផស្សបច្ចយា’’តិ ឯត្ថ ផស្សស្ស វេទនាយ វិយ ធម្មាទិវិភាគោ វេទិតព្ពោ. ឥមិនា នយេន ផស្សាយតនាទីនម្បិ យថារហំ ធម្មាទិវិភាគោ នេតព្ពោតិ អយំ សំកិលេសធម្មេ, វោទានធម្មេ ច សាធារណាសាធារណតោ, បទដ្ឋានតោ, ភូមិតោ ច វិភជនលក្ខណោ វិភត្តិហារោ នាម. យថាហ ‘‘ធម្មញ្ច បទដ្ឋានំ, ភូមិញ្ច វិភជ្ជតេ អយំ ហារោ’’តិអាទិ (នេត្តិ. ៤.៨).