ចតុព្យូហហារវណ្ណនា

មមន្តិ អនេរុត្តបទំ, តថា វាតិ ច. ភិក្ខនសីលា ភិក្ខូ. បរេន្តិវិរុទ្ធភាវមុបគច្ឆន្តីតិ បរា, អញ្ញត្ថេ បនេតំ អនេរុត្តបទន្តិ ឯវមាទិនា នេរុត្តំ, តំ បន ‘‘ឯវ’’ន្តិអាទិនិទានបទានំ, ‘‘មម’’ន្តិអាទិបាឡិបទានញ្ច អដ្ឋកថាវសេន, តស្សា លីនត្ថវិភាវនីវសេន ច សុវិញ្ញេយ្យត្តា អតិវិត្ថារភយេន ន វិត្ថារយិម្ហ. យេ តេ និន្ទាបសំសាហិ សម្មាកម្បិតចេតសា មិច្ឆាជីវតោ អនោរតា សស្សតាទិមិច្ឆាភិនិវេសិនោ សីលាទិធម្មក្ខន្ធេសុ អប្បតិដ្ឋិតា សម្មាសម្ពុទ្ធគុណរសស្សាទវិមុខា វេនេយ្យា, តេ កថំ នុ ខោ យថាវុត្តទោសវិនិមុត្តា សម្មាបដិបត្តិយា ឧភយហិតបរា ភវេយ្យុន្តិ អយមេត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ. ឯវមធិប្បេតា បុគ្គលា, ទេសនាភាជនដ្ឋានេ ច ទស្សិតា ឥមិស្សា ទេសនាយ និទានំ.

បុព្ពាបរានុសន្ធិ បន បទសន្ធិបទត្ថនិទ្ទេសនិក្ខេបសុត្តទេសនាសន្ធិវសេន ឆព្ពិធា. តត្ថ ‘‘មម’’ន្តិ ឯតស្ស ‘‘អវណ្ណ’’ន្តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោតិអាទិនា បទស្ស បទន្តរេន សម្ពន្ធោ បទសន្ធិ. ‘‘មម’’ន្តិ វុត្តស្ស ភគវតោ ‘‘អវណ្ណ’’ន្តិ វុត្តេន បរេហិ ឧបវទិតេន អគុណេនសម្ពន្ធោតិអាទិនា បទត្ថស្ស បទត្ថន្តរេន សម្ពន្ធោ បទត្ថសន្ធិ. ‘‘មមំ វា ភិក្ខវេ, បរេ អវណ្ណំ ភាសេយ្យុ’’ន្តិអាទិទេសនា សុប្បិយេន បរិព្ពាជកេន វុត្តអវណ្ណានុសន្ធិវសេន បវត្តា. ‘‘មមំ វា ភិក្ខវេ, បរេ វណ្ណំ ភាសេយ្យុ’’ន្តិអាទិទេសនា ព្រហ្មទត្តេន មាណវេន វុត្តវណ្ណានុសន្ធិវសេន បវត្តា. ‘‘អត្ថិ ភិក្ខវេ, អញ្ញេវ ធម្មា គម្ភីរា ទុទ្ទសា ទុរនុពោធា’’តិអាទិទេសនា ភិក្ខូហិ វុត្តវណ្ណានុសន្ធិវសេន បវត្តាតិ ឯវំ នានានុសន្ធិកស្ស សុត្តស្ស តំតទនុសន្ធីហិ, ឯកានុសន្ធិកស្ស ច បុព្ពាបរភាគេហិ សម្ពន្ធោ និទ្ទេសសន្ធិ.និក្ខេបសន្ធិ បន ចតុព្ពិធសុត្តនិក្ខេបវសេន. សុត្តសន្ធិ ច តិវិធសុត្តានុសន្ធិវសេន អដ្ឋកថាយំ ឯវ វិចារិតា, អម្ហេហិ ច បុព្ពេ សំវណ្ណិតា. ឯកិស្សា ទេសនាយ ទេសនាន្តរេហិ សទ្ធិំ សំសន្ទនំ ទេសនាសន្ធិ, សា បនេវំ វេទិតព្ពា – ‘‘មមំ វា ភិក្ខវេ…បេ… ន ចេតសោ អនភិរទ្ធិ ករណីយា’’តិ អយំ ទេសនា ‘‘ឧភតោទណ្ឌកេន ចេបិ ភិក្ខវេ, កកចេន ចោរា ឱចរកា អង្គមង្គានិ ឱកន្តេយ្យុំ, តត្របិ យោ មនោ បទូសេញ្ញ, ន មេ សោ តេន សាសនករោ’’តិ (ម. និ. ១.២៣២) ឥមាយ ទេសនាយ សទ្ធិំ សំសន្ទតិ. ‘‘តុម្ហំយេវស្ស តេន អនន្តរាយោ’’តិ អយំ ‘‘កម្មស្សកា មាណវ សត្តា កម្មទាយាទា កម្មយោនី កម្មពន្ធូ កម្មបដិសរណា កម្មំ សត្តេ វិភជតិ, យទិទំ ហីនបណីតតាយា’’តិ (ម. និ. ៣.២៨៩-២៩៧) ឥមាយ, ‘‘អបិ នុ តុម្ហេ…បេ… អាជានេយ្យាថា’’តិ អយំ –

‘‘កុទ្ធោ អត្ថំ ន ជានាតិ, កុទ្ធោ ធម្មំ ន បស្សតិ;

អន្ធំ តមំ តទា ហោតិ, យំ កោធោ សហតេ នរ’’ន្តិ. (អ. និ. ៧.៦៤; មហានិ. ៥, ១៥៦, ១៩៥); –

ឥមាយ, ‘‘មមំ វា ភិក្ខវេ, បរេ វណ្ណំ…បេ… ន ចេតសោ ឧព្ពិលាវិតត្តំ ករណីយ’’ន្តិ អយំ ‘‘ធម្មាបិ វោ ភិក្ខវេ, បហាតព្ពា, បគេវ អធម្មា’’តិ (ម. និ. ១.២៤០), ‘‘កុល្លូបមំ វោ ភិក្ខវេ, ធម្មំ ទេសេស្សាមិ និត្ថរណត្ថាយ, នោ គហណត្ថាយា’’តិ (ម. និ. ១.២៤០) ច ឥមាយ, ‘‘តត្រ ចេ តុម្ហេ…បេ… តុម្ហំយេវស្ស តេន អន្តរាយោ’’តិ អយំ –

‘‘លុទ្ធោ អត្ថំ ន ជានាតិ, លុទ្ធោ ធម្មំ ន បស្សតិ;

អន្ធំ តមំ តទា ហោតិ, យំ លោភោ សហតេ នរ’’ន្តិ. (ឥតិវុ. ៨៨; មហានិ. ៥, ១៥៦; ចូឡនិ. ១២៨) ច –

‘‘កាមន្ធា ជាលសញ្ឆន្នា, តណ្ហាឆទនឆាទិតា;

បមត្តពន្ធុនាពទ្ធា, មច្ឆាវ កុមីនាមុខេ;

ជរាមរណមន្វេន្តិ, វច្ឆោ ខីរបកោវ មាតរ’’ន្តិ. (ឧទា. ៦៤; នេត្តិ. ២៧, ៩០; បេដកោ. ១៤) ច –

ឥមាយ, ‘‘អប្បមត្តកំ ខោ បនេតំ សីលមត្តក’’ន្តិ អយំ ‘‘វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយម្បិ ខោ ព្រាហ្មណ យញ្ញោ បុរិមេហិ យញ្ញេហិ អប្បដ្ឋតរោ ច អប្បសមារម្ភតរោ ច មហប្ផលតរោ ច មហានិសំសតរោ ចា’’តិ (ទី. និ. ១.៣៥៣) ឥមាយ បឋមជ្ឈានស្ស សីលតោ មហប្ផលមហានិសំសតរតាវចនេន ឈានតោ សីលស្ស អប្បផលអប្បានិសំសតរភាវទីបនតោ.

‘‘បាណាតិបាតំ បហាយា’’តិអាទិទេសនា ‘‘សមណោ ខលុ ភោ គោតមោ សីលវា អរិយសីលេន សមន្នាគតោ’’តិអាទិទេសនាយ (ទី. និ. ១.៣០៤), ‘‘អញ្ញេវ ធម្មា គម្ភីរា’’តិអាទិទេសនា ‘‘អធិគតោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ គម្ភីរោ ទុទ្ទសោ ទុរនុពោធោ’’តិអាទិទេសនាយ, (ទី. និ. ២.៦៧; ម. និ. ១.២៨១; ២.៣៣៧; សំ. និ. ១.១៧២; មហាវ. ៧, ៨) គម្ភីរតាទិវិសេសយុត្តធម្មបដិវេធេន ហិ ញាណស្ស គម្ភីរាទិភាវោ វិញ្ញាយតិ.

‘‘សន្តិ ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា បុព្ពន្តកប្បិកា’’តិអាទិទេសនា ‘‘សន្តិ ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា បុព្ពន្តកប្បិកា…បេ… អភិវទន្តិ សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន្តិ ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ, អសស្សតោ, សស្សតោ ច អសស្សតោ ច, នេវសស្សតោ ច នាសស្សតោ ច, អន្តវា, អនន្តវា, អន្តវា ច អនន្តវា ច, នេវន្តវា ច នានន្តវា ច អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន្តិ ឥត្ថេកេ អភិវទន្តី’’តិអាទិទេសនាយ (ម. និ. ៣.២៧).

តថា ‘‘សន្តិ ភិក្ខវេ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា អបរន្តកប្បិកា’’តិអាទិទេសនា ‘‘សន្តិ ភិក្ខវេ …បេ… អភិវទន្តិ សញ្ញី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា. ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ អសញ្ញី, សញ្ញី ច អសញ្ញី ច, នេវសញ្ញី ច នាសញ្ញី ច អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា. ឥត្ថេកេ អភិវទន្តិ សតោ វា បន សត្តស្ស ឧច្ឆេទំ វិនាសំ វិភវំ បញ្ញបេន្តិ, ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានំ វា បនេកេ អភិវទន្តី’’ន្តិអាទិទេសនាយ (ម. និ. ៣.២១), ‘‘វេទនានំ សមុទយញ្ច…បេ… តថាគតោ’’តិអាទិទេសនា ‘‘តទិទំ សង្ខតំ ឱឡារិកំ, អត្ថិ ខោ បន សង្ខារានំ និរោធោ, អត្ថេតន្តិ ឥតិ វិទិត្វា តស្ស និស្សរណទស្សាវី តថាគតោ តទុបាតិវត្តោ’’តិអាទិទេសនាយ (ម. និ. ៣.២៩), ‘‘តទបិ តេសំ…បេ… វិប្ផន្ទិតមេវា’’តិ អយំ ‘‘ឥទំ តេសំ វត អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយ អញ្ញត្រ រុចិយា អញ្ញត្រ អនុស្សវា អញ្ញត្រ អាការបរិវិតក្កា អញ្ញត្រ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា បច្ចត្តំយេវ ញាណំ ភវិស្សតិ បរិសុទ្ធំ បរិយោទាត’ន្តិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. បច្ចត្តំ ខោ បន ភិក្ខវេ, ញាណេ អសតិ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ យទបិ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា តត្ថ ញាណភាវមត្តមេវ បរិយោទាបេន្តិ, តទបិ តេសំ ភវតំ សមណព្រាហ្មណានំ ឧបាទានមក្ខាយតី’’តិអាទិទេសនាយ (សំ. និ. ២.៤៣), ‘‘តទបិ ផស្សបច្ចយា’’តិ អយំ ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ, តិណ្ណំ សង្គតិ ផស្សោ, ផស្សបច្ចយា វេទនា, វេទនាបច្ចយា តណ្ហា, តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទាន’’ន្តិ (សំ. និ. ២.៤៥), ‘‘ឆន្ទមូលកា ឥមេ អាវុសោ ធម្មា មនសិការសមុដ្ឋានា ផស្សសមោធានា វេទនាសមោសរណា’’តិ (បរិយេសិតព្ពំ) ច អាទិទេសនាយ, ‘‘យតោ ខោ ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឆន្នំ ផស្សាយតនាន’’ន្តិអាទិទេសនា ‘‘យតោ ខោ ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នេវ វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ន សញ្ញំ, ន សង្ខារេ, ន វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, សោ ឯវំ អសមនុបស្សន្តោ ន កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ, អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ, អបរិតស្សំ បច្ចត្តំយេវ បរិនិព្ពាយតី’’តិអាទិទេសនាយ, ‘‘សព្ពេតេ ឥមេហេវ ទ្វាសដ្ឋិយា វត្ថូហិ អន្តោជាលីកតា’’តិអាទិទេសនា ‘‘យេ ហិ កេចិ ភិក្ខវេ…បេ… អភិវទន្តិ, សព្ពេតេ ឥមានេវ បញ្ច កាយានិ អភិវទន្តិ ឯតេសំ វា អញ្ញតរ’’ន្តិអាទិទេសនាយ (ម. និ. ៣.២៦), ‘‘កាយស្ស ភេទា…បេ… ទេវមនុស្សា’’តិ អយំ –

‘‘អច្ចី យថា វាតវេគេន ខិត្តា (ឧបសិវាតិ ភគវា),

អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខំ;

ឯវំ មុនី នាមកាយា វិមុត្តោ,

អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខ’’ន្តិ. (សុ. និ. ១០៨០) –

អាទិទេសនាយ សទ្ធិំ សំសន្ទតីតិ. អយំ នេរុត្តមធិប្បាយទេសនានិទានបុព្ពាបរានុសន្ធីនំ ចតុន្នំ វិភាវនលក្ខណោ ចតុព្យូហហារោ នាម. វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘នេរុត្តមធិប្បាយោ’’តិអាទិ (នេត្តិ. ៤.៦).