២. សហជាតវារវណ្ណនា

២៣៤-២៤២. សហជាតបច្ចយករណន្តិ សហជាតំ បច្ចយធម្មំ បច្ចយំ កត្វា បវត្តិ. សហជាតាយត្តភាវគមនន្តិ សហជាតេ បច្ចយធម្មេ អាយត្តភាវស្ស គមនំ បច្ចយុប្បន្នស្ស អត្តនា សហជាតបច្ចយាយត្តវុត្តិតា. ឯត្ថ ច សហជាតបច្ចយសង្ខាតំ សហជាតំ ករោតីតិ សហជាតោ, តថាបវត្តោ បច្ចយុប្បន្នធម្មោ. តត្ថ បវត្តមានោ សហជាតសទ្ទោ យស្មា តស្ស បច្ចយុប្បន្នស្ស អត្តនា សហជាតំ បច្ចយធម្មំ បច្ចយំ កត្វា បវត្តិំ តទាយត្តភាវូបគមនញ្ច វទតីតិ វុច្ចតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘សហជាតសទ្ទេន…បេ… វុត្ត’’ន្តិ. តស្ស ករណស្ស គមនស្ស វាតិ តស្ស យថាវុត្តស្ស សហជាតបច្ចយករណស្ស សហជាតាយត្តភាវូបគមនស្ស វា. ‘‘កុសលំ ធម្មំ សហជាតោ’’តិ ឥមស្ស កុសលំ ធម្មំ សហជាតំ តំសហភាវិតញ្ច បច្ចយំ កត្វាតិ អយមត្ថោតិ អាហ ‘‘កុសលាទីនំ កម្មភាវតោ’’តិ. សហជាតបច្ចយសហភាវីនំ បច្ចយានំ សង្គណ្ហត្ថញ្ហេត្ថ ‘‘សហជាតាយត្តភាវគមនំ វា’’តិ វុត្តំ.

តំកម្មភាវតោតិ តេសំ យថាវុត្តបច្ចយករណតទាយត្តភាវគមនានំ កម្មភាវតោ. អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘កុសលំ ធម្មំ សហជាតោតិ កុសលំ ធម្មំ បដិច្ច តេន សហជាតោ ហុត្វា’’តិ បដិច្ចសទ្ទំ អាហរិត្វា អត្ថោ វុត្តោ, តំ ‘‘បដិច្ចត្ថោ សហជាតត្ថោ’’តិ កត្វា វុត្តំ. សហជាតសទ្ទយោគេ កុសលំ ធម្មន្តិ ឧបយោគវចនស្ស យុត្តិ ន វុត្តា, ‘‘តេន សហជាតោ ហុត្វា’’តិ បន វុត្តត្តា ករណត្ថេ ឧបយោគវចនន្តិ ទស្សិតន្តិ កេចិ. និស្សយវារេ បន កុសលំ ធម្មំ និស្សយត្ថេន បច្ចយំ កត្វាតិ វទន្តេន ឥធាបិ ‘‘កុសលំ ធម្មំ សហជាតត្ថេន បច្ចយំ កត្វា’’តិ អយមត្ថោ វុត្តោយេវ ហោតិ, បដិច្ចសទ្ទាហរណម្បិ ឥមមេវត្ថំ ញាបេតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឧបាទារូបំ កិញ្ចិ ភូតរូបស្ស អនុបាលកំ ឧបត្ថម្ភកញ្ច ហោន្តម្បិ សហជាតលក្ខណេន ន ហោតិ, តស្មា បដិច្ចត្ថំ ន ផរតីតិ អាហ ‘‘បដិច្ចាតិ ឥមិនា វចនេន ទីបិតោ បច្ចយោ ន ហោតី’’តិ. និទស្សនវសេន វុត្តន្តិ ឧទាហរណវសេន វុត្តំ, ន អនវសេសតោតិ អត្ថោ. យថាវុត្តោតិ បដិច្ចត្ថផរណវសេន វុត្តោ. យថា ច ឧបាទារូបំ ភូតរូបស្ស ឧបាទារូបស្ស ច បច្ចយោ ន ហោតិ, ឯវំ ឋបេត្វា ឆ វត្ថូនិ សេសរូបានិ អរូបធម្មានំ បច្ចយោ ន ហោតីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘វត្ថុវជ្ជានិ រូបានិ ច អរូបាន’’ន្តិ អាហ.

សហជាតវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.