៣. វិបាកត្តិកវណ្ណនា

១-២៣. សោយេវាតិ អកតសមាសេហិ បទេហិ យោ អត្ថោ វុច្ចតិ, សោយេវ អត្ថោ វុត្តោ ហោតិ.

២៤-៥២. តន្តិ តំ វចនំ, តំ វា កដត្តារូបំ. យស្មា ចិត្តសមុដ្ឋានស្ស ឧបាទារូបស្ស យថា ខន្ធេ បដិច្ច ឧប្បត្តិ, តថា មហាភូតេ ច បដិច្ច ឧប្បត្តិ. ន ហិ តស្ស តទុភយំ វិនា ឧប្បត្តិ អត្ថិ, ន ឯវំ កដត្តារូបស្ស. តញ្ហិ កម្មស្ស កដត្តា ឧប្បជ្ជមានំ មហាភូតេ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ, តស្មា ចិត្តសមុដ្ឋានំ រូបំ ឧបាទារូបស្ស តំ វិសេសំ ទស្សេតុំ តទេវ វុត្តំ, ន កដត្តារូបំ វុត្តន្តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘ខន្ធេ បដិច្ចា’’តិអាទិមាហ. យទិបិ កដត្តារូបំ ‘‘មហាភូតេ បដិច្ច ចិត្តសមុដ្ឋានំ រូបំ ឧបាទារូប’’ន្តិ ឯត្ថ ន គហិតំ, វចនន្តរេន បន គហិតមេវាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘បវត្តិយំ បនា’’តិអាទិមាហ. ឯវញ្ច កត្វាតិ ខន្ធេ បដិច្ច ឧប្បត្តិយា អភាវតោយេវ. នាហារបច្ចយេតិ អាហារបច្ចយេ បច្ចនីយតោ ឋិតេ. តម្បីតិ កដត្តារូបម្បិ. ឋិតិក្ខណេ កដត្តារូបស្ស អាហារោ ឧបត្ថម្ភកោ ហោតីតិ កត្វា វុត្តំ ‘‘ឧប្បាទក្ខណេ’’តិ.

វិបាកត្តិកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.