១. បណ្ណត្តិវារោ

និទ្ទេសវារវណ្ណនា

២៦. ឯវំ វុត្តន្តិ ឯវំ ទ្វារាលម្ពនេហិ សទ្ធិំ ទ្វារប្បវត្តធម្មវិភាគវសេន វុត្តំ. បិយសភាវំ បិយជាតិកំ ‘‘កថំ រូបេន ខោ, អាវុសោ’’តិអាទីសុ វិយ បិយសភាវដ្ឋេន រូបំ, ន រុប្បនដ្ឋេនាតិ វុត្តំ ‘‘បិយរូបំ…បេ… រូបំ ន រូបក្ខន្ធោ’’តិ. រុប្បនដ្ឋេន រូបក្ខន្ធបរិយាបន្នម្បិ ចក្ខាទិ បិយសភាវមត្តវចនិច្ឆាវសេន បិយរូបមេវ អនុប្បវិសតិ, ន រូបក្ខន្ធន្តិ អាហ ‘‘បិយសភាវ…បេ… ន រូបក្ខន្ធោតិ វុត្ត’’ន្តិ. ‘‘យោ បន យត្ថ វិសេសោ’’តិ វុត្តោ វិសេសសទ្ទោ នានុវត្តតីតិ អធិប្បាយេនាហ ‘‘វចនសេសោ’’តិ. ន ហិ អធិការតោ លព្ភមានស្ស អជ្ឈាហរណកិច្ចំ អត្ថិ. ទិដ្ឋិសញ្ញាតិ វា បទុទ្ធារោយំ វេទិតព្ពោ. វិសេសតា បនស្សា ‘‘វិសេសំ វណ្ណយិស្សាមា’’តិ បដិញ្ញាយ ឯវ បាកដា. ‘‘អវសេសា សង្ខារា’’តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. សំយោជនវសេន ជានាតិ អភិនិវិសតីតិ សញ្ញា ទិដ្ឋីតិ អាហ ‘‘ទិដ្ឋិ ឯវ សញ្ញា’’តិ. ទិដ្ឋិ ចាតិ ច-សទ្ទេន អវសិដ្ឋំ បបញ្ចំ សង្គណ្ហាតិ. តថា ហិ ‘‘បបញ្ចសញ្ញាសង្ខា’’តិ ឯត្ថ បបញ្ចសូទនិយំ (ម. និ. អដ្ឋ. ១.២០១) វុត្តំ ‘‘សញ្ញានាមេន វា បបញ្ចា ឯវ វុត្តា’’តិ.

២៨. ‘‘ខន្ធា វេទនាក្ខន្ធោ’’តិ ឯតស្មិំ អនុលោមេ យថា សរូបទស្សនេន វិស្សជ្ជនំ លព្ភតិ, ន ឯវំ ‘‘ន ខន្ធា ន វេទនាក្ខន្ធោ’’តិ បដិលោមេ, ឥធ បន បដិវចនេន វិស្សជ្ជនន្តិ តទត្ថំ វិវរន្តោ ‘‘ខន្ធសទ្ទប្បវត្តិយា ច អភាវេ វេទនាក្ខន្ធសទ្ទប្បវត្តិយា ច អភាវោ’’តិ អាហ. តេន សត្តាបដិសេធេ អយំ ន-ការោតិ ទស្សេតិ. សទ្ទគ្គហណញ្ចេត្ថ សទ្ទនិពន្ធនត្តា បញ្ញត្តិយា សទ្ទសភាគតំ វា សន្ធាយ កតំ. បណ្ណត្តិសោធនញ្ហេតំ. តេនាហ ‘‘បណ្ណត្តិសោធនមត្តមេវ ករោតី’’តិ. តេន និទ្ធារេតព្ពស្ស ធម្មន្តរស្ស អភាវំ ទស្សេតិ. យតោ វុត្តំ ‘‘ន អញ្ញធម្មសព្ភាវោ ឯវេត្ថ បមាណ’’ន្តិ. ឯវញ្ច កត្វាតិអាទិនា យថាវុត្តមត្ថំ បាឋន្តរេន សមត្ថេតិ. កាមំ កត្ថចិ សតិបិ ខន្ធេ នត្ថិ វេទនាក្ខន្ធោ, អខន្ធត្តសភាវា បន នត្ថិ វេទនាតិ ‘‘ន ខន្ធា ន វេទនាក្ខន្ធោតិ? អាមន្តា’’តិ វុត្តន្តិ ឯវំ វា ឯតំ ទដ្ឋព្ពំ. តេនាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បញ្ញត្តិនិព្ពានសង្ខាតា’’តិអាទិ.

៣៩. ‘‘រូបតោ អញ្ញេ’’តិ ឯត្ថ ភូតុបាទាយ ធម្មោ វិយ បិយសភាវោបិ រូបសទ្ទាភិធេយ្យតាសាមញ្ញេន គហិតោតិ អាហ ‘‘លោកុត្តរា វេទនាទយោ ទដ្ឋព្ពា’’តិ. អប្បវត្តិមត្តមេវាតិ ខន្ធសទ្ទប្បវត្តិយា អភាវេ រូបសទ្ទប្បវត្តិយា ច អភាវោតិ បណ្ណត្តិសោធនមត្តតំយេវ សន្ធាយ វទតិ, តថា ចាហ ‘‘ឯវញ្ច កត្វា’’តិអាទិ. តេនេតំ ទស្សេតិ – យថា ចក្ខុតោ អញ្ញស្ស សព្ពស្សបិ សភាវធម្មស្ស អាយតនគ្គហណេន គហិតត្តា តទុភយវិនិមុត្តំ កិញ្ចិ នត្ថីតិ កេវលំ បញ្ញត្តិសោធនត្ថំ តមេវ អភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘ចក្ខុញ្ច អាយតនេ ច ឋបេត្វា អវសេសា ន ចេវ ចក្ខុ ន ច អាយតន’’ន្តិ វុត្តំ, ឯវមិធាបិ តទត្ថមេវ ឧភយវិនិមុត្តស្ស អភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘រូបញ្ច ខន្ធេ ច ឋបេត្វា អវសេសា ន ចេវ រូបំ ន ច ខន្ធា’’តិ វុត្តន្តិ. វិសមោបញ្ញាសោ. ‘‘ចក្ខុញ្ច អាយតនេ ច ឋបេត្វា’’តិ ឯត្ថ ហិ អវសេសគ្គហណេន គយ្ហមានំ កិញ្ចិ នត្ថីតិ សក្កា វត្តុំ អាយតនវិនិមុត្តស្ស សភាវធម្មស្ស អភាវា. តេនាហ ‘‘យទិ សិយា’’តិ. ‘‘រូបញ្ច ខន្ធេ ច ឋបេត្វា’’តិ ឯត្ថ បន ន តថា សក្កា វត្តុំ ខន្ធវិនិមុត្តស្ស សភាវធម្មស្ស អត្ថិភាវតោ. យទិ បន តាទិសំ ខន្ធគតំ ធម្មជាតំ នត្ថីតិ ឯវមិទំ វុត្តំ សិយា, ឯវំ សតិ យុត្តមេតំ សិយា. តថា ហិ ‘‘អដ្ឋកថាយំ បនា’’តិអាទិនា បញ្ញត្តិគ្គហណមេវ ឧទ្ធរីយតិ. តណ្ហាវត្ថុ ច ន សិយា អវសេសគ្គហណេន គយ្ហមានន្តិ អានេត្វា សម្ពន្ធោ. ខន្ធោ ច សិយាតិ យោជនា.

និទ្ទេសវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. បវត្តិវារវណ្ណនា

៥០-២០៥. មិស្សកកាលភេទេសុ យមកេសុ បទានំ ភិន្នកាលត្តា សិយា អត្ថវិសេសោតិ អាហ ‘‘អមិស្សកកាលភេទេសុ វារេសុ អត្ថវិសេសាភាវតោ’’តិ. ឥទានិ តមេវត្ថំ ‘‘បុរិមស្ស ហី’’តិអាទិនា វិវរតិ. តេនាតិ អត្ថវិសេសាភាវេន. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ បវត្តិវារបាឋេ, ឯតិស្សំ វា បវត្តិវារវណ្ណនាយំ. ឆ ឯវ វុត្តា, ន នវាតិ អធិប្បាយោ. តេនាហ ‘‘អតីតេនា’’តិអាទិ. ឯតេ បន តយោតិ អត្តនា វិសុំ អនន្តរំ ទស្សិតេ សន្ធាយាហ. យថាទស្សិតាតិ អដ្ឋកថាយំ និទ្ធារេត្វា ទស្សិតព្ពាការា បច្ចុប្បន្នេនាតីតាទយោ យេ បាឡិយំ ឧជុកមេវ អាគតា. ‘‘ន វិសុំ វិជ្ជន្តី’’តិ វុត្តមេវត្ថំ ‘‘តត្ថ តត្ថ ហី’’តិអាទិនា បាកដតរំ ករោតិ. តត្ថ បដិលោមបុច្ឆាហីតិ ‘‘យស្ស វា បន វេទនាក្ខន្ធោ ឧប្បជ្ជិត្ថ, តស្ស រូបក្ខន្ធោ ឧប្បជ្ជតី’’តិ ឯវមាទិកាហិ បឋមបទេ វុត្តស្ស បដិលោមវសេន បវត្តាហិ. តេនេវាតិ នយតោ យោជេតុំ សក្កុណេយ្យត្តា ឯវ. មិស្សកកាលភេទេសុ ចាតិ ន កេវលំ អមិស្សកកាលភេទេសុយេវ, អថ ខោ មិស្សកកាលភេទេសុ ចាតិ អត្ថោ. ន យោជនាសុករតាយ ឯវ បុរិមេ អយោជនា, អថ ខោ សុខគ្គហណត្ថម្បីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អមិស្សក…បេ… វុត្តានី’’តិ.

យេន ការណេនាតិ យេន ឯកបទទ្វយសង្គហិតានំ ខន្ធានំ ឧប្បាទស្ស និរោធស្ស លាភសង្ខាតេន ការណេន. យថាក្កមំ បុរេបញ្ហោ បច្ឆាបញ្ហោតិ ច នាមំ វុត្តំ. ច-សទ្ទេន បុរេបច្ឆាបញ្ហោតិ ច នាមំ វុត្តន្តិ និទ្ធារេត្វា យោជេតព្ពំ. តត្ថ បន ‘‘ឯកបទទ្វយសង្គហិតាន’’ន្តិ ឥទំ ឯកជ្ឈំ កត្វា គហេតព្ពំ. តមេវត្ថម្បិ វិវរតិ ‘‘យស្ស ហី’’តិអាទិនា. តត្ថ យស្សាតិ យស្ស បញ្ហស្ស. ‘‘បញ្ហោ’’តិ ចេត្ថ បុច្ឆនវសេន បវត្តំ វចនំ វេទិតព្ពំ. តេនេវាហ ‘‘បរិបូរេត្វា វិស្សជ្ជេតព្ពត្ថសង្គណ្ហនតោ’’តិ. តំ សរូបទស្សនេន វិស្សជ្ជនំ តំវិស្សជ្ជនំ, តំ វា យថាវុត្តំ វិស្សជ្ជនំ ឯតស្សាតិ តំវិស្សជ្ជនោ, តស្ស តំវិស្សជ្ជនស្ស. បុរិមកោដ្ឋាសេនាតិ បុរិមេន ឧទ្ទេសបទេន. តេន ហិ វិស្សជ្ជនបទស្ស សមានត្ថតា ឥធ សទិសត្ថតា. ឯកេន បទេនាតិ ឯកេន បធានាប្បធានេន យមកបទេន, ន បឋមបទេនេវាតិ អត្ថោ. ឧប្បាទនិរោធលាភសាមញ្ញមត្តេនាតិ ឧប្បាទស្ស វា និរោធស្ស វា លព្ភមានតាយ សមានតាមត្តេន. សន្និដ្ឋានបទ…បេ… យុត្តន្តិ ឥទំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យត្ថ រូបក្ខន្ធោ នុប្បជ្ជតី’’តិអាទិនា បុរេបញ្ហស្ស ទស្សិតត្តា វុត្តំ. យទិបិ តត្ថ ‘‘ឧប្បជ្ជតី’’តិ វិស្សជ្ជិតត្តា វេទនាក្ខន្ធស្ស ឧប្បាទោ លព្ភតីតិ វុត្តំ, យោ បន សន្និដ្ឋានបទសង្គហិតោ រូបក្ខន្ធស្ស អនុប្បាទោ បាឡិយំ អនុញ្ញាតរូបេន ឋិតោ, តស្ស វសេន បុរេបញ្ហោ យុត្តោតិ អធិប្បាយោ. ឯវញ្ហិ បុរិមកោដ្ឋាសេន សទិសត្ថតា ហោតិ.

‘‘យស្ស រូបក្ខន្ធោ នុប្បជ្ជិត្ថ, តស្ស វេទនាក្ខន្ធោ នុប្បជ្ជិត្ថា’’តិ ឯត្ថ រូបក្ខន្ធស្ស អនុប្បន្នបុព្ពតាបដិក្ខេបមុខេន ឥតរស្ស បដិក្ខិបីយតីតិ រូបក្ខន្ធស្សេវ យថាវុត្តបដិក្ខេបោ បធានភាវេន វុត្តោ. ឯសេវ នយោ អញ្ញេសុបិ ឯទិសេសុ ឋានេសូតិ អាហ ‘‘សន្និដ្ឋានត្ថស្សេវ បដិក្ខិបនំ បដិក្ខេបោ’’តិ. ‘‘យស្ស រូបក្ខន្ធោ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស វេទនាក្ខន្ធោ និរុជ្ឈតី’’តិ ឯត្ថ បន រូបក្ខន្ធស្ស ឧប្បាទលក្ខណំ កត្វា វេទនាក្ខន្ធស្ស និរោធោ បុច្ឆីយតីតិ សោ ឯវ ‘‘នោ’’តិ បដិសេធីយតិ. ឯស នយោ អញ្ញេសុបិ ឯទិសេសុ ឋានេសូតិ វុត្តំ ‘‘សំសយត្ថនិវារណំ បដិសេធោ’’តិ. ‘‘ន-ការវិរហិត’’ន្តិ ឯតេន បដិសេធស្ស បដិសេធិតមាហ. យទិ ឯវំ បាឡិគតិបដិសេធវិស្សជ្ជនានំ កោ វិសេសោតិ អាហ ‘‘តត្ថ ឧប្បត្តី’’តិអាទិ.

តទេកទេសបក្ខេបវសេនាតិ តេសំ ចតុន្នំ បញ្ហានំ បញ្ចន្នញ្ច វិស្សជ្ជនានំ ឯកទេសស្ស បក្ខិបនវសេន. តេនាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បឋមេ ឋានេ បរិបុណ្ណបញ្ហស្ស បុរិមកោដ្ឋាសេ សរូបទស្សនេនា’’តិអាទិ. យោ បនេត្ថ បញ្ហេសុ វិស្សជ្ជនេសុ ច សត្តវីសតិយា ឋានេសុ បក្ខេបំ លភតិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘បរិបុណ្ណបញ្ហោ ឯវា’’តិអាទិ វុត្តំ. បាឡិវវត្ថានទស្សនាទិតោតិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន បុច្ឆាវិភង្គោ វិស្សជ្ជនាឋានានិ ឯកស្មិំ បញ្ហេ យោជនានយោតិ ឥមេសំ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ.

សុទ្ធាវាសានន្តិអាទិ បាឡិយា បទំ ឧទ្ធរិត្វា អត្ថទស្សនត្ថំ អារទ្ធំ. ‘‘យស្ស យត្ថ រូបក្ខន្ធោ នុប្បជ្ជិត្ថ, តស្ស តត្ថ វេទនាក្ខន្ធោ នុប្បជ្ជិត្ថា’’តិ ឥមស្ស វិស្សជ្ជនំ ហោតិ ‘‘សុទ្ធាវាសានំ តេសំ តត្ថា’’តិ. តត្ថ ឯកភូមិយំ ទុតិយា ឧបបត្តិ នត្ថីតិ ឯកិស្សា ភូមិយា ឯកស្ស អរិយបុគ្គលស្ស ទុតិយវារំ បដិសន្ធិគ្គហណំ នត្ថីតិ អត្ថោ. តតិយវារាទីសុ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. ស្វាយមត្ថោ យថា ញាបិតោ ហោតិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘បដិសន្ធិតោ បភុតិ ហិ…បេ… បវត្តា’’តិ វុត្តំ. តេន អទ្ធាបច្ចុប្បន្នវសេនាយំ ទេសនា បវត្តាតិ ទស្សេតិ. អាទាននិក្ខេបបរិច្ឆិន្នំ កម្មជសន្តានំ ឯកត្តេន គហេត្វា តស្ស វសេន ឧប្បាទនិរោធេសុ វុច្ចមានេសុ អកម្មជេសុ កុសលាទីសុ កថន្តិ ចោទនាយំ តេបិ ឥធ តំនិស្សិតា ឯវ កតាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តស្មិញ្ហិ…បេ… ទស្សិតា’’តិ. តេនេវាតិ កម្មជសន្តានេនេវ. តស្មាតិ ឯកកម្មនិព្ពត្តស្ស វិបាកសន្តានស្ស ឯកត្តេន គហិតត្តា. តស្សាតិ កម្មជសន្តានស្ស. បញ្ចសុ សុទ្ធាវាសេសុ យថា បច្ចេកំ ‘‘ឯកិស្សា ភូមិយា ទុតិយា ឧបបត្តិ នត្ថី’’តិ យថាវុត្តបាឡិយា វិញ្ញាយតិ, ឯវំ ‘‘សុទ្ធាវាសាន’’ន្តិ អវិសេសវចនតោ សកលេបិ សុទ្ធាវាសេ សា នត្ថីតិ តាយ កស្មា ន វិញ្ញាយតីតិ ចោទនំ សមុដ្ឋាបេត្វា សយមេវ បរិហរិតុំ ‘‘កស្មា បនា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សុទ្ធាវាសេសុ ហេដ្ឋាភូមិកស្ស អសតិ ឥន្ទ្រិយបរិបាកេ ឧបរិភូមិសមុប្បត្តិ ន សក្កា បដិសេធេតុំ ឧទ្ធំសោតវចនតោ. ឧទ្ធមស្ស តណ្ហាសោតំ វដ្ដសោតញ្ចាតិ ហិ ឧទ្ធំសោតោ. តេនាហ ‘‘ឧទ្ធំសោតបាឡិសព្ភាវា’’តិ. សំសន្ទេតព្ពាតិ យថា ន វិរុជ្ឈន្តិ, ឯវំ នេតព្ពា. តថា ចេវ សំវណ្ណិតំ.

ឯតេន សន្និដ្ឋានេនាតិ អង្កិតោកាសភាវិរូបុប្បាទសន្និស្សយេន និច្ឆយេន. វិសេសិតា តថាភាវិរូបភាវិនោ. អសញ្ញសត្តាបីតិ ន កេវលំ បញ្ចវោការា ឯវ, អថ ខោ អសញ្ញសត្តាបិ. តេ ឯវ អសញ្ញសត្តេ ឯវ គហេត្វា បុរិមកោដ្ឋាសេតិ អធិប្បាយោ. តេន យេ សន្និដ្ឋានេន វជ្ជិតាតិ តេន យថាវុត្តសន្និដ្ឋានេន យេ វិរហិតា, តេ តថា ន វត្តព្ពាតិ អត្ថោ. ឥទានិ ‘‘តេ តតោ’’តិអាទិនា ទស្សេតិ. តតោតិ អសញ្ញាភវតោ. បច្ឆិមភវិកានន្តិ ឯត្ថ បច្ឆិមភវំ សរូបតោ ទស្សេតុំ ‘‘កិំ បញ្ចវោការាទី’’តិអាទិ វុត្តំ. អបច្ឆិមភវិកានម្បិ អរូបានំ អរូបភវេ យថា រូបក្ខន្ធោ នុប្បាទិ, ឯវំ តត្ថ បច្ឆិមភវិកានំ វេទនាក្ខន្ធោបីតិ អាហ ‘‘ឯតេន សន្និដ្ឋានេន សង្គហិតត្តា’’តិ. តេនាហ ‘‘តេសំ…បេ… អាហា’’តិ. តត្ថ តេសន្តិ បច្ឆិមភវិកានំ. តត្ថាតិ អរូបភវេ. ឥតរានុប្បត្តិភាវញ្ចាតិ ឥតរស្ស វេទនាក្ខន្ធស្ស អនុប្បជ្ជនសព្ភាវម្បិ. សប្បដិសន្ធិកានម្បិ សុទ្ធាវាសានំ ខន្ធភេទស្ស បរិនិព្ពានបរិយាយោ ឱឡារិកទោសប្បហានតោ កិលេសូបសមសាមញ្ញេន វុត្តោតិ វេទិតព្ពំ.

សព្ពេសញ្ហិ តេសន្តិ តំតំភូមិយំ ឋិតានំ សព្ពេសំ សុទ្ធាវាសានំ. យថា បនាតិអាទិនា វុត្តមេវត្ថំ បាកដតរំ ករោតិ. អនន្តា លោកធាតុយោតិ ឥទំ ឱកាសស្ស បរិច្ឆេទាភាវំយេវ ទស្សេតុំ វុត្តំ. បុគ្គលវសេន សមានាធារតាយ សមានកាលត្តេន អសម្ភវន្តោ ឱកាសវសេន បន សម្ភវន្តោ សំកិណ្ណា វិយ ហោន្តីតិ អាហ ‘‘សំកិណ្ណតា ហោតី’’តិ.

បវត្តិវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. បរិញ្ញាវារវណ្ណនា

២០៦-២០៨. តស្សាបីតិ បុគ្គលោកាសវារស្សបិ. ឱកាសេ បុគ្គលស្សេវាតិ យថាគហិតេ ឱកាសេ យោ បុគ្គលោ, តស្សេវ ឱកាសវិសិដ្ឋបុគ្គលស្សេវាតិ អត្ថោ. យថា បន បុគ្គលវារេ លព្ភមានេ បុគ្គលោកាសវារោបិ លព្ភតិ, ឯវំ ឱកាសវារោបិ លព្ភេយ្យាតិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘ឱកាសវារោបិ ចា’’តិ. តស្មាតិ យស្មា វុច្ចមានោបិ ឱកាសោ បុគ្គលស្ស វិសេសភាវេនេវ វុច្ចេយ្យ, ន វិសុំ, តស្មា.

អញ្ញថាតិ បវត្តិវារេ វិយ អាទាននិក្ខេបបរិច្ឆិន្នំ កម្មជសន្តានំ ឯកត្តេន គហេត្វា តស្ស ឧប្បាទនិរោធវសេន បរិញ្ញាវចនេ. ‘‘យោ រូបក្ខន្ធំ បរិជានាតី’’តិ សន្និដ្ឋានបទសង្គហិតត្ថាភាវទស្សនមុខេន ឥតរស្សបិ អភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘រុបក្ខន្ធបរិជាននស្ស អភាវា’’តិ វុត្តំ. ‘‘អាមន្តា’’តិ ច កតំ, តស្មា បវត្តេ ចិត្តក្ខណវសេនេវេត្ថ តយោ អទ្ធោ លព្ភន្តីតិ អត្ថោ. ‘‘អគ្គមគ្គសមង្គិញ្ច អរហន្តញ្ចា’’តិ ទ្វិន្នំ បទានំ ‘‘រូបក្ខន្ធញ្ច ន បរិជានន្តិ វេទនាក្ខន្ធញ្ច ន បរិជានិត្ថា’’តិ ទ្វីហិ បទេហិ យថាក្កមំ សម្ពន្ធោ. ‘‘ឋបេត្វា អវសេសា បុគ្គលា’’តិ បន បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ. អគ្គមគ្គ…បេ… នត្ថីតិ ឥមិនា អរហត្តមគ្គញាណស្សេវ បរិញ្ញាមត្ថកប្បត្តិយា បរិញ្ញាកិច្ចំ សាតិសយំ, តទភាវា ន ឥតរេសន្តិ ទស្សេតិ. យតោ តស្សេវ វជិរូបមតា វុត្តា, សេសានញ្ច វិជ្ជូបមតា. តេនាតិ តេន យថាវុត្តេន វចនេន. តទវសេសសព្ពបុគ្គលេតិ តតោ អគ្គមគ្គសមង្គិតោ អវសេសសព្ពបុគ្គលេ. ឥមំ បន យថាវុត្តទោសំ បរិហរន្តា ‘‘បុថុជ្ជនាទយោ សន្ធាយា’’តិ វទន្តិ.

បរិញ្ញាវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ខន្ធយមកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. អាយតនយមកំ