៨. រូបិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥៨៣-៥៨៤. រូបិយសិក្ខាបទេ បន សត្ថុវណ្ណោតិ សត្ថុនា សមានវណ្ណោ. សត្ថុនោ វណ្ណោ សត្ថុវណ្ណោ, សត្ថុវណ្ណោ វិយ វណ្ណោ អស្សាតិ សត្ថុវណ្ណោតិ មជ្ឈបទលោបីសមាសោ ទដ្ឋព្ពោ. បាកតិកោ នាម ឯតរហិ បកតិកហាបណោ. រុក្ខផលពីជមយោតិ តិន្តិណិកាទិរុក្ខានំ ផលពីជេន កតោ. ឥច្ចេតំ សព្ពម្បីតិ យថាវុត្តភេទំ សព្ពម្បិ ចតុព្ពិធំ និស្សគ្គិយវត្ថុ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ជាតរូបមាសកោតិ សុវណ្ណកហាបណោ.

គណ្ហេយ្យាតិ អត្តនោ អត្ថាយ ទីយមានំ វា កត្ថចិ ឋិតំ វា និប្បរិគ្គហំ ទិស្វា សយំ គណ្ហេយ្យ. ‘‘ឥទំ អយ្យស្ស ហោតូ’’តិ ឯវំ សម្មុខា វា ‘‘អសុកស្មិំ នាម ឋានេ មម ហិរញ្ញសុវណ្ណំ អត្ថិ, តំ តុយ្ហំ ហោតូ’’តិ ឯវំ បរម្មុខា ឋិតំ វា កេវលំ វាចាយ វា ហត្ថមុទ្ទាយ វា ‘‘តុយ្ហ’’ន្តិ វត្វា បរិច្ចត្តស្ស កាយវាចាហិ អប្បដិក្ខិបិត្វា ចិត្តេន សាទិយនំ ឧបនិក្ខិត្តសាទិយនំ នាម. ‘‘សាទិយតី’’តិ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេតិ ‘‘គណ្ហិតុកាមោ ហោតី’’តិ. ‘‘ឥទំ គុត្តដ្ឋាន’’ន្តិ អាចិក្ខិតព្ពន្តិ បច្ចយបរិភោគំយេវ សន្ធាយ អាចិក្ខិតព្ពំ. ‘‘ឥធ និក្ខិបាហី’’តិ វុត្តេ ‘‘ឧគ្គណ្ហាបេយ្យ វា’’តិ វុត្តលក្ខណេន និស្សគ្គិយំ ហោតីតិ អាហ – ‘‘ឥធ និក្ខិបាហីតិ ន វត្តព្ព’’ន្តិ. បរតោ ‘‘ឥមំ គណ្ហា’’តិ ន វត្តព្ពន្តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. កប្បិយញ្ច អកប្បិយញ្ច និស្សាយ ឋិតមេវ ហោតីតិ យស្មា តតោ ឧប្បន្នបច្ចយបរិភោគោ កប្បតិ, តស្មា កប្បិយំ និស្សាយ ឋិតំ. យស្មា បន ទុព្ពិចារណាយ តតោ ឧប្បន្នបច្ចយបរិភោគោបិ ន កប្បតិ, តស្មា អកប្បិយំ និស្សាយ ឋិតន្តិ វេទិតព្ពំ.

ន តេន កិញ្ចិ កប្បិយភណ្ឌំ ចេតាបិតន្តិ ឯត្ថ ចេតាបិតំ ចេ, នត្ថិ បរិភោគុបាយោ, តស្មា ឯវំ វុត្តំ. អកប្បិយញ្ហិ និស្សគ្គិយំ វត្ថុំ ឧគ្គណ្ហិត្វា តំ អនិស្សជ្ជិត្វាវ ចេតាបិតំ កប្បិយភណ្ឌំ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋម្បិ សព្ពេសំ ន កប្បតិ. កេចិ បន ‘‘យស្មា និស្សគ្គិយំ វត្ថុំ បដិគ្គហេត្វា ចេតាបិតំ កប្បិយភណ្ឌំ សង្ឃស្ស និស្សជ្ជាមីតិ និស្សដ្ឋំ វិនាវ ឧបាយំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, តស្មា ‘ន តេន កិញ្ចិ កប្បិយភណ្ឌំ ចេតាបិត’ន្តិ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ. ‘‘អារាមិកានំ វា បត្តភាគន្តិ ឥទំ គិហីនំ ហត្ថគតោបិ សោយេវ ភាគោតិ កត្វា វុត្តំ. សចេ បន តេន អញ្ញំ បរិវត្តេត្វា អារាមិកា ទេន្តិ, បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតី’’តិ មជ្ឈិមគណ្ឋិបទេ ចូឡគណ្ឋិបទេ ច វុត្តំ. តតោ ហរិត្វាតិ អញ្ញេសំ បត្តភាគតោ ហរិត្វា. កសិណបរិកម្មន្តិ អាលោកកសិណបរិកម្មំ. មញ្ចបីឋាទីនិ វាតិ ឯត្ថ ‘‘តតោ គហិតមញ្ចបីឋាទីនិ បរិវត្តេត្វា អញ្ញំ ចេ គហិតំ, វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. ឆាយាបីតិ ភោជនសាលាទីនំ ឆាយាបិ. បរិច្ឆេទាតិក្កន្តាតិ គេហបរិច្ឆេទំ អតិក្កន្តា, ឆាយាយ គតគតដ្ឋានំ គេហំ នាម ន ហោតីតិ អធិប្បាយោ. មគ្គេនបីតិ ឯត្ថ ‘‘សចេ អញ្ញោ មគ្គោ នត្ថិ, មគ្គំ អធិដ្ឋហិត្វា គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. កីតាយាតិ តេន វត្ថុនា កីតាយ. ឧបនិក្ខេបំ ឋបេត្វា សង្ឃោ បច្ចយេ បរិភុញ្ជតីតិ សចេ ឧបាសកោ ‘‘អតិពហុ ឯតំ ហិរញ្ញំ, ឥទំ, ភន្តេ, អជ្ជេវ ន វិនាសេតព្ព’’ន្តិ វត្វា សយំ ឧបនិក្ខេបំ ឋបេតិ, អញ្ញេន វា ឋបាបេតិ, ឯតំ ឧបនិក្ខេបំ ឋបេត្វា តតោ ឧទយំ បរិភុញ្ជន្តោ សង្ឃោ បច្ចយេ បរិភុញ្ជតិ, តេន វត្ថុនា គហិតត្តា ‘‘អកប្បិយ’’ន្តិ វុត្តំ.

៥៨៥. បតិតោកាសំ អសមន្នាហរន្តេន បាតេតព្ពន្តិ ឥទំ និរបេក្ខភាវទស្សនបរន្តិ វេទិតព្ពំ, តស្មា បតិតដ្ឋានេ ញាតេបិស្ស គូថំ ឆឌ្ឌេន្តស្ស វិយ និរបេក្ខភាវោយេវេត្ថ បមាណន្តិ វេទិតព្ពំ. អសន្តសម្ភាវនាយាតិ អត្តនិ អវិជ្ជមានឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនំ សន្ធាយ វុត្តំ. ថេយ្យបរិភោគោ នាម អនរហស្ស បរិភោគោ. ភគវតា ហិ អត្តនោ សាសនេ សីលវតោ បច្ចយា អនុញ្ញាតា, ន ទុស្សីលស្ស. ទាយកានម្បិ សីលវតោ ឯវ បរិច្ចាគោ, ន ទុស្សីលស្ស អត្តនោ ការានំ មហប្ផលភាវស្ស បច្ចាសីសនតោ. ឥតិ សត្ថារា អននុញ្ញាតត្តា ទាយកេហិ ច អបរិច្ចត្តត្តា ទុស្សីលស្ស បរិភោគោ ថេយ្យបរិភោគោ. ឥណវសេន បរិភោគោ ឥណបរិភោគោ, បដិគ្គាហកតោ ទក្ខិណាវិសុទ្ធិយា អភាវតោ ឥណំ គហេត្វា បរិភោគោ វិយាតិ អត្ថោ. តស្មាតិ ‘‘សីលវតោ’’តិអាទិនា វុត្តមេវត្ថំ ការណភាវេន បច្ចាមសតិ. ចីវរំ បរិភោគេ បរិភោគេតិ កាយតោ មោចេត្វា មោចេត្វា បរិភោគេ. បុរេភត្ត…បេ… បច្ឆិមយាមេសុ បច្ចវេក្ខិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. តថា អសក្កោន្តេន យថាវុត្តកាលវិសេសវសេន ឯកស្មិំ ទិវសេ ចតុក្ខត្តុំ តិក្ខត្តុំ ទ្វិក្ខត្តុំ សកិំយេវ វា បច្ចវេក្ខិតព្ពំ.

សចស្ស អបច្ចវេក្ខតោវ អរុណោ ឧគ្គច្ឆតិ, ឥណបរិភោគដ្ឋានេ តិដ្ឋតីតិ ឯត្ថ ‘‘ហិយ្យោ យំ មយា ចីវរំ បរិភុត្តំ, តំ យាវទេវ សីតស្ស បដិឃាតាយ…បេ… ហិរិកោបីនប្បដិច្ឆាទនត្ថំ, ហិយ្យោ យោ មយា បិណ្ឌបាតោ បរិភុត្តោ, សោ នេវ ទវាយាតិអាទិនា សចេ អតីតបរិភោគបច្ចវេក្ខណំ ន ករេយ្យ, ឥណបរិភោគដ្ឋានេ តិដ្ឋតី’’តិ វទន្តិ, វីមំសិតព្ពំ. សេនាសនម្បិ បរិភោគេ បរិភោគេតិ បវេសេ បវេសេ. ឯវំ បន អសក្កោន្តេន បុរេភត្តាទីសុ បច្ចវេក្ខិតព្ពំ. តំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ សក្កា វិញ្ញាតុន្តិ ឥធ វិសុំ ន វុត្តំ. សតិបច្ចយតាតិ សតិយា បច្ចយភាវោ, បដិគ្គហណស្ស បរិភោគស្ស ច បច្ចវេក្ខណសតិយា បច្ចយភាវោ យុជ្ជតិ, បច្ចវេក្ខិត្វាវ បដិគ្គហេតព្ពំ បរិភុញ្ជិតព្ពញ្ចាតិ អត្ថោ. តេនេវាហ ‘‘សតិំ កត្វា’’តិអាទិ. ឯវំ សន្តេបីតិ យទិបិ ទ្វីសុបិ ឋានេសុ បច្ចវេក្ខណា យុត្តា, ឯវំ សន្តេបិ. អបរេ បនាហុ ‘‘សតិបច្ចយតាតិ សតិភេសជ្ជបរិភោគស្ស បច្ចយភាវេ បច្ចយេតិ អត្ថោ. ឯវំ សន្តេបីតិ បច្ចយេ សតិបី’’តិ, តំ តេសំ មតិមត្តំ. តថា ហិ បច្ចយសន្និស្សិតសីលំ បច្ចវេក្ខណាយ វិសុជ្ឈតិ, ន បច្ចយសព្ភាវមត្តេន.

ននុ ច ‘‘បរិភោគេ ករោន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ ឥមិនា បាតិមោក្ខសំវរសីលំ វុត្តំ, តស្មា បច្ចយសន្និស្សិតសីលស្ស បាតិមោក្ខសំវរសីលស្ស ច កោ វិសេសោតិ? វុច្ចតេ – បុរិមេសុ តាវ តីសុ បច្ចយេសុ វិសេសោ បាកដោយេវ, គិលានបច្ចយេ បន យថា វតិំ កត្វា រុក្ខមូលេ គោបិតេ តស្ស ផលានិបិ រក្ខិតានិយេវ ហោន្តិ, ឯវមេវ បច្ចវេក្ខណាយ បច្ចយសន្និស្សិតសីលេ រក្ខិតេ តប្បដិពទ្ធំ បាតិមោក្ខសំវរសីលម្បិ និប្ផន្នំ នាម ហោតិ. គិលានបច្ចយំ អបច្ចវេក្ខិត្វា បរិភុញ្ជន្តស្ស សីលំ ភិជ្ជមានំ បាតិមោក្ខសំវរសីលមេវ ភិជ្ជតិ, បច្ចយសន្និស្សិតសីលំ បន បច្ឆាភត្តបុរិមយាមាទីសុ យាវ អរុណុគ្គមនា អបច្ចវេក្ខន្តស្សេវ ភិជ្ជតិ. បុរេភត្តញ្ហិ អបច្ចវេក្ខិត្វាបិ គិលានបច្ចយំ បរិភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តិ, ឥទមេតេសំ នានាករណំ.

ឯវំ បច្ចយសន្និស្សិតសីលស្ស វិសុទ្ធិំ ទស្សេត្វា តេនេវ បសង្គេន សព្ពាបិ សុទ្ធិយោ ទស្សេតុំ ‘‘ចតុព្ពិធា ហិ សុទ្ធី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សុជ្ឈតិ ឯតាយាតិ សុទ្ធិ, យថាធម្មំ ទេសនាវ សុទ្ធិ ទេសនាសុទ្ធិ. វុដ្ឋានស្សបិ ចេត្ថ ទេសនាយ ឯវ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. ឆិន្នមូលាបត្តីនំ បន អភិក្ខុតាបដិញ្ញាវ ទេសនា. អធិដ្ឋានវិសិដ្ឋោ សំវរោវ សុទ្ធិ សំវរសុទ្ធិ. ធម្មេន សមេន បច្ចយានំ បរិយេដ្ឋិ ឯវ សុទ្ធិ បរិយេដ្ឋិសុទ្ធិ. ចតូសុ បច្ចយេសុ វុត្តវិធិនា បច្ចវេក្ខណាវ សុទ្ធិ បច្ចវេក្ខណសុទ្ធិ. ឯស តាវ សុទ្ធីសុ សមាសនយោ. សុទ្ធិមន្តេសុ សីលេសុ ទេសនា សុទ្ធិ ឯតស្សាតិ ទេសនាសុទ្ធិ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. ន បុន ឯវំ ករិស្សាមីតិ ឯត្ថ ឯវន្តិ សំវរភេទំ សន្ធាយាហ. បហាយាតិ វជ្ជេត្វា, អកត្វាតិ អត្ថោ. ទាតព្ពដ្ឋេន ទាយំ, តំ អាទិយន្តីតិ ទាយាទា, អននុញ្ញាតេសុ សព្ពេន សព្ពំ បរិភោគាភាវតោ អនុញ្ញាតេសុយេវ ច បរិភោគសព្ភាវភាវតោ ភិក្ខូហិ បរិភុញ្ជិតព្ពបច្ចយា ភគវតោ សន្តកា. ធម្មទាយាទសុត្តញ្ចេត្ថ សាធកន្តិ –

‘‘ធម្មទាយាទា មេ, ភិក្ខវេ, ភវថ, មា អាមិសទាយាទា. អត្ថិ មេ តុម្ហេសុ អនុកម្បា, ‘កិន្តិ មេ សាវកា ធម្មទាយាទា ភវេយ្យុំ, នោ អាមិសទាយាទា’’’តិ (ម. និ. ១.២៩) –

ឯវំ បវត្តំ ធម្មទាយាទសុត្តញ្ច ឯត្ថ ឯតស្មិំ អត្ថេ សាធកំ.

អវីតរាគានំ តណ្ហាបរវសតាយ បច្ចយបរិភោគេ សាមិភាវោ នត្ថិ, តទភាវេន វីតរាគានំ តត្ថ សាមិភាវោ យថារុចិ បរិភោគសព្ភាវតោ. តថា ហិ តេ បដិកូលម្បិ អប្បដិកូលាការេន អប្បដិកូលម្បិ បដិកូលាការេន តទុភយម្បិ វជ្ជេត្វា អជ្ឈុបេក្ខនាការេន បច្ចយេ បរិភុញ្ជន្តិ, ទាយកានញ្ច មនោរថំ បរិបូរេន្តិ. តេនាហ – ‘‘តេ ហិ តណ្ហាយ ទាសព្យំ អតីតត្តា សាមិនោ ហុត្វា បរិភុញ្ជន្តី’’តិ. យោ បនាយំ សីលវតោ បច្ចវេក្ខិតបរិភោគោ, សោ ឥណបរិភោគស្ស បច្ចនីកត្តា អាណណ្យបរិភោគោ នាម ហោតិ. យថា ហិ ឥណាយិកោ អត្តនោ រុចិយា ឥច្ឆិតទេសំ គន្តុំ ន លភតិ, ឯវំ ឥណបរិភោគយុត្តោ លោកតោ និស្សរិតុំ ន លភតីតិ តប្បដិបក្ខត្តា សីលវតោ បច្ចវេក្ខិតបរិភោគោ អាណណ្យបរិភោគោតិ វុច្ចតិ, តស្មា និប្បរិយាយតោ ចតុបរិភោគវិនិមុត្តោ វិសុំយេវាយំ បរិភោគោតិ វេទិតព្ពោ. សោ ឥធ វិសុំ ន វុត្តោ, ទាយជ្ជបរិភោគេយេវ វា សង្គហំ គច្ឆតីតិ. សីលវាបិ ហិ ឥមាយ សិក្ខាយ សមន្នាគតត្តា សេក្ខោត្វេវ វុច្ចតិ. សព្ពេសន្តិ អរិយានំ បុថុជ្ជនានញ្ច.

កថំ បុថុជ្ជនានំ ឥមេ បរិភោគា សម្ភវន្តីតិ? ឧបចារវសេន. យោ ហិ បុថុជ្ជនស្សបិ សល្លេខប្បដិបត្តិយំ ឋិតស្ស បច្ចយគេធំ បហាយ តត្ថ អនុបលិត្តេន ចិត្តេន បរិភោគោ, សោ សាមិបរិភោគោ វិយ ហោតិ. សីលវតោ បន បច្ចវេក្ខិតបរិភោគោ ទាយជ្ជបរិភោគោ វិយ ហោតិ ទាយកានំ មនោរថស្ស អវិរាធនតោ. តេនេវ វុត្តំ ‘‘ទាយជ្ជបរិភោគេយេវ វា សង្គហំ គច្ឆតី’’តិ. កល្យាណបុថុជ្ជនស្ស បរិភោគេ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ តស្ស សេក្ខសង្គហតោ. សេក្ខសុត្តញ្ហេតស្ស អត្ថស្ស សាធកំ.

លជ្ជិនា សទ្ធិំ បរិភោគោ នាម លជ្ជិស្ស សន្តកំ គហេត្វា បរិភោគោ. អលជ្ជិនា សទ្ធិន្តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. អាទិតោ បដ្ឋាយ ហិ អលជ្ជី នាម នត្ថីតិ ឥមិនា ទិដ្ឋទិដ្ឋេសុយេវ អាសង្កា ន កាតព្ពាតិ ទស្សេតិ. អត្តនោ ភារភូតា សទ្ធិវិហារិកាទយោ. សោបិ និវារេតព្ពោតិ យោ បស្សតិ, តេន និវារេតព្ពោ. យស្មា អលជ្ជីបរិភោគោ នាម លជ្ជិនោ វុច្ចតិ, តស្មា អាបត្តិ នាម នត្ថិ ឧភិន្នម្បិ អលជ្ជីភាវតោ, ‘‘អលជ្ជីបរិភោគោ’’តិ ឥទំ នាមមត្តមេវ ន លព្ភតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘អាបត្តិ បន អត្ថិយេវាតិ វទន្តី’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ.

អធម្មិយោតិ អនេសនាទីហិ ឧប្បន្នោ. ធម្មិយោតិ ភិក្ខាចរិយាទីហិ ឧប្បន្នោ. សង្ឃស្សេវ ទេតីតិ ភត្តំ អគ្គហេត្វា អត្តនា លទ្ធសលាកំយេវ ទេតិ. សចេ បន លជ្ជី អលជ្ជិំ បគ្គណ្ហាតិ…បេ… អន្តរធាបេតីតិ ឯត្ថ កេវលំ បគ្គណ្ហិតុកាមតាយ ឯវំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, ធម្មស្ស បន សាសនស្ស សោតូនញ្ច អនុគ្គហត្ថាយ វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពំ. បុរិមនយេន ‘‘សោ អាបត្តិយា ការេតព្ពោ’’តិ វុត្តត្តា ឥមស្ស អាបត្តិយេវាតិ វទន្តិ. ឧទ្ទេសគ្គហណាទិនា ធម្មស្ស បរិភោគោ ធម្មបរិភោគោ. ធម្មានុគ្គហេន គណ្ហន្តស្ស អាបត្តិយា អភាវេបិ ថេរោ តស្ស អលជ្ជិភាវំយេវ សន្ធាយ ‘‘បាបោ កិរាយ’’ន្តិអាទិមាហ. តស្ស បន សន្តិកេតិ មហារក្ខិតត្ថេរស្ស សន្តិកេ.

៥៨៦. រាជោរោធាទយោតិអាទិ ‘‘ឥទំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ ចេតនាមត្តសម្ភវតោ វុត្តំ. អស្សតិយា ទិន្នន្តិ ឯត្ថ អស្សតិយា ទិន្នំ នាម អបរិច្ចត្តំ ហោតិ, តស្មា ទសន្តេ ពទ្ធកហាបណាទិ អស្សតិយា ទិន្នំ ភិក្ខុនា វត្ថសញ្ញាយ បដិគ្គហិតញ្ច, តតោ នេវ រូបិយំ ទិន្នំ, នាបិ បដិគ្គហិតញ្ច ហោតីតិ ឯត្ថ អាបត្តិទេសនាកិច្ចំ នត្ថិ, តំ បន ទាយកានមេវ បដិទាតព្ពំ. តេន អកប្បិយវត្ថុនា តេ ចេ ទាយកា សប្បិអាទីនិ កិណិត្វាន សង្ឃស្ស តស្ស ច ភិក្ខុនោ ទេន្តិ, សព្ពេសំ កប្បតិ ទាយកានំយេវ សន្តកត្តា. អដ្ឋកថាយំ បន បុញ្ញកាមេហិ បរិច្ចជិត្វា ទិន្នមេវ សន្ធាយ ‘‘បុញ្ញកាមា…បេ… រូបិយេ អរូបិយសញ្ញី រូបិយំ បដិគ្គណ្ហាតីតិ វេទិតព្ពោ’’តិ វុត្តំ, តស្មា បរិច្ចជិត្វា ទិន្នំ វត្ថសញ្ញាយ គណ្ហតោបិ និស្សគ្គិយមេវ. តេន យទិ តេ ទាយកា នោ អាគន្ត្វា គណ្ហន្តិ, ទាយកេ បុច្ឆិត្វា អត្តនោ អត្ថាយ ចេ បរិច្ចត្តំ, សង្ឃេ និស្សជ្ជិត្វា អាបត្តិ ទេសេតព្ពា. តវ ចោឡកំ បស្សាហីហិ ឥមិនា គិហិសន្តកេបិ ‘‘ឥទំ គណ្ហថា’’តិអាទិអកប្បិយវោហារេន វិធានំ ភិក្ខុនោ ន កប្បតីតិ ទីបេតិ. ឯកបរិច្ឆេទានីតិ កិរិយាកិរិយភាវតោ ឯកបរិច្ឆេទានិ. ជាតរូបរជតភាវោ, អត្តុទ្ទេសិកតា, កហាបណាទីសុ អញ្ញតរភាវោតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ.

រូបិយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.