៩. រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥៨៧. រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទេ ជាតរូបាទិចតុព្ពិធម្បិ និស្សគ្គិយវត្ថុ ឥធ រូបិយគ្គហណេនេវ គហិតន្តិ អាហ ‘‘ជាតរូបរជតបរិវត្តន’’ន្តិ. បដិគ្គហិតបរិវត្តនេតិ សាទិតរូបិយស្ស បរិវត្តនេ, អសាទិយិត្វា វា កប្បិយេន គាហេន បដិគ្គហិតរូបិយបរិវត្តនេ.

៥៨៩. គ-ការស្ស ក-ការំ កត្វា ‘‘សីសូបក’’ន្តិ លិខិតំ, បទភាជនេ ឃនកតន្តិ បិណ្ឌំ កតំ. សត្ថុវណ្ណោតិអាទីសុ ‘‘សត្ថុវណ្ណោ ច កហាបណោ ច…បេ… យេ ច វោហារំ គច្ឆន្តី’’តិ ឯវំ សព្ពត្ថ សមុច្ចយោ វេទិតព្ពោ. រូបិយេ រូបិយសញ្ញីតិ សកសន្តកំ វទតិ. រូបិយំ ចេតាបេតីតិ បរសន្តកំ វទតិ. ‘‘និស្សគ្គិយវត្ថុនា ទុក្កដវត្ថុំ វា កប្បិយវត្ថុំ វា ចេតាបេន្តស្សបិ ឯសេវ នយោ’’តិ ឥទំ កស្មា វុត្តំ. ន ហិ ‘‘រូបិយេ រូបិយសញ្ញី អរូបិយំ ចេតាបេតិ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិអាទិត្តិកោ បាឡិយំ វុត្តោតិ អាហ ‘‘យោ ហី’’តិអាទិ. តស្សានុលោមត្តាតិ ឯត្ថាយមធិប្បាយោ – រូបិយសំវោហារោ នាម ន កេវលំ រូបិយេន រូបិយបរិវត្តនមេវ, អថ ខោ ‘‘អរូបិយេ រូបិយសញ្ញី រូបិយំ ចេតាបេតី’’តិ វុត្តត្តា អរូបិយេន រូបិយចេតាបនម្បិ រូបិយសំវោហារោ នាម ហោតីតិ ឯតស្មិំ បក្ខេបិ រូបិយេ សតិ រូបិយសំវោហារោយេវ ហោតីតិ អយមត្ថោ អវុត្តោបិ វិញ្ញាយតីតិ. អរូបិយំ នាម ទុក្កដវត្ថុកប្បិយវត្ថូនិ. ឯកន្តេន រូបិយបក្ខេតិ ឯកេន អន្តេន រូបិយបក្ខេតិ អយំ អត្ថោ គហេតព្ពោ. ‘‘ឯកតោ រូបិយបក្ខេ’’តិ វា បាឋោ វេទិតព្ពោ. ‘‘ឯករូបិយបក្ខេ’’តិបិ បឋន្តិ, តត្ថាបិ ឯកតោ រូបិយបក្ខេតិ អយមេវត្ថោ គហេតព្ពោ.

កប្បិយវត្ថុនា កប្បិយវត្ថុនោ កយវិក្កយេបិ តាវ និស្សគ្គិយំ ហោតិ, ទុក្កដវត្ថុនា ទុក្កដវត្ថុនោ កយវិក្កយេ កស្មា ន ហោតីតិ អន្ធកដ្ឋកថាយ អធិប្បាយោ. ឥទំ សិក្ខាបទំ…បេ… អរូបិយេន ច រូបិយចេតាបនំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទេ. តត្ថាតិ កយវិក្កយសិក្ខាបទេ. តេនេវាតិ កប្បិយវត្ថុនាយេវ.

បុន កប្បិយភាវំ នេតុំ អសក្កុណេយ្យត្តា ‘‘មហាអកប្បិយោ នាមា’’តិ វុត្តំ. ‘‘ន សក្កា កេនចិ ឧបាយេន កប្បិយោ កាតុន្តិ ឥទំ បញ្ចន្នំយេវ សហធម្មិកានំ អន្តរេ បរិវត្តនំ សន្ធាយ វុត្តំ, គិហីហិ បន គហេត្វា អត្តនោ សន្តកំ កត្វា ទិន្នំ សព្ពេសំ កប្បតី’’តិ វទន្តិ. ‘‘ន សក្កា កេនចិ ឧបាយេន កប្បិយោ កាតុ’’ន្តិ បន ឥមិនាវ បដិគ្គហិតរូបិយំ អនិស្សជ្ជិត្វាវ តេន ចេតាបិតំ កប្បិយភណ្ឌម្បិ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋំ បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតីតិ សិទ្ធំ.

យេ បន ‘‘បដិគ្គហិតរូបិយំ អនិស្សជ្ជិត្វាបិ តេន បរិវត្តិតំ កប្បិយភណ្ឌំ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តេសំ ‘‘ន សក្កា កេនចិ ឧបាយេន កប្បិយោ កាតុ’’ន្តិ ឥទំ ន យុជ្ជតិ. តេ បនេត្ថ ឯវំ វទន្តិ ‘‘យស្មា និស្សជ្ជិតព្ពវត្ថុំ អនិស្សជ្ជិត្វាវ ឧបរូបរិ អញ្ញំ អញ្ញំយេវ កតំ, តស្មា បរិច្ឆេទាភាវតោ ឥធ និស្សជ្ជិតុំ អវត្វា ‘ន សក្កា កេនចិ ឧបាយេន កប្បិយោ កាតុ’ន្តិ វុត្តំ, បរិច្ឆេទាភាវតោយេវ ‘មូលេ មូលសាមិកានំ, បត្តេ ច បត្តសាមិកានំ ទិន្នេ កប្បិយោ ហោតី’តិ ច ន វុត្ត’’ន្តិ. យទិ បដិគ្គហិតរូបិយំ អនិស្សជ្ជិត្វា ចេតាបិតំ កប្បិយភណ្ឌម្បិ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, ឯវំ សន្តេ ឥធាបិ អវសានវត្ថុំ គហេត្វា សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋំ កស្មា ន វដ្ដតិ, ‘‘យោ បន រូបិយំ ឧគ្គណ្ហិត្វា…បេ… បត្តេ ច បត្តសាមិកានំ ទិន្នេ កប្បិយោ ហោតី’’តិ ឥមិនាបិ បដិគ្គហិតរូបិយំ អនិស្សជ្ជិត្វា ចេតាបិតំ កប្បិយភណ្ឌម្បិ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋំ បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតីតិ សិទ្ធំ. យទិ តំ និស្សដ្ឋំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដេយ្យ, ‘‘មូលេ មូលសាមិកានំ, បត្តេ ច បត្តសាមិកានំ ទិន្នេ កប្បិយោ ហោតី’’តិ ន វទេយ្យ. អបរេ បនេត្ថ ឯវំ វទន្តិ ‘‘យទិ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋំ ហោតិ, រូបិយបដិគ្គាហកស្ស ន វដ្ដតិ, តស្មា តស្សបិ យថា វដ្ដតិ, តថា ទស្សនត្ថំ ‘មូលេ មូលសាមិកាន’ន្តិអាទិ វុត្ត’’ន្តិ.

ទុតិយបត្តសទិសោយេវាតិ ឥមិនា បញ្ចន្នម្បិ សហធម្មិកានំ ន កប្បតីតិ ទស្សេតិ. តត្ថ ការណមាហ ‘‘មូលស្ស សម្បដិច្ឆិតត្តា’’តិ. អថ មូលស្ស សម្បដិច្ឆិតត្តា រូបិយបដិគ្គាហកស្ស តាវ អកប្បិយោ ហោតុ, សេសានំ បន កស្មា ន កប្បតីតិ មញ្ញមានោ បុច្ឆតិ ‘‘កស្មា សេសានំ ន កប្បតី’’តិ. ការណមាហ ‘‘មូលស្ស អនិស្សដ្ឋត្តា’’តិ. បត្តស្ស កប្បិយភាវេបិ សម្បដិច្ឆិតមូលស្ស និស្សជ្ជិតព្ពស្ស អនិស្សដ្ឋត្តា តេន គហិតបត្តោ សេសានម្បិ ន កប្បតិ. យទិ ហិ តេន សម្បដិច្ឆិតមូលំ សង្ឃមជ្ឈេ និស្សដ្ឋំ សិយា, តេន កប្បិយេន កម្មេន អារាមិកាទីហិ គហេត្វា ទិន្នបត្តោ រូបិយបដិគ្គាហកំ ឋបេត្វា សេសានំ វដ្ដតិ. អបរេ បន ‘‘មូលំ សម្បដិច្ឆិត្វា គហិតបត្តោបិ យទិ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋោ, សេសានំ កប្បតី’’តិ វទន្តិ. ឯវំ សន្តេ ‘‘មូលស្ស អនិស្សដ្ឋត្តា’’តិ ន វត្តព្ពំ, ‘‘សង្ឃស្ស អនិស្សដ្ឋត្តា’’តិ ឯវមេវ វត្តព្ពំ.

ទុព្ពិចារិតត្តាតិ ឥមិនា រូបិយសំវោហារោ អនេន កតោតិ ទស្សេតិ. អញ្ញេសំ បន វដ្ដតីតិ យស្មានេន រូបិយសំវោហារមត្តមេវ កតំ, ន មូលំ សម្បដិច្ឆិតំ, តស្មា វិនយកម្មវសេន សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋកាលតោ បដ្ឋាយ អញ្ញេសំ វដ្ដតិ. ឥមស្មិំយេវ ច អត្ថេ បមាណំ ទស្សេន្តោ ‘‘មហាសុមត្ថេរស្ស កិរា’’តិអាទិមាហ. អបរេ បន ‘‘ទុព្ពិចារិតត្តាតិ ឥមិនា កេវលំ គិហិសន្តកភាវេន ឋិតេ ទុព្ពិចារិតមត្តំ វុត្តំ, ន រូបិយសំវោហារាបជ្ជនំ, តស្មា រូបិយសំវោហារាភាវតោ សោ បត្តោ និស្សជ្ជិតុំ ន សក្កាតិ តស្ស ន កប្បតិ, អនិស្សដ្ឋោបិ អញ្ញេសំ កប្បតិ. អនិស្សដ្ឋស្សេវ ច អញ្ញេសំ កប្បិយភាវទស្សនត្ថំ ‘មហាសុមត្ថេរស្ស កិរា’តិអាទិវត្ថូនិ ឧទាហដានិ. សង្ឃស្ស និស្សជ្ជីតិ ឥទញ្ច អញ្ញេសំ កប្បិយត្តា កេវលំ សង្ឃស្ស បរិច្ចត្តភាវំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន បន វិនយកម្មវសេន សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋភាវំ. ឥមស្ស ច អត្ថស្ស សប្បិស្ស បូរេត្វាតិ ឥទំ វចនំ សាធក’’ន្តិ វទន្តិ.

៥៩១. រូបិយបដិគ្គហណរូបិយសំវោហារេសុ យេន ឯកេកមេវ កតំ, តេន តត្ថ តត្ថ វុត្តនយេនេវ និស្សជ្ជិតព្ពំ. យេន បន បដិគ្គហិតរូបិយេនេវ សំវោហារោ កតោ, តេន កថំ និស្សជ្ជិតព្ពន្តិ? នយិទំ ទុក្ករំ, ‘‘អហំ, ភន្តេ, នានប្បការកំ រូបិយសំវោហារំ សមាបជ្ជិ’’ន្តិ ឯវមេវ និស្សជ្ជិតព្ពំ. ‘‘ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេបិ ‘អរូបិយេ រូបិយសញ្ញី, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’តិអាទិត្តិកស្ស អវសានបទេ អនាបត្តិយា វុត្តត្តា កប្បិយវត្ថុវសេនេវ ឥទំ តិកំ វុត្ត’’ន្តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. កេចិ បន ‘‘អរូបិយគ្គហណេន កប្បិយវត្ថុទុក្កដវត្ថូនំ សង្គហោតិ បុរិមបទទ្វយំ កប្បិយវត្ថុទុក្កដវត្ថូនំ វសេន វុត្តំ, អវសានបទមេវ កប្បិយវត្ថុវសេន វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ, តំ ន យុជ្ជតិ អនាបត្តិមិស្សិតេ អវសានត្តិកេ សញ្ញានានត្តំ ឋបេត្វា វត្ថុនានត្តស្ស អភាវតោ. ទុក្កដវត្ថុនា បន ទុក្កដវត្ថុនោ ចេតាបនំ នេវ ឥធ, ន តត្ថ បាឡិយំ វុត្តន្តិ វចនមេត្ថ សាធកំ. យំ អត្តនោ ធនេន បរិវត្តតិ, តស្ស វា ធនស្ស វា រូបិយភាវោ ចេវ, បរិវត្តនញ្ចាតិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ.

រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.