៣. តតិយកថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៩៧-៤៩៩. តតិយេ បាឡិយំ ចីវរបច្ចាសា និក្ខិបិតុន្តិ ឯត្ថ ចីវរបច្ចាសាយ សតិយា និក្ខិបិតុន្តិ ឯវមត្ថោ គហេតព្ពោ. ភណ្ឌិកាពទ្ធានិ ភណ្ឌិកពទ្ធានីតិបិ បឋន្តិ, ភណ្ឌិកំ កត្វា ពទ្ធានីតិ អត្ថោ. និដ្ឋិតចីវរស្មិំ ភិក្ខុនាតិ ឯត្ថ បុរិមសិក្ខាបទេ វិយ សាមិវសេនេវ ករណវចនស្ស អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៥០០. អនត្ថតេ កថិនេ ចីវរមាសេ ភិក្ខុនោ ឧប្បន្នចីវរំ អនធិដ្ឋិតំ អវិកប្បិតំ តស្មិំ មាសេ ឋបេតុំ វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘ឯកំ បច្ឆិមកត្តិកមាសំ ឋបេត្វា’’តិ. កេចិ បន ‘‘កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្នំ, ឯតំ អកាលចីវរន្តិ វចនតោ អនត្ថតេ កថិនេ បច្ឆិមកត្តិកមាសសង្ខាតេ ចីវរមាសេ ឧប្បន្នចីវរស្សបិ បច្ចាសាចីវរេ អសតិ ទសាហបរិហារោយេវ, តតោ បរំ ឋបេតុំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តំ អដ្ឋកថាយ ន សមេតិ. តថា ហិ អច្ចេកចីវរសិក្ខាបទដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៤៦-៦៤៩ អាទយោ) ‘‘បវារណមាសស្ស ជុណ្ហបក្ខបញ្ចមិយំ ឧប្បន្នស្ស អច្ចេកចីវរស្ស អនត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសទិវសាធិកោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសទិវសាធិកា បញ្ច មាសា បរិហារោ’’តិ វុត្តំ. តមេវ ច បរិហារំ សន្ធាយ ‘‘ឆដ្ឋិតោ បដ្ឋាយ បន ឧប្បន្នំ អនច្ចេកចីវរម្បិ បច្ចុទ្ធរិត្វា ឋបិតចីវរម្បិ ឯតំ បរិហារំ លភតិយេវា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៤៦-៦៤៩) វុត្តំ. តស្មា ចីវរមាសេ ទសាហតោ បរម្បិ អនធិដ្ឋិតំ អវិកប្បិតម្បិ ឋបេតុំ វដ្ដតិ.

យទិ ឯវំ ‘‘កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្នំ, ឯតំ អកាលចីវរ’’ន្តិ ឥទំ កស្មា វុត្តន្តិ ចេ? អកាលចីវរសាមញ្ញតោ អត្ថុទ្ធារវសេន វុត្តំ បឋមានិយតេ សោតស្ស រហោ វិយ. ឯកាទសមាសេ សត្តមាសេ ច ឧប្បន្នញ្ហិ ចីវរំ វុត្ថវស្សេហិ សេសេហិ ច សម្មុខីភូតេហិ ភាជេតុំ លព្ភតីតិ អកាលចីវរំ នាម ជាតំ. កាលេ បន ‘‘សង្ឃស្ស ឥទំ អកាលចីវរំ ទម្មី’’តិ អនុទ្ទិសិត្វា ‘‘សង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ ទិន្នំ វុត្ថវស្សេហិយេវ ភាជេតព្ពំ, ន អញ្ញេហីតិ កាលចីវរន្តិ វុច្ចតិ. អាទិស្ស ទិន្នំ បន សម្មុខីភូតេហិ សព្ពេហិយេវ ភាជេតព្ពន្តិ អកាលចីវរំ, តស្មា កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្នស្ស វុត្ថវស្សេហិ សេសេហិ ច សម្បត្តេហិ ភាជនីយត្តា អកាលចីវរសាមញ្ញតោ ‘‘កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្នំ, ឯតំ អកាលចីវរ’’ន្តិ អត្ថុទ្ធារវសេន វុត្តំ. យទិ ឯវំ ‘‘ឯកបុគ្គលស្ស វា ឥទំ តុយ្ហំ ទម្មីតិ ទិន្ន’’ន្តិ កស្មា វុត្តំ. ន ហិ បុគ្គលស្ស អាទិស្ស ទិន្នំ កេនចិ ភាជនីយំ ហោតីតិ? នាយំ វិរោធោ អាទិស្ស វចនសាមញ្ញតោ លព្ភមានមត្ថំ ទស្សេតុំ តថា វុត្តត្តា.

ឯវំ បន អវត្វាតិ ‘‘តតោ ចេ ឧត្តរិ’’ន្តិ ឥមស្ស ‘‘មាសបរមតោ ឧត្តរិ’’ន្តិ បទភាជនំ អវត្វា. តាវ ឧប្បន្នំ បច្ចាសាចីវរន្តិ បច្ចត្តវចនំ ‘‘អត្តនោ គតិកំ ករោតី’’តិ ករណកិរិយាយ កត្តុភាវតោ. អន្តរា ឧប្បន្នញ្ហិ បច្ចាសាចីវរំ មាសបរមំ មូលចីវរំ ឋបេតុំ អទត្វា អត្តនោ ទសាហបរមតាយ ឯវ បរិច្ឆិន្ទតីតិ អត្តនោ គតិកំ ករោតិ. តតោ ឧទ្ធំ មូលចីវរន្តិ ឯត្ថ បន មូលចីវរន្តិ បច្ចត្តវចនំ. វីសតិមទិវសតោ ឧទ្ធញ្ហិ ឧប្បន្នំ បច្ចាសាចីវរំ ទសាហបរមំ គន្តុំ អទត្វា មូលចីវរំ អត្តនា សទ្ធិំ ករណសម្ពន្ធតាមត្តេន សកកាលវសេន បរិច្ឆិន្ទតីតិ អត្តនោ គតិកំ ករោតិ. បច្ចាសាចីវរេ បន លភិត្វា វិសុំ ឋបេន្តស្ស ទសាហំ អនតិក្កន្តេ នត្ថិ តប្បច្ចយា អាបត្តិ. បាឡិយំ ទសាហា ការេតព្ពន្តិ ឯត្ថ ទសាហាតិ ករណត្ថេ និស្សក្កវចនំ, ទសាហេនាតិ អត្ថោ. បញ្ចាហុប្បន្នេតិអាទិំ រស្សំ កត្វាបិ បឋន្តិ. ឯកវីសេ ឧប្បន្នេ…បេ… នវាហា ការេតព្ពន្តិអាទិ បច្ចាសាចីវរស្ស ឧប្បន្នទិវសំ ឋបេត្វា វុត្តំ.

អញ្ញំ បច្ចាសាចីវរំ…បេ… ការេតព្ពន្តិ ឥទំ សតិយា ឯវ បច្ចាសាយ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. សចេ បន ‘‘ឥតោ បដ្ឋាយ ចីវរំ ន លភិស្សាមី’’តិ បច្ចាសា ឧបច្ឆិន្នា, មូលចីវរម្បិ ទសាហំ ចេ សម្បត្តំ, តទហេវ អធិដ្ឋាតព្ពំ. បច្ចាសាចីវរម្បិ បរិក្ខារចោឡំ អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ បឋមតរំ ឧប្បន្នំ វិសភាគបច្ចាសាចីវរំ សន្ធាយ វទតិ. អញ្ញមញ្ញន្តិ អញ្ញំ អញ្ញំ, អយមេវ វា បាឋោ. អង្គំ បនេត្ថ បឋមកថិនេ វុត្តសទិសមេវ. កេវលញ្ហិ តត្ថ ទសាហាតិក្កមោ, ឥធ មាសាតិក្កមោតិ អយំ វិសេសោ.

តតិយកថិនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.