៩. ទុតិយទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៩១. នវមេ ទិស្វាតិ អជិកាយ វិប្បដិបជ្ជន្តំ ឆគលកំ ទិស្វា. មេត្តិយំ ភិក្ខុនិន្តិ តស្សា ភិក្ខុនិកាលំ គហេត្វា ភូតបុព្ពវោហារេន វោហរន្តិ. វេឡុវនេយេវាតិ ថេរស្ស ភិក្ខាចារវេលំ អគ្គហេត្វា តេហិ វុត្តភត្តុទ្ទេសវេលំយេវ សន្ធាយ វុត្តំ. កច្ចិ នោតិ កច្ចិ នុ. ឯតមត្ថំ អារោចេសុន្តិ អញ្ញភាគិយស្ស អធិករណស្ស កញ្ចិទេសំ លេសមត្តំ ឧបាទាយ បារាជិកេន ធម្មេន អនុទ្ធំសិតភាវំ អារោចេសុំ.

អញ្ញភាគស្សាតិ អញ្ញកោដ្ឋាសស្ស, ថេរស្ស មនុស្សជាតិភិក្ខុភាវតោ អញ្ញស្ស តិរច្ឆានជាតិឆគលកភាវសង្ខាតស្ស កោដ្ឋាសស្សាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥទន្តិ សាមញ្ញតោ នបុំសកនិទ្ទេសេន ឆគលកំ និទ្ទិសតិ, ឥទំ ឆគលកជាតន្តិ អត្ថោ, អយំ ឆគលកោតិ វុត្តំ ហោតិ. អធិករណសទ្ទាបេក្ខោ វា នបុំសកនិទ្ទេសោ, ឥទំ ឆគលកសង្ខាតំ អធិករណន្តិ វុត្តំ ហោតិ. អញ្ញភាគោតិ យថាវុត្តតិរច្ឆានជាតិឆគលកភាវសង្ខាតោ អញ្ញភាគោ, អញ្ញកោដ្ឋាសោតិ អត្ថោ. អស្សាតិ ឆគលកស្ស. ‘‘អញ្ញភាគសម្ពន្ធី អញ្ញភាគិយ’’ន្តិ បឋមវិគ្គហស្ស អត្ថោ, ‘‘អញ្ញភាគវន្តំ អញ្ញភាគិយ’’ន្តិ ទុតិយវិគ្គហស្ស. ទ្វីហិបិ វិគ្គហេហិ អញ្ញភាគិយន្តិ ឆគលកោវ វុត្តោ. តិរច្ឆានជាតិឆគលកភាវញ្ច ឋបេត្វា បរមត្ថតោ វិសុំ ឆគលកេ អសតិបិ ‘‘បដិមាយ សរីរ’’ន្តិអាទីសុ វិយ អភេទេបិ ភេទកប្បនាយ បវត្តលោកវោហារវសេន ‘‘អញ្ញភាគស្ស ឥទំ, អញ្ញភាគោ វា អស្ស អត្ថី’’តិ វុត្តំ.

ឥទានិ ទ្វីហិបិ វិគ្គហេហិ វុត្តមត្ថំ វិត្ថារេត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘យោ ហិ សោ’’តិអាទិមាហ. សោតិ សោ ឆគលកោ. តស្ស ‘‘ហោតី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. តតោតិ តតោ មនុស្សជាតិតោ ភិក្ខុភាវតោ ច. សោ វា អញ្ញភាគោតិ យថាវុត្តតិរច្ឆានជាតិឆគលកភាវសង្ខាតោ អញ្ញភាគោ. អស្សាតិ ឆគលកស្ស. សោ ឆគលកោ អញ្ញភាគិយសង្ខាតំ លភតីតិ យោជេតព្ពំ. ‘‘អធិករណន្តិ អាធារោ, វត្ថុ អធិដ្ឋាន’’ន្តិ ហេដ្ឋា វុត្តមត្ថំ សរូបតោ ទស្សេតុំ ‘‘យស្មា ចា’’តិអាទិមាហ. តេសន្តិ មេត្តិយភូមជកានំ. ឥមន្តិ ឆគលកំ. នាមករណសញ្ញាយាតិ នាមករណសង្ខាតាយ សញ្ញាយ សោ ឆគលកោ អធិករណន្តិ វេទិតព្ពោតិ យោជេតព្ពំ. តញ្ហិ សន្ធាយាតិ ‘‘អវស្សំ តុម្ហេហិ លេសោ ឱឌ្ឌិតោ, កិំ វទថ, កិំ បស្សិត្ថា’’តិ អនុយុត្តេហិ តេហិ ភិក្ខូហិ ‘‘ឆគលកស្ស វិប្បដិបត្តិំ ទិស្វា ទព្ពស្ស នាមំ តស្ស ករិម្ហា’’តិ វុត្តត្តា តស្ស នាមករណសញ្ញាយ អធិដ្ឋានភូតំ តំ ឆគលកំ សន្ធាយ. តេ ភិក្ខូតិ តេ អនុយុញ្ជកា ភិក្ខូ. អាបត្តិលេសម្បិ បុគ្គលស្មិំយេវ អារោបេត្វា វុត្តត្តា ‘‘បុគ្គលានំយេវ លេសា’’តិ វុត្តំ. បទភាជនេ បន…បេ… វេទិតព្ពន្តិ ឥមិនា នាមករណសញ្ញាយ អាធារភូតស្ស ឆគលកសង្ខាតស្ស អធិករណស្ស អវចនេ ការណំ វុត្តំ.

៣៩៣. ‘‘អញ្ញភាគិយស្ស អធិករណស្សា’’តិ ឯត្ថ បាឡិអាគតអធិករណសទ្ទបតិរូបកំ អញ្ញំ អធិករណសទ្ទំ បាឡិអាគតតទញ្ញសាធារណតាយ ឧភយបទត្ថំ ឧទ្ធរិត្វា ‘‘អធិករណំ នាម ចត្តារិ អធិករណានី’’តិ វុត្តំ. អត្ថុទ្ធារវសេន ហិ អត្ថំ ទស្សេន្តេន បាឡិយំ អាគតសទ្ទបតិរូបកោ អញ្ញោ សទ្ទោ ឧភយបទត្ថោ ឧទ្ធរិតព្ពោ, ន ច អញ្ញំ ឧទ្ធរិត្វា អញ្ញស្ស អត្ថោ វត្តព្ពោ, តស្មា បាឡិអាគតអធិករណសទ្ទបតិរូបកោ អញ្ញោយេវ ឧភយបទត្ថសាធារណោ អធិករណសទ្ទោ ឧទ្ធដោតិ ទដ្ឋព្ពំ. តេនេវាហ ‘‘អធិករណន្តិ វចនសាមញ្ញតោ អត្ថុទ្ធារវសេន បវត្តានិ ចត្តារិ អធិករណានី’’តិ. យា ច សា អវសានេ…បេ… ចោទនា វុត្តាតិ ភិក្ខុ សង្ឃាទិសេសំ អជ្ឈាបជ្ជន្តោ ទិដ្ឋោ ហោតិ, សង្ឃាទិសេសេ សង្ឃាទិសេសទិដ្ឋី ហោតិ, តញ្ចេ បារាជិកេន ចោទេតីតិអាទិចោទនំ សន្ធាយ វទតិ.

មេថុនវីតិក្កមាបត្តិយោ វត្ថុតោ សភាគា, ឥតរាសំ បន អទិន្នាទានាទិអាបត្តីនំ សមានេបិ បារាជិកាបត្តិភាវេ វត្ថុតោ វិសភាគាតិ អាហ ‘‘សភាគវិសភាគវត្ថុតោ’’តិ. សភាវសរិក្ខាសរិក្ខតោតិ សភាវេន សទិសាសទិសភាវតោ. បឋមបារាជិកញ្ហិ បឋមបារាជិកាបត្តិយា មេថុនរាគេន សភាវតោ សទិសំ, ទោសសម្បយុត្តមនុស្សវិគ្គហេន អសទិសំ. ននុ ច ‘‘អាបត្តាធិករណំ អាបត្តាធិករណស្ស សិយា តព្ភាគិយំ, សិយា អញ្ញភាគិយ’’ន្តិ វុត្តត្តា ឧទ្ទេសានុក្កមេន តព្ភាគិយតំ អនិទ្ទិសិត្វា អញ្ញភាគិយតា បឋមំ កស្មា និទ្ទិដ្ឋាតិ អាហ ‘‘អាទិតោ បដ្ឋាយា’’តិអាទិ. វុត្តនយេនេវាតិ ‘‘សភាគវិសភាគវត្ថុតោ’’តិអាទិនា វុត្តនយេន.

‘‘សង្ឃកម្មានិ និស្សាយ ឧប្បន្ន’’ន្តិ វុត្តត្តា សង្ឃកម្មតោ កិច្ចាធិករណំ វិសុំ វិយ ទិស្សតីតិ អាហ ‘‘កិំ បនា’’តិអាទិ. ‘‘កិច្ចមេវ កិច្ចាធិករណ’’ន្តិ វុត្តត្តា ‘‘សង្ឃកម្មានមេវេតំ អធិវចន’’ន្តិ វុត្តំ. យទិ ឯវំ ‘‘សង្ឃកម្មានិ និស្សាយ ឧប្បន្ន’’ន្តិ កស្មា វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ឯវំ សន្តេបី’’តិអាទិ. តស្ស តស្ស សង្ឃកម្មស្ស ភគវតា វុត្តំ ឥតិកត្តព្ពតាលក្ខណំយេវ តតោ សង្ឃកម្មស្ស និប្ផជ្ជនតោ ផលូបចារេន សង្ឃកម្មន្តិ វត្តព្ពតំ អរហតីតិ អាហ ‘‘យំ កម្មលក្ខណំ មនសិ ករោតិ, តំ និស្សាយ ឧប្បជ្ជនតោ’’តិ. បរិវាសាទិសង្ឃកម្មំ និស្សាយ មានត្តាទីនំ ឧប្បជ្ជនតោ ឧក្ខេបនីយកម្មសីមាសម្មុតិកម្មាទីនិ ឥស្សាយ ឱសារណសីមាសមូហននាទិកម្មានំ ឧប្បជ្ជនតោ ច ‘‘បុរិមំ បុរិមំ សង្ឃកម្ម’’ន្តិអាទិ វុត្តំ.

៣៩៥-៤០០. សវត្ថុកំ កត្វាតិ បុគ្គលាធិដ្ឋានំ កត្វា. ទីឃាទិនោតិ ទីឃរស្សកាឡឱទាតាទិនោ. ទិដ្ឋាទិនោតិ ទិដ្ឋសុតាទិនោ. លោហបត្តសទិសោតិ អយោបត្តសទិសោ. អង្គានិ បឋមទុដ្ឋទោសេ វុត្តសទិសានិ, ឥធ បន កញ្ចិទេសំ លេសមត្តំ ឧបាទិយនា អធិកា.

ទុតិយទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.