១០. បឋមសង្ឃភេទសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤១០. ទសមេ យេ ទុព្ពលា ហោន្តិ អប្បថាមា, ន សក្កោន្តិ អរញ្ញកាទីនិ សេវន្តា ទុក្ខស្សន្តំ កាតុំ, តេ សន្ធាយាហ ‘‘ពហូនំ កុលបុត្តានំ មគ្គន្តរាយាយ សំវត្តន្តី’’តិ. អធិវាសនខន្តិសម្បន្នោតិ ‘‘ខមោ ហោតិ សីតស្សា’’តិអាទិនា វុត្តសីតុណ្ហាទិសហនលក្ខណាយ ខន្តិយា សមន្នាគតោ. ព្យញ្ជនបទមេវ បរមំ អស្សាតិ បទបរមោ. យស្ស ហិ បុគ្គលស្ស ពហុម្បិ សុណតោ ពហុម្បិ ភណតោ ពហុម្បិ ធារយតោ ពហុម្បិ វាចយតោ ន តាយ ជាតិយា ធម្មាភិសមយោ ហោតិ, អយំ ‘‘បទបរមោ’’តិ វុច្ចតិ. អភិសម្ភុណិត្វាតិ និប្ផាទេត្វា. នាភិសម្ភុណាតីតិ ន សម្បាទេតិ, អរញ្ញវាសំ សម្បាទេតុំ ន សក្កោតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ធម្មតោ អបេតំ ឧទ្ធម្មំ. អសព្ពញ្ញូ អស្សាតិ តេសំ អនុរូបស្ស អជាននតោ អសព្ពញ្ញូ ភវេយ្យ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ព’’ន្តិ (មហាវ. ២០៤) វចនតោ ‘‘ចត្តារោ បន…បេ… បដិក្ខិត្តមេវា’’តិ វុត្តំ. ឥទមេវ វចនំ សន្ធាយ បាឡិយម្បិ ‘‘អដ្ឋ មាសេ ខោ មយា ទេវទត្ត រុក្ខមូលសេនាសនំ អនុញ្ញាត’’ន្តិ វុត្តំ.

តីហិ កោដីហីតិ តីហិ អាការេហិ, តីហិ ការណេហីតិ អត្ថោ. តទុភយវិមុត្តបរិសង្កិតន្តិ ទិដ្ឋំ សុតន្តិ ឥទំ ឧភយំ អនិស្សាយ ‘‘កិំ នុ ខោ ឥទំ ភិក្ខុំ ឧទ្ទិស្ស វធិត្វា សម្បាទិត’’ន្តិ កេវលមេវ បរិសង្កិតំ. មច្ឆពន្ធនំ ជាលំ, វាគុរា មិគពន្ធនី. កប្បតីតិ យទិ តេសំ វចនេន អាសង្កា ឧបច្ឆិន្នា ហោតិ, វដ្ដតិ. បវត្តមំសន្តិ វិក្កាយិកមំសំ. មង្គលាទីនន្តិ អាទិ-សទ្ទេន អាហុនបាហុនាទិកេ សង្គណ្ហាតិ. ភិក្ខូនំយេវ អត្ថាយាតិ ឯត្ថ អដ្ឋានប្បយុត្តោ ឯវ-សទ្ទោ, ភិក្ខូនំ អត្ថាយ អកតមេវាតិ សម្ពន្ធិតព្ពំ. តស្មា ‘‘ភិក្ខូនញ្ច ទស្សាម, មង្គលាទីនញ្ច អត្ថាយ ភវិស្សតី’’តិ មិស្សេត្វា កតម្បិ ន វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពំ. កេចិ បន ‘‘ភិក្ខូនំយេវាតិ អវធារណេន ភិក្ខូនញ្ច អញ្ញេសញ្ច អត្ថាយ កតំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តំ ន សុន្ទរំ. យត្ថ ច និព្ពេមតិកោ ហោតីតិ ភិក្ខូនំ អត្ថាយ កតេបិ សព្ពេន សព្ពំ បរិសង្កិតាភាវមាហ. តមេវត្ថំ អាវិកាតុំ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឥតរេសំ វដ្ដតីតិ អជានន្តានំ វដ្ដតិ, ជានតោ ឯវេត្ថ អាបត្តិ ហោតីតិ. តេយេវាតិ យេ ឧទ្ទិស្ស កតំ, តេយេវ. ឧទ្ទិសកតមំសបរិភោគតោ អកប្បិយមំសបរិភោគស្ស វិសេសំ ទស្សេតុំ ‘‘អកប្បិយមំសំ បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. បុរិមស្មិំ សចិត្តកា អាបត្តិ, ឥតរស្មិំ អចិត្តកា. តេនាហ ‘‘អកប្បិយមំសំ អជានិត្វា ភុញ្ជន្តស្សបិ អាបត្តិយេវា’’តិ. ‘‘បរិភោគកាលេ បុច្ឆិត្វា បរិភុញ្ជិស្សាមីតិ វា គហេត្វា បុច្ឆិត្វា បរិភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ វចនតោ អកប្បិយមំសំ អជានិត្វា គណ្ហន្តស្ស បដិគ្គហណេន អនាបត្តិ សិយា. អជានិត្វាបិ ភុញ្ជន្តស្សេវ ហិ អាបត្តិ វុត្តា. វត្តន្តិ វទន្តីតិ ឥមិនា អាបត្តិ នត្ថីតិ ទស្សេតិ.

សល្លេខា វុត្តិ ឯតេសន្តិ សល្លេខវុត្តិនោ. ពាហុលិកោតិ ឯកស្ស ល-ការស្ស លោបំ កត្វា វុត្តំ. កប្បន្តិ អាយុកប្បំ. សង្ឃភេទកោ ហិ ឯកំ កប្បំ អសីតិភាគេ កត្វា តតោ ឯកភាគមត្តំ កាលំ និរយេ តិដ្ឋេយ្យាតិ អាយុកប្បំ សន្ធាយ ‘‘កប្បំ និរយម្ហិ បច្ចតី’’តិ វុត្តំ. កប្បដ្ឋកថាយំ (វិភ. អដ្ឋ. ៨០៩) បន ‘‘សណ្ឋហន្តេ ហិ កប្បេ កប្បវេមជ្ឈេ វា សង្ឃភេទំ កត្វា កប្បវិនាសេយេវ មុច្ចតិ. សចេបិ ហិ ស្វេ កប្បោ វិនស្សិស្សតីតិ អជ្ជ សង្ឃភេទំ ករោតិ, ស្វេវ មុច្ចតិ, ឯកទិវសមេវ និរយេ បច្ចតី’’តិ វុត្តំ. តត្ថាបិ កប្បវិនាសេយេវាតិ អាយុកប្បវិនាសេយេវាតិ អត្ថេ សតិ នត្ថិ វិរោធោ. សណ្ឋហន្តេតិ ឥទម្បិ ‘‘ស្វេ វិនស្សិស្សតី’’តិ វិយ អភូតបរិកប្បនវសេន វុត្តំ. ‘‘ឯកទិវសមេវ និរយេ បច្ចតី’’តិ ឯត្ថាបិ តតោ បរំ កប្បាភាវេ អាយុកប្បស្សបិ អភាវតោតិ អវិរោធតោ អត្ថយោជនា ទដ្ឋព្ពា. ព្រហ្មំ បុញ្ញន្តិ សេដ្ឋំ បុញ្ញំ. កប្បំ សគ្គម្ហិ មោទតីតិ ឯត្ថាបិ អាយុកប្បមេវ.

៤១១. លទ្ធិនានាសំវាសកេនាតិ ភាវប្បធានោយំ និទ្ទេសោ, លទ្ធិនានាសំវាសកភាវេនាតិ អត្ថោ. កម្មនានាសំវាសកេនាតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. អញ្ញថា នានាសំវាសកេន សហិតស្ស សមានសំវាសកស្សបិ សង្ឃស្ស អសមានសំវាសកត្តំ អាបជ្ជេយ្យ. តត្ថ លទ្ធិនានាសំវាសកោ នាម ឧក្ខិត្តានុវត្តកោ. សោ ហិ អត្តនោ លទ្ធិយា នានាសំវាសកោ ជាតោតិ ‘‘លទ្ធិនានាសំវាសកោ’’តិ វុច្ចតិ. កម្មនានាសំវាសកោ នាម ឧក្ខេបនីយកម្មកតោ. សោ ហិ ឧក្ខេបនីយកម្មវសេន នានាសំវាសកោ ហោតីតិ ‘‘កម្មនានាសំវាសកោ’’តិ វុច្ចតិ. វិរហិតោតិ វិមុត្តោ. កាយសាមគ្គីទានំ តេសុ តេសុ សង្ឃកម្មេសុ ហត្ថបាសូបគមនវសេន វេទិតព្ពំ.

‘‘ភេទាយ បរក្កមេយ្យា’’តិ វិសុំ វុត្តត្តា ភេទនសំវត្តនិកស្ស អធិករណស្ស សមាទាយ បគ្គណ្ហតោ បុព្ពេបិ បក្ខបរិយេសនាទិវសេន សង្ឃភេទាយ បរក្កមន្តស្ស សមនុភាសនកម្មំ កាតព្ពន្តិ វេទិតព្ពំ. ឥមានិ វត្ថូនីតិ អដ្ឋារស ភេទករវត្ថូនិ. កម្មេនាតិ អបលោកនាទីសុ ចតូសុ កម្មេសុ អញ្ញតរេន កម្មេន. ឧទ្ទេសេនាតិ បញ្ចសុ បាតិមោក្ខុទ្ទេសេសុ អញ្ញតរេន ឧទ្ទេសេន. វោហារេនាតិ តាហិ តាហិ ឧបបត្តីហិ ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិអាទិអដ្ឋារសភេទករវត្ថុទីបកេន វោហារេន. អនុស្សាវនាយាតិ ‘‘ននុ តុម្ហេ ជានាថ មយ្ហំ ឧច្ចាកុលា បព្ពជិតភាវំ ពហុស្សុតភាវញ្ច, មាទិសោ នាម ឧទ្ធម្មំ ឧព្ពិនយំ សត្ថុសាសនំ គាហេយ្យាតិ ចិត្តម្បិ ឧប្បាទេតុំ តុម្ហាកំ យុត្តំ, កិំ មយ្ហំ អវីចិ នីលុប្បលវនំ វិយ សីតលោ, កិមហំ អបាយតោ ន ភាយាមី’’តិអាទិនា នយេន កណ្ណមូលេ វចីភេទំ កត្វា អនុស្សាវនេន. សលាកគ្គាហេនាតិ ឯវំ អនុស្សាវេត្វា តេសំ ចិត្តំ ឧបត្ថម្ភេត្វា អនិវត្តិធម្មេ កត្វា ‘‘គណ្ហថ ឥមំ សលាក’’ន្តិ សលាកគ្គាហេន. បញ្ចហិ ការណេហិ សង្ឃភេទោ ហោតីតិ ឯត្ថ កម្មមេវ ឧទ្ទេសោ វា សង្ឃភេទេ បធានការណន្តិ វេទិតព្ពំ. វោហារានុស្សាវនសលាកគ្គាហា បន បុព្ពភាគា. អដ្ឋារសវត្ថុទីបនវសឯន ហិ វោហរន្តេន តត្ថ រុចិជននត្ថំ អនុស្សាវេត្វា សលាកាយ គហិតាយបិ អភិន្នោវ ហោតិ សង្ឃោ. យទា បន ឯវំ ចត្តារោ វា អតិរេកា វា សលាកំ គហេត្វា អាវេណិកកម្មំ វា ឧទ្ទេសំ វា ករោន្តិ, តទា សង្ឃោ ភិន្នោ នាម ហោតិ. អព្ភុស្សិតន្តិ អព្ភុគ្គតំ. អច្ឆេយ្យាតិ វិហរេយ្យ, បវត្តេយ្យាតិ អត្ថោ.

‘‘លជ្ជី រក្ខិស្សតី’’តិ វចនតោ អាបត្តិភយេន អារោចនំ លជ្ជីនំយេវ ភារោតិ អាហ ‘‘លជ្ជីហិ ភិក្ខូហី’’តិ. អលជ្ជិស្សបិ អនារោចេន្តស្ស អាបត្តិយេវ ‘‘យេ បស្សន្តិ, យេ សុណន្តី’’តិ វចនតោ. សមាគច្ឆតូតិ ឯកី ភវតុ. ឯកីភាវោ ច សមានលទ្ធិវសេន ហោតីតិ អាហ ‘‘ឯកលទ្ធិកោ ហោតូ’’តិ. សម្បត្តិយាតិ សីលាទិសម្បត្តិយា. បដិនិស្សជ្ជន្តស្ស អនាបត្តិភាវតោ ‘‘សោត្ថិភាវោ តស្ស ភិក្ខុនោ’’តិ វុត្តំ. អប្បដិនិស្សជ្ជតោ ទុក្កដន្តិ វិសុំ វិសុំ វទន្តានំ គណនាយ ទុក្កដំ. បហោន្តេនាតិ គន្តុំ សមត្ថេន អគិលានេន. សង្ឃភេទស្ស គរុកភាវតោ អវស្សំ កត្តព្ពតាទស្សនត្ថំ ‘‘ទូរេបិ ភារោយេវា’’តិ វុត្តំ, អាបត្តិ បន អទ្ធយោជនព្ភន្តរេ គន្តុំ សមត្ថស្ស អគិលានស្សេវ វេទិតព្ពា.

៤១៦. អសមនុភាសន្តស្សាតិ កម្មការកេ កត្តុនិទ្ទេសោតិ អាហ ‘‘អសមនុភាសិយមានស្សា’’តិ. តតិយកម្មវាចាយ បដិនិស្សជ្ជន្តោ ញត្តិយា ទុក្កដំ ទ្វីហិ កម្មវាចាហិ ថុល្លច្ចយេ ច អាបជ្ជតិយេវាតិ អាហ ‘‘បដិនិស្សជ្ជន្តស្ស សង្ឃាទិសេសេន អនាបត្តី’’តិ. អស្សាតិ ទេវទត្តស្ស. កតេន ភវិតព្ពន្តិ សមនុភាសនកម្មេន កតេន ភវិតព្ពំ. អត្តនោ រុចិមត្តេន វទេយ្យាតិអាទិកម្មិកត្តា អប្បដិនិស្សជ្ជន្តស្សបិ អនាបត្តីតិ អធិប្បាយេន វទេយ្យ. អបញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេ សមនុភាសនកម្មស្សេវ អភាវតោ ‘‘ន ហិ បញ្ញត្តំ សិក្ខាបទំ វីតិក្កមន្តស្សា’’តិ វុត្តំ. សិក្ខាបទំ បញ្ញបេន្តេនេវ ហិ សមនុភាសនកម្មំ អនុញ្ញាតំ. ឧទ្ទិស្ស អនុញ្ញាតតោតិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, រោមន្ថកស្ស រោមន្ថន’’ន្តិអាទិំ (ចូឡវ. ២៧៣) ឧទ្ទិស្ស អនុញ្ញាតំ សន្ធាយ វទន្តិ. អនាបត្តិយន្តិ អនាបត្តិវារេ. អាបត្តិំ រោបេតព្ពោតិ អនិស្សជ្ជនបច្ចយា អាបន្នបាចិត្តិយាបត្តិំ ឧក្ខេបនីយកម្មករណត្ថំ អារោបេតព្ពោតិ អត្ថោ.

អាបត្តិយេវ ន ជាតាតិ សង្ឃាទិសេសាបត្តិ ន ជាតាយេវាតិ អត្ថោ. សា បនេសាតិ សា បន ឯសា អនាបត្តិ. តិវង្គិកន្តិ កាយវាចាចិត្តវសេន តិវង្គិកំ, កាយវាចាចិត្តតោ សមុដ្ឋាតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘នប្បដិនិស្សជ្ជាមី’’តិ សញ្ញាយ អភាវេន មុច្ចនតោ សញ្ញាវិមោក្ខំ. សចិត្តកន្តិ ‘‘នប្បដិនិស្សជ្ជាមី’’តិ ជាននចិត្តេន សចិត្តកំ. ភេទាយ បរក្កមនំ, ធម្មកម្មេន សមនុភាសនំ, កម្មវាចាបរិយោសានំ, អប្បដិនិស្សជ្ជនន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ.

បឋមសង្ឃភេទសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.