៦. កុដិការសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៤២. ឆដ្ឋេ ឯត្តកេនាតិ ឯត្តកេន ទារុអាទិនា. អបរិច្ឆិន្នប្បមាណាយោតិ អបរិច្ឆិន្នទារុអាទិប្បមាណាយោ. មូលច្ឆេជ្ជាយ បុរិសំ យាចិតុំ ន វដ្ដតីតិ បរសន្តកភាវតោ មោចេត្វា អត្តនោយេវ សន្តកំ កត្វា យាចិតុំ ន វដ្ដតិ. ឯវំ មូលច្ឆេជ្ជាយ អញ្ញាតកអប្បវារិតដ្ឋានតោ យាចន្តស្ស អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិយា ទុក្កដំ. ទាសំ អត្តនោ អត្ថាយ សាទិយន្តស្សបិ ទុក្កដមេវ ‘‘ទាសិទាសបដិគ្គហណា បដិវិរតោ ហោតី’’តិ (ទី. និ. ១.១០, ១៩៤) វចនតោ. ញាតកបវារិតដ្ឋានតោ បន ទាសំ មូលច្ឆេជ្ជាយ យាចន្តស្ស សាទិយនវសេន ទុក្កដំ. សកកម្មំ ន យាចិតព្ពាតិ បាណាតិបាតសិក្ខាបទរក្ខណត្ថំ វុត្តំ. អនិយមេត្វាបិ ន យាចិតព្ពាតិ មនុស្សានំ អញ្ញថា គាហស្សបិ សម្ភវតោ វុត្តំ, សុទ្ធចិត្តេន បន ហត្ថកម្មំ យាចន្តស្ស អាបត្តិ នាម នត្ថិ.

សព្ពកប្បិយភាវទីបនត្ថន្តិ សព្ពសោ កប្បិយភាវទីបនត្ថំ. មូលំ ទេថាតិ វត្តុំ វដ្ដតីតិ យស្មា មូលំ ទស្សាមាតិ តេហិ បឋមំ វុត្តត្តា វិញ្ញត្តិ ន ហោតិ, យស្មា ច មូលន្តិ ភណិតំ សាមញ្ញវចនតោ អកប្បិយវចនំ ន ហោតិ, តស្មា មូលំ ទេថាតិ វត្តុំ វដ្ដតិ. អនជ្ឈាវុត្ថកន្តិ អបរិគ្គហិតំ. អកប្បិយកហាបណាទិ ន ទាតព្ពន្តិ កិញ្ចាបិ អកប្បិយកហាបណាទិំ អសាទិយន្តេន កប្បិយវោហារតោ ទាតុំ វដ្ដតិ, តថាបិ សារុប្បំ ន ហោតិ. មនុស្សា ច ឯតស្ស សន្តកំ កិញ្ចិ អត្ថីតិ វិហេឋេតព្ពំ មញ្ញន្តីតិ អកប្បិយកហាបណាទិទានំ បដិក្ខិត្តំ. តថេវ បាចេត្វាតិ ហត្ថកម្មវសេនេវ បាចេត្វា. ‘‘កិំ, ភន្តេ’’តិ ឯត្តកេបិ បុច្ឆិតេ យទត្ថាយ បវិដ្ឋោ, តំ កថេតុំ វដ្ដតិ បុច្ឆិតបញ្ហត្តា.

វត្តន្តិ ចារិត្តំ, អាបត្តិ បន ន ហោតីតិ អធិប្បាយោ. កប្បិយំ ការាបេត្វា បដិគ្គហេតព្ពានីតិ សាខាយ លគ្គរជស្មិំ បត្តេ បតិតេបិ សាខំ ឆិន្ទិត្វា ខាទិតុកាមតាយបិ សតិ សុខបរិភោគត្ថំ វុត្តំ. ‘‘នទិំ វា…បេ… អាហរា’’តិ វត្ថុំ វដ្ដតីតិ អបរិគ្គហិតត្តា វុត្តំ. គេហតោ…បេ… បរិភុញ្ជិតព្ពន្តិ បរិគ្គហិតឧទកត្តា វិញ្ញត្តិយា ទុក្កដំ ហោតីតិ អធិប្បាយោ. អលជ្ជីហិ…បេ… ន ការេតព្ពន្តិ ឥទំ ឧត្តរិភង្គាធិការត្តា អជ្ឈោហរណីយំ សន្ធាយ វុត្តំ. ពាហិរបរិភោគេសុ បន អលជ្ជីហិបិ ហត្ថកម្មំ ការេតុំ វដ្ដតីតិ.

គោណំ បន…បេ… អាហរាបេតុំ ន វដ្ដតីតិ អត្តនោ អត្ថាយ មូលច្ឆេជ្ជវសេន អាហរាបេតុំ ន វដ្ដតិ. អាហរាបេន្តស្ស ទុក្កដន្តិ អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិយា ទុក្កដំ. អត្តនោ អត្ថាយ សាទិយនេបិ ទុក្កដមេវ ‘‘ហត្ថិគវាស្សវឡវបដិគ្គហណា បដិវិរតោ ហោតី’’តិ (ទី. និ. ១.១០, ១៩៤) វុត្តត្តា. តេនេវាហ ‘‘ញាតកបវារិតដ្ឋានតោបិ មូលច្ឆេជ្ជាយ យាចិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ. រក្ខិត្វាតិ យថា ចោរា ន ហរន្តិ, ឯវំ រក្ខិត្វា. ជគ្គិត្វាតិ តិណទានាទីហិ ជគ្គិត្វា. ន សម្បដិច្ឆិតព្ពន្តិ អត្តនោ អត្ថាយ គោណេ សាទិយនស្ស បដិក្ខិត្តត្តា វុត្តំ.

សកដំ ទេថាតិ…បេ… វដ្ដតីតិ មូលច្ឆេជ្ជវសេន សកដំ ទេថាតិ វត្តុំ ន វដ្ដតិ. តាវកាលិកំ វដ្ដតីតិ តាវកាលិកំ កត្វា សព្ពត្ថ យាចិតុំ វដ្ដតិ. វល្លិអាទីសុ ច បរបរិគ្គហិតេសុ ឯសេវ នយោតិ យោជេតព្ពំ. គរុភណ្ឌប្បហោនកេសុយេវ ច វល្លិអាទីសូតិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន វេឡុមុញ្ជបព្ពជតិណមត្តិកានំ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. យំ បន វត្ថុវសេន អប្បំ ហុត្វា អគ្ឃវសេន មហន្តំ ហរិតាលហិង្គុលកាទិ, តំ គរុភណ្ឌំ អប្បហោន្តម្បិ យាចិតុំ ន វដ្ដតីតិ វទន្តិ.

សាតិ វិញ្ញត្តិំ បរាមសតិ. សា ច ឥធ បរិកថាទិនា យេន កេនចិ អធិប្បាយវិញ្ញាបនំ វិញ្ញត្តីតិ គហេតព្ពា. តេនាហ ‘‘សព្ពេន សព្ព’’ន្តិ, សព្ពប្បការេនាតិ អត្ថោ. តេន ‘‘បរិកថាទិវសេនបិ វិញ្ញាបនំ ន វដ្ដតី’’តិ ទីបេតិ. បរិកថោភាសនិមិត្តកម្មម្បិ ហិ ចីវរបិណ្ឌបាតេសុ ទ្វីសុ បច្ចយេសុ ន វដ្ដតិ. ឥទានិ សេនាសនបច្ចយេ អធិប្បេតំ វិញ្ញត្តិំ បរិកថាទីហិ វិសេសេត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘អាហរ ទេហីតិ វិញ្ញត្តិមត្តមេវ ន វដ្ដតី’’តិ អាហ. បរិកថោភាសនិមិត្តកម្មានិ វដ្ដន្តីតិ ឯត្ថ បរិកថា នាម បរិយាយេន កថនំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស សេនាសនំ សម្ពាធន្តិអាទិវចនំ. ឱភាសោ នាម ឧជុកមេវ អកថេត្វា យថា អធិប្បាយោ វិភូតោ ហោតិ, ឯវំ ឱភាសនំ, ឧបាសកា, តុម្ហេ កុហិំ វសថាតិ? បាសាទេ, ភន្តេតិ. ភិក្ខូនំ បន, ឧបាសកា, បាសាទោ ន វដ្ដតីតិអាទិវចនំ. និមិត្តកម្មំ នាម បច្ចយេ ឧទ្ទិស្ស យថា អធិប្បាយោ វិញ្ញាយតិ, ឯវំ និមិត្តកម្មំ, សេនាសនត្ថំ ភូមិបរិកម្មាទីនិ ករោន្តស្ស ‘‘កិំ, ភន្តេ, ករោសិ, កោ ការាបេតី’’តិ វុត្តេ ‘‘ន កោចី’’តិអាទិវចនំ.

ឥទានិ គិលានបច្ចយេ វិញ្ញត្តិអាទិកំ សព្ពម្បិ វដ្ដតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘គិលានបច្ចយេ បនា’’តិអាទិ. តថា ឧប្បន្នំ បន ភេសជ្ជំ រោគេ វូបសន្តេ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, ន វដ្ដតីតិ? តត្ថ វិនយធរា ‘‘ភគវតា រោគសីសេន បរិភោគស្ស ទ្វារំ ទិន្នំ, តស្មា អរោគកាលេបិ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, អាបត្តិ ន ហោតី’’តិ វទន្តិ. សុត្តន្តិកា បន ‘‘កិញ្ចាបិ អាបត្តិ ន ហោតិ, អាជីវំ បន កោបេតិ, តស្មា សល្លេខប្បដិបត្តិយំ ឋិតស្ស ន វដ្ដតិ, សល្លេខំ កោបេតី’’តិ វទន្តិ. ឧក្កមន្តីតិ អបគច្ឆន្តិ.

៣៤៤. មណិ កណ្ឋេ អស្សាតិ មណិកណ្ឋោ, មណិនា ឧបលក្ខិតោ វា កណ្ឋោ អស្សាតិ មណិកណ្ឋោតិ មជ្ឈបទលោបីសមាសោ ទដ្ឋព្ពោ. ទេវវណ្ណន្តិ ទេវត្តភាវំ. បសន្នាការន្តិ បសន្នេហិ កាតព្ពកិច្ចំ, កាយវេយ្យាវច្ចសង្ខាតំ ឧបដ្ឋានន្តិ វុត្តំ ហោតិ. មណិយាចនាយ តស្ស អនាគមនេន អត្តនោ វឌ្ឍិ ហោតីតិ វុត្តំ ‘‘មណិនា មេ អត្ថោ’’តិ, មន្តបទនីហារេន វា តថា វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

៣៤៥. វត្តមានសមីបេតិ វត្តមានស្ស សមីបេ អតីតេ. ឯវំ វត្តុំ លព្ភតីតិ ‘‘អាគតោសី’’តិ វត្តព្ពេ វត្តមានសមីបត្តា ‘‘អាគច្ឆសី’’តិ ឯវំ វត្តមានវោហារេន វត្តុំ លព្ភតិ. លក្ខណំ បនេត្ថ សទ្ទសត្ថានុសារតោ វេទិតព្ពំ. សោ ឯវ នយោតិ ‘‘អាគតោម្ហី’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘អាគច្ឆាមី’’តិ អយម្បិ វត្តមានសមីបេ វត្តមានវោហារោតិ ទស្សេតិ.

៣៤៨-៣៤៩. យស្មា បន ន សក្កា កេវលំ យាចនាយ កិញ្ចិ កាតុំ, តស្មា ‘‘សយំ យាចិតកេហិ ឧបករណេហី’’តិ អធិប្បាយត្ថោ វុត្តោ. ឧទ្ធំមុខំ លិត្តា ឧល្លិត្តា, អធោមុខំ លិត្តា អវលិត្តា. យស្មា បន ឧទ្ធំមុខំ លិម្បន្តា យេភុយ្យេន អន្តោ លិម្បន្តិ, អធោមុខំ លិម្បន្តា ច ពហិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ឧល្លិត្តាតិ អន្តោលិត្តា, អវលិត្តាតិ ពហិលិត្តា’’តិ. តត្ថ ឧល្លិត្តា នាម ឋបេត្វា តុលាបិដ្ឋសង្ឃាតវាតបានធូមឆិទ្ទាទិភេទំ អលេបោកាសំ អវសេសេ លេបោកាសេ កុដ្ដេហិ សទ្ធិំ ឃដេត្វា ឆទនស្ស អន្តោ សុធាយ វា មត្តិកាយ វា លិត្តា. អវលិត្តា នាម វុត្តនយេនេវ ឆទនស្ស ពហិ លិត្តា. ឧល្លិត្តាវលិត្តា នាម តថេវ ឆទនស្ស អន្តោ ច ពហិ ច លិត្តា.

ព្យញ្ជនំ សមេតីតិ ‘‘ការយមានេនា’’តិ ហេតុកត្តុវសេន ឧទ្ទិដ្ឋបទស្ស ‘‘ការាបេន្តេនា’’តិ ហេតុកត្តុវសេនេវ និទ្ទេសស្ស កតត្តា ព្យញ្ជនំ សមេតិ. យទិ ឯវំ ‘‘ករោន្តោ វា ការាបេន្តោ វា’’តិ កស្មា តស្ស បទភាជនំ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘យស្មា បនា’’តិអាទិ. ‘‘អត្តនា វិប្បកតំ បរេហិ បរិយោសាបេតី’’តិអាទិវចនតោ ‘‘ករោន្តេនបិ ឥធ វុត្តនយេនេវ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. តត្ថ ឥធ វុត្តនយេនេវាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ វុត្តនយេនេវ. ឧភោបេតេតិ ការកការាបកា. ការយមានេនាតិ ឥមិនាវ បទេន សង្គហិតាតិ កថំ សង្គហិតា. ន ហិ ការយមានោ ករោន្តោ នាម ហោតិ, ឯវំ បនេត្ថ អធិប្បាយោ វេទិតព្ពោ – យស្មា ករោន្តេនបិ ការយមានេនបិ ឥធ វុត្តនយេនេវ បដិបជ្ជិតព្ពំ, តស្មា ការយមានេន ឯវំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ វុត្តេ បគេវ ករោន្តេនាតិ ឥទំ អត្ថតោ អាគតមេវាតិ ‘‘ការយមានេនា’’តិ ភគវតា វុត្តំ. តតោ ‘‘ការយមានេនា’’តិ វុត្តេ សាមត្ថិយតោ លព្ភមានោបិ អត្ថោ តេនេវ សង្គហិតោ នាម ហោតីតិ. ព្យញ្ជនំ វិលោមិតំ ភវេយ្យាតិ យស្មា ‘‘ការយមានេនា’’តិ ឥមស្ស ‘‘ករោន្តេនា’’តិ ឥទំ បរិយាយវចនំ ន ហោតិ, តស្មា ករោន្តេន វា ការាបេន្តេន វាតិ បទត្ថវសេន និទ្ទេសេ កតេ ព្យញ្ជនំ វិរុទ្ធំ ភវេយ្យាតិ អធិប្បាយោ. អត្ថមត្តមេវាតិ បទត្ថតោ សាមត្ថិយតោ ច លព្ភមានំ អត្ថមត្តមេវ.

ឧទ្ទេសោតិ ឧទ្ទិសិតព្ពោ. អព្ពោហារិកន្តិ អប្បមាណំ. ‘‘អាយាមតោ ច វិត្ថារតោ ចា’’តិ អវត្វា វិកប្បត្ថស្ស វា-សទ្ទស្ស វុត្តត្តា ឯកតោភាគេន វឌ្ឍិតេបិ អាបត្តិយេវាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘យោ បនា’’តិអាទិមាហ. តិហត្ថាតិ វឌ្ឍកីហត្ថេន តិហត្ថា. បមាណយុត្តោ មញ្ចោតិ បកតិវិទត្ថិយា នវវិទត្ថិប្បមាណោ មញ្ចោ. បមាណិកា ការេតព្ពាតិ ឧក្កដ្ឋប្បមាណំ សន្ធាយ វុត្តត្តា ឧក្កដ្ឋប្បមាណយុត្តាវ កុដិ អទេសិតវត្ថុកា ន វដ្ដតិ, បមាណតោ បន ឩនតរា អទេសិតវត្ថុកាបិ វដ្ដតីតិ កស្សចិ សន្ទេហោ សិយាតិ តំនិវត្តនត្ថំ ‘‘បមាណតោ ឩនតរម្បី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ បមាណតោ ឩនតរន្តិ បាឡិយំ វុត្តប្បមាណតោ ឩនតរំ. បច្ឆិមេន បមាណេន ចតុហត្ថតោ ឩនតរា កុដិ នាម ន ហោតីតិ ចតុហត្ថតោ បដ្ឋាយ កុដិលក្ខណប្បត្តំ កុដិំ ទស្សេតុំ ‘‘ចតុហត្ថំ បញ្ចហត្ថម្បី’’តិ វុត្តំ. កលលលេបោតិ កេនចិ សិលេសេន កតលេបោ, តម្ពមត្តិកាទិកលលលេបោ វា. អលេបោ ឯវាតិ អព្ពោហារិកាយេវាតិ អធិប្បាយោ. បិដ្ឋសង្ឃាដោ ទ្វារពាហា. ឱលោកេត្វាបីតិ អបលោកេត្វាបិ, អបលោកនកម្មវសេនបិ កាតុំ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ.

៣៥៣. យថា សីហាទីនំ គោចរាយ បក្កមន្តានំ និពទ្ធគមនមគ្គោ ន វដ្ដតិ, ឯវំ ហត្ថីនម្បិ និពទ្ធគមនមគ្គោ ន វដ្ដតិ. ឯតេសន្តិ សីហាទីនំ. ចារិភូមីតិ គោចរភូមិ. ន គហិតាតិ ន វារិតាតិ អធិប្បាយោ. អារោគ្យត្ថាយាតិ និរុបទ្ទវត្ថាយ. សេសានីតិ បុព្ពណ្ណនិស្សិតាទីនិ. បុព្ពណ្ណនិស្សិតន្តិ ឯត្ថ បុព្ពណ្ណវិរុហនដ្ឋានំ បុព្ពណ្ណ-សទ្ទេន គហិតំ. តេនាហ – ‘‘សត្តន្នំ ធញ្ញានំ…បេ… ឋិត’’ន្តិ. អភិហនន្តិ ឯត្ថាតិ អព្ភាឃាតំ. ‘‘វេរិឃរ’’ន្តិ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេតុំ ‘‘ចោរានំ មារណត្ថាយ កត’’ន្តិ វុត្តំ. ធម្មគន្ធិកាតិ ហត្ថបាទាទិឆិន្ទនគន្ធិកា.

អាវិជ្ជិតុំ ន សក្កា ហោតីតិ ឆិន្ទតដាទិសម្ភវតោ ន សក្កា ហោតិ អាវិជ្ជិតុំ. បាចិនន្តិ កុដិវត្ថុសាមន្តា ចិនិតព្ពអធិដ្ឋានំ. កិញ្ចាបិ ឥធ បុព្ពបយោគសហបយោគានំ អទិន្នាទានេ វិយ វិសេសោ នត្ថិ, តថាបិ តេសំ វិភាគេន ទស្សនំ ឆិន្ទិត្វា បុន កាតព្ពាតិ ឯត្ថ កុដិយា ភេទនបរិច្ឆេទទស្សនត្ថំ កតំ. តទត្ថាយាតិ តច្ឆនត្ថាយ. ឯវំ កតន្តិ អទេសិតវត្ថុំ បមាណាតិក្កន្តំ វា កតំ. ទារុនា កតំ កុដ្ដំ ឯត្ថាតិ ទារុកុដ្ដិកា, កុដិ. សិលាកុដ្ដិកន្តិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. បណ្ណសាលន្តិ ពហិ បណ្ណេហិ ឆាទេតព្ពំ ឧល្លិត្តាវលិត្តំ កុដិមេវ វទតិ. តេនេវាហ ‘‘សភិត្តិច្ឆទនំ លិម្បិស្សាមី’’តិ.

អន្តោលេបេនេវ និដ្ឋាបេតុកាមំ សន្ធាយ ‘‘អន្តោលេបេ វា’’តិអាទិ វុត្តំ. ពហិលេបេ វាតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. តស្មិំ ទ្វារពទ្ធេ វា វាតបានេ វា ឋបិតេតិ យោជេតព្ពំ. តស្សោកាសន្តិ តស្ស ទ្វារពទ្ធស្ស វា វាតបានស្ស វា ឱកាសំ. បុន វឌ្ឍេត្វា វាតិ បុព្ពេវ ឋបិតោកាសំ ខុទ្ទកំ ចេ, ភេទនេន បុន វឌ្ឍេត្វា. លេបោ ន ឃដិយតីតិ បុព្ពេ ទិន្នលេបោ ទ្វារពទ្ធេន វា វាតបានេន វា សទ្ធិំ ន ឃដិយតិ, ឯកាពទ្ធំ ហុត្វា ន តិដ្ឋតីតិ វុត្តំ ហោតិ. តន្តិ ទ្វារពទ្ធំ វា វាតបានំ វា. បឋមមេវ សង្ឃាទិសេសោតិ លេបកិច្ចស្ស និដ្ឋិតត្តា ទ្វារពទ្ធំ វា វាតបានំ វា ឋបនតោ បុព្ពេយេវ សង្ឃាទិសេសោ. អដ្ឋង្គុលមត្តេន អប្បត្តច្ឆទនំ កត្វាតិ ឯត្ថ ឯវំ មេ អាបត្តិ ន សិយាតិ ភិត្តិយំ វា ឆទនេ វា ឯកង្គុលមត្តម្បិ ឱកាសំ លេបេន អឃដេត្វា ឋបេតិ, វដ្ដតីតិ វទន្តិ. មត្តិកាកុដ្ដមេវ មត្តិកាលេបសង្ខ្យំ គច្ឆតីតិ អាហ – ‘‘សចេ មត្តិកាយ កុដ្ដំ ករោតិ, ឆទនលេបេន សទ្ធិំ ឃដនេ អាបត្តី’’តិ. ឧភិន្នំ អនាបត្តីតិ បុរិមស្ស លេបស្ស អឃដិតត្តា ទុតិយស្ស អត្តុទ្ទេសិកតាសម្ភវតោ ឧភិន្នំ អនាបត្តិ, តស្មា វិនាបិ វត្តសីសេន តេន អនាណត្តោ តស្ស ករោមីតិ ករោតិ, ឧភិន្នំ អនាបត្តិយេវ. សចេ តេន អាណត្តោ ករោតិ, មូលដ្ឋស្សេវ អាបត្តិ.

៣៥៤. ឆត្តិំស ចតុក្កានិ នាម ‘‘ភិក្ខុ កុដិំ ករោតី’’តិអាទិម្ហិ បឋមវារេ អទេសិតវត្ថុកចតុក្កំ ទេសិតវត្ថុកចតុក្កំ បមាណាតិក្កន្តចតុក្កំ បមាណិកចតុក្កំ អទេសិតវត្ថុកប្បមាណាតិក្កន្តចតុក្កំ ទេសិតវត្ថុកប្បមាណិកចតុក្កន្តិ ឆ ចតុក្កានិ, ឯវំ សមាទិសតិវារាទីសុបិ បញ្ចសូតិ ឆត្តិំស. អាបត្តិភេទទស្សនត្ថំ វុត្តានីតិ ‘‘សារម្ភេ ចេ ភិក្ខុ វត្ថុស្មិំ អបរិក្កមនេ’’តិ អវិសេសេន មាតិកាយ វុត្តត្តា សារម្ភអបរិក្កមនេសុបិ សង្ឃាទិសេសោវ សិយាតិ មិច្ឆាគាហនិវត្តនត្ថំ សារម្ភេ អបរិក្កមនេ ច ទុក្កដំ, អទេសិតវត្ថុកតាយ បមាណាតិក្កន្តតាយ ច សង្ឃាទិសេសោតិ ឯវំ អាបត្តិភេទទស្សនត្ថំ វុត្តានិ.

៣៥៥-៣៦១. ‘‘ទ្វីហិ សង្ឃាទិសេសេហី’’តិ វត្តព្ពេ វិភត្តិព្យត្តយេន ច វចនព្យត្តយេន ច ទ្វិន្នំ សង្ឃាទិសេសេនាតិ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ទ្វីហិ សង្ឃាទិសេសេហិ…បេ… អត្ថោ វេទិតព្ពោ’’តិ. ‘‘អញ្ញស្ស វា ទាតព្ពា’’តិ វុត្តត្តា វិប្បកតំ កុដិំ លភិត្វា អត្តនោ អត្ថាយ ករោន្តស្សបិ អាទិតោ បដ្ឋាយ អកតត្តា អនាបត្តិយេវាតិ វទន្តិ. អបចិនិតព្ពាតិ វិទ្ធំសេតព្ពា. ភូមិសមំ កត្វាតិ កុដិវត្ថុសមំ កត្វា.

៣៦៤. ន ហេត្ថ លេបោ ឃដិយតីតិ ឆទនលេបស្ស អភាវតោ វុត្តំ, វិសុំយេវ អនុញ្ញាតត្តា បន សចេបិ លេណស្ស អន្តោ ឧបរិភាគេ ចិត្តកម្មាទិករណត្ថំ លេបំ ទេន្តិ, វដ្ដតិយេវ. លេបទានវសេន អកតា ឥដ្ឋកាទិគុហា គុហា នាមាតិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ. តិណេហិ វា បណ្ណេហិ វា ឆាទិតកុដិកាវ វុត្តាតិ ‘‘កុក្កុដច្ឆិកគេហំ វដ្ដតី’’តិ វត្វា ‘‘ឆទនំ ទណ្ឌកេហី’’តិអាទិនា បុន តំ ទស្សេន្តេហិ តិណបណ្ណច្ឆទនា កុដិកាវ វុត្តា. ឆទនំ ទណ្ឌកេហិ ជាលពន្ធំ កត្វាតិ ឆទនំ ទីឃតោ តិរិយតោ ច ឋបិតទណ្ឌកេហិ ជាលំ វិយ ពន្ធិត្វា. ឱគុម្ផេត្វាតិ តិណាទិំ វិទ្ធំសេត្វា. ភិត្តិលេបេន សទ្ធិំ លេបេ ឃដិតេតិ ឯត្ថ ឧល្លិត្តាវលិត្តភាវស្ស ឆទនំ សន្ធាយ វុត្តត្តា សចេបិ ភិត្តិលេបេន អនត្ថិកោ ហោតិ, ឆទនលេបេ សមន្តតោ ភិត្តិយា អប្បមត្តកេនបិ ឃដិតេ ភិត្តិលេបេន វិនាបិ អាបត្តិយេវាតិ វទន្តិ. ឧបចិកាមោចនត្ថមេវ ហេដ្ឋា បាសាណកុដ្ដំ កត្វា តំ អលិម្បិត្វា ឧបរិ លិម្បតិ, លេបោ ន ឃដិយតិ នាម, អនាបត្តិយេវាតិ ឥមិនា អដ្ឋកថាវចនេន តំ ន សមេតិ. តត្ថ កេចិ វទន្តិ ‘‘ភិត្តិំ អលិម្បិតុកាមតាយ អភាវតោ ឆទនលេបេ បាសាណកុដ្ដេន សទ្ធិំ ឃដិតេបិ តត្ថ អនាបត្តិ វុត្តា’’តិ, តម្បិ ន យុត្តំ. ‘‘ឧបចិកាមោចនត្ថមេវា’’តិ ហិ វុត្តត្តា បាសាណកុដ្ដេ បុន លិម្បិតុកាមតាយ អភាវោយេវ វិញ្ញាយតិ, តេនេវ ‘‘តំ អលិម្បិត្វា’’តិ វុត្តំ. តស្មា ‘‘ឧល្លិត្តាទិភាវោ…បេ… ឆទនមេវ សន្ធាយ វុត្តោ’’តិ ឥទំ សតិបិ ភិត្តិលេបេ ឆទនលេបេន វិនា អាបត្តិ ន ហោតីតិ ឆទនលេបស្ស បធានភាវទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ន បន ភិត្តិលេបេន វិនាបិ អាបត្តិ ហោតីតិ ទស្សនត្ថន្តិ វទន្តិ, ឥទមេវ ចេត្ថ យុត្តតរន្តិ អម្ហាកំ ខន្តិ. ឯត្ថាតិ តិណកុដិកាយ.

ឯត្ថ ច តិណកុដិកាយ ឯវ សព្ពថា អនាបត្តិភាវស្ស ទស្សនំ បរិវារបាឡិំ អានេត្វា តិណកុដិកាយ សារម្ភាទិបច្ចយាបិ អនាបត្តិភាវោ សុខេន សក្កា សាធេតុន្តិ កតំ. តិណកុដិកាយ ច សព្ពថា អនាបត្តិភាវេ សាធិតេ តេនេវ នយេន លេណគុហាទីសុបិ សារម្ភាទិបច្ចយាបិ អនាបត្តិភាវោ សក្កា វិញ្ញាតុន្តិ. តេនេវ ‘‘យំ បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. តថា ហិ តិណកុដិកាយ សារម្ភាទិបច្ចយាបិ អនាបត្តិភាវេ សាធិតេ តេនេវ នយេន អញ្ញស្សត្ថាយ ករោន្តស្សបិ សារម្ភាទិបច្ចយាបិ អនាបត្តិភាវោ អត្ថតោ ទស្សិតោយេវ ហោតិ. ឯវញ្ច សតិ ភិក្ខុ សមាទិសិត្វា បក្កមតិ ‘‘កុដិំ មេ ករោថា’’តិ, សមាទិសតិ ច ទេសិតវត្ថុកា ច ហោតុ អនារម្ភា ច សបរិក្កមនា ចាតិ, តស្ស កុដិំ ករោន្តិ អទេសិតវត្ថុកំ សារម្ភំ អបរិក្កមនំ. ‘‘អាបត្តិ ការុកានំ តិណ្ណំ ទុក្កដាន’’ន្តិ បាឡិយំ អញ្ញស្សត្ថាយ ករោន្តស្សបិ សារម្ភាទិបច្ចយាបិ ទុក្កដំ កស្មា វុត្តន្តិ ឥមំ ចោទនំ មនសិ និធាយ ‘‘យំ បន…បេ… អករណបច្ចយា វុត្ត’’ន្តិ ឥទំ វុត្តំ. អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ – អញ្ញស្សត្ថាយ ករោន្តស្សបិ សារម្ភាទិបច្ចយាបិ អនាបត្តិយេវ. ‘‘អាបត្តិ ការុកានំ តិណ្ណំ ទុក្កដាន’’ន្តិ ឥទំ បន អញ្ញស្សត្ថាយ ករោន្តស្ស ន សារម្ភាទិបច្ចយា អាបត្តិទស្សនត្ថំ វុត្តំ, កិញ្ចរហិ យថាសមាទិដ្ឋាយ អករណបច្ចយា អាបត្តិទស្សនត្ថន្តិ. យស្មា ពហូសុ បោត្ថកេសុ សតសោធិតសម្មតេ ច បុរាណបោត្ថកេ អយមេវ បាឋក្កមោ ទិស្សតិ, តស្មា យថាទិដ្ឋបាឋានុក្កមេនេវេត្ថ អត្ថោ បកាសិតោ. កត្ថចិ បោត្ថកេ បន ‘‘កុដិលក្ខណប្បត្តម្បិ កុដិំ…បេ… អនាបត្តី’’តិ ឥមស្សានន្តរំ ‘‘យំ បនា’’តិអាទិបាឋំ លិខន្តិ, ឯវញ្ច សតិ តត្ថ អធិប្បាយោ បាកដោយេវ. អនាបត្តីតិ វត្វាតិ ឧបោសថាគារញ្ច ភវិស្សតិ, អហញ្ច វសិស្សាមីតិអាទីសុ វាសាគារត្ថាយ ឯវ អនិយមិតត្តា អនាបត្តីតិ វត្វា.

បមាណាតិក្កន្តកុដិករណលក្ខណា កិរិយាយេវ, អទេសិតវត្ថុមូលិកាយបិ អាបត្តិយា អង្គំ ហោតិ បមាណាតិក្កន្តមូលិកាយបិ, តទុភយំ ឯកតោ កត្វា ‘‘កិរិយាកិរិយតោ’’តិ វុត្តំ. វត្ថុំ អទេសាបេត្វា បមាណយុត្តំ កុដិំ ករោន្តស្សបិ វត្ថុំ ទេសាបេត្វា អកិរិយាយ កុដិករណកិរិយាយ ច សមុដ្ឋានតោ កិរិយាកិរិយតោវ សមុដ្ឋាតីតិ វេទិតព្ពំ. អចិត្តកន្តិ បណ្ណត្តិអជាននចិត្តេន អចិត្តកំ. ឧល្លិត្តាទីនំ អញ្ញតរតា, ហេដ្ឋិមប្បមាណសម្ភវោ, អទេសិតវត្ថុតា, បមាណាតិក្កន្តតា, អត្តុទ្ទេសិកតា, វាសាគារតា, លេបឃដ្ដនាតិ ឥមានេត្ថ ឆ វា សត្ត វា អង្គានិ.

កុដិការសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.