មហាមោគ្គល្លានស្ស សីហនាទកថា

១៧. អាយស្មាតិ វា ទេវានំបិយាតិ វា ភទ្រភវន្តិ វា បិយសមុទាចារោ ឯសោតិ អាហ ‘‘អាយស្មាតិ បិយវចនមេត’’ន្តិ. វិញ្ញុជាតិកា ហិ បរំ បិយេន សមុទាចរន្តា ‘‘ភវ’’ន្តិ វា ‘‘ទេវានំបិយា’’តិ វា ‘‘អាយស្មា’’តិ វា សមុទាចរន្តិ, តស្មា សម្មុខា សម្ពោធនវសេន អាវុសោតិ, តិរោក្ខំ អាយស្មាតិ អយម្បិ សមុទាចារោ. តយិទំ បិយវចនំ គរុគារវសប្បតិស្សវសេន វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘គរុគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេត’’ន្តិ. គុណមហត្តតាយ មហាមោគ្គល្លានោ, ន ចូឡមោគ្គល្លានស្ស អត្ថិតាយាតិ អាហ ‘‘មហា ច សោ គុណមហន្តតាយា’’តិ. បប្បដកោជន្តិ បថវីសន្ធារកំ ឧទកំ អាហច្ច ឋិតេ មហាបថវិយា ហេដ្ឋិមតលេ សមុដ្ឋិតំ ឧទកោឃេន អជ្ឈោត្ថដេ ភូមិប្បទេសេ សញ្ជាតកទ្ទមបដលសទិសំ អតិមធុរបថវីមណ្ឌំ. ន មេ តំ អស្ស បតិរូបន្តិ តំ អនាបុច្ឆា ករណំ ន មេ អនុច្ឆវិកំ ភវេយ្យាតិ អត្ថោ. អនាបុច្ឆា ករោន្តេន ច យថា ភគវា ឥច្ឆិតិច្ឆិតំ កិញ្ចិ អនាបុច្ឆា ករោតិ, ឯវមហម្បីតិ ភគវតា សមានំ កត្វា អត្តានំ មានេន កតំ វិយ ភវិស្សតីតិ អាហ ‘‘យុគគ្គាហោ វិយ ភគវតា សទ្ធិំ កតោ ភវេយ្យា’’តិ. បរេន ហិ សទ្ធិំ អត្តានំ យុគំ យុគឡំ សមានំ កត្វា គាហោ, តស្ស មម វា កោ វិសេសោតិ គហណំ យុគគ្គាហោ.

សម្បន្នន្តិ សម្បត្តិយុត្តំ. សា បនេត្ថ រសសម្បត្តិ អធិប្បេតា សាមញ្ញជោតនាយ វិសេសេ អវដ្ឋានតោ. តេនាហ ‘‘សម្បន្នន្តិ មធុរំ សាទុរសន្តិ អត្ថោ’’តិ. តិវិធញ្ហិ សម្បន្នំ បរិបុណ្ណសមង្គីមធុរវសេន. តត្ថ –

‘‘សម្បន្នំ សាលិកេទារំ, សុវា ភុញ្ជន្តិ កោសិយ;

បដិវេទេមិ តេ ព្រហ្មេ, ន នេ វារេតុមុស្សហេ’’តិ. (ជា. ១.១៤.១) –

ឥទំ បរិបុណ្ណសម្បន្នំ នាម. បរិបុណ្ណម្បិ ហិ សមន្តតោ បន្នំ បត្តន្តិ សម្បន្នន្តិ វុច្ចតិ. ‘‘ឥមិនា បាតិមោក្ខសំវរេន ឧបេតោ ហោតិ សមុបេតោ ឧបគតោ សមុបគតោ សម្បន្នោ សមន្នាគតោ’’តិ (វិភ. ៥១១) ឥទំ សមង្គីសម្បន្នំ នាម. សមង្គីបិ ហិ សម្មទេវ បន្នោ គតោ ឧបគតោតិ សម្បន្នោតិ វុច្ចតិ. ‘‘តត្រស្ស រុក្ខោ សម្បន្នផលោ ច ឧបបន្នផលោ ចា’’តិ (ម. និ. ២.៤៨) ឥទំ មធុរសម្បន្នំ នាម. តត្ថ មធុរសម្បន្នំ ឥធាធិប្បេតន្តិ វេទិតព្ពំ. ឧបបន្នផលោតិ ពហុផលោ. អស្សាតិ បថវិយា ហេដ្ឋិមតលស្ស. ឱបម្មនិទស្សនត្ថន្តិ ឧបមាយ និទស្សនត្ថំ. អនីឡកន្តិ និទ្ទោសំ. និទ្ទោសតា ចេត្ថ មក្ខិកាទិរហិតតាយាតិ អាហ ‘‘និម្មក្ខិក’’ន្តិអាទិ. នត្ថិ ឯត្ថ មក្ខិកាតិ និម្មក្ខិកំ. មក្ខិកាសទ្ទេន ចេត្ថ មក្ខិកណ្ឌកម្បិ សាមញ្ញតោ គហិតន្តិ វទន្តិ. តេនេវ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ ‘‘និម្មក្ខិកន្តិ ឥមស្សេវត្ថំ បកាសេតុំ និម្មក្ខិកណ្ឌកន្តិ វុត្តំ, មក្ខិកាហិ តាសំ អណ្ឌកេហិ ច វិរហិតន្តិ អត្ថោ’’តិ. អយំ បនេត្ថ អម្ហាកំ ខន្តិ ‘‘មក្ខិកានំ អណ្ឌានិ មក្ខិកណ្ឌានិ, នត្ថិ ឯត្ថ មក្ខិកណ្ឌានីតិ និម្មក្ខិកណ្ឌន្តិ. ឥមិនា មក្ខិកានំ អណ្ឌេហិ រហិតតា វុត្តា, ‘និម្មក្ខិក’ន្តិ ឥមិនា បន មក្ខិកានំយេវ អភាវោ វុត្តោ’’តិ. ឯតំ កិរ មធូតិ ខុទ្ទកមក្ខិកាហិ កតមធុ. សព្ពមធូហីតិ មហាមក្ខិកភមរមក្ខិកាទិកតេហិ. អគ្គន្តិ ឧត្តមំ. សេដ្ឋន្តិ បសត្ថតមំ. សុរសន្តិ សោភនរសំ. ឱជវន្តន្តិ អច្ចន្តមោជសម្បន្នំ.

អាយាចនវចនមេតន្តិ ឥមិនា សម្បដិច្ឆនសម្បហំសនាទិអត្ថំ និវត្តេតិ. ឯកំ ហត្ថន្តិ ឯកំ បាណិតលំ. ‘‘អភិនិម្មិនិស្សាមី’’តិ វុត្តមត្ថំ បកាសេតុំ ‘‘បថវីសទិសំ ករិស្សាមី’’តិ វុត្តំ. អយំ នុ ខោ បថវី, ឧទាហុ ន អយន្តិ ឥមិនា និម្មិតបថវិយា បកតិបថវិយា ច សន្ទិស្សមានត្តា ‘‘ឯសា នុ ខោ អម្ហាកំ បថវី, ឧទាហុ អញ្ញា’’តិ ឧប្បជ្ជមានកុក្កុច្ចំ ទស្សេតិ. និពទ្ធវិបុលាគមោ គាមោ និគមោ, បវត្តិតមហាអាយោ មហាគាមោតិ វុត្តំ ហោតិ. ន វា ឯស វិបល្លាសោតិ បុព្ពបក្ខំ និទស្សេតិ. កស្មា បនេស វិបល្លាសោ ន ហោតីតិ អាហ ‘‘អចិន្តេយ្យោ ហិ ឥទ្ធិមតោ ឥទ្ធិវិសយោ’’តិ. ឥទ្ធិពលេនេវ តេសំ សត្តានំ តាទិសោ វិបល្លាសោ ន ភវិស្សតីតិ អធិប្បាយោ. ឥទានិ អញ្ញថា វិបល្លាសប្បដិលាភំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯវំ បនា’’តិអាទិ. គរហន្តាតិ សម្មុខា គរហន្តា. ឧបវទន្តាតិ បរម្មុខា អក្កោសន្តា.

ននុ ច ឧត្តរកុរុំ បិណ្ឌាយ គមនំ បដិសេធេត្វា វិបល្លាសម្បិ សត្តា បដិលភេយ្យុន្តិ ការណំ ន វុត្តំ, តស្មា កិមេត្ថ ការណន្តិ អាហ ‘‘តត្ថ កិញ្ចាបី’’តិអាទិ. យទិបិ ន វុត្តំ, តថាបិ ‘‘វិបល្លាសម្បិ សត្តា បដិលភេយ្យុ’’ន្តិ បុព្ពេ អធិកតត្តា តេនេវ ការណេន បិណ្ឌាយ ឧត្តរកុរុគមនម្បិ ភគវតា បដិសិទ្ធន្តិ វិញ្ញាយតិ, តស្មា តទេវ ការណំ ឥធាបិ គហេតព្ពន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ គហេតព្ព’’ន្តិ. វិបល្លាសម្បិ សត្តា បដិលភេយ្យុន្តិ ឥទំ ឥធ អវុត្តម្បិ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ. អត្ថោបិ ចស្ស វុត្តសទិសមេវ វេទិតព្ពោតិ. ‘‘ឯវំ បន វិបល្លាសំ បដិលភេយ្យុ’’ន្តិអាទិនា បច្ឆា វុត្តមេវ អត្ថវិកប្បំ សន្ធាយ វទតិ. យំ បន តត្ថ វុត្តំ ‘‘តេ គុណេ និព្ពត្តេត្វា ទុព្ភិក្ខកាលេ បថវិំ បរិវត្តេត្វា បប្បដកោជំ បរិភុញ្ជិំសូ’’តិ, តំ អបនេត្វា តេ គុណេ និព្ពត្តេត្វា ទុព្ភិក្ខកាលេ ឧត្តរកុរុំ គន្ត្វា បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បរិភុញ្ជិំសូតិ ឯវមេត្ថ យោជនា កាតព្ពា. ឯកេន បទវីតិហារេនាតិ ឯត្ថ បទស្ស វីតិហរណំ និក្ខិបនំ បទវីតិហារោ, បទនិក្ខេបោ, តស្មា ឯកេន បទនិក្ខេបេនាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯកេន បទវីតិហារេន អតិក្កមិតព្ពដ្ឋានញ្ច សមគមនេន ទ្វិន្នំ បទានំ អន្តរេ មុដ្ឋិរតនមត្តំ, តស្មា. មាតិកាមត្តំ អធិដ្ឋហិត្វាតិ មុដ្ឋិរតនប្បមាណំ មាតិកាមត្តំ អធិដ្ឋាយាតិ អត្ថោ.

និដ្ឋិតា មហាមោគ្គល្លានស្ស សីហនាទកថា.