ឧបាសកត្តបដិវេទនាកថា

ឯវំ ធារេតូតិ ឯវំ ជានាតូតិ អត្ថោ. ឯត្ថ កោ ឧបាសកោតិ សរូបបុច្ឆា, តស្មា កិំលក្ខណោ ឧបាសកោតិ វុត្តំ ហោតិ. កស្មាតិ ហេតុបុច្ឆា. តេន កេន បវត្តិនិមិត្តេន ឧបាសកសទ្ទោ តស្មិំ បុគ្គលេ និរុឡ្ហោតិ ទស្សេតិ. តេនាហ ‘‘កស្មា ឧបាសកោតិ វុច្ចតី’’តិ. សទ្ទស្ស ហិ អភិធេយ្យបវត្តិនិមិត្តំ តទត្ថស្ស តព្ភាវការណំ. កិមស្ស សីលន្តិ កីទិសំ អស្ស ឧបាសកស្ស សីលំ, កិត្តកេន សីលេនាយំ សីលសម្បន្នោ នាម ហោតីតិ អត្ថោ. កោ អាជីវោតិ កោ អស្ស សម្មាអាជីវោ. សោ បន មិច្ឆាជីវស្ស បរិវជ្ជនេន ហោតីតិ សោបិ វិភជីយតិ. កា វិបត្តីតិ កស្ស សីលស្ស អាជីវស្ស វា វិបត្តិ. អនន្តរស្ស ហិ វិធិ វា បដិសេធោ វា. សម្បត្តីតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ.

ឥទំ បកិណ្ណកំ វេទិតព្ពន្តិ កថំ វេទិតព្ពំ? វុច្ចតេ – កោ ឧបាសកោតិ ខត្តិយាទីសុ យោ កោចិ តិសរណំ គតោ គហដ្ឋោ. សរណគមនមេវ ហេត្ថ ការណំ, ន ជាតិអាទិវិសេសោ. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘យតោ ខោ, មហានាម, ពុទ្ធំ សរណំ គតោ ហោតិ, ធម្មំ, សង្ឃំ សរណំ គតោ ហោតិ. ឯត្តាវតា ខោ, មហានាម, ឧបាសកោ ហោតី’’តិ (សំ. និ. ៥.១០៣៣).

កស្មា ឧបាសកោតិ រតនត្តយឧបាសនតោ. តេនេវ សរណគមនេន តត្ថ ច សក្កច្ចកិរិយាយ អាទរគារវពហុមានាទិយោគេន បយិរុបាសនតោតិ វុត្តំ ហោតិ. សោ ហិ ពុទ្ធំ ឧបាសតីតិ ឧបាសកោ. ធម្មំ, សង្ឃំ ឧបាសតីតិ ឧបាសកោ.

កិមស្ស សីលន្តិ បញ្ច វេរមណិយោ. វេរមណិយោតិ ចេត្ថ វេរំ វុច្ចតិ បាណាតិបាតាទីសុ ទុស្សីល្យំ, តស្ស មននតោ ហននតោ វិនាសនតោ វេរមណិយោ បញ្ច វិរតិយោ វិរតិប្បធានត្តា តស្ស សីលស្ស. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘យតោ ខោ, មហានាម, ឧបាសកោ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ, អទិន្នាទានា, កាមេសុមិច្ឆាចារា, មុសាវាទា, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. ឯត្តាវតា ខោ, មហានាម, ឧបាសកោ សីលវា ហោតី’’តិ (សំ. និ. ៥.១០៣៣).

កោ អាជីវោតិ បញ្ច មិច្ឆាវណិជ្ជា បហាយ ធម្មេន សមេន ជីវិតកប្បនំ. វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘បញ្ចិមា, ភិក្ខវេ, វណិជ្ជា ឧបាសកេន អករណីយា. កតមា បញ្ច? សត្ថវណិជ្ជា សត្តវណិជ្ជា មំសវណិជ្ជា មជ្ជវណិជ្ជា វិសវណិជ្ជា. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច វណិជ្ជា ឧបាសកេន អករណីយា’’តិ (អ. និ. ៥.១៧៧).

ឯត្ថ ច សត្ថវណិជ្ជាតិ អាវុធភណ្ឌំ កត្វា វា ការេត្វា វា យថាកតំ វា បដិលភិត្វា តស្ស វិក្កយោ. សត្តវណិជ្ជាតិ មនុស្សវិក្កយោ. មំសវណិជ្ជាតិ សូនការាទយោ វិយ មិគសូករាទិកេ បោសេត្វា មំសំ សម្បាទេត្វា វិក្កយោ. មជ្ជវណិជ្ជាតិ យំ កិញ្ចិ មជ្ជំ យោជេត្វា តស្ស វិក្កយោ. វិសវណិជ្ជាតិ វិសំ យោជេត្វា សង្គហេត្វា វា តស្ស វិក្កយោ. តត្ថ សត្ថវណិជ្ជា បរោបរោធនិមិត្តតាយ អករណីយា វុត្តា, សត្តវណិជ្ជា អភុជិស្សភាវករណតោ, មំសវិសវណិជ្ជា វធហេតុតោ, មជ្ជវណិជ្ជា បមាទដ្ឋានតោតិ វេទិតព្ពា.

កា វិបត្តីតិ យា តស្សេវ សីលស្ស ច អាជីវស្ស ច វិបត្តិ ភេទោ កោបោ បកោបោ ច, អយមស្ស វិបត្តិ. អបិច យាយ ឯស ចណ្ឌាលោ ចេវ ហោតិ មលញ្ច បដិកុដ្ឋោ ច, សាបិស្ស វិបត្តីតិ វេទិតព្ពា. តេ ច អត្ថតោ អស្សទ្ធិយាទយោ បញ្ច ធម្មា ហោន្តិ. យថាហ –

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ ឧបាសកចណ្ឌាលោ ច ហោតិ ឧបាសកមលញ្ច ឧបាសកបដិកុដ្ឋោ ច. កតមេហិ បញ្ចហិ? អស្សទ្ធោ ហោតិ, ទុស្សីលោ ហោតិ, កោតូហលមង្គលិកោ ហោតិ, មង្គលំ បច្ចេតិ, នោ កម្មំ, ឥតោ ច ពហិទ្ធា ទក្ខិណេយ្យំ បរិយេសតិ, តត្ថ ច បុព្ពការំ ករោតី’’តិ (អ. និ. ៥.១៧៥).

ឯត្ថ ច ឧបាសកបដិកុដ្ឋោតិ ឧបាសកនិហីនោ. ពុទ្ធាទីសុ កម្មកម្មផលេសុ ច សទ្ធាវិបរិយាយោ អស្សទ្ធិយំ មិច្ឆាធិមោក្ខោ, យថាវុត្តេន អស្សទ្ធិយេន សមន្នាគតោ អស្សទ្ធោ. យថាវុត្តសីលវិបត្តិអាជីវវិបត្តិវសេន ទុស្សីលោ. ‘‘ឥមិនា ទិដ្ឋាទិនា ឥទំ នាម មង្គលំ ហោតី’’តិ ឯវំ ពាលជនបរិកប្បិតកោតូហលសង្ខាតេន ទិដ្ឋសុតមុតមង្គលេន សមន្នាគតោ កោតូហលមង្គលិកោ. មង្គលំ បច្ចេតីតិ ទិដ្ឋមង្គលាទិភេទំ មង្គលមេវ បត្តិយាយតិ. នោ កម្មន្តិ កម្មស្សកតំ នោ បត្តិយាយតិ. ឥតោពហិទ្ធាតិ ឥតោ សព្ពញ្ញុពុទ្ធសាសនតោ ពហិទ្ធា ពាហិរកសមយេ. ទក្ខិណេយ្យំ បរិយេសតីតិ ទុប្បដិបន្នំ ទក្ខិណារហសញ្ញី គវេសតិ. បុព្ពការំ ករោតីតិ ទានមាននាទិកំ កុសលកិរិយំ បឋមតរំ ករោតិ. ឯត្ថ ច ទក្ខិណេយ្យបអយេសនបុព្ពការេ ឯកំ កត្វា បញ្ច ធម្មា វេទិតព្ពា.

កា សម្បត្តីតិ សាវ តស្ស សីលសម្បទា ច អាជីវសម្បទា ច សម្បត្តិ, យេ ចស្ស រតនភាវាទិករា សទ្ធាទយោ បញ្ច ធម្មា. យថាហ –

‘‘បញ្ចហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ឧបាសកោ ឧបាសករតនញ្ច ហោតិ ឧបាសកបទុមញ្ច ឧបាសកបុណ្ឌរីកោ ច. កតមេហិ បញ្ចហិ? សទ្ធោ ហោតិ, សីលវា ហោតិ, ន កោតូហលមង្គលិកោ ហោតិ, កម្មំ បច្ចេតិ, នោ មង្គលំ, ន ឥតោ ពហិទ្ធា ទក្ខិណេយ្យំ បរិយេសតិ, ឥធ ច បុព្ពការំ ករោតី’’តិ.

ឯត្ថ ច ចតុន្នម្បិ បរិសានំ រតិជននដ្ឋេន ឧបាសកោវ រតនំ ឧបាសករតនំ, គុណសោភាកិត្តិសទ្ទសុគន្ធតាហិ ឧបាសកោវ បទុមំ ឧបាសកបទុមំ, តថា ឧបាសកបុណ្ឌរីកោ ច វេទិតព្ពោ. សេសមេត្ថ វិបត្តិយំ វុត្តវិបរិយាយេន វិញ្ញេយ្យំ. ឯវមិទំ ‘‘កោ ឧបាសកោ’’តិអាទិកំ បកិណ្ណកំ វិត្ថារតោ វេទិតព្ពំ. ឥមស្ស បន បកិណ្ណកស្ស ឥធ វិត្ថារេត្វា អវចនេ ការណំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តំ អតិភារិយករណតោ’’តិអាទិ.

អាទិម្ហីតិ អាទិអត្ថេ. កោដិយន្តិ បរិយន្តកោដិយំ. វិហារគ្គេនាតិ ឱវរកកោដ្ឋាសេន, ‘‘ឥមស្មិំ គព្ភេ វសន្តានំ ឥទំ បនសផលំ បាបុណាតី’’តិអាទិនា តំតំវសនដ្ឋានកោដ្ឋាសេនាតិ អត្ថោ. អជ្ជតន្តិ អជ្ជ ឥច្ចេវ អត្ថោ. បាណេហិ ឧបេតន្តិ ឥមិនា តស្ស សរណគមនស្ស អាបាណកោដិកតំ ទស្សេន្តោ ‘‘យាវ មេ ជីវិតំ បវត្តតី’’តិអាទីនិ វត្វា បុន ជីវិតេនបហំ វត្ថុត្តយំ បដិបូជេន្តោ សរណគមនញ្ច រក្ខាមីតិ ឧប្បន្នំ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស អធិប្បាយំ វិភាវេន្តោ ‘‘អហញ្ហី’’តិអាទិមាហ. បាណេហិ ឧបេតន្តិ ហិ យាវ មេ បាណា ធរន្តិ, តាវ សរណំ ឧបេតំ, ឧបេន្តោ ន វាចាមត្តេន ន ឯកវារំ ចិត្តុប្បាទនមត្តេន, អថ ខោ បាណានំ បរិច្ចជនវសេន យាវជីវំ ឧបេតន្តិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

អធិវាសេតូតិ សាទិយតុ, តំ បន សាទិយនំ មនសា សម្បដិគ្គហោ ហោតីតិ អាហ ‘‘សម្បដិច្ឆតូ’’តិ. កាយង្គន្តិ កាយមេវ អង្គន្តិ វទន្តិ, កាយស្ស វា អង្គំ សីសាទិ កាយង្គំ, សីសាទិ សរីរាវយវន្តិ វុត្តំ ហោតិ. វាចង្គន្តិ ‘‘ហោតុ សាធូ’’តិ ឯវមាទិវាចាយ អង្គំ អវយវំ. វាចង្គស្ស ចោបនំ វាចាយ បវត្តនមេវាតិ វេទិតព្ពំ. អព្ភន្តរេយេវាតិ អត្តនោ ចិត្តសន្តានេយេវ. ខន្តិំ ចារេត្វាតិ ខន្តិំ បវត្តេត្វា, រុចិំ ឧប្បាទេត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘ខន្តិំ ធារេត្វា’’តិបិ បាឋោ, ឧប្បន្នំ រុចិំ អព្ភន្តរេយេវ ធារេត្វា វចីភេទេន អបកាសេត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ.

កថំ បន វេរញ្ជោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ អធិវាសនំ អញ្ញាសិ. ន ហិ តេន សក្កា ភគវតោ ចិត្តប្បវត្តិ បច្ចក្ខតោ វិញ្ញាតុំ, តស្មា ‘‘ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា’’តិ កស្មា វុត្តន្តិ ចេ? កិញ្ចាបិ តេន ន សក្កា ចិត្តប្បវត្តិ បច្ចក្ខតោ វិញ្ញាតុំ, តថាបិ អាការសល្លក្ខណកុសលតាយ អន្វយព្យតិរេកវសេន អនុមានតោ អញ្ញាសីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សចេ មេ សមណោ គោតមោ’’តិអាទិ. អាការសល្លក្ខណកុសលតាយាតិ ចិត្តប្បវត្តិអាការវិជាននេ ឆេកតាយ, អធិប្បាយវិជាននេ កុសលតាយាតិ វុត្តំ ហោតិ. ទសនខសមោធានសមុជ្ជលន្តិ ទ្វីសុ ហត្ថេសុ ទសន្នំ នខានំ សមោធានេន ឯកីភាវេន សមុជ្ជលន្តំ. អញ្ជលិន្តិ ហត្ថបុដំ. បដិមុខោយេវាតិ អភិមុខោយេវ, ន ភគវតោ បិដ្ឋិំ ទស្សេត្វាតិ អត្ថោ. វន្ទិត្វាតិ បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា.

ឧបាសកត្តបដិវេទនាកថា និដ្ឋិតា.