សមថភេទំ

អធិករណបរិយាយវារកថាវណ្ណនា

២៩៣. លោភោ បុព្ពង្គមោតិអាទីសុ បន លោភហេតុ វិវទនតោ ‘‘លោភោ បុព្ពង្គមោ’’តិ វុត្តំ. ឯវំ សេសេសុបិ. ឋានានីតិ ការណានិ. តិដ្ឋន្តិ ឯត្ថាតិ ឋានំ. កេ តិដ្ឋន្តិ? វិវាទាធិករណាទយោ. វសន្តិ ឯត្ថាតិ វត្ថុ. ភវន្តិ ឯត្ថាតិ ភូមិ. កុសលាកុសលាព្យាកតចិត្តសមង្គិនោ វិវទនតោ ‘‘នវ ហេតូ’’តិ វុត្តំ. ទ្វាទស មូលានីតិ ‘‘កោធនោ ហោតិ ឧបនាហី’’តិអាទីនិ ទ្វាទស មូលានិ.

២៩៤-២៩៥. ឥមានេវ ទ្វាទស កាយវាចាហិ សទ្ធិំ ‘‘ចុទ្ទស មូលានី’’តិ វុត្តានិ. សត្ត អាបត្តិក្ខន្ធា ឋានានីតិ ឯត្ថ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា បដិច្ឆាទេន្តស្ស យា អាបត្តិ, តស្សា បុព្ពេ អាបន្នា អាបត្តិយោ ឋានានីតិ វេទិតព្ពំ. ‘‘នត្ថិ អាបត្តាធិករណំ កុសល’’ន្តិ វចនតោ អាបត្តាធិករណេ អកុសលាព្យាកតវសេន ឆ ហេតូ វុត្តា. កុសលចិត្តំ បន អង្គំ ហោតិ, ន ហេតុ.

២៩៦. ចត្តារិ កម្មានិ ឋានានីតិ ឯត្ថ ‘‘ឯវំ កត្តព្ព’’ន្តិ ឥតិកត្តព្ពតាទស្សនវសេន បវត្តបាឡិ កម្មំ នាម, យថាឋិតបាឡិវសេន ករោន្តានំ កិរិយា កិច្ចាធិករណំ នាម. ញត្តិញត្តិទុតិយញត្តិចតុត្ថកម្មានិ ញត្តិតោ ជាយន្តិ, អបលោកនកម្មំ អបលោកនតោវាតិ អាហ ‘‘ញត្តិតោ វា អបលោកនតោ វា’’តិ. កិច្ចាធិករណំ ឯកេន សមថេន សម្មតិ, សម្បជ្ជតីតិ អត្ថោ. តេហិ សមេតព្ពត្តា ‘‘វិវាទាធិករណស្ស សាធារណា’’តិ វុត្តំ.

តព្ភាគិយវារកថាវណ្ណនា

២៩៨. វិវាទាធិករណស្ស តព្ភាគិយាតិ វិវាទាធិករណស្ស វូបសមតោ តប្បក្ខិកា.

សមថា សមថស្ស សាធារណវារកថាវណ្ណនា

២៩៩. ឯកំ អធិករណំ សព្ពេ សមថា ឯកតោ ហុត្វា សមេតុំ សក្កោន្តិ ន សក្កោន្តីតិ បុច្ឆន្តោ ‘‘សមថា សមថស្ស សាធារណា, សមថា សមថស្ស អសាធារណា’’តិ អាហ. យេភុយ្យសិកាយ សមនំ សម្មុខាវិនយំ វិនា ន ហោតីតិ អាហ ‘‘យេភុយ្យសិកា សម្មុខាវិនយស្ស សាធារណា’’តិ. សតិវិនយាទីហិ សមនស្ស យេភុយ្យសិកាយ កិច្ចំ នត្ថីតិ អាហ ‘‘សតិវិនយស្ស…បេ… អសាធារណា’’តិ. ឯវំ សេសេសុបិ. តព្ភាគិយវារេបិ ឯសេវ នយោ.

វិនយវារកថាវណ្ណនា

៣០២. សព្ពេសម្បិ សមថានំ វិនយបរិយាយោ លព្ភតីតិ ‘‘វិនយោ សម្មុខាវិនយោ’’តិអាទិនា វិនយវារោ ឧទ្ធដោ. សិយា ន សម្មុខាវិនយោតិ ឯត្ថ សម្មុខាវិនយំ ឋបេត្វា សតិវិនយាទយោ សេសសមថា អធិប្បេតា. ឯស នយោ សេសេសុបិ.

កុសលវារកថាវណ្ណនា

៣០៣. សង្ឃស្ស សម្មុខា បដិញ្ញាតេ តំ បដិជាននំ សង្ឃសម្មុខតា នាម. តស្ស បដិជាននចិត្តំ សន្ធាយ ‘‘សម្មុខាវិនយោ កុសលោ’’តិអាទិ វុត្តន្តិ វទន្តិ. នត្ថិ សម្មុខាវិនយោ អកុសលោតិ ធម្មវិនយបុគ្គលសម្មុខតាហិ តិវង្គិកោ សម្មុខាវិនយោ ឯតេហិ វិនា នត្ថិ. តត្ថ កុសលចិត្តេហិ ករណកាលេ កុសលោ, អរហន្តេហិ ករណកាលេ អព្យាកតោ. ឯតេសំ សង្ឃសម្មុខតាទីនំ អកុសលបដិបក្ខត្តា អកុសលស្ស សម្ភវោ នត្ថិ, តស្មា ‘‘នត្ថិ សម្មុខាវិនយោ អកុសលោ’’តិ វុត្តំ. ‘‘យេភុយ្យសិកា អធម្មវាទីហិ វូបសមនកាលេ, ធម្មវាទីនម្បិ អធម្មវាទិម្ហិ សលាកគ្គាហាបកេ ជាតេ អកុសលា. សតិវិនយោ អនរហតោ សញ្ចិច្ច សតិវិនយទានេ អកុសលោ. អមូឡ្ហវិនយោ អនុម្មត្តកស្ស ទានេ, បដិញ្ញាតករណំ មូឡ្ហស្ស អជានតោ បដិញ្ញាយ ករណេ, តស្សបាបិយសិកា សុទ្ធស្ស ករណេ, តិណវត្ថារកំ មហាកលហេ សញ្ចិច្ច ករណេ ច អកុសលំ. សព្ពត្ថ អរហតោ វសេនេវ អព្យាកត’’ន្តិ សព្ពមេតំ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ.

សមថវារវិស្សជ្ជនាវារកថាវណ្ណនា

៣០៤-៣០៥. យត្ថ យេភុយ្យសិកា លព្ភតិ, តត្ថ សម្មុខាវិនយោ លព្ភតីតិអាទិ បុច្ឆា. យស្មិំ សមយេ សម្មុខាវិនយេន ចាតិអាទិ តស្សា វិស្សជ្ជនំ, យស្មិំ សមយេ សម្មុខាវិនយេន ច យេភុយ្យសិកាយ ច អធិករណំ វូបសម្មតិ, តស្មិំ សមយេ យត្ថ យេភុយ្យសិកា លព្ភតិ, តត្ថ សម្មុខាវិនយោ លព្ភតីតិ ឯវំ សព្ពត្ថ សម្ពន្ធោ. យត្ថ បដិញ្ញាតករណំ លព្ភតិ, តត្ថ សម្មុខាវិនយោ លព្ភតីតិ ឯត្ថ ឯកំ វា ទ្វេ វា ពហូ វា ភិក្ខូ ‘‘ឥមំ នាម អាបត្តិំ អាបន្នោសី’’តិ បុច្ឆិតេ សតិ ‘‘អាមា’’តិ បដិជាននេ ទ្វេបិ បដិញ្ញាតករណសម្មុខាវិនយា លព្ភន្តិ. តត្ថ ‘‘សង្ឃសម្មុខតា ធម្មវិនយបុគ្គលសម្មុខតា’’តិ ឯវំ វុត្តសម្មុខាវិនយេ សង្ឃស្ស បុរតោ បដិញ្ញាតំ ចេ, សង្ឃសម្មុខតា. តត្ថេវ ទេសិតំ ចេ, ធម្មវិនយសម្មុខតាយោបិ លទ្ធា ហោន្តិ. អថ វិវទន្តា អញ្ញមញ្ញំ បដិជានន្តិ ចេ, បុគ្គលសម្មុខតា. តស្សេវ សន្តិកេ ទេសិតំ ចេ, ធម្មវិនយសម្មុខតាយោបិ លទ្ធា ហោន្តិ. ឯកស្សេវ វា ឯកស្ស សន្តិកេ អាបត្តិទេសនកាលេ ‘‘បស្សសិ, បស្សាមី’’តិ វុត្តេ តត្ថ ធម្មវិនយបុគ្គលសម្មុខតាសញ្ញិតោ សម្មុខាវិនយោ ច បដិញ្ញាតករណញ្ច លទ្ធំ ហោតិ.

សំសដ្ឋវារកថាវណ្ណនា

៣០៦. អធិករណានំ វូបសមោវ សមថោ នាម, តស្មា អធិករណេន វិនា សមថា នត្ថីតិ អាហ ‘‘មា ហេវន្តិស្ស វចនីយោ…បេ… វិនិព្ភុជិត្វា នានាករណំ បញ្ញាបេតុ’’ន្តិ.

សមថាធិករណវារកថាវណ្ណនា

៣០៩-៣១០. សមថា សមថេហិ សម្មន្តីតិអាទិ បុច្ឆា. សិយា សមថា សមថេហិ សម្មន្តីតិអាទិ វិស្សជ្ជនំ. តត្ថ សមថា សមថេហិ សម្មន្តីតិ ឯត្ថ សម្មន្តីតិ សម្បជ្ជន្តិ, អធិករណា វា បន សម្មន្តិ វូបសមំ គច្ឆន្តិ, តស្មា យេភុយ្យសិកា សម្មុខាវិនយេន សម្មតីតិ ឯត្ថ សម្មុខាវិនយេន សទ្ធិំ យេភុយ្យសិកា សម្បជ្ជតិ, ន សតិវិនយាទីហិ សទ្ធិំ តេសំ តស្សា អនុបការត្តាតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

៣១១. ‘‘សម្មុខាវិនយោ វិវាទាធិករណេន សម្មតី’’តិ បាឋោ. ‘‘សម្មុខាវិនយោ ន កេនចិ សម្មតី’’តិ ហិ អវសានេ វុត្តត្តា សម្មុខាវិនយោ សយំ សមថេន វា អធិករណេន វា សមេតព្ពោ ន ហោតិ.

៣១៣. វិវាទាធិករណំ…បេ… កិច្ចាធិករណេន សម្មតីតិ ឯត្ថ ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ …បេ… បឋមំ សលាកំ និក្ខិបាមី’’តិ ឯវំ វិវាទាធិករណំ កិច្ចាធិករណេន សម្មតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

សមុដ្ឋាបនវារកថាវណ្ណនា

៣១៤. វិវាទាធិករណំ ន កតមំ អធិករណំ សមុដ្ឋាបេតីតិ ‘‘នាយំ ធម្មោ’’តិ វុត្តមត្តេនេវ កិញ្ចិ អធិករណំ ន សមុដ្ឋាបេតីតិ អត្ថោ.

ភជតិវារកថាវណ្ណនា

៣១៨-៩. កតមំ អធិករណំ បរិយាបន្នន្តិ កតមាធិករណបរិយាបន្នំ, អយមេវ វា បាឋោ. វិវាទាធិករណំ វិវាទាធិករណំ ភជតីតិ បឋមុប្បន្នវិវាទំ បច្ឆា ឧប្បន្នោ ភជតិ. វិវាទាធិករណំ ទ្វេ សមថេ ភជតីតិ ‘‘មំ វូបសមេតុំ សមត្ថា តុម្ហេ’’តិ វទន្តំ វិយ ភជតិ. ទ្វីហិ សមថេហិ សង្គហិតន្តិ ‘‘មយំ តំ វូបសមេស្សាមា’’តិ វទន្តេហិ វិយ ទ្វីហិ សមថេហិ សង្គហិតំ.