៤. កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៣០-២៣១. ចតុត្ថេ កាណាយ មាតាតិ កាណាតិ លទ្ធនាមាយ ទារិកាយ មាតា. កស្មា បនេសា កាណា នាម ជាតាតិ អាហ ‘‘សា កិរស្សា’’តិអាទិ. ឥមិស្សា ទហរកាលេ មាតាបិតរោ សិនេហវសេន ‘‘អម្ម កាណេ, អម្ម កាណេ’’តិ វោហរិំសុ, សា តទុបាទាយ កាណា នាម ជាតា, តស្សា ច មាតា ‘‘កាណមាតា’’តិ បាកដា អហោសីតិ ឯវមេត្ថ ការណំ វទន្តិ. បដិយាលោកន្តិ បច្ឆិមំ ទិសំ, បច្ចាទិច្ចន្តិ វុត្តំ ហោតិ.

២៣៣. បូវគណនាយ បាចិត្តិយន្តិ មុខវដ្ដិយា ហេដ្ឋិមលេខតោ ឧបរិដ្ឋិតបូវគណនាយ បាចិត្តិយំ. ‘‘ទ្វត្តិបត្តបូរា បដិគ្គហេតព្ពា’’តិ ហិ វចនតោ មុខវដ្ដិយា ហេដ្ឋិមលេខំ អនតិក្កន្តេ ទ្វេ វា តយោ វា បត្តបូរេ គហេតុំ វដ្ដតិ.

២៣៥. អដ្ឋកថាសុ បន…បេ… វុត្តន្តិ ឥទំ អដ្ឋកថាសុ តថា អាគតភាវមត្តទីបនត្ថំ វុត្តំ, ន បន តស្ស វាទស្ស បតិដ្ឋាបនត្ថំ. អដ្ឋកថាសុ វុត្តញ្ហិ បាឡិយា ន សមេតិ. តតុត្តរិគហណេ អនាបត្តិទស្សនត្ថញ្ហិ ‘‘ញាតកានំ បវារិតាន’’ន្តិ វុត្តំ. អញ្ញថា ‘‘អនាបត្តិ ទ្វត្តិបត្តបូរេ បដិគ្គណ្ហាតី’’តិ ឥមិនាវ បមាណយុត្តគ្គហណេ អនាបត្តិសិទ្ធិតោ ‘‘ញាតកានំ បវារិតាន’’ន្តិ វិសុំ ន វត្តព្ពំ. យទិ ឯវំ ‘‘តំ បាឡិយា ន សមេតី’’តិ កស្មា ន វុត្តន្តិ? ហេដ្ឋា តតុត្តរិសិក្ខាបទេ វុត្តនយេនេវ សក្កា វិញ្ញាតុន្តិ ន វុត្តំ. វុត្តញ្ហិ តត្ថ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥២៦) ‘‘អដ្ឋកថាសុ បន ញាតកបវារិតដ្ឋានេ បកតិយាវ ពហុម្បិ វដ្ដតិ, អច្ឆិន្នការណា បមាណមេវ វដ្ដតីតិ វុត្តំ, តំ បាឡិយា ន សមេតី’’តិ. ‘‘អបាថេយ្យាទិអត្ថាយ បដិយាទិត’’ន្តិ សញ្ញាយ គណ្ហន្តស្សបិ អាបត្តិយេវ អចិត្តកត្តា សិក្ខាបទស្ស. អត្តនោយេវ គហណត្ថំ ‘‘ឥមស្ស ហត្ថេ ទេហី’’តិ វចនេនបិ អាបជ្ជនតោ ‘‘វចីកម្ម’’ន្តិ វុត្តំ. សេសំ ឧត្តានមេវ. វុត្តលក្ខណបូវមន្ថតា, អសេសកតា, អបដិប្បស្សទ្ធគមនតា, ន ញាតកាទិតា, អតិរេកបដិគ្គហណន្តិ ឥមានិ បនេត្ថ បញ្ច អង្គានិ.

កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.