៩. ទុដ្ឋុល្លារោចនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៧៨. នវមេ ទុដ្ឋុល្លសទ្ទត្ថទស្សនត្ថន្តិ ទុដ្ឋុល្លសទ្ទស្ស អត្ថទស្សនត្ថំ. អត្ថេ ហិ ទស្សិតេ សទ្ទោបិ ‘‘អយំ ឯតេសុ អត្ថេសុ វត្តតី’’តិ ទស្សិតោយេវ ហោតិ. ‘‘យំ យំ ទុដ្ឋុល្លសទ្ទេន អភិធីយតិ, តំ សព្ពំ ទស្សេតុំ បារាជិកានិ វុត្តានី’’តិ អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ. តត្រាយំ វិចារណាតិ តត្រ បាឡិយំ អយំ វិចារណា, តត្រ បាឡិអដ្ឋកថាសុ វា អយំ វិចារណា. តត្ថ ភវេយ្យាតិ តត្ថ កស្សចិ វិមតិ ឯវំ ភវេយ្យ. អនុបសម្បន្នស្ស ទុដ្ឋុល្លារោចនេ វិយ ទុក្កដេន ភវិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘ទុក្កដំ អាបជ្ជតី’’តិ. អក្កោសន្តោបិ ទុក្កដំ អាបជ្ជេយ្យាតិ ឱមសវាទេន ទុក្កដំ អាបជ្ជេយ្យ. អធិប្បាយំ អជានន្តេនបិ អដ្ឋកថាចរិយានំ វចនេយេវ ឋាតព្ពន្តិ ទីបនត្ថំ ‘‘អដ្ឋកថាចរិយាវ ឯត្ថ បមាណ’’ន្តិ វុត្តំ. បុនបិ អដ្ឋកថាវចនមេវ ឧបបត្តិតោ ទឡ្ហំ កត្វា បតិដ្ឋបេន្តោ ‘‘ឥមិនាបិ ចេត’’ន្តិអាទិមាហ.

៨០. ‘‘អញ្ញត្រ ភិក្ខុសម្មុតិយា’’តិ វុត្តត្តា សម្មុតិ អត្ថីតិ គហេតព្ពាតិ អាហ ‘‘ឥធ វុត្តត្តាយេវា’’តិអាទិ.

៨២. អាទិតោ បញ្ច សិក្ខាបទានីតិ បាណាតិបាតាទីនិ បញ្ច សិក្ខាបទានិ. ‘‘សេសានីតិ វិកាលភោជនាទីនិ បញ្ចា’’តិ វទន្តិ. កេចិ បន ‘‘អាទិតោ បដ្ឋាយ បញ្ច សិក្ខាបទានីតិ សុក្កវិស្សដ្ឋិអាទីនិ បញ្ចា’’តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ. បាណាតិបាតាទីនិ ហិ ទសេវ សិក្ខាបទានិ សាមណេរានំ បញ្ញត្តានិ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘អថ ខោ សាមណេរានំ ឯតទហោសិ ‘កតិ នុ ខោ អម្ហាកំ សិក្ខាបទានិ, កត្ថ ច អម្ហេហិ សិក្ខិតព្ព’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សាមណេរានំ ទស សិក្ខាបទានិ, តេសុ ច សាមណេរេហិ សិក្ខិតុំ, បាណាតិបាតា វេរមណី អទិន្នាទានា វេរមណី’’តិអាទិ (មហាវ. ១០៦).

តេសំ បញ្ញត្តេសុយេវ សិក្ខាបទេសុ ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លវិចារណា កាតព្ពា, ន ច សុក្កវិស្សដ្ឋិអាទីនិ វិសុំ តេសំ បញ្ញត្តានិ អត្ថីតិ. អថ ភិក្ខុនោ ទុដ្ឋុល្លសង្ខាតានិ សុក្កវិស្សដ្ឋិអាទីនិ អនុបសម្បន្នស្ស កិំ នាម ហោន្តីតិ អាហ ‘‘សុក្កវិស្សដ្ឋិ…បេ… អជ្ឈាចារោ នាមាតិ វុត្ត’’ន្តិ. ឥមិនាបិ ចេតំ សិទ្ធំ ‘‘អនុបសម្បន្នស្ស សុក្កវិស្សដ្ឋិអាទិ ទុដ្ឋុល្លំ នាម ន ហោតី’’តិ. អជ្ឈាចារោ នាមាតិ ហិ វទន្តោ អនុបសម្បន្នស្ស សុក្កវិស្សដ្ឋិអាទិ កេវលំ អជ្ឈាចារោ នាម ហោតិ, ន បន ទុដ្ឋុល្លោ នាម អជ្ឈាចារោតិ ទីបេតិ. ‘‘អជ្ឈាចារោ នាមាតិ ច អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា អកត្តព្ពរូបត្តា ច អនុបសម្បន្នស្ស សុក្កវិស្សដ្ឋិអាទីនិ ទណ្ឌកម្មវត្ថុបក្ខំ ភជន្តិ, តានិ ច អញ្ញស្ស អនុបសម្បន្នស្ស អវណ្ណកាមតាយ អារោចេន្តោ ភិក្ខុ ទុក្កដំ អាបជ្ជតី’’តិ វទន្តិ. ឥធ បន អនុបសម្បន្នគ្គហណេន សាមណេរសាមណេរីសិក្ខមានានំ គហណំ វេទិតព្ពំ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ. អន្តិមវត្ថុំ អនជ្ឈាបន្នស្ស ភិក្ខុនោ សវត្ថុកោ សង្ឃាទិសេសោ, អនុបសម្បន្នស្ស អារោចនំ, ភិក្ខុសម្មុតិយា អភាវោតិ ឥមានិ បនេត្ថ តីណិ អង្គានិ.

ទុដ្ឋុល្លារោចនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.