១០. បថវីខណនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៤-៨៦. ទសមេ ឯកិន្ទ្រិយន្តិ ‘‘កាយិន្ទ្រិយំ អត្ថី’’តិ មញ្ញមានា វទន្តិ. មុដ្ឋិប្បមាណាតិ មុដ្ឋិនា សង្គហេតព្ពប្បមាណា. ឯត្ថ កិញ្ចាបិ យេភុយ្យបំសុំ អប្បបំសុញ្ច បថវិំ វត្វា ឧបឌ្ឍបំសុកា បថវី ន វុត្តា, តថាបិ បណ្ណត្តិវជ្ជសិក្ខាបទេសុ សាវសេសបញ្ញត្តិយាបិ សម្ភវតោ ឧបឌ្ឍបំសុកាយបិ បថវិយា បាចិត្តិយមេវាតិ គហេតព្ពំ. កេចិ បន ‘‘សព្ពច្ឆន្នាទីសុ ឧបឌ្ឍេ ទុក្កដស្ស វុត្តត្តា ឥធាបិ ទុក្កដំ យុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ, តំ ន យុត្តំ បាចិត្តិយវត្ថុកញ្ច អនាបត្តិវត្ថុកញ្ច ទុវិធំ បថវិំ ឋបេត្វា អញ្ញិស្សា ទុក្កដវត្ថុកាយ តតិយាយ បថវិយា អភាវតោ. ទ្វេយេវ ហិ បថវិយោ វុត្តា ‘‘ជាតា ច បថវី អជាតា ច បថវី’’តិ. តស្មា ទ្វីសុ អញ្ញតរាយ បថវិយា ភវិតព្ពំ, វិនយវិនិច្ឆយេ ច សម្បត្តេ គរុកេយេវ ឋាតព្ពត្តា ន សក្កា ឯត្ថ អនាបត្តិយា ភវិតុំ. សព្ពច្ឆន្នាទីសុ បន ឧបឌ្ឍេ ទុក្កដំ យុត្តំ តត្ថ តាទិសស្ស ទុក្កដវត្ថុនោ សព្ភាវា.

‘‘បោក្ខរណិំ ខណា’’តិ វទតិ, វដ្ដតីតិ ‘‘ឥមស្មិំ ឱកាសេ’’តិ អនិយមេត្វា វុត្តត្តា វដ្ដតិ. ‘‘ឥមំ វល្លិំ ខណា’’តិ វុត្តេបិ បថវីខណនំ សន្ធាយ បវត្តវោហារត្តា ឥមិនាវ សិក្ខាបទេន អាបត្តិ, ន ភូតគាមបាតព្យតាយ. កុដេហីតិ ឃដេហិ. តនុកកទ្ទមោតិ ឧទកមិស្សកកទ្ទមោ. សោ ច ឧទកគតិកត្តា វដ្ដតិ. ឱមកចាតុមាសន្តិ ឩនចាតុមាសំ. ឱវដ្ឋន្តិ ទេវេន ឱវដ្ឋំ. អកតបព្ភារេតិ អវឡញ្ជនដ្ឋានទស្សនត្ថំ វុត្តំ. តាទិសេ ហិ វម្មិកស្ស សព្ភាវោតិ. មូសិកុក្កុរំ នាម មូសិកាហិ ខណិត្វា ពហិ កតបំសុរាសិ. ឯសេវ នយោតិ ឱមកចាតុមាសឱវដ្ឋោយេវ វដ្ដតីតិ អត្ថោ.

ឯកទិវសម្បិ ន វដ្ដតីតិ ឱវដ្ឋឯកទិវសាតិក្កន្តោបិ វិកោបេតុំ ន វដ្ដតិ. ‘‘ហេដ្ឋាភូមិសម្ពន្ធេបិ ច គោកណ្ដកេ ភូមិតោ ឆិន្ទិត្វា ឧទ្ធំ ឋិតត្តា អច្ចុគ្គតមត្ថកតោ ឆិន្ទិត្វា គហេតុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. សកដ្ឋានេ អតិដ្ឋមានំ កត្វា បាទេហិ មទ្ទិត្វា ឆិន្ទិត្វា អាលោឡិតកទ្ទមម្បិ គហេតុំ វដ្ដតិ. តតោតិ តតោ បុរាណសេនាសនតោ. ឥដ្ឋកំ គណ្ហាមីតិអាទិ សុទ្ធចិត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ. ឧទកេនាតិ ឧជុកំ អាកាសតោយេវ បតនកឧទកេន. ‘‘សចេ បន អញ្ញត្ថ បហរិត្វា បតិតេន ឧទកេន តេមិតំ ហោតិ, វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ. ឧច្ចាលេត្វាតិ ឧក្ខិបិត្វា. តេន អបទេសេនាតិ តេន លេសេន.

៨៧-៨៨. អវិសយត្តា អនាបត្តីតិ ឯត្ថ សចេបិ និព្ពាបេតុំ សក្កា ហោតិ, បឋមំ សុទ្ធចិត្តេន ទិន្នត្តា ‘‘ទហតូ’’តិ សល្លក្ខេត្វាបិ តិដ្ឋតិ, អនាបត្តិ. ឱវដ្ឋំ ឆន្នន្តិ បឋមំ ឱវដ្ឋំ បច្ឆា ឆន្នំ. សេសំ ឧត្តានមេវ. ជាតបថវី, បថវីសញ្ញិតា, ខណនខណាបនានំ អញ្ញតរន្តិ ឥមានិ បនេត្ថ តីណិ អង្គានិ.

បថវីខណនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ មុសាវាទវគ្គោ បឋមោ.