សេទមោចនកថាវណ្ណនា

៦៧៩. សុណតំ សុណន្តានំ ភិក្ខូនំ បដុភាវករា វិនយវិនិច្ឆយេ បញ្ញាកោសល្លសាធិកា តតោយេវ វរា ឧត្តមា. សេទមោចនគាថាយោតិ អត្ថបច្ចត្ថិកានំ, សាសនបច្ចត្ថិកានញ្ច វិស្សជ្ជេតុមសក្កុណេយ្យភាវេន ចិន្តយន្តស្ស ខិន្នសរីរា សេទេ មោចេន្តីតិ សេទមោចនា. អត្ថានុគតបញ្ហា ឧបាលិត្ថេរេន ឋបិតា បញ្ហគាថាយោ, តប្បដិពទ្ធា វិស្សជ្ជនគាថាយោ ច ឥតោ បរំ វក្ខាមីតិ យោជនា.

៦៨១. កពន្ធំ នាម អសីសំ ឧរសិ ជាតអក្ខិមុខសរីរំ. យថាហ – ‘‘អសីសកំ កពន្ធំ, យស្ស ឧរេ អក្ខីនិ ចេវ មុខញ្ច ហោតី’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៧៩). មុខេន ករណភូតេន. កត្វាតិ សេវិត្វា.

៦៨២. តស្ស ភិក្ខុនោ កថំ បារាជិកោ សិយា បារាជិកធម្មោ កថំ សិយា.

៦៨៤. កិញ្ចីតិ បាទំ វា បាទារហំ វា បរសន្តកំ. បរញ្ច ន សមាទបេតិ ‘‘អមុកស្ស ឥត្ថន្នាមំ ភណ្ឌំ អវហរាហី’’តិ បរំ ន អាណាបេយ្យ.

៦៨៥. បរស្ស កិញ្ចិ នាទិយន្តោតិ សម្ពន្ធោ. អាណត្តិញ្ចាតិ ច-សទ្ទេន សំវិធានំ, សង្កេតញ្ច សង្គណ្ហាតិ.

៦៨៦. គរុកំ ភណ្ឌន្តិ បាទគ្ឃនកភាវេន គរុភណ្ឌំ. ‘‘បរិក្ខារ’’ន្តិ ឯតស្ស វិសេសនំ. បរស្ស បរិក្ខារន្តិ បរសន្តកំ យំ កិញ្ចិ បរិក្ខារំ.

៦៩២. មនុស្សុត្តរិកេ ធម្មេតិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មវិសយេ. កតិកំ កត្វានាតិ ‘‘ឯវំ និសិន្នេ ឯវំ ឋិតេ ឯវំ គមនេ អត្ថំ អាវិករោតី’’តិអាទិំ កត្វា. សម្ភាវនាធិប្បាយោតិ ‘‘អរហា’’តិ គហេត្វា មហាសម្ភាវនំ ករោតីតិ អធិប្បាយោ ហុត្វា. អតិក្កមតិ ចេតិ តថា កតំ កតិកំ អតិក្កមតិ ចេ, តថារូបំ និសជ្ជំ វា ឋានំ វា គមនំ វា ករោតីតិ អត្ថោ. ចុតោតិ តថារូបំ និសជ្ជាទិំ ទិស្វា កេនចិ មនុស្សជាតិកេន ‘‘អរហា’’តិ តង្ខណេ ញាតេ សោ បុគ្គលោ បារាជិកំ អាបជ្ជតិ.

៦៩៣. ឯកវត្ថុកា កថំ ភវេយ្យុន្តិ យោជនា.

៦៩៤. ឥត្ថិយាតិ ឯកិស្សា ឥត្ថិយា. បដិបជ្ជន្តោតិ ឯកក្ខណេ អញ្ញេន បុរិសេន វុត្តសាសនំ វត្វា, ឥមិនា ច ‘‘បដិគ្គណ្ហាតិ, វីមំសតី’’តិ អង្គទ្វយស្ស បុរិមសិទ្ធតំ ទីបេតិ ឥមស្ស បច្ចាហរណកតញ្ច. កាយសំសគ្គំ សមាបជ្ជិត្វា ទុដ្ឋុល្លំ វត្វា អត្តកាមបារិចរិយាយ វណ្ណំ ភណន្តោ.

៦៩៥. យថាវុត្តំ វត្តំ អចរិត្វាតិ ភគវតា វុត្តំ បរិវាសាទិវត្តំ អចរិត្វា.

៦៩៦. ភិក្ខុនីហិ អសាធារណសិក្ខាបទត្តា អាហ ‘‘នត្ថិ សង្ឃាទិសេសតា’’តិ.

៦៩៧. យេន កុទ្ធោ បសំសិតោតិ ឯត្ថ ‘‘និន្ទិតោ ចា’’តិ សេសោ.

៦៩៨. តិត្ថិយានំ វណ្ណម្ហិ ភញ្ញមានេ យោ កុជ្ឈតិ, សោ អារាធកោតិ យោជនា, បរិតោសិតោ បសំសិតោតិ អធិប្បាយោ. តិត្ថិយបុព្ពោ ឥមស្មិំ សាសនេ បព្ពជ្ជំ លភិត្វា តិត្ថិយានំ វណ្ណស្មិំ ភញ្ញមានេ សុត្វា សចេ កុប្បតិ អនត្តមនំ ករោតិ, អារាធកោ សង្ឃារាធកោ សង្ឃំ បរិតោសេន្តោ ហោតិ, សម្ពុទ្ធស្ស វណ្ណស្មិំ ភញ្ញមានេ យទិ កុជ្ឈតិ, និន្ទិតោតិ យោជនា. ឯត្ថ សម្ពុទ្ធស្សាតិ ឧបលក្ខណំ.

៧០១. គហេត្វាតិ បដិគ្គហេត្វា.

៧៥១. ‘‘ន រត្តចិត្តោ’’តិអាទិនា បុរិមានំ តិណ្ណំ បារាជិកានំ វីតិក្កមចិត្តុប្បាទមត្តស្សាបិ អភាវំ ទីបេតិ. មរណាយាតិ ឯត្ថ ‘‘មនុស្សជាតិកស្សា’’តិ ឥទំ បារាជិកបករណតោវ លព្ភតិ. តស្សាតិ កិញ្ចិ ទេន្តស្ស. តន្តិ តថា ទីយមានំ.

៧៥២. ‘‘បរាជយោ’’តិ ឥទំ អភព្ពបុគ្គលេសុ សង្ឃភេទកស្ស អន្តោគធត្តា វុត្តំ. សលាកគ្គាហេនាបិ សង្ឃំ ភិន្ទន្តោ សង្ឃភេទកោវ ហោតិ.

៧៥៣. អទ្ធយោជនេ យំ តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ឯកំ ចីវរំ និក្ខិបិត្វានាតិ យោជនា.

៧៥៤. សុប្បតិដ្ឋិតនិគ្រោធសទិសេ រុក្ខមូលកេ តិចីវរំ និក្ខិបិត្វា អទ្ធយោជនេ អរុណំ ឧដ្ឋាបេន្តស្សាតិ យោជនា.

៧៥៥. កាយិកា នានាវត្ថុកាយោ សម្ពហុលា អាបត្តិយោ អបុព្ពំ អចរិមំ ឯកក្ខណេ កថំ ផុសេតិ យោជនា.

៧៥៧. វាចសិកា ន កាយិកា នានាវត្ថុកាយោ សម្ពហុលា អាបត្តិយោ អបុព្ពំ អចរិមំ ឯកក្ខណេ កថំ ផុសេតិ យោជនា.

៧៥៨. វិនយនសត្ថេតិ វិនយបិដកេ. តស្ស ភិក្ខុស្ស.

៧៥៩. ‘‘ឥត្ថិយា’’តិអាទីសុ សហត្ថេ ករណវចនំ. ឥត្ថិយា វា បុរិសេន វា បណ្ឌកេន វា និមិត្តកេ មេថុនំ ន សេវន្តោ ន បដិសេវន្តោ មេថុនបច្ចយា ចុតោតិ យោជនា.

៧៦០. កាយសំសគ្គោយេវ កាយសំសគ្គតា, តំ អាបន្នា. អដ្ឋវត្ថុកំ ឆេជ្ជន្តិ ឯវំនាមកំ បារាជិកំ.

៧៦២. សមយេ បិដ្ឋិសញ្ញិតេតិ គិម្ហានំ បច្ឆិមមាសស្ស បឋមទិវសតោ យាវ ហេមន្តស្ស បឋមទិវសោ, ឯត្ថន្តរេ សត្តមាសមត្តេ បិដ្ឋិសញ្ញិតេ សមយេ. ‘‘មាតុយាបិ ចា’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘មាតរម្បិ ចា’’តិ វុត្តំ. សោយេវ វា បាឋោ.

៧៦៤. ‘‘អវស្សុតហត្ថតោ ហិ បិណ្ឌំ គហេត្វា’’តិ ឥមិនា សង្ឃាទិសេសស្ស វត្ថុមាហ, លសុណន្តិ បាចិត្តិយស្ស វត្ថុំ, មនុស្សមំសន្តិ ថុល្លច្ចយវត្ថុំ, អកប្បមញ្ញន្តិ ទុក្កដវត្ថុំ. អកប្បមញ្ញន្តិ ឯត្ថ ‘‘មំស’’ន្តិ សេសោ. ‘‘សព្ពេ ឯកតោ’’តិ បទច្ឆេទោ. ឯកតោតិ ឯត្ថ ‘‘មទ្ទិត្វា’’តិ សេសោ, អកប្បិយមំសេហិ សទ្ធិំ ឯកតោ មទ្ទិត្វា ខាទតីតិ អត្ថោ. សព្ពមេតំ ‘‘គហេត្វា, មទ្ទិត្វា, ខាទតី’’តិ កិរិយានំ កម្មវចនំ. មនុស្សមំសញ្ចាតិ ឯត្ថ ច-សទ្ទោ បច្ចេកំ យោជេតព្ពោ ហោតិ. តស្សាតិ ភិក្ខុនិយា. សង្ឃាទិសេសបាចិត្តិយទុក្កដបាដិទេសនីយថុល្លច្ចយានិ ឯកក្ខណេ ហោន្តិ.

៧៦៥. ‘‘បុគ្គលោ ឯកោ’’តិ បទច្ឆេទោ. ទ្វេបិ ច បុណ្ណវស្សាតិ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សា ច ទ្វេ សាមណេរា. ឯកាវ តេសំ បន កម្មវាចាតិ តេសំ ឧភិន្នំ សាមណេរានំ ឯកេន អាចរិយេន ឯកាវ ឧបសម្បទកម្មវាចា កតា. ឯកស្សាតិ ឯកស្សាបិ សាមណេរស្ស. កម្មន្តិ ឧបសម្បទកម្មំ. ន រូហតេតិ ន សម្បជ្ជតិ, កិមេត្ថ ការណំ, វទ ភទ្ទមុខាតិ អធិប្បាយោ.

៧៦៦. មហិទ្ធិកេសូតិ ទ្វីសុ សាមណេរេសុ. សចេ បន ឯកោ កេសគ្គមត្តម្បិ អាកាសគោ អាកាសដ្ឋោ ហោតិ, អាកាសគតស្សេវ កតំ តំ ឧបសម្បទកម្មំ នេវ រូហតិ នេវ សម្បជ្ជតិ, ភូមិគតស្ស រូហតីតិ យោជនា.

៧៦៧. ឥទ្ធិយា អាកាសេ ឋិតេន សង្ឃេន ភូមិគតស្ស សាមណេរស្ស ឧបសម្បទកម្មំ ន កាតព្ពំ. យទិ ករោតិ, កុប្បតីតិ យោជនា. ឥទញ្ច សព្ពកម្មានំ សាធារណលក្ខណំ. យថាហ – ‘‘សង្ឃេនាបិ អាកាសេ និសីទិត្វា ភូមិគតស្ស កម្មំ ន កាតព្ពំ. សចេ ករោតិ, កុប្បតី’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៨១).

៧៦៨. វត្ថំ កប្បកតញ្ច ន ហោតិ, រត្តញ្ច ន ហោតិ, កេសកម្ពលាទិ អកប្បិយញ្ច ហោតិ, និវត្ថស្ស បនាបត្តិ តំ បន និវត្ថស្ស ភិក្ខុនោ អាបត្តិ ហោតិ. អនាបត្តិ កថំ សិយា, វទ ភទ្ទមុខាតិ យោជនា.

៧៦៩. ឯត្ថ ឯតស្មិំ អកប្បិយវត្ថុធារណេ តន្និមិត្តំ. អច្ឆិន្នចីវរស្ស ភិក្ខុនោ អនាបត្តិ សិយាតិ យោជនា. ‘‘កិញ្ចិបី’’តិអាទិនា វុត្តមេវត្ថំ សមត្ថេតិ. អស្ស អច្ឆិន្នចីវរស្ស ភិក្ខុស្ស អកប្បិយំ នាម កិញ្ចិបិ ចីវរំ ន វិជ្ជតិ, តស្មា អនាបត្តីតិ អធិប្បាយោ.

៧៧០. កុតោបិ ច បុរិសស្ស ហត្ថតោ ភោជនស្ស កិញ្ចិ ន គណ្ហតិ, ភោជនតោ កិញ្ចិបិ សយម្បិ កស្សចិ បុរិសស្ស ន ទេតិ, តថាបិ គរុកំ វជ្ជំ សង្ឃាទិសេសាបត្តិំ ឧបេតិ អាបជ្ជតិ, តំ កថមាបជ្ជតិ, ត្វំ យទិ វិនយេ កុសលោ អសិ, មេ មយ្ហំ វទ ឯតំ ការណំ កថេហីតិ យោជនា. ហវេតិ និបាតមត្តំ.

៧៧១. យា បន ភិក្ខុនី អញ្ញាយ ភិក្ខុនិយា ‘‘ឥង្ឃ, អយ្យេ, យំ តេ ឯសោ បុរិសបុគ្គលោ ទេតិ ខាទនីយំ វា’’តិអាទិនា (បាចិ. ៧០៥) សង្ឃាទិសេសមាតិកាយ វុត្តនយេន ឧយ្យោជិតា អវស្សុតម្ហា បុរិសបុគ្គលា យំ កិញ្ចិ ភោជនំ អាទាយ បដិគ្គហេត្វា សចេ ភុញ្ជតិ, សា តថា ភុញ្ជន្តី យាយ ឧយ្យោជិតា ភុញ្ជតិ, តស្សា ឧយ្យោជិកាយ ធីរា វិនយធរា បណ្ឌិតា សង្ឃាទិសេសំ កថយន្តិ តស្សា ឧយ្យោជិតាយ ភោជនបរិយោសានេ ឧយ្យោជិកាយ សង្ឃាទិសេសំ វទន្តីតិ យោជនា. យថាហ – ‘‘តស្សា ហិ ភោជនបរិយោសានេ ឧយ្យោជិកាយ សង្ឃាទិសេសោ ហោតី’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៨១).

៧៧២. តំ កថំ យទិ ពុជ្ឈសិ ជានាសិ, សាធុកំ ព្រូហិ កថេហីតិ យោជនា.

៧៧៣. និសេវិតេតិ តាយ ឧយ្យោជិតាយ ភិក្ខុនិយា តស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស ហត្ថតោ បដិគ្គហិតេ តស្មិំ ទន្តបោនេ បរិភុត្តេ ឧយ្យោជិកា លហុវជ្ជំ អាបជ្ជតីតិ អត្ថោ.

៧៧៥. ‘‘ឧក្ខិត្តកោ’’តិ ឥមិនា អាបត្តិវជ្ជមាហ. យថាហ – ‘‘តេន ហិ សទ្ធិំ វិនយកម្មំ នត្ថិ, តស្មា សោ សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជិត្វា ឆាទេន្តោ វជ្ជំ ន ផុសតី’’តិ.

៧៧៦. សប្បាណប្បាណជន្តិ សប្បាណកេ ច អប្បាណកេ ច ជាតំ. នេវ ជង្គមន្តិ បាទេហិ ភូមិយំ នេវ ចរន្តំ. ន វិហង្គមន្តិ អាកាសេ បក្ខំ បសារេត្វា ន ចរន្តំ. ទ្វិជន្តិ ទ្វីហិ បច្ចយេហិ, ទ្វិក្ខត្តុំ វា ជាតត្តា ទ្វិជំ. កន្តន្តិ មនោហរំ. អកន្តន្តិ អមនោហរំ.

៧៧៧. សប្បាណជោ សទ្ទោ ចិត្តជោ វុត្តោ, អប្បាណជោ ឧតុជោ សទ្ទោ វុត្តោ, សោ បន ទ្វីហេវ បច្ចយេហិ ជាតត្តា ‘‘ទ្វិជោ’’តិ មតោតិ យោជនា.

៧៧៨. ‘‘វិនយេ’’តិអាទិគាថា វណ្ណិតត្ថាយេវ.

ឥតិ ឧត្តរេ លីនត្ថបកាសនិយា

សេទមោចនកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.