សមុដ្ឋានសីសកថាវណ្ណនា

៣២៥-៦. មហេសិនា ទ្វីសុ វិភង្គេសុ បញ្ញត្តានិ យានិ បារាជិកាទីនិ សិក្ខាបទានិ ឧបោសថេ ឧទ្ទិសន្តិ, តេសំ សិក្ខាបទានំ សមុដ្ឋានំ ភិក្ខូនំ បាដវត្ថាយ ឥតោ បរំ បវក្ខាមិ, តំ សមាហិតា សុណាថាតិ យោជនា.

៣២៧. កាយោ ច វាចា ច កាយវាចា ចាតិ អចិត្តកានិ យានិ តីណិ សមុដ្ឋានានិ, តានេវ ចិត្តេន បច្ចេកំ យោជិតានិ សចិត្តកានិ តីណិ សមុដ្ឋានានិ ហោន្តីតិ ឯវមេវ សមុដ្ឋានំ បុរិមានំ ទ្វិន្នំ វសេន ឯកង្គិកំ, តតិយចតុត្ថបញ្ចមានំ វសេន ទ្វង្គិកំ, ឆដ្ឋស្ស វសេន តិវង្គិកញ្ចាតិ ឯវំ ឆធា សមុដ្ឋានវិធិំ វទន្តីតិ យោជនា. កាយោ, វាចាតិ ឯកង្គិកំ ទ្វយំ, កាយវាចា, កាយចិត្តំ, វាចាចិត្តន្តិ ទុវង្គិកត្តយំ, កាយវាចាចិត្តន្តិ អង្គភេទេន តិវិធម្បិ អវយវភេទេន សមុដ្ឋានភេទវិធិំ ឆប្បការំ វទន្តីតិ អធិប្បាយោ.

៣២៨. តេសុ ឆសុ សមុដ្ឋានេសុ ឯកេន វា សមុដ្ឋានេន ទ្វីហិ វា តីហិ វា ចតូហិ វា ឆហិ វា សមុដ្ឋានេហិ នានា អាបត្តិយោ ជាយរេតិ សម្ពន្ធោ.

៣២៩. តត្ថ តាសុ នានាបត្តីសុ. បញ្ច សមុដ្ឋានានិ ឯតិស្សាតិ បញ្ចសមុដ្ឋានា, ឯវរូបា កាចិ អាបត្តិ ន វិជ្ជតិ. ឯកមេកំ សមុដ្ឋានំ យាសន្តិ វិគ្គហោ. បច្ឆិមេហេវ តីហិបីតិ សចិត្តកេហេវ តីហិ សមុដ្ឋានេហិ, យា អាបត្តិ ឯកសមុដ្ឋានា ហោតិ, សា សចិត្តកានំ តិណ្ណមញ្ញតរេន ហោតីតិ អធិប្បាយោ.

៣៣០-១. តតិយច្ឆដ្ឋតោបិ ចាតិ កាយវាចតោ, កាយវាចាចិត្តតោ ច. ចតុត្ថច្ឆដ្ឋតោ ចេវាតិ កាយចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច. បញ្ចមច្ឆដ្ឋតោបិ ចាតិ វាចាចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច. ‘‘កាយតោ កាយចិត្តតោ’’តិ បឋមំ ទ្វិសមុដ្ឋានំ, ‘‘វាចតោ វាចាចិត្តតោ’’តិ ទុតិយំ, ‘‘កាយវាចតោ កាយវាចាចិត្តតោ’’តិ តតិយំ, ‘‘កាយចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ’’តិ ចតុត្ថំ, ‘‘វាចាចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ’’តិ បញ្ចមំ ទ្វិសមុដ្ឋានន្តិ ឯវំ បញ្ចធា ឯវ ឋិតេហិ ទ្វីហិ សមុដ្ឋានេហិ ឯសា ទ្វិសមុដ្ឋានាបត្តិ ជាយតេ សមុដ្ឋាតិ. ន អញ្ញតោតិ កាយតោ វាចតោតិ ឯកំ, វាចតោ កាយវាចតោតិ ឯកន្តិ ឯវំ យថាវុត្តក្កមវិបរិយាយេន យោជិតេហិ អញ្ញេហិ សមុដ្ឋានេហិ ន សមុដ្ឋាតិ.

៣៣២. បឋមេហិ ច តីហីតិ ‘‘កាយតោ, វាចតោ, កាយវាចតោ’’តិ បឋមំ និទ្ទិដ្ឋេហិ តីហិ អចិត្តកសមុដ្ឋានេហិ. បច្ឆិមេហិ ចាតិ ‘‘កាយចិត្តតោ, វាចាចិត្តតោ, កាយវាចាចិត្តតោ’’តិ ឯវំ បច្ឆា វុត្តេហិ សចិត្តកេហិ តីហិ សមុដ្ឋានេហិ. ន អញ្ញតោតិ ‘‘កាយតោ, វាចតោ, កាយចិត្តតោ, វាចតោ, កាយវាចតោ, កាយចិត្តតោ’’តិ ឯវំ វុត្តវិបល្លាសតោ អញ្ញេហិ តីហិ សមុដ្ឋានេហិ ន សមុដ្ឋាតិ.

៣៣៣-៤. បឋមា តតិយា ចេវ, ចតុត្ថច្ឆដ្ឋតោបិ ចាតិ កាយតោ, កាយវាចតោ, កាយចិត្តតោ, កាយវាចាចិត្តតោតិ ឯតេហិ ចតូហិ សមុដ្ឋានេហិ ចេវ. ទុតិយា…បេ… ច្ឆដ្ឋតោបិ ចាតិ វាចតោ, កាយវាចតោ, វាចាចិត្តតោ, កាយវាចាចិត្តតោតិ ឥមេហិ ចតូហិ ចាតិ ចតុសមុដ្ឋានេនាបត្តិ.

សា ឯវំ ទ្វិធា ឋិតេហិ ចតូហិ សមុដ្ឋានេហិ ជាយតេ. ន បនញ្ញតោតិ ‘‘កាយតោ, វាចតោ, កាយវាចតោ, កាយចិត្តតោ’’តិ ឯវមាទិនា វិបល្លាសនយេន យោជិតេហិ ចតូហិ សមុដ្ឋានេហិ ន សមុដ្ឋាតិ. ឆ សមុដ្ឋានានិ យស្សា សា ឆសមុដ្ឋានា. សចិត្តកេហិ តីហិ, អចិត្តកេហិ តីហីតិ ឆហិ ឯវ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋាតីតិ. បការន្តរាភាវា ឥធ ‘‘ន អញ្ញតោ’’តិ ន វុត្តំ.

អាហ ច អដ្ឋកថាចរិយោ មាតិកដ្ឋកថាយំ.

៣៣៥. សមុដ្ឋាតិ ឯតស្មាតិ សមុដ្ឋានំ, កាយាទិ ឆព្ពិធំ, ឯកំ សមុដ្ឋានំ ការណំ យស្សា សា ឯកសមុដ្ឋានា. បការន្តរាភាវា តិធា. កថំ? សចិត្តកានំ តិណ្ណំ សមុដ្ឋានានំ វសេន តិវិធា. ទ្វីហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋិតា ទ្វិសមុដ្ឋិតា, ទ្វិសមុដ្ឋានាបត្តីតិ អត្ថោ. បញ្ចធាតិ វុត្តនយេន បញ្ចប្បការា. តីណិ សមុដ្ឋានានិ យស្សា សា តិសមុដ្ឋានា, ចត្តារិ សមុដ្ឋានានិ យស្សា សា ចតុរុដ្ឋានា, តិសមុដ្ឋានា ច ចតុរុដ្ឋានា ច តិចតុរុដ្ឋានាតិ ឯកទេសសរូបេកសេសោ, តិសមុដ្ឋានា ទ្វិធា វិភត្តា, ចតុសមុដ្ឋានា ច ទ្វិធា ឯវ វិភត្តាតិ អត្ថោ. ឆហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋិតា ឆសមុដ្ឋិតា, ឆសមុដ្ឋានាតិ អត្ថោ. ឯកធាតិ បការន្តរាភាវា ឯកធាវ ឋិតាតិ អធិប្បាយោ.

៣៣៦. សព្ពា អាបត្តិយោ សមុដ្ឋានវិសេសតោ ឯវំ តេរសធា ឋិតានំ សមុដ្ឋានភេទានំ នានត្តតោ តេហិ សមុដ្ឋិតានំ បឋមំ បញ្ញត្តត្តា សីសភូតានំ សិក្ខាបទានំ វសេន តេរសេវ នាមានិ លភន្តិ, តានិ ឥតោ បរំ វក្ខាមីតិ យោជនា.

៣៣៧. បឋមន្តិមវត្ថុញ្ចាតិ បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ. ទុតិយន្តិ អទិន្នាទានសមុដ្ឋានំ. សញ្ចរិត្តកន្តិ សញ្ចរិត្តសមុដ្ឋានំ. សមនុភាសនន្តិ សមនុភាសនសមុដ្ឋានំ. ‘‘កថិនំ ឯឡកលោមក’’ន្តិ បទច្ឆេទោ, កថិនសមុដ្ឋានំ ឯឡកលោមសមុដ្ឋានញ្ច.

៣៣៨. បទសោធម្មន្តិ បទសោធម្មសមុដ្ឋានំ. អទ្ធានំ ថេយ្យសត្ថន្តិ អទ្ធានសមុដ្ឋានំ ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ. ទេសនាតិ ធម្មទេសនាសមុដ្ឋានំ. ភូតារោចនកន្តិ ភូតារោចនសមុដ្ឋានំ. ចោរិវុដ្ឋាបនន្តិ ចោរិវុដ្ឋាបនសមុដ្ឋានំ.

៣៣៩. អននុញ្ញាតកញ្ចាតិ អននុញ្ញាតកសមុដ្ឋានញ្ចាតិ ឯតានិ តេរស តេហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋិតានំ តេសំ សិក្ខាបទានំ បឋមំ បឋមំ និទ្ទិដ្ឋានំ បឋមបារាជិកាទិសិក្ខាបទសមុដ្ឋានានំ ឥតរេសំ បុព្ពង្គមភាវតោ ‘‘សីសានី’’តិ វុត្តានិ. យថាហ បរិវារដ្ឋកថាយំ ‘‘បឋមបារាជិកំ នាម ឯកំ សមុដ្ឋានសីសំ, សេសានិ តេន សទិសានី’’តិអាទិ (បរិ. អដ្ឋ. ២៥៨). តេរសេតេ សមុដ្ឋាននយាតិ ឯតេ សីសវសេន ទស្សិតា តេរស សមុដ្ឋាននយា. វិញ្ញូហិ ឧបាលិត្ថេរាទីហិ.

៣៤០. តត្ថ តេរសសុ សមុដ្ឋានសីសេសុ. យាតិ យា បន អាបត្តិ. អាទិបារាជិកុដ្ឋានាតិ បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានា.

៣៤១. អទិន្នាទាន-សទ្ទោ បុព្ពកោ បឋមោ ឯតិស្សា តំសមុដ្ឋានាបត្តិយាតិ អទិន្នាទានបុព្ពកា, អទិន្នាទានសមុដ្ឋានាតិ ឧទ្ទិដ្ឋាតិ យោជនា.

៣៤២. ជាតូតិ ឯកំសេន.

៣៤៣. អយំ សមុដ្ឋានវសេន ‘‘សមនុភាសនាសមុដ្ឋានា’’តិ វុត្តាតិ យោជនា.

៣៤៤. កថិន-សទ្ទោ ឧបបទោ យស្សា តំសមុដ្ឋានាយ អាបត្តិយា សា កថិនុបបទា, កថិនសមុដ្ឋានាតិ មតា ញាតា, អយំ សមុដ្ឋានវសេន ‘‘កថិនសមុដ្ឋានា’’តិ ញាតាតិ អត្ថោ.

៣៤៥. ឯឡកលោម-សទ្ទោ អាទិ យស្សា តំសមុដ្ឋានាបត្តិយា សា ឯឡកលោមាទិសមុដ្ឋានាតិ អត្ថោ.

៣៤៩. ឯត្ថ សមុដ្ឋានេសុ.

៣៥០. ភូតារោចន-សទ្ទោ បុព្ពភាគោ ឯតិស្សា តំសមុដ្ឋានាយ អាបត្តិយាតិ ភូតារោចនបុព្ពកា, ភូតារោចនសមុដ្ឋានាតិ អត្ថោ.

៣៥១. សមុដ្ឋានំ សមុដ្ឋិតំ, ចោរិវុដ្ឋាបនំ សមុដ្ឋិតំ យស្សា សា ចោរិវុដ្ឋាបនសមុដ្ឋិតា, ចោរិវុដ្ឋាបនសមុដ្ឋានាតិ អត្ថោ.

៣៥៣. តត្ថាតិ តេរសសមុដ្ឋានសីសេសុ, ‘‘សមុដ្ឋានំ សចិត្តក’’ន្តិ ឥទំ ‘‘បឋម’’ន្តិអាទីហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ. បឋមំ សមុដ្ឋានន្តិ បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ. ទុតិយំ សមុដ្ឋានន្តិ អទិន្នាទានសមុដ្ឋានំ. ចតុត្ថំ សមុដ្ឋានន្តិ សមនុភាសនសមុដ្ឋានំ. នវមំ សមុដ្ឋានន្តិ ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ. ទសមំ សមុដ្ឋានន្តិ ធម្មទេសនាសមុដ្ឋានំ. ទ្វាទសមំ សមុដ្ឋានន្តិ ចោរិវុដ្ឋាបនសមុដ្ឋានំ.

៣៥៤. សមុដ្ឋានេតិ សមុដ្ឋានសីសេ. សទិសាតិ តេន តេន សមុដ្ឋានសីសេន សមុដ្ឋានា អាបត្តិយោ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សមុដ្ឋានវិនិច្ឆយេ. ទិស្សរេតិ ទិស្សន្តេ, ទិស្សន្តីតិ អត្ថោ. អថ វា ឥធ ទិស្សរេតិ ឥធ ឧភតោវិភង្គេ ឯតេសុ តេរសសមុដ្ឋានេសុ ឯកេកស្មិំ អញ្ញានិបិ សទិសានិ សមុដ្ឋានានិ ទិស្សន្តីតិ អត្ថោ. ឥទានិ តានិ សរូបតោ និទស្សេតុមាហ ‘‘សុក្កញ្ចា’’តិអាទិ. តត្ថ សុក្កន្តិ សុក្កវិស្សដ្ឋិសិក្ខាបទំ. ឯស នយោ ‘‘កាយសំសគ្គោ’’តិអាទីសុបិ. យទេត្ថ ទុវិញ្ញេយ្យំ, តំ វក្ខាម.

៣៥៥. បុព្ពុបបរិបាកោ ចាតិ ‘‘ជានំ បុព្ពុបគតំ ភិក្ខុ’’ន្តិ (បាចិ. ១២០) សិក្ខាបទញ្ច ‘‘ភិក្ខុនិបរិបាចិត’’ន្តិ (បាចិ. ១៩២, ១៩៤) បិណ្ឌបាតសិក្ខាបទញ្ច. រហោ ភិក្ខុនិយាសហាតិ ភិក្ខុនិយា សទ្ធិំ រហោ និសជ្ជសិក្ខាបទញ្ច. សភោជនេ, រហោ ទ្វេ ចាតិ សភោជនេ កុលេ អនុបខជ្ជសិក្ខាបទញ្ច ទ្វេ រហោនិសជ្ជសិក្ខាបទានិ ច. អង្គុលី ឧទកេ ហសន្តិ អង្គុលិបតោទញ្ច ឧទកហសធម្មសិក្ខាបទញ្ច.

៣៥៦. បហារេ ឧគ្គិរេ ចេវាតិ បហារទានសិក្ខាបទញ្ច តលសត្តិឧគ្គិរណសិក្ខាបទញ្ច. តេបញ្ញាសា ច សេខិយាតិ បញ្ចសត្តតិសេខិយាសុ វក្ខមានានិ ឧជ្ជគ្ឃិកាទីនិ សមនុភាសនសមុដ្ឋានានិ ទស, ឆត្តបាណិអាទីនិ ធម្មទេសនាសមុដ្ឋានានិ ឯកាទស, ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ, សូបោទនវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទញ្ចាតិ ពាវីសតិ សិក្ខាបទានិ ឋបេត្វា បរិមណ្ឌលនិវាសនាទីនិ ឥតរានិ តេបញ្ញាស សេខិយសិក្ខាបទានិ ច. អធក្ខកុព្ភជាណុញ្ចាតិ ភិក្ខុនីនំ អធក្ខកឧព្ភជាណុសិក្ខាបទញ្ច. គាមន្តរមវស្សុតាតិ គាមន្តរគមនំ, អវស្សុតស្ស ហត្ថតោ ខាទនីយគ្គហណសិក្ខាបទញ្ច.

៣៥៧-៨. តលមដ្ឋុទសុទ្ធិ ចាតិ តលឃាតំ, ជតុមដ្ឋំ, ឧទកសុទ្ធិកាទិយនញ្ច. វស្សំវុត្ថាតិ ‘‘វស្សំវុត្ថា…បេ… ឆប្បញ្ចយោជនានី’’តិ (បាចិ. ៩៧៤) សិក្ខាបទញ្ច. ឱវាទាយ ន គច្ឆន្តីតិ ឱវាទាយ អគមនសិក្ខាបទញ្ច. នានុពន្ធេ បវត្តិនិន្តិ ‘‘វុដ្ឋាបិតំ បវត្តិនិំ ទ្វេ វស្សានិ នានុពន្ធេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១១១២) សិក្ខាបទញ្ចាតិ ឧភតោវិភង្គេ និទ្ទិដ្ឋា ឥមេ បញ្ចសត្តតិ ធម្មា កាយចិត្តសមុដ្ឋិតា មេថុនេន សមា ឯកសមុដ្ឋានា មតាតិ យោជនា.

ឯត្ថ ច បាឡិយំ ‘‘ឆសត្តតី’’តិ គណនបរិច្ឆេទោ សមុដ្ឋានសិក្ខាបទេន សហ ទស្សិតោ. ឥធ បន តំ វិនា តំសទិសានមេវ គណនា ទស្សិតា. តេនេវ បឋមំ សមុដ្ឋានសីសំ បាឡិយំ គណនាយបិ ទស្សិតំ, ឥធេវ ន ទស្សិតំ. ឧបរិ កត្ថចិ សមុដ្ឋានសីសស្ស ទស្សនំ បនេត្ថ វក្ខមានានំ តំសទិសភាវទស្សនត្ថំ, គណនាយ វក្ខមានាយ អន្តោគធភាវទស្សនត្ថំ. តេនេវ តត្ថបិ តំ វិនា គណនំ វក្ខតិ.

បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានវណ្ណនា.

៣៥៩. វិគ្គហន្តិ មនុស្សវិគ្គហសិក្ខាបទំ. ឧត្តរិ ចេវាតិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មសិក្ខាបទញ្ច. ទុដ្ឋុល្លន្តិ ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទំ. អត្តកាមតាតិ អត្តកាមបារិចរិយសិក្ខាបទញ្ច. ទុដ្ឋទោសា ទុវេ ចេវាតិ ទ្វេ ទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទានិ ច. ទុតិយានិយតោបិ ចាតិ ទុតិយអនិយតសិក្ខាបទញ្ច.

៣៦០. អច្ឆិន្ទនញ្ចាតិ សាមំ ចីវរំ ទត្វា អច្ឆិន្ទនញ្ច. បរិណាមោតិ សង្ឃិកលាភស្ស អត្តនោ បរិណាមនញ្ច. មុសាឱមសបេសុណាតិ មុសាវាទោ ច ឱមសវាទោ ច ភិក្ខុបេសុញ្ញញ្ច. ទុដ្ឋុល្លារោចនញ្ចេវាតិ ទុដ្ឋុល្លាបត្តិអារោចនសិក្ខាបទញ្ច. បថវីខណនម្បិ ចាតិ បថវីខណនសិក្ខាបទញ្ច.

៣៦១. ភូតគាមញ្ច វាទោ ចាតិ ភូតគាមសិក្ខាបទំ, អញ្ញវាទកសិក្ខាបទញ្ច. ឧជ្ឈាបនកមេវ ចាតិ ឧជ្ឈាបនកសិក្ខាបទញ្ច. និក្កឌ្ឍោ សិញ្ចនញ្ចេវាតិ វិហារតោ និក្កឌ្ឍនញ្ច ឧទកេ តិណាទិសិញ្ចនញ្ច. អាមិសហេតុ ចាតិ អាមិសហេតុ ភិក្ខុនិយោ ឱវាទសិក្ខាបទញ្ច.

៣៦២. ភុត្តាវិន្តិ ភុត្តាវិំ អនតិរិត្តេន ខាទនីយាទិនា បវារណសិក្ខាបទញ្ច. ឯហនាទរិន្តិ ‘‘ឯហាវុសោ, គាមំ វា’’តិ (បាចិ. ២៧៥) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច អនាទរិយសិក្ខាបទញ្ច. ភិំសាបនមេវ ចាតិ ភិក្ខុភិំសនកញ្ច. អបនិធេយ្យាតិ បត្តាទិអបនិធានសិក្ខាបទញ្ច. សញ្ចិច្ច បាណន្តិ សញ្ចិច្ច បាណំ ជីវិតាវោរោបនញ្ច. សប្បាណកម្បិ ចាតិ ជានំ សប្បាណកឧទកសិក្ខាបទញ្ច.

៣៦៣. ឧក្កោដនញ្ចាតិ បុនកម្មាយ ឧក្កោដនញ្ច. ឩនោតិ ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទញ្ច. សំវាសោតិ ឧក្ខិត្តកេន សទ្ធិំ សំវាសសិក្ខាបទញ្ច. នាសនេ ចាតិ នាសិតកសាមណេរសម្ភោគសិក្ខាបទញ្ច. សហធម្មិកន្តិ សហធម្មិកំ វុច្ចមានសិក្ខាបទញ្ច. វិលេខា ចាតិ ‘‘វិលេខាយ សំវត្តន្តី’’តិ (បាចិ. ៤៣៩) អាគតសិក្ខាបទញ្ច. មោហនាតិ មោហនសិក្ខាបទញ្ច. អមូលកេន ចាតិ អមូលកេន សង្ឃាទិសេសេន អនុទ្ធំសនសិក្ខាបទញ្ច.

៣៦៤. កុក្កុច្ចំ ខីយនំ ទត្វាតិ កុក្កុច្ចឧប្បាទនញ្ច ធម្មិកានំ កម្មានំ ឆន្ទំ ទត្វា ខីយនញ្ច ចីវរំ ទត្វា ខីយនញ្ច. បរិណាមេយ្យ បុគ្គលេតិ សង្ឃិកំ លាភំ បុគ្គលស្ស បរិណាមនសិក្ខាបទញ្ច. កិំ តេ, អកាលំ, អច្ឆិន្ទេតិ ‘‘កិំ តេ, អយ្យេ, ឯសោ បុរិសបុគ្គលោ ករិស្សតី’’តិ (បាចិ. ៧០៥) អាគតសិក្ខាបទញ្ច អកាលចីវរំ ‘‘កាលចីវរ’’ន្តិ អធិដ្ឋហិត្វា ភាជនសិក្ខាបទញ្ច ភិក្ខុនិយា សទ្ធិំ ចីវរំ បរិវត្តេត្វា អច្ឆិន្ទនសិក្ខាបទញ្ច. ទុគ្គហនិរយេន ចាតិ ទុគ្គហិតេន ទុបធារិតេន បរំ ឧជ្ឈាបនសិក្ខាបទញ្ច និរយេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា អភិសបនសិក្ខាបទញ្ច.

៣៦៥. គណស្ស ចាតិ ‘‘គណស្ស ចីវរលាភំ អន្តរាយំ ករេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩០៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. វិភង្គញ្ចាតិ ‘‘ធម្មិកំ ចីវរវិភង្គំ បដិពាហេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩១២) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ទុព្ពលាសា តថេវ ចាតិ ‘‘ទុព្ពលចីវរបច្ចាសាយ ចីវរកាលសមយំ អតិក្កាមេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩២១) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ធម្មិកំ កថិនុទ្ធារន្តិ ‘‘ធម្មិកំ កថិនុទ្ធារំ បដិពាហេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩២៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សញ្ចិច្ចាផាសុមេវ ចាតិ ‘‘ភិក្ខុនិយា សញ្ចិច្ច អផាសុំ ករេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩៤២) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច.

៣៦៦. សយំ ឧបស្សយំ ទត្វាតិ ‘‘ភិក្ខុនិយា ឧបស្សយំ ទត្វា កុបិតា អនត្តមនា និក្កឌ្ឍេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩៥១) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អក្កោសេយ្យ ចាតិ ‘‘ភិក្ខុំ អក្កោសេយ្យ វា បរិភាសេយ្យ វា’’តិ (បាចិ. ១០២៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ចណ្ឌិកាតិ ‘‘ចណ្ឌីកតា គណំ បរិភាសេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០៣៤) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. កុលមច្ឆរិនី អស្សាតិ ‘‘កុលមច្ឆរិនី អស្សា’’តិ (បាចិ. ១០៤៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. គព្ភិនិំ វុដ្ឋាបេយ្យ ចាតិ ‘‘គព្ភិនិំ វុដ្ឋាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០៦៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច.

៣៦៧. បាយន្តិន្តិ ‘‘បាយន្តិំ វុដ្ឋាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០៧៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ទ្វេ ច វស្សានីតិ ‘‘ទ្វេ វស្សានិ ឆសុ ធម្មេសុ អសិក្ខិតសិក្ខំ សិក្ខមានំ វុដ្ឋាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០៨០) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សង្ឃេនាសម្មតន្តិ ‘‘សិក្ខិតសិក្ខំ សិក្ខមានំ សង្ឃេន អសម្មតំ វុដ្ឋាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០៨៦) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. តិស្សោ គិហិគតា វុត្តាតិ ‘‘ឩនទ្វាទសវស្សំ គិហិគតំ (បាចិ. ១០៩១), បរិបុណ្ណទ្វាទសវស្សំ គិហិគតំ ទ្វេ វស្សានិ ឆសុ ធម្មេសុ អសិក្ខិតសិក្ខំ (បាចិ. ១០៩៧), ទ្វេវស្សានិ សិក្ខិតសិក្ខំ សង្ឃេន អសម្មត’’ន្តិ (បាចិ. ១១០៣) វុត្តសិក្ខាបទានិ ច. តិស្សោយេវ កុមារិកាតិ ‘‘ឩនវីសតិវស្សំ កុមារិភូត’’ន្តិអាទិនា (បាចិ. ១១២០) នយេន វុត្តា តិស្សោ ច.

៣៦៨. ឩនទ្វាទសវស្សា ទ្វេតិ ‘‘ឩនទ្វាទសវស្សា វុដ្ឋាបេយ្យ (បាចិ. ១១៣៧), បរិបុណ្ណទ្វាទសវស្សា សង្ឃេន អសម្មតា វុដ្ឋាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១១៤២) វុត្តានិ ទ្វេ សិក្ខាបទានិ ច. អលំ តាវ តេតិ ‘‘អលំ តាវ តេ, អយ្យេ, វុដ្ឋាបិតេនា’’តិ (បាចិ. ១១៤៧) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សោកាវស្សាតិ ‘‘ចណ្ឌិំ សោកាវាសំ សិក្ខមានំ វុដ្ឋាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១១៥៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. បារិវាសិកច្ឆន្ទទានតោតិ ‘‘បារិវាសិកឆន្ទទានេន សិក្ខមានំ វុដ្ឋាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១១៦៧) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច.

៣៦៩. អនុវស្សំ ទុវេ ចាតិ ‘‘អនុវស្សំ វុដ្ឋាបេយ្យ (បាចិ. ១១៧១), ឯកំ វស្សំ ទ្វេ វុដ្ឋាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១១៧៥) វុត្តសិក្ខាបទានិ ចាតិ ឯកូនសត្តតិ សិក្ខាបទានិ. អទិន្នាទានតុល្យត្តាតិ អទិន្នាទានេន សមានសមុដ្ឋានត្តា. តិសមុដ្ឋានិកា កតាតិ សចិត្តកេហិ តីហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋហន្តីតិ វុត្តា.

ទុតិយបារាជិកសមុដ្ឋានវណ្ណនា.

៣៧០. សញ្ចរិកុដិមហល្លកន្តិ សញ្ចរិត្តំ, សញ្ញាចិកាយ កុដិករណំ, មហល្លកវិហារករណញ្ច. ធោវាបនញ្ច បដិគ្គហោតិ អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា បុរាណចីវរធោវាបនញ្ច ចីវរបដិគ្គហណញ្ច. ចីវរស្ស ច វិញ្ញត្តិន្តិ អញ្ញាតកំ គហបតិំ វា គហបតានិំ វា ចីវរវិញ្ញាបនសិក្ខាបទញ្ច. គហណញ្ច តទុត្តរិន្តិ តទុត្តរិសាទិយនសិក្ខាបទញ្ច.

៣៧១. ឧបក្ខដទ្វយញ្ចេវាតិ ‘‘ចីវរចេតាបន្នំ ឧបក្ខដំ ហោតី’’តិ (បារា. ៥២៨) អាគតសិក្ខាបទទ្វយញ្ច. តថា ទូតេន ចីវរន្តិ ទូតេនចីវរចេតាបន្នបហិតសិក្ខាបទញ្ច. កោសិយន្តិ កោសិយមិស្សកសិក្ខាបទញ្ច. សុទ្ធកាឡានន្តិ ‘‘សុទ្ធកាឡកាន’’ន្តិអាទិសិក្ខាបទញ្ច (បារា. ៥៤៨). ទ្វេ ភាគាទានមេវ ចាតិ ‘‘ទ្វេ ភាគា អាទាតព្ពា’’តិ (បារា. ៥៥៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច.

៣៧២. ឆព្ពស្សានីតិ ឆព្ពស្សានិ ធារណសិក្ខាបទញ្ច. បុរាណស្សាតិ ‘‘បុរាណសន្ថតស្សា’’តិ (បារា. ៥៦៧) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. លោមធោវាបនម្បិ ចាតិ ឯឡកលោមធោវាបនសិក្ខាបទញ្ច. រូបិយស្ស បដិគ្គាហោតិ រូបិយបដិគ្គហណសិក្ខាបទញ្ច. ឧភោ នានប្បការកាតិ រូបិយសំវោហារកយវិក្កយសិក្ខាបទានិ ច.

៣៧៣. ឩនពន្ធនបត្តោ ចាតិ ឩនបញ្ចពន្ធនបត្តសិក្ខាបទញ្ច. វស្សសាដិកសុត្តកន្តិ វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទញ្ច សុត្តំ វិញ្ញាបេត្វា ចីវរការាបនសិក្ខាបទញ្ច. វិកប្បាបជ្ជនន្តិ តន្តវាយេ ឧបសង្កមិត្វា ចីវរេ វិកប្បាបជ្ជនញ្ច. យាវ ទ្វារទានញ្ច សិព្ពនន្តិ ‘‘យាវ ទ្វារកោសា អគ្គឡដ្ឋបនាយា’’តិ (បាចិ. ១៣៥) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច ‘‘អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា ចីវរំ ទទេយ្យ (បាចិ. ១៧១), ចីវរំ សិព្ពេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១៧៦) វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច.

៣៧៤. បូវេហីតិ បូវេហិ វា មន្ថេហិ វា អភិហដ្ឋុំ បវារណសិក្ខាបទញ្ច. បច្ចយោតិ ចតុមាសបច្ចយបវារណសិក្ខាបទញ្ច. ជោតីតិ ជោតិយា សមាទហនសិក្ខាបទញ្ច. រតនន្តិ រតនសិក្ខាបទញ្ច. សូចិ…បេ… សុគតស្ស ចាតិ សូចិឃរសិក្ខាបទាទីនិ សត្ត សិក្ខាបទានិ ច.

៣៧៥. អញ្ញវិញ្ញត្តិសិក្ខា ចាតិ ‘‘អញ្ញំ វិញ្ញាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៧៤៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អញ្ញំ ចេតាបនម្បិ ចាតិ ‘‘អញ្ញំ ចេតាបេត្វា អញ្ញំ ចេតាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៧៤៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សង្ឃិកេន ទុវេ វុត្តាតិ ‘‘សង្ឃិកេន អញ្ញំ ចេតាបេយ្យ (បាចិ. ៧៥៩), សង្ឃិកេន សញ្ញាចិកេន អញ្ញំ ចេតាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៧៦៤) វុត្តានិ ទ្វេ សិក្ខាបទានិ ច. ទ្វេ មហាជនិកេនាតិ ‘‘មហាជនិកេន អញ្ញំ ចេតាបេយ្យ (បាចិ. ៧៦៩), មហាជនិកេន សញ្ញាចិកេន អញ្ញំ ចេតាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៧៧៤) វុត្តានិ ទ្វេ សិក្ខាបទានិ ច.

៣៧៦. តថា បុគ្គលិកេនេកន្តិ ‘‘បុគ្គលិកេន សញ្ញាចិកេន អញ្ញំ ចេតាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៧៧៩) វុត្តមេកសិក្ខាបទញ្ច. គរុបាវុរណន្តិ គរុបាវុរណចេតាបនសិក្ខាបទញ្ច. លហុន្តិ លហុបាវុរណចេតាបនសិក្ខាបទំ. ‘‘វិឃាសា ឧទសាដិ ចា’’តិ បទច្ឆេទោ. ទ្វេ វិឃាសាតិ ‘‘ឧច្ចារំ វា បស្សាវំ វា សង្ការំ វា វិឃាសំ វា តិរោកុដ្ដេ វា តិរោបាការេ វា ឆឌ្ឌេយ្យ វា ឆឌ្ឌាបេយ្យ វា (បាចិ. ៨២៥), ហរិតេ ឆឌ្ឌេយ្យ វា ឆឌ្ឌាបេយ្យ វា’’តិ (បាចិ. ៨២៩) ឯវំ វុត្តានិ ទ្វេ វិឃាសសិក្ខាបទានិ ច. ឧទសាដិ ចាតិ ឧទកសាដិកសិក្ខាបទញ្ច. តថា សមណចីវរន្តិ តថា ‘‘សមណចីវរំ ទទេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩១៧) វុត្តសិក្ខាបទញ្ចាតិ.

៣៧៧. ឥតិ ឯតេ ឯកូនបណ្ណាស ធម្មា ទុក្ខន្តទស្សិនា ភគវតា ឆសមុដ្ឋានិកា តេយេវ សញ្ចរិត្តសមា សញ្ចរិត្តសិក្ខាបទេន សមា កតា អនុមតា បញ្ញត្តាតិ យោជនា.

សញ្ចរិត្តសមុដ្ឋានវណ្ណនា.

៣៧៨. សង្ឃភេទោតិ សង្ឃភេទសិក្ខាបទញ្ច. ភេទានុវត្តទុព្ពចទូសកាតិ ភេទានុវត្តកទុព្ពចកុលទូសកសិក្ខាបទានិ ច. ទុដ្ឋុល្លច្ឆាទនន្តិ ទុដ្ឋុល្លបដិច្ឆាទនសិក្ខាបទញ្ច. ទិដ្ឋីតិ ទិដ្ឋិអប្បដិនិស្សជ្ជនសិក្ខាបទញ្ច. ឆន្ទឧជ្ជគ្ឃិកា ទុវេតិ ឆន្ទំអទត្វាគមនសិក្ខាបទញ្ច ឧជ្ជគ្ឃិកាយ អន្តរឃរេ គមននិសីទនសិក្ខាបទទ្វយញ្ច.

៣៧៩. អប្បសទ្ទា ទុវេ វុត្តាតិ ‘‘អប្បសទ្ទោ អន្តរឃរេ គមិស្សាមិ, និសីទិស្សាមី’’តិ (បាចិ. ៥៨៨, ៥៨៩) វុត្តានិ ទ្វេ សិក្ខាបទានិ ច. ន ព្យាហរេតិ ‘‘ន សកពឡេន មុខេន ព្យាហរិស្សាមី’’តិ (បាចិ. ៦១៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ឆមា, នីចាសនេ, ឋានន្តិ ‘‘ឆមាយំ និសីទិត្វា (បាចិ. ៦៤៥), នីចេ អាសនេ និសីទិត្វា (បាចិ. ៦៤៧), ឋិតោ និសិន្នស្សា’’តិ (បាចិ. ៦៤៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. បច្ឆតោ ឧប្បថេន ចាតិ ‘‘បច្ឆតោ គច្ឆន្តោ បុរតោ គច្ឆន្តស្ស (បាចិ. ៦៤៩), ឧប្បថេន គច្ឆន្តោ បថេន គច្ឆន្តស្សា’’តិ (បាចិ. ៦៥០) វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច.

៣៨០. វជ្ជច្ឆាទាតិ វជ្ជតោ បដិច្ឆាទនសិក្ខាបទញ្ច. អនុវត្តា ចាតិ ឧក្ខិត្តានុវត្តនសិក្ខាបទញ្ច. គហណន្តិ ‘‘ហត្ថគ្គហណំ វា សាទិយេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៦៧៥) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ឱសារេយ្យ ចាតិ ‘‘អនបលោកេត្វា ការកសង្ឃំ អនញ្ញាយ គណស្ស ឆន្ទំ ឱសារេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៦៩៥) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. បច្ចក្ខាមីតិ សិក្ខា ចាតិ ‘‘ពុទ្ធំ បច្ចាចិក្ខាមី’’តិ (បាចិ. ៧១០) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. តថា កិស្មិញ្ចិទេវ ចាតិ ‘‘កិស្មិញ្ចិទេវ អធិករណេ បច្ចាកតា’’តិ (បាចិ. ៧១៦) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច.

៣៨១. សំសដ្ឋា ទ្វេ ចាតិ ‘‘ភិក្ខុនិយោ បនេវ សំសដ្ឋា វិហរន្តី’’តិ (បាចិ. ៧២២) ច ‘‘យា បន ភិក្ខុនី ឯវំ វទេយ្យ សំសដ្ឋាវ, អយ្យេ, តុម្ហេ វិហរថា’’តិអាទិវចនំ (បាចិ. ៧២៨) បដិច្ច វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច. វធិត្វា ចាតិ ‘‘អត្តានំ វធិត្វា វធិត្វា រោទេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៨៨០) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. វិសិព្ពេត្វា ចាតិ ‘‘ភិក្ខុនិយា ចីវរំ វិសិព្ពេត្វា វា វិសិព្ពាបេត្វា វា’’តិ (បាចិ. ៨៩៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ទុក្ខិតន្តិ ‘‘ទុក្ខិតំ សហជីវិនិ’’ន្តិ (បាចិ. ៩៤៧) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. បុនទេវ ច សំសដ្ឋាតិ ‘‘សំសដ្ឋា វិហរេយ្យ គហបតិនា វា គហបតិបុត្តេន វា’’តិ (បាចិ. ៩៥៦) ឯវំ បុន វុត្តសំសដ្ឋសិក្ខាបទញ្ច. នេវ វូបសមេយ្យ ចាតិ ‘‘‘ឯហាយ្យេ, ឥមំ អធិករណំ វូបសមេហី’តិ (បាចិ. ៩៩៥) វុច្ចមានា ‘សាធូ’តិ បដិស្សុណិត្វា សា បច្ឆា អនន្តរាយិកិនី នេវ វូបសមេយ្យា’’តិ វុត្តសិក្ខាបទញ្ច.

៣៨២. ជានំ សភិក្ខុការាមន្តិ ‘‘ជានំ សភិក្ខុកំ អារាមំ អនាបុច្ឆា បវិសេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០២៤) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. តថេវ ន បវារយេតិ ‘‘ឧភតោសង្ឃេ តីហិ ឋានេហិ ន បវារេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០៥១) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. តថា អន្វទ្ធមាសញ្ចាតិ ‘‘អន្វទ្ធមាសំ ភិក្ខុនិយា ភិក្ខុសង្ឃតោ ទ្វេ ធម្មា បច្ចាសីសិតព្ពា’’តិ (បាចិ. ១០៥៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សហជីវិនិយោ ទុវេតិ ‘‘សហជីវិនិំ វុដ្ឋាបេត្វា ទ្វេ វស្សានិ នេវ អនុគ្គណ្ហេយ្យ (បាចិ. ១១០៨), សហជីវិនិំ វុដ្ឋាបេត្វា នេវ វូបកាសេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១១១៦) វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច.

៣៨៣-៤. សចេ មេ ចីវរំ អយ្យេតិ ‘‘សចេ មេ ត្វំ, អយ្យេ, ចីវរំ ទស្សសិ, ឯវាហំ តំ វុដ្ឋាបេស្សាមី’’តិ (បាចិ. ១១៥១) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អនុពន្ធិស្សសីតិ ‘‘សចេ មំ ត្វំ, អយ្យេ, ទ្វេ វស្សានិ អនុពន្ធិស្សសិ, ឯវាហំ តំ វុដ្ឋាបេស្សាមី’’តិ (បាចិ. ១១៥៥) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អសមេន សម្ពុទ្ធេន បកាសិតា ឥមេ សត្តតិំស ធម្មា សព្ពេ កាយវាចាទិតោ កាយវាចាចិត្តតោ ឯកសមុដ្ឋានា កតា សមនុភាសនា សិយុំ សមុដ្ឋានតោ សមនុភាសនសិក្ខាបទេន សទិសា សិយុន្តិ យោជនា.

សមនុភាសនសមុដ្ឋានវណ្ណនា.

៣៨៥. កថិនានិ ច តីណីតិ ‘‘និដ្ឋិតចីវរស្មិំ ភិក្ខុនា ឧព្ភតស្មិំ កថិនេ’’តិ (បារា. ៤៦២) វុត្តានិ អាទិតោ តីណិ សិក្ខាបទានិ. បត្តោតិ ‘‘ទសាហបរមំ អតិរេកបត្តោ’’តិ (បារា. ៦០១) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ភេសជ្ជមេវ ចាតិ ‘‘បដិសាយនីយានិ ភេសជ្ជានី’’តិ (បារា. ៦២២) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អច្ចេកម្បិ ចាតិ អច្ចេកសិក្ខាបទញ្ច. សាសង្កន្តិ តទនន្តរមេវ សាសង្កសិក្ខាបទញ្ច. បក្កមន្តទ្វយម្បិ ចាតិ ‘‘តំ បក្កមន្តោ នេវ ឧទ្ធរេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០៩, ១១៥) ភូតគាមវគ្គេ វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច.

៣៨៦. តថា ឧបស្សយំ គន្ត្វាតិ ‘‘ភិក្ខុនុបស្សយំ ឧបសង្កមិត្វា ភិក្ខុនិយោ ឱវទេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១៥៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. បរម្បរំ ភោជនន្តិ ‘‘បរម្បរភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បាចិ. ២២១) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អនតិរិត្តន្តិ ‘‘អនតិរិត្តំ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា’’តិ (បាចិ. ២៣៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សភត្តោតិ ‘‘និមន្តិតោ សភត្តោ សមានោ’’តិ (បាចិ. ២៩៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. វិកប្បេត្វា តថេវ ចាតិ ‘‘ចីវរំ វិកប្បេត្វា’’តិ (បាចិ. ៣៧៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច.

៣៨៧. រញ្ញោតិ ‘‘រញ្ញោ ខត្តិយស្សា’’តិ (បាចិ. ៤៩៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. វិកាលេតិ ‘‘វិកាលេ គាមំ បវិសេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៥០៩-៥១២) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. វោសាសាតិ ‘‘វោសាសមានរូបា ឋិតា’’តិ (បាចិ. ៥៥៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ‘‘អារញ្ញកេ ឧស្សយវាទិកា’’តិ បទច្ឆេទោ. អារញ្ញកេតិ ‘‘តថារូបេសុ អារញ្ញកេសុ សេនាសនេសុ បុព្ពេ អប្បដិសំវិទិត’’ន្តិ (បាចិ. ៥៧០) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ឧស្សយវាទិកាតិ ‘‘ឧស្សយវាទិកា វិហរេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៦៧៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. បត្តសន្និចយញ្ចេវាតិ ‘‘បត្តសន្និចយំ ករេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៧៣៤) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. បុរេ, បច្ឆា, វិកាលកេតិ ‘‘យា បន ភិក្ខុនី បុរេភត្តំ កុលានិ ឧបសង្កមិត្វា’’តិ (បាចិ. ៨៥៥) ច ‘‘បច្ឆាភត្តំ កុលានិ ឧបសង្កមិត្វា’’តិ (បាចិ. ៨៦០) ច ‘‘វិកាលេ កុលានិ ឧបសង្កមិត្វា’’តិ (បាចិ. ៨៦៥) ច វុត្តសិក្ខាបទត្តយញ្ច.

៣៨៨-៩. បញ្ចាហិកន្តិ ‘‘បញ្ចាហិកំ សង្ឃាដិចារំ អតិក្កមេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៨៩៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សង្កមនិន្តិ ‘‘ចីវរសង្កមនីយំ ធារេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩០៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. តថា អាវសថទ្វយន្តិ ‘‘អាវសថចីវរំ អនិស្សជ្ជិត្វា បរិភុញ្ជេយ្យ (បាចិ. ១០០៤), អាវសថំ អនិស្សជ្ជិត្វា ចារិកំ បក្កមេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០០៩) ឯវំ អាវសថេន សទ្ធិំ វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច. បសាខេតិ ‘‘បសាខេ ជាតំ គណ្ឌំ វា’’តិ (បាចិ. ១០៦៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អាសនេ ចាតិ ‘‘ភិក្ខុស្ស បុរតោ អនាបុច្ឆា អាសនេ និសីទេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១២១៥) វុត្តសិក្ខាបទញ្ចាតិ ឥមេ បន ឯកូនតិំស ធម្មា កាយវាចតោ, កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋានតោ សព្ពេ ទ្វិសមុដ្ឋានិកា, តតោយេវ កថិនសម្ភវា កថិនសមុដ្ឋានា ហោន្តីតិ យោជនា.

កថិនសមុដ្ឋានវណ្ណនា.

៣៩០. ទ្វេ សេយ្យាតិ ទ្វេ សហសេយ្យសិក្ខាបទានិ ច. អាហច្ចបាទោ ចាតិ អាហច្ចបាទកសិក្ខាបទញ្ច. បិណ្ឌញ្ចាតិ អាវសថបិណ្ឌភោជនសិក្ខាបទញ្ច. គណភោជនន្តិ គណភោជនសិក្ខាបទញ្ច. វិកាលេតិ វិកាលភោជនសិក្ខាបទញ្ច. សន្និធិញ្ចេវាតិ សន្និធិការកសិក្ខាបទញ្ច. ទន្តបោនន្តិ ទន្តបោនសិក្ខាបទញ្ច. អចេលកន្តិ អចេលកសិក្ខាបទញ្ច.

៣៩១. ឧយ្យុត្តញ្ចាតិ ‘‘ឧយ្យុត្តំ សេនំ ទស្សនាយ គច្ឆេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៣១១) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ‘‘វសេ ឧយ្យោធិ’’ន្តិ បទច្ឆេទោ. វសេតិ ‘‘សេនាយ វសេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៣១៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ឧយ្យោធិន្តិ ‘‘ឧយ្យោធិកំ វា…បេ… អនីកទស្សនំ វា គច្ឆេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៣២៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សុរាតិ សុរាបានសិក្ខាបទញ្ច. ឱរេន ន្ហាយនន្តិ ឱរេនទ្ធមាសនហាយនសិក្ខាបទញ្ច. ទុព្ពណ្ណករណញ្ចេវាតិ ‘‘តិណ្ណំ ទុព្ពណ្ណករណាន’’ន្តិ (បាចិ. ៣៦៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. បាដិទេសនីយទ្វយន្តិ វុត្តាវសេសំ បាដិទេសនីយទ្វយញ្ច.

៣៩២. លសុណន្តិ លសុណសិក្ខាបទញ្ច. ឧបតិដ្ឋេយ្យាតិ ‘‘ភិក្ខុស្ស ភុញ្ជន្តស្ស បានីយេន វា វិធូបនេន វា ឧបតិដ្ឋេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៨១៦) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. នច្ចទស្សនមេវ ចាតិ ‘‘នច្ចំ វា គីតំ វា វាទិតំ វា ទស្សនាយ គច្ឆេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៨៣៤) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. នគ្គន្តិ ‘‘នគ្គា នហាយេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៨៨៤) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អត្ថរណន្តិ ‘‘ឯកត្ថរណបាវុរណា តុវដ្ដេយ្យុ’’ន្តិ (បាចិ. ៩៣៧) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. មញ្ចេតិ ‘‘ឯកមញ្ចេ តុវដ្ដេយ្យុ’’ន្តិ (បាចិ. ៩៣៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អន្តោរដ្ឋេតិ ‘‘អន្តោរដ្ឋេ សាសង្កសម្មតេ’’តិ (បាចិ. ៩៦២) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. តថា ពហីតិ ‘‘តិរោរដ្ឋេ សាសង្កសម្មតេ’’តិ (បាចិ. ៩៦៦) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច.

៣៩៣. អន្តោវស្សន្តិ ‘‘អន្តោវស្សំ ចារិកំ ចរេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩៧០) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អគារញ្ចាតិ ‘‘រាជាគារំ វា ចិត្តាគារំ វា…បេ… បោក្ខរណិំ វា ទស្សនាយ គច្ឆេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩៧៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អាសន្ទិន្តិ ‘‘អាសន្ទិំ វា បល្លង្កំ វា បរិភុញ្ជេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩៨៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សុត្តកន្តនន្តិ ‘‘សុត្តំ កន្តេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩៨៧) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. វេយ្យាវច្ចន្តិ ‘‘គិហិវេយ្យាវច្ចំ ករេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៩៩១) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សហត្ថា ចាតិ ‘‘អគារិកស្ស វា បរិព្ពាជកស្ស វា បរិព្ពាជិកាយ វា សហត្ថា ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ទទេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០០០) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អាវាសេ ច អភិក្ខុកេតិ ‘‘អភិក្ខុកេ អាវាសេ វស្សំ វសេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០៤៧) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច.

៣៩៤. ឆត្តន្តិ ‘‘ឆត្តុបាហនំ ធារេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១១៧៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. យានញ្ចាតិ ‘‘យានេន យាយេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១១៨៦) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សង្ឃាណិន្តិ ‘‘សង្ឃាណិំ ធារេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១១៩១) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អលង្ការន្តិ ‘‘ឥត្ថាលង្ការំ ធារេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១១៩៥) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. គន្ធវាសិតន្តិ ‘‘គន្ធវណ្ណកេន នហាយេយ្យ (បាចិ. ១១៩៩), វាសិតកេន បិញ្ញាកេន នហាយេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១២០៣) វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច. ‘‘ភិក្ខុនី…បេ… គិហិនិយា’’តិ ឯតេន ‘‘ភិក្ខុនិយា ឧម្មទ្ទាបេយ្យា’’តិអាទីនិ (បាចិ. ១២០៧) ចត្តារិ សិក្ខាបទានិ វុត្តានិ.

៣៩៥. តថាសំកច្ចិកាតិ ‘‘អសំកច្ចិកា គាមំ បវិសេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១២២៥) ឯវំ វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ឥមេ បន តេចត្តាលីស ធម្មា សព្ពេ កាយចិត្តវសេន ទ្វិសមុដ្ឋានិកា. ឯឡកលោមេន សមុដ្ឋានតោ សមា ហោន្តីតិ យោជនា.

ឯឡកលោមសមុដ្ឋានវណ្ណនា.

៣៩៦-៧. អញ្ញត្រាតិ ‘‘មាតុគាមស្ស ឧត្តរិឆប្បញ្ចវាចាហិ ធម្មំ ទេសេយ្យ អញ្ញត្រ វិញ្ញុនា បុរិសវិគ្គហេនា’’តិ (បាចិ. ៦៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. អសម្មតោ ចេវាតិ ‘‘អសម្មតោ ភិក្ខុនិយោ ឱវទេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១៤៦) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. តថា អត្ថង្គតេន ចាតិ ‘‘អត្ថង្គតេ សូរិយេ ភិក្ខុនិយោ ឱវទេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១៥៤) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. តិរច្ឆានវិជ្ជា ទ្វេ វុត្តាតិ ‘‘តិរច្ឆានវិជ្ជំ បរិយាបុណេយ្យ, វាចេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១០១៤, ១០១៨) ឯវំ វុត្តានិ ទ្វេ សិក្ខាបទានិ ច. អនោកាសកតម្បិ ចាតិ ‘‘អនោកាសកតំ ភិក្ខុំ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១២២០) វុត្តសិក្ខាបទញ្ចាតិ ឥមេ បន សព្ពេ ឆ ធម្មា វាចតោ, វាចាចិត្តតោ ចាតិ ឥមេហិ ទ្វីហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋានិកា ហោន្តិ. បទសោធម្មតុល្យតា អយមេតេសំ បទសោធម្មេន សទិសភាវោតិ យោជនា.

បទសោធម្មសមុដ្ឋានវណ្ណនា.

៣៩៨-៩. ឯកន្តិ ‘‘ភិក្ខុនិយា សទ្ធិំ សំវិធាយ ឯកទ្ធានមគ្គំ បដិបជ្ជេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១៨០) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. នាវន្តិ ‘‘ឯកនាវំ អភិរុហេយ្យា’’តិ (បាចិ. ១៨៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. បណីតញ្ចាតិ ‘‘បណីតភោជនានិ អគិលានោ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វាភុញ្ជេយ្យា’’តិ (បាចិ. ២៥៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. សំវិធានញ្ចាតិ មាតុគាមេន សទ្ធិំ សំវិធាយ គមនសិក្ខាបទញ្ច. សំហរេតិ ‘‘សម្ពាធេ លោមំ សំហរាបេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៧៩៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ធញ្ញន្តិ ‘‘អាមកធញ្ញំ វិញ្ញត្វា វា’’តិ (បាចិ. ៨២១) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. និមន្តិតា ចេវាតិ ‘‘និមន្តិតា វា បវារិតា វា ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ខាទេយ្យ វា ភុញ្ជេយ្យ វា’’តិ (បាចិ. ១០៣៨) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. បាដិទេសនិយដ្ឋកន្តិ ភិក្ខុនីនំ វុត្តា អដ្ឋ បាដិទេសនីយា ចេតិ ពុទ្ធសេដ្ឋេន បញ្ញត្តា ឯតា ចុទ្ទស សិក្ខា ចតុសមុដ្ឋានា កាយតោ, កាយវាចតោ, កាយចិត្តតោ, វាចាចិត្តតោ ចាតិ ចតូហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋហន្តិ. សមុដ្ឋានតោ អទ្ធានេន អទ្ធានសិក្ខាបទេន សមា ហោន្តីតិ មតាតិ យោជនា.

អទ្ធានសមុដ្ឋានវណ្ណនា.

៤០០-១. សុតិន្តិ ឧបស្សុតិតិដ្ឋនសិក្ខាបទញ្ច. សូបាទិវិញ្ញត្តិន្តិ សូបោទនវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទញ្ច. អន្ធការេតិ ‘‘រត្តន្ធការេ អប្បទីបេ’’តិ (បាចិ. ៨៣៩) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. តថេវ ច បដិច្ឆន្នេតិ ‘‘បដិច្ឆន្នេ ឱកាសេ’’តិ (បាចិ. ៨៤៣) វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ឱកាសេតិ ‘‘អជ្ឈោកាសេ បុរិសេន សទ្ធិ’’ន្តិ (បាចិ. ៨៤៧) ឯវំ វុត្តសិក្ខាបទញ្ច. ព្យូហេ ចាតិ តទនន្តរមេវ ‘‘រថិកាយ វា ព្យូហេ វា សិង្ឃាដកេ វា បុរិសេន សទ្ធិ’’ន្តិ (បាចិ. ៨៥១) អាគតសិក្ខាបទញ្ចាតិ ឥមេ សព្ពេបិ អាទិច្ចពន្ធុនា ទេសិតា ឆ ធម្មា ចតុត្ថច្ឆដ្ឋតោ កាយចិត្តតោ, កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋហន្តា ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានា ថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទេន សមានសមុដ្ឋានា សិយុន្តិ យោជនា.

ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានវណ្ណនា.

៤០២. ឆត្ត, ទណ្ឌករស្សាបីតិ ‘‘ន ឆត្តបាណិស្ស ទណ្ឌបាណិស្សា’’តិ (បាចិ. ៦៣៥) វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច. សត្ថាវុធករស្សាបីតិ ‘‘ន សត្ថបាណិស្ស (បាចិ. ៦៣៦), ន អាវុធបាណិស្សា’’តិ (បាចិ. ៦៣៧) វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច. បាទុកូបាហនា, យានន្តិ ‘‘ន បាទុការុឡ្ហស្ស (បាចិ. ៦៣៨), ន ឧបាហនារុឡ្ហស្ស (បាចិ. ៦៣៩), ន យានគតស្សា’’តិ (បាចិ. ៦៤០) វុត្តសិក្ខាបទត្តយញ្ច. សេយ្យា, បល្លត្ថិកាយ ចាតិ ‘‘ន សយនគតស្ស (បាចិ. ៦៤១), ន បល្លត្ថិកាយ និសិន្នស្សា’’តិ (បាចិ. ៦៤២) វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច.

៤០៣. វេឋិតោគុណ្ឋិតោ ចាតិ ‘‘ន វេឋិតសីសស្ស (បាចិ. ៦៤៣), ន ឱគុណ្ឋិតសីសស្សា’’តិ (បាចិ. ៦៤៤) វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ចាតិ និទស្សិតា សព្ពេ ឯកាទស ធម្មា វាចាចិត្តសង្ខាតេន ឯកេន សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋិតា ធម្មទេសនសមុដ្ឋានាតិ សញ្ញិតា សល្លក្ខិតាតិ យោជនា.

ធម្មទេសនសមុដ្ឋានវណ្ណនា.

៤០៤. ឯវំ តាវ សម្ភិន្នសមុដ្ឋានំ វេទិតព្ពំ, និយតសមុដ្ឋានំ តិវិធំ, តំ ឯកស្សេវ សិក្ខាបទស្ស ហោតីតិ វិសុំយេវ ទស្សេតុមាហ ‘‘ភូតារោចនកញ្ចេវា’’តិអាទិ. ភូតារោចនកញ្ចេវាតិ តីហិ អចិត្តកសមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋិតំ ភូតារោចនសិក្ខាបទញ្ច. ចោរិវុដ្ឋាបនម្បិ ចាតិ វាចាចិត្តតោ, កាយវាចាចិត្តតោ ចាតិ ទ្វីហិ សមុដ្ឋិតំ ចោរិវុដ្ឋាបនសិក្ខាបទញ្ច. អននុញ្ញាតមេវ អននុញ្ញាតមត្តំ. អននុញ្ញាតមត្តន្តិ វាចតោ, កាយវាចតោ, វាចាចិត្តតោ, កាយវាចាចិត្តតោ ចាតិ ចតូហិ សមុដ្ឋិតំ អននុញ្ញាតសិក្ខាបទញ្ចាតិ. ឥទំ តយន្តិ ឥទំ សិក្ខាបទត្តយំ. អសម្ភិន្នន្តិ កេនចិ អញ្ញេន សិក្ខាបទេន អសម្មិស្សសមុដ្ឋានំ.

ឥតិ ឧត្តរេ លីនត្ថបកាសនិយា

សមុដ្ឋានសីសកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.