បកិណ្ណកវិនិច្ឆយកថាវណ្ណនា

៣០២៩. ឆត្តំ បណ្ណមយំ កិញ្ចីតិ តាលបណ្ណាទិបណ្ណច្ឆទនំ យំ កិញ្ចិ ឆត្តំ. ពហីតិ ឧបរិ. អន្តោតិ ហេដ្ឋា. សិព្ពិតុន្តិ រូបំ ទស្សេត្វា សូចិកម្មំ កាតុំ.

៣០៣០. បណ្ណេតិ ឆទនបណ្ណេ. អឌ្ឍចន្ទន្តិ អឌ្ឍចន្ទាការំ. មករទន្តកន្តិ មករទន្តាការំ, យំ ‘‘គិរិកូដ’’ន្តិ វុច្ចតិ. ឆិន្ទិតុំ ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ. មុខវដ្ដិយា នាមេត្វា ពទ្ធបណ្ណកោដិយា វា មត្ថកិមណ្ឌលកោដិយា វា គិរិកូដាទិំ ករោន្តិ, ឥមិនា តំ បដិក្ខិត្តំ. ទណ្ឌេតិ ឆត្តទណ្ឌេ. ឃដកន្តិ ឃដាការោ. វាឡរូបំ វាតិ ព្យគ្ឃាទិវាឡានំ រូបកំ វា. លេខាតិ ឧក្កិរិត្វា វា ឆិន្ទិត្វា វា ចិត្តកម្មវសេន វា កតរាជិ.

៣០៣១. បញ្ចវណ្ណានំ សុត្តានំ អន្តរេ នីលាទិឯកវណ្ណេន សុត្តេន ថិរត្ថំ ឆត្តំ អន្តោ ច ពហិ ច សិព្ពិតុំ វា ឆត្តទណ្ឌគ្គាហកសលាកបញ្ជរំ ថិរត្ថំ វិនន្ធិតុំ វា វដ្ដតីតិ យោជនា. ‘‘បញ្ចវណ្ណានំ ឯកវណ្ណេន ថិរត្ថ’’ន្តិ ឥមិនា អនេកវណ្ណេហិ សុត្តេហិ វណ្ណមដ្ឋត្ថាយ សិព្ពិតុញ្ច វិនន្ធិតុញ្ច ន វដ្ដតីតិ ទីបេតិ.

បោត្ថកេសុ បន ‘‘បញ្ចវណ្ណេនា’’តិ បាឋោ ទិស្សតិ, តស្ស ឯកវណ្ណេន, បញ្ចវណ្ណេន វា សុត្តេន ថិរត្ថំ សិព្ពិតុំ, វិនន្ធិតុំ វា វដ្ដតីតិ យោជនា កាតព្ពា ហោតិ, សោ ឯត្ថេវ ហេដ្ឋា វុត្តេន –

‘‘បញ្ចវណ្ណេន សុត្តេន, សិព្ពិតុំ ន ច វដ្ដតី’’តិ –

បាឋេន ច ‘‘កេចិ តាលបណ្ណច្ឆត្តំ អន្តោ វា ពហិ វា បញ្ចវណ្ណេន សុត្តេន សិព្ពន្តា វណ្ណមដ្ឋំ ករោន្តិ, តំ ន វដ្ដតិ. ឯកវណ្ណេន បន នីលេន វា បីតកេន វា យេន កេនចិ សុត្តេន អន្តោ វា ពហិ វា សិព្ពិតុំ ឆត្តទណ្ឌគ្គាហកំ សលាកបញ្ជរំ វា វិនន្ធិតុំ វដ្ដតិ, តញ្ច ខោ ថិរករណត្ថំ, ន វណ្ណមដ្ឋត្ថាយា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៨៥ បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយ) អដ្ឋកថាបាឋេន ច វិរុជ្ឈតិ, តស្មា សោ ន គហេតព្ពោ.

៣០៣២. លេខា វា បន កេវលាតិ យថាវុត្តប្បការា សលាកលេខា វា. ឆិន្ទិត្វាតិ ឧក្កិរិត្វា កតំ ឆិន្ទិត្វា. ឃំសិត្វាតិ ចិត្តកម្មាទិវសេន កតំ ឃំសិត្វា.

៣០៣៣. ទណ្ឌពុន្ទម្ហីតិ ឆត្តទណ្ឌស្ស បញ្ជរេ គាហណត្ថាយ ផាលិតពុន្ទម្ហិ, មូលេតិ អត្ថោ. អយមេត្ថ និស្សន្ទេហេ វុត្តនយោ. ខុទ្ទសិក្ខាគណ្ឋិបទេ បន ‘‘ឆត្តបិណ្ឌិយា មូលេ’’តិ វុត្តំ. អហិឆត្តកសណ្ឋានន្តិ ផុល្លអហិឆត្តាការំ. រជ្ជុកេហិ គាហាបេត្វា ទណ្ឌេ ពន្ធន្តិ, តស្មិំ ពន្ធដ្ឋានេ វលយមិវ ឧក្កិរិត្វា ឧដ្ឋាបេត្វា. ពន្ធនត្ថាយាតិ វាតេន យថា ន ចលតិ, ឯវំ រជ្ជូហិ ទណ្ឌេ បញ្ជរស្ស ពន្ធនត្ថាយ. ឧក្កិរិត្វា កតា លេខា វដ្ដតីតិ យោជនា. យថាហ – ‘‘វាតប្បហារេន អចលនត្ថំ ឆត្តមណ្ឌលិកំ រជ្ជុកេហិ គាហាបេត្វា ទណ្ឌេ ពន្ធន្តិ, តស្មិំ ពន្ធនដ្ឋានេ វលយមិវ ឧក្កិរិត្វា លេខំ ឋបេន្តិ, សា វដ្ដតី’’តិ. ‘‘សចេបិ ន ពន្ធន្តិ, ពន្ធនារហដ្ឋានត្តា វលយំ ឧក្កិរិតុំ វដ្ដតី’’តិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ.

៣០៣៤. សមំ សតបទាទីនន្តិ សតបទាទីហិ សទិសំ, តុល្យត្ថេ ករណវចនប្បសង្គេ សាមិវចនំ.

៣០៣៥. បត្តស្ស បរិយន្តេ វាតិ អនុវាតស្ស ឧភយបរិយន្តេ វា. បត្តមុខេបិ វាតិ ទ្វិន្នំ អារាមវិត្ថារបត្តានំ សង្ឃដិតដ្ឋានេ កណ្ណេបិ វា, ឯកស្សេវ វា បត្តស្ស ឩនបូរណត្ថំ សង្ឃដិតដ្ឋានេបិ វា. វេណិន្តិ កុទ្រូសសីសាការេន សិព្ពនំ. កេចិ ‘‘វរកសីសាការេនា’’តិ វទន្តិ. សង្ខលិកន្តិ ពិឡាលទាមសទិសំ សិព្ពនំ. កេចិ ‘‘សតបទិសម’’ន្តិ វទន្តិ.

៣០៣៦. បដ្ដន្តិ បដ្ដម្បិ. អដ្ឋកោណាទិកោ វិធិ បការោ ឯតស្សាតិ អដ្ឋកោណាទិកវិធិ, តំ. ‘‘អដ្ឋកោណាទិក’’ន្តិ គាថាពន្ធវសេន និគ្គហិតាគមោ. ‘‘អដ្ឋកោណាទិកំ វិធិ’’ន្តិ ឯតំ ‘‘បដ្ដ’’ន្តិ ឯតស្ស សមានាធិករណវិសេសនំ, កិរិយាវិសេសនំ វា, ‘‘ករោន្តី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. អថ វា បដ្ដន្តិ ឯត្ថ ភុម្មត្ថេ ឧបយោគវចនំ, បដ្ដេតិ អត្ថោ. ឥមស្មិំ បក្ខេ ‘‘អដ្ឋកោណាទិក’’ន្តិ ឧបយោគវចនំ. ‘‘វិធិ’’ន្តិ ឯតស្ស វិសេសនំ. ឥធ វក្ខមានចតុកោណសណ្ឋានតោ អញ្ញំ អដ្ឋកោណាទិកំ នាមំ. តត្ថាតិ តស្មិំ បដ្ដទ្វយេ. អគ្ឃិយគទារូបន្តិ អគ្ឃិយសណ្ឋានញ្ចេវ គទាសណ្ឋានញ្ច សិព្ពនំ. មុគ្គរន្តិ លគុឡសណ្ឋានសិព្ពនំ. អាទិ-សទ្ទេន ចេតិយាទិសណ្ឋានានំ គហណំ.

៣០៣៧. តត្ថាតិ បដ្ដទ្វយេ តស្មិំ ឋានេ. កក្កដកក្ខីនីតិ កុឡីរអច្ឆិសទិសានិ សិព្ពនវិការានិ. ឧដ្ឋាបេន្តីតិ ករោន្តិ. តត្ថាតិ តស្មិំ គណ្ឋិកបាសកបដ្ដកេ. សុត្តាតិ កោណតោ កោណំ សិព្ពិតសុត្តា ចេវ ចតុរស្សេ សិព្ពិតសុត្តា ច. បិឡកាតិ តេសមេវ សុត្តានំ និវត្តេត្វា សិព្ពិតកោដិយោ ច. ទុវិញ្ញេយ្យាវាតិ រជនកាលេ ទុវិញ្ញេយ្យរូបា អនោឡារិកា ទីបិតា វដ្ដន្តីតិ. យថាហ – ‘‘កោណសុត្តបិឡកា ច ចីវរេ រត្តេ ទុវិញ្ញេយ្យរូបា វដ្ដន្តី’’តិ.

៣០៣៨. គណ្ឋិបាសកបដ្ដកាតិ គណ្ឋិកបដ្ដកបាសកបដ្ដកាតិ យោជនា. កណ្ណកោណេសុ សុត្តានីតិ ចីវរកណ្ណេសុ សុត្តានិ ចេវ គណ្ឋិកបាសកបដ្ដានំ កោណេសុ សុត្តានិ ច ឆិន្ទេយ្យ. ឯត្ថ ច ចីវរេ អាយាមតោ, វិត្ថារតោ ច សិព្ពិត្វា អនុវាតតោ ពហិ និក្ខន្តសុត្តំ ចីវរំ រជិត្វា សុក្ខាបនកាលេ រជ្ជុយា វា ចីវរវំសេ វា ពន្ធិត្វា ឱលម្ពិតុំ អនុវាតេ ពទ្ធសុត្តានិ ច កណ្ណសុត្តានិ នាម. យថាហ – ‘‘ចីវរស្ស កណ្ណសុត្តកំ ន វដ្ដតិ, រជិតកាលេ ឆិន្ទិតព្ពំ. យំ បន ‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កណ្ណសុត្តក’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) ឯវំ អនុញ្ញាតំ, តំ អនុវាតេ បាសកំ កត្វា ពន្ធិតព្ពំ, រជនកាលេ លគ្គនត្ថាយា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៨៥ បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយ).

៣០៣៩. សូចិកម្មវិការំ វាតិ ចីវរមណ្ឌនត្ថាយ នានាសុត្តកេហិ សតបទិសទិសំ សិព្ពន្តា អាគន្តុកបដ្ដំ ឋបេន្តិ, ឯវរូបំ សូចិកម្មវិការំ វា. អញ្ញំ វា បន កិញ្ចិបីតិ អញ្ញម្បិ យំ កិញ្ចិ មាលាកម្មមិគបក្ខិបាទាទិកំ សិព្ពនវិការំ. កាតុន្តិ សយំ កាតុំ. ការាបេតុន្តិ អញ្ញេន វា ការាបេតុំ.

៣០៤០. យោ ភិក្ខុ បរំ ឧត្តមំ វណ្ណមដ្ឋំ អភិបត្ថយំ បត្ថយន្តោ កញ្ជិបិដ្ឋខលិអល្លិកាទីសុ ចីវរំ បក្ខិបតិ, តស្ស បន ភិក្ខុនោ ទុក្កដា មោក្ខោ ន វិជ្ជតីតិ យោជនា. កញ្ជីតិ វាយនតន្តមក្ខនកញ្ជិសទិសា ថូលាកញ្ជិ. បិដ្ឋន្តិ តណ្ឌុលបិដ្ឋំ. តណ្ឌុលបិដ្ឋេហិ បក្កា ខលិ. អល្លិកាតិ និយ្យាសោ. អាទិ-សទ្ទេន លាខាទីនំ គហណំ.

៣០៤១. ចីវរស្ស ករណេ ករណកាលេ សមុដ្ឋិតានំ សូចិហត្ថមលាទីនំ ធោវនត្ថំ, កិលិដ្ឋកាលេ ច ធោវនត្ថំ កញ្ជិបិដ្ឋិខលិអល្លិកាទីសុ បក្ខិបតិ, វដ្ដតីតិ យោជនា.

៣០៤២. តត្ថាតិ យេន កសាវេន ចីវរំ រជតិ, តស្មិំ រជនេ ចីវរស្ស សុគន្ធភាវត្ថាយ គន្ធំ វា ឧជ្ជលភាវត្ថាយ តេលំ វា វណ្ណត្ថាយ លាខំ វា. កិញ្ចីតិ ឯវរូបំ យំ កិញ្ចិ.

៣០៤៣. មណិនាតិ បាសាណេន. អញ្ញេនបិ ច កេនចីតិ យេន ឧជ្ជលំ ហោតិ, ឯវរូបេន មុគ្គរាទិនា អញ្ញេនាបិ កេនចិ វត្ថុនា. ទោណិយាតិ រជនម្ពណេ. ន ឃំសិតព្ពំ ហត្ថេន គាហេត្វា ន ឃដ្ដេតព្ពំ.

៣០៤៤. រត្តំ ចីវរំ ហត្ថេហិ កិញ្ចិ ថោកំ បហរិតុំ វដ្ដតីតិ យោជនា. ‘‘យត្ថ បក្ករជនំ បក្ខិបន្តិ, សា រជនទោណិ, តត្ថ អំសពទ្ធកកាយពន្ធនាទិំ ឃដ្ដេតុំ វដ្ដតី’’តិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ.

៣០៤៥. គណ្ឋិកេតិ វេឡុទន្តវិសាណាទិមយគណ្ឋិកេ. លេខា វាតិ វដ្ដាទិភេទា លេខា វា. បិឡកា វាតិ សាសបពីជសទិសា ខុទ្ទកបុព្ពុឡា វា. បាឡិកណ្ណិកភេទកោតិ មណិកាវឡិរូបបុប្ផកណ្ណិករូបភេទកោ. កប្បពិន្ទុវិការោ វា ន វដ្ដតីតិ យោជនា.

៣០៤៦. អារគ្គេនាតិ អារកណ្ដកគ្គេន, សូចិមុខេន វា. កាចិបិ លេខាតិ វដ្ដកគោមុត្តាទិសណ្ឋានា យា កាចិបិ រាជិ.

៣០៤៧. ភមំ អារោបេត្វាតិ ភមេ អល្លិយាបេត្វា.

៣០៤៨. បត្តមណ្ឌលកេតិ បត្តេ ឆវិរក្ខនត្ថាយ តិបុសីសាទីហិ កតេ បត្តស្ស ហេដ្ឋា អាធារាទីនំ ឧបរិ កាតព្ពេ បត្តមណ្ឌលកេ. ភិត្តិកម្មន្តិ វិភត្តំ កត្វា នានាការរូបកកម្មចិត្តំ. យថាហ ‘‘ន ភិក្ខវេ ចិត្រានិ បត្តមណ្ឌលានិ ធារេតព្ពានិ រូបកាកិណ្ណានិ ភិត្តិកម្មកតានី’’តិ (ចូឡវ. ២៥៣). តត្ថាតិ តស្មិំ បត្តមណ្ឌលេ. អស្សាតិ ភិក្ខុស្ស. មករទន្តកន្តិ គិរិកូដាការំ.

៣០៤៩. មុខវដ្ដិយំ យា លេខា បរិស្សាវនពន្ធនត្ថាយ អនុញ្ញាតា, តំ លេខំ ឋបេត្វា ធម្មករណច្ឆត្តេ វា កុច្ឆិយំ វា កាចិបិ លេខា ន វដ្ដតីតិ យោជនា.

៣០៥០. តហិំ តហិន្តិ មត្តិកាយ តត្ថ តត្ថ. តន្តិ តថាកោដ្ដិតទិគុណសុត្តកាយពន្ធនំ.

៣០៥១. អន្តេសុ ទឡ្ហត្ថាយ ទសាមុខេ ទិគុណំ កត្វា កោដ្ដេន្តិ, វដ្ដតីតិ យោជនា. ចិត្តិកម្បីតិ មាលាកម្មលតាកម្មចិត្តយុត្តម្បិ កាយពន្ធនំ.

៣០៥២. អក្ខីនីតិ កុញ្ជរក្ខីនិ. តត្ថាតិ កាយពន្ធនេ វដ្ដតីតិ កា កថា. ឧដ្ឋាបេតុន្តិ ឧក្កិរិតុំ.

៣០៥៣. ឃដន្តិ ឃដសណ្ឋានំ. ទេឌ្ឌុភសីសំ វាតិ ឧទកសប្បសីសមុខសណ្ឋានំ វា. យំ កិញ្ចិ វិការរូបំ ទសាមុខេ ន វដ្ដតីតិ យោជនា.

៣០៥៤. មច្ឆកណ្ដន្តិ មច្ឆកណ្ដកាការំ. ខជ្ជូរិបត្តកាការន្តិ ខជ្ជូរិបត្តសណ្ឋានំ. មច្ឆកណ្ដំ វា មដ្ឋំ បដ្ដិកំ វា ខជ្ជូរិបត្តកាការំ វា ឧជុកំ កត្វា កោដ្ដិតំ វដ្ដតីតិ យោជនា. ឯត្ថ ច ឧភយបស្សេសុ មច្ឆកណ្ដកយុត្តំ មច្ឆស្ស បិដ្ឋិកណ្ដកំ វិយ យស្ស បដ្ដិកាយ វាយនំ ហោតិ, ឥទំ កាយពន្ធនំ មច្ឆកណ្ដកំ នាម. យស្ស ខជ្ជូរិបត្តសណ្ឋានមិវ វាយនំ ហោតិ, តំ ខជ្ជូរិបត្តកាការំ នាម.

៣០៥៥. បកតិវីតា បដ្ដិកា. សូករន្តំនាម កុញ្ចិកាកោសកសណ្ឋានំ. តស្ស ទុវិធស្ស កាយពន្ធនស្ស. តត្ថ រជ្ជុកា សូករន្តានុលោមិកា, ទុស្សបដ្ដំ បដ្ដិកានុលោមិកំ. អាទិ-សទ្ទេន មុទ្ទិកកាយពន្ធនំ គហិតំ, តញ្ច សូករន្តានុលោមិកំ. យថាហ – ‘‘ឯករជ្ជុកំ, បន មុទ្ទិកកាយពន្ធនញ្ច សូករន្តកំ អនុលោមេតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៧៨). តត្ថ ឯករជ្ជុកា នាម ឯកវដ្ដា. ពហុរជ្ជុកស្ស អកប្បិយភាវំ វក្ខតិ. ‘‘មុទ្ទិកកាយពន្ធនំ នាម ចតុរស្សំ អកត្វា សជ្ជិត’’ន្តិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ.

៣០៥៦. មុរជំ នាម មុរជវដ្ដិសណ្ឋានំ វេឋេត្វា កតំ. វេឋេត្វាតិ នានាសុត្តេហិ វេឋេត្វា. សិក្ខាភាជនវិនិច្ឆយេ បន ‘‘ពហុកា រជ្ជុយោ ឯកតោ កត្វា ឯកាយ រជ្ជុយា វេឋិតំ មុរជំ នាមា’’តិ វុត្តំ. មទ្ទវីណំ នាម បាមង្គសណ្ឋានំ. ទេឌ្ឌុភកំ នាម ឧទកសប្បសីសសទិសំ. កលាពុកំ នាម ពហុរជ្ជុកំ. រជ្ជុយោតិ ឧភយកោដិយំ ឯកតោ អពទ្ធា ពហូ រជ្ជុយោ, តថា ពទ្ធា កលាពុកំ នាម ហោតីតិ. ន វដ្ដន្តីតិ មុរជាទីនិ ឥមានិ សព្ពានិ កាយពន្ធនានិ ន វដ្ដន្តិ. បុរិមា ទ្វេតិ មុរជំ, មទ្ទវីណញ្ចាតិ ទ្វេ. ‘‘ទសាសុ សិយុ’’ន្តិ វត្តព្ពេ គាថាពន្ធវសេន វណ្ណលោបេន ‘‘ទសា សិយុ’’ន្តិ វុត្តំ. យថាហ – ‘‘មុរជំ មទ្ទវីណ’ន្តិ ឥទំ ទសាសុយេវ អនុញ្ញាត’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២៧៨).

៣០៥៧. បាមង្គសណ្ឋានាតិ បាមង្គទាមំ វិយ ចតុរស្សសណ្ឋានា.

៣០៥៨. ឯករជ្ជុមយន្តិ នានាវដ្ដេ ឯកតោ វដ្ដេត្វា កតរជ្ជុមយំ កាយពន្ធនំ. វដ្ដំ វដ្ដតីតិ ‘‘រជ្ជុកា ទុស្សបដ្ដាទី’’តិ ឯត្ថ ឯកវដ្ដរជ្ជុកា គហិតា, ឥធ បន នានាវដ្ដេ ឯកតោ វដ្ដេត្វា កតាវ ឯករជ្ជុកា គហិតា. តញ្ចាតិ តម្បិ ឯករជ្ជុកកាយពន្ធនំ. បាមង្គសណ្ឋានំ ឯកម្បិ ន ច វដ្ដតីតិ កេវលម្បិ ន វដ្ដតិ.

៣០៥៩. ពហូ រជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វាតិ យោជនា. វដ្ដតិ ពន្ធិតុន្តិ មុរជំ, កលាពុកំ វា ន ហោតិ, រជ្ជុកកាយពន្ធនមេវ ហោតីតិ អធិប្បាយោ. អយំ បន វិនិច្ឆយោ ‘‘ពហូ រជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វា ឯកេន និរន្តរំ វេឋេត្វា កតំ ‘ពហុរជ្ជុក’ន្តិ ន វត្តព្ពំ, តំ វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៨៥ បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយ) អដ្ឋកថាគតោវ ឥធ វុត្តោ. សិក្ខាភាជនវិនិច្ឆយេ ‘‘ពហុកា រជ្ជុយោ ឯកតោ កត្វា ឯកាយ រជ្ជុយា វេឋិតំ មុរជំ នាមា’’តិ យំ វុត្តំ, តំ ឥមិនា វិរុជ្ឈនតោ ន គហេតព្ពំ.

៣០៦០. ទន្ត-សទ្ទេន ហត្ថិទន្តា វុត្តា. ជតូតិ លាខា. សង្ខមយន្តិ សង្ខនាភិមយំ. វិធកា មតាតិ ឯត្ថ ‘‘វេឋកា’’តិបិ បាឋោ វិធបរិយាយោ.

៣០៦១. កាយពន្ធនវិធេតិ កាយពន្ធនស្ស ទសាយ ថិរភាវត្ថំ កដ្ឋទន្តាទីហិ កតេ វិធេ. វិការោ អដ្ឋមង្គលាទិកោ. តត្ថ តត្ថាតិ តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ, ឧភយកោដិយន្តិ អត្ថោ. តុ-សទ្ទេន ឃដាការោបិ វដ្ដតីតិ ទីបេតិ.

៣០៦២. មាលា …បេ… វិចិត្តិតាតិ មាលាកម្មលតាកម្មេហិ ច មិគបក្ខិរូបាទិនានារូបេហិ ច វិចិត្តិតា. ជនរញ្ជនីតិ ពាលជនបលោភិនី.

៣០៦៤. អដ្ឋំសា វាបីតិ ឯត្ថ អបិ-សទ្ទេន សោឡសំសាទីនំ គហណំ. វណ្ណមដ្ឋាតិ មាលាកម្មាទិវណ្ណមដ្ឋា.

៣០៦៥. អញ្ជនិសលាកាបិ តថា វណ្ណមដ្ឋា ន វដ្ដតីតិ យោជនា. ‘‘អញ្ជនិត្ថវិកាយ ច, នានាវណ្ណេហិ សុត្តេហិ, ចិត្តកម្មំ ន វដ្ដតី’’តិ បាឋោ យុជ្ជតិ. ‘‘ថវិកាបិ ចា’’តិ បាឋោ ទិស្សតិ, សោ ន គហេតព្ពោ.

៣០៦៦. រត្តាទិនា យេន កេនចិ ឯកវណ្ណេន សុត្តេន បិលោតិកាទិមយំ យំ កិញ្ចិ សិបាដិកំ សិព្ពេត្វា វឡញ្ជន្តស្ស វដ្ដតីតិ យោជនា.

៣០៦៧. មណិកន្តិ ថូលបុព្ពុឡំ. បិឡកន្តិ សុខុមបុព្ពុឡំ. បិប្ផលេតិ វត្ថច្ឆេទនសត្ថេ. អារកណ្ដកេតិ បត្តាធារវលយានំ វិជ្ឈនកណ្ដកេ. ឋបេតុន្តិ ឧដ្ឋាបេតុំ. យំ កិញ្ចីតិ សេសំ វណ្ណមដ្ឋម្បិ ច.

៣០៦៨. ទណ្ឌកេតិ បិប្ផលទណ្ឌកេ. យថាហ – ‘‘បិប្ផលកេបិ មណិកំ វា បិឡកំ វា យំ កិញ្ចិ ឧដ្ឋាបេតុំ ន វដ្ដតិ, ទណ្ឌកេ បន បរិច្ឆេទលេខា វដ្ដតី’’តិ. បរិច្ឆេទលេខាមត្តន្តិ អាណិពន្ធនដ្ឋានំ បត្វា បរិច្ឆិន្ទនត្ថំ ឯកាវ លេខា វដ្ដតិ. វលិត្វាតិ ឧភយកោដិយា មុខំ កត្វា មជ្ឈេ វលិយោ គាហេត្វា. នខច្ឆេទនំ យស្មា ករោន្តិ, តស្មា វដ្ដតីតិ យោជនា.

៣០៦៩. អរណិសហិតេ កន្តកិច្ចករោ ទណ្ឌោ ឧត្តរារណី នាម. វាបីតិ បិ-សទ្ទេន អធរារណិំ សង្គណ្ហាតិ, ឧទុក្ខលទណ្ឌស្សេតំ អធិវចនំ. អញ្ឆនកយន្តធនុ ធនុកំ នាម. មុសលមត្ថកបីឡនទណ្ឌកោ បេល្លទណ្ឌកោ នាម.

៣០៧០. សណ្ឌាសេតិ អគ្គិសណ្ឌាសំ វទន្តិ. កដ្ឋច្ឆេទនវាសិយា តថា យំ កិញ្ចិ វណ្ណមដ្ឋំ ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ. ទ្វីសុ បស្សេសូតិ វាសិយា ឧភោសុ បស្សេសុ. លោហេនាតិ កប្បិយលោហេន. ពន្ធិតុំ វដ្ដតីតិ ឧជុកមេវ ចតុរស្សំ វា អដ្ឋំសំ វា ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘សណ្ឌាសេតិ អគ្គិសណ្ឌាសេ’’តិ និស្សន្ទេហេ វុត្តំ. អដ្ឋកថាយំ បនេត្ថ សូចិសណ្ឌាសោ ទស្សិតោ.

៣០៧១. ហេដ្ឋតោតិ ហេដ្ឋា អយោបដ្ដវលយស្ស. ‘‘ឧបរិ អហិច្ឆត្តមកុលមត្ត’’ន្តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ.

៣០៧២. វិសាណេតិ តេលាសិញ្ចនកគវយមហិំសាទិសិង្គេ. នាឡិយំ វាបីតិ វេឡុនាឡិកាទិនាឡិយំ. អបិ-សទ្ទេន អលាពុំ សង្គណ្ហាតិ. អាមណ្ឌសារកេតិ អាមលកចុណ្ណមយតេលឃដេ. តេលភាជនកេតិ វុត្តប្បការេយេវ តេលភាជនេ. សព្ពំ វណ្ណមដ្ឋំ វដ្ដតីតិ បុមិត្ថិរូបរហិតំ មាលាកម្មាទិ សព្ពំ វណ្ណមដ្ឋំ វដ្ដតិ.

៣០៧៣-៥. បានីយស្ស ឧឡុង្កេតិ បានីយឧឡុង្កេ. ទោណិយំ រជនស្សបីតិ រជនទោណិយម្បិ. ផលកបីឋេតិ ផលកមយេ បីឋេ. វលយាធារកាទិកេតិ ទន្តវលយាទិអាធារកេ. អាទិ-សទ្ទេន ទណ្ឌាធារកោ សង្គហិតោ. បាទបុញ្ឆនិយន្តិ ចោឡាទិមយបាទបុញ្ឆនិយំ. បីឋេតិ បាទបីឋេ. សហចរិយេន បាទកថលិកាយញ្ច. ចិត្តំ សព្ពមេវ ច វដ្ដតីតិ យថាវុត្តេ ភិក្ខុបរិក្ខារេ មាតុគាមរូបរហិតំ, ភិក្ខុនិបរិក្ខារេ បុរិសរូបរហិតំ អវសេសំ សព្ពំ ចិត្តកម្មំ.

៣០៧៦. នានា ច តេ មណយោ ចាតិ នានាមណី, ឥន្ទនីលាទយោ, នានាមណីហិ កតា នានាមណិមយា, ថម្ភា ច កវាដា ច ទ្វារា ច ភិត្តិយោ ច ថម្ភកវាដទ្វារភិត្តិយោ, នានាមណិមយា ថម្ភកវាដទ្វារភិត្តិយោ យស្មិំ តំ តថា វុត្តំ. កា កថា វណ្ណមដ្ឋកេតិ មាលាកម្មលតាកម្មចិត្តកម្មាទិវណ្ណមដ្ឋកេ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ អត្ថោ.

៣០៧៧. ថាវរស្ស រតនមយបាសាទស្ស កប្បិយភាវំ ទស្សេត្វា សុវណ្ណាទិមយស្សាបិ សព្ពបាសាទបរិភោគស្ស កប្បិយភាវំ ទស្សេតុមាហ ‘‘សោវណ្ណយ’’ន្តិអាទិ. សោវណ្ណយន្តិ សុវណ្ណមយំ. ទ្វារកវាដានំ អនន្តរគាថាយ ទស្សិតត្តា ‘‘ទ្វារកវាដពន្ធ’’ន្តិ ឥមិនា ទ្វារកវាដពាហាសង្ខាតំ បិដ្ឋសង្ឃាដំ គហិតំ. ទ្វារញ្ច កវាដញ្ច ទ្វារកវាដានិ, ទ្វារកវាដានំ ពន្ធំ ទ្វារកវាដពន្ធំ, ឧត្តរបាសកុម្មារសង្ខាតំ បិដ្ឋសង្ឃាដន្តិ អត្ថោ. នានា ច តេ មណយោ ចាតិ នានាមណី, សុវណ្ណញ្ច នានាមណី ច សុវណ្ណនានាមណី, ភិត្តិ ច ភូមិ ច ភិត្តិភូមិ សុវណ្ណនានាមណីហិ កតា ភិត្តិភូមិ សុវណ្ណនានាមណិភិត្តិភូមិ. ឥតិ ឥមេសុ សេនាសនាវយវេសុ. ន កិញ្ចិ ឯកម្បិ និសេធនីយន្តិ ឯកម្បិ សេនាសនបរិក្ខារំ កិញ្ចិ ន និសេធនីយំ, សេនាសនម្បិ ន បដិក្ខិបិតព្ពន្តិ អត្ថោ. សេនាសនំ វដ្ដតិ សព្ពមេវាតិ សព្ពមេវ សេនាសនបរិភោគំ វដ្ដតិ. យថាហ –

‘‘សព្ពំ បាសាទបរិភោគន្តិ សុវណ្ណរជតាទិវិចិត្រានិ កវាដានិ មញ្ចបីឋានិ តាលវណ្ដានិ សុវណ្ណរជតមយានិ បានីយឃដបានីយសរាវានិ យំ កិញ្ចិ ចិត្តកម្មកតំ, សព្ពំ វដ្ដតិ. ‘បាសាទស្ស ទាសិទាសំ ខេត្តវត្ថុំ គោមហិំសំ ទេមា’តិ វទន្តិ, បាដេក្កំ គហណកិច្ចំ នត្ថិ, បាសាទេ បដិគ្គហិតេ បដិគ្គហិតមេវ ហោតិ. គោនកាទីនិ សង្ឃិកវិហារេ វា បុគ្គលិកវិហារេ វា មញ្ចបីឋកេសុ អត្ថរិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដន្តិ. ធម្មាសនេ បន គិហិវិកតនីហារេន លព្ភន្តិ, តត្រាបិ និបជ្ជិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣២០).

‘‘សោវណ្ណទ្វារកវាដពន្ធ’’ន្តិ វា បាឋោ, ពហុព្ពីហិសមាសោ. ឥមិនា ច ទុតិយបទេន ច សេនាសនំ វិសេសីយតិ.

៣០៧៨. ន ទវំ ករេតិ ‘‘កិំ ពុទ្ធោ សិលកពុទ្ធោ? កិំ ធម្មោ គោធម្មោ អជធម្មោ? កិំ សង្ឃោ គោសង្ឃោ អជសង្ឃោ មិគសង្ឃោ’’តិ បរិហាសំ ន ករេយ្យ. តិត្ថិយព្ពតំ មូគព្ពតាទិកំ នេវ គណ្ហេយ្យាតិ យោជនា.

៣០៧៩. តា ភិក្ខុនិយោ ឧទកាទិនា វាបិ ន សិញ្ចេយ្យាតិ យោជនា.

៣០៨០. អញ្ញត្ថ អញ្ញស្មិំ វិហារេ វស្សំវុត្ថោ អញ្ញត្ថ អញ្ញស្មិំ វិហារេ ភាគំ វស្សាវាសិកភាគំ គណ្ហាតិ ចេ, ទុក្កដំ. តស្មិំ ចីវរេ នដ្ឋេ វា ជជ្ជរេ ជិណ្ណេ វា គីវា បុន ទាតព្ពន្តិ យោជនា.

៣០៨១. សោតិ អញ្ញត្ថ ភាគំ គណ្ហនកោ ភិក្ខុ. តេហីតិ ចីវរសាមិកេហិ. តន្តិ តថា គហិតំ វស្សាវាសិកភាគំ. តេសន្តិ ចីវរសាមិកានំ.

៣០៨២. ករោតោតិ ការាបយតោ. ទវា សិលំ បវិជ្ឈន្តោតិ បន្តិកីឡាយ កីឡត្ថិកានំ សិប្បទស្សនវសេន សក្ខរំ វា និន្នដ្ឋានំ បវដ្ដនវសេន បាសាណំ វា បវិជ្ឈន្តោ. ន កេវលញ្ច បាសាណំ, អញ្ញម្បិ យំ កិញ្ចិ ទារុខណ្ឌំ វា ឥដ្ឋកខណ្ឌំ វា ហត្ថេន វា យន្តេន វា បវិជ្ឈិតុំ ន វដ្ដតិ. ចេតិយាទីនំ អត្ថាយ បាសាណាទយោ ហសន្តា ហសន្តា បវដ្ដេន្តិបិ ខិបន្តិបិ ឧក្ខិបន្តិបិ, កម្មសមយោតិ វដ្ដតិ.

៣០៨៣. គិហិគោបកទានស្មិន្តិ គិហីនំ ឧយ្យានគោបកាទីហិ អត្តនា គោបិតឧយ្យានាទិតោ ផលាទីនំ ទានេ យាវទត្ថំ ទិយ្យមានេបិ. ន ទោសោ កោចិ គណ្ហតោតិ បដិគ្គណ្ហតោ ភិក្ខុនោ កោចិ ទោសោ នត្ថិ. សង្ឃចេតិយសន្តកេ តាលផលាទិម្ហិ ឧយ្យានគោបកាទីហិ ទិយ្យមានេ បរិច្ឆេទនយោ តេសំ វេតនវសេន បរិច្ឆិន្នានំយេវ គហណេ អនាបត្តិនយោ វុត្តោតិ យោជនា.

៣០៨៤. បុរិសសំយុត្តន្តិ បរិវិសកេហិ បុរិសេហិ វុយ្ហមានំ. ហត្ថវដ្ដកន្តិ ហត្ថេនេវ បវដ្ដេតព្ពសកដំ.

៣០៨៥. ភិក្ខុនិយា សទ្ធិំ កិញ្ចិបិ អនាចារំ ន សម្បយោជេយ្យ ន ការេយ្យាតិ យោជនា. ‘‘កិញ្ចី’’តិបិ បាឋោ, គហដ្ឋំ វា បព្ពជិតំ វា កិញ្ចិ ភិក្ខុនិយា សទ្ធិំ អនាចារវសេន ន សម្បយោជេយ្យាតិ អត្ថោ. ឱភាសេន្តស្សាតិ កាមាធិប្បាយំ បកាសេន្តស្ស.

៣០៨៦. ហវេតិ ឯកំសត្ថេ និបាតោ.

៣០៨៧. អត្តនោ បរិភោគត្ថំ ទិន្នន្តិ ‘‘តុម្ហេយេវ បរិភុញ្ជថា’’តិ វត្វា ទិន្នំ តិចីវរាទិំ.

៣០៨៨. អសប្បាយន្តិ បិត្តាទិទោសានំ កោបនវសេន អផាសុការណំ. អបនេតុម្បិ ជហិតុម្បិ, បគេវ ទាតុន្តិ អធិប្បាយោ. អគ្គំ គហេត្វា ទាតុំ វាតិ តថា គហណារហំ អន្នាទិំ សន្ធាយ វុត្តំ. ‘‘កតិបាហំ ភុត្វា’’តិ សេសោ. បិណ្ឌបាតាទិតោ អគ្គំ គហេត្វា បត្តាទិំ កតិបាហំ ភុត្វា ទាតុំ វដ្ដតីតិ អត្ថោ.

៣០៨៩. បញ្ចវគ្គូបសម្បទាតិ វិនយធរបញ្ចមេន សង្ឃេន កាតព្ពឧបសម្បទា. នវាតិ អញ្ញេហិ ឯកវារម្បិ អបរិភុត្តា. គុណង្គុណឧបាហនា ចតុបដលតោ បដ្ឋាយ ពហុបដលឧបាហនា. ចម្មត្ថារោតិ កប្បិយចម្មត្ថរណញ្ច. ធុវន្ហានន្តិ បកតិនហានំ.

៣០៩០. សម្ពាធស្សាតិ វច្ចមគ្គបស្សាវមគ្គទ្វយស្ស សាមន្តា ទ្វង្គុលា អន្តោ សត្ថវត្ថិកម្មំ វារិតន្តិ យោជនា. សត្ថេន អន្តមសោ នខេនាបិ ឆេទនផាលនាទិវសេន សត្ថកម្មញ្ច វត្ថីហិ ភេសជ្ជតេលស្ស អន្តោ បវិសនវសេន កាតព្ពំ វត្ថិកម្មញ្ច ថុល្លច្ចយាបត្តិវិធានេន វារិតន្តិ អត្ថោ. បស្សាវមគ្គស្ស សាមន្តា ទ្វង្គុលំ អង្គជាតស្ស អគ្គតោ បដ្ឋាយ គហេតព្ពំ.

៣០៩១. ‘‘បាកត្ថ’’ន្តិ ឥមិនា និព្ពាបេតុំ ចលនេ និទ្ទោសភាវំ ទីបេតិ.

៣០៩២. ឧបឡាលេតីតិ ‘‘បត្តចីវរាទិបរិក្ខារំ តេ ទម្មី’’តិ វត្វា បលោភេត្វា គណ្ហាតិ. តត្ថាតិ តស្មិំ បុគ្គលេ. អាទីនវន្តិ អលជ្ជិតាទិភាវំ ទស្សេត្វា តេន សហ សម្ភោគាទិករណេ អលជ្ជិភាវាបជ្ជនាទិអាទីនវំ. តស្សាតិ តតោ វិយោជេតព្ពស្ស តស្ស.

៣០៩៣. អាទីនវទស្សនប្បការំ ទស្សេតុមាហ ‘‘មក្ខន’’ន្តិអាទិ. ‘‘នហាយិតុំ គតេន គូថមុត្តេហិ មក្ខនំ វិយ ទុស្សីលំ និស្សាយ វិហរតា តយា កត’’ន្តិ ឯវំ តត្ថ អាទីនវំ វត្តុំ វដ្ដតីតិ យោជនា.

៣០៩៤-៥. ភត្តគ្គេ ភោជនសាលាយ ភុញ្ជមានោ. យាគុបានេតិ យាគុំ បិវនកាលេ. អន្តោគាមេតិ អន្តរឃរេ. វីថិយន្តិ និគមនគរគាមាទីនំ រថិកាយ. អន្ធការេតិ អន្ធការេ វត្តមានេ, អន្ធការគតោតិ អត្ថោ. តញ្ហិ វន្ទន្តស្ស មញ្ចបាទាទីសុបិ នលាដំ បដិហញ្ញេយ្យ. អនាវជ្ជោតិ កិច្ចបសុតត្តា វន្ទនំ អសមន្នាហរន្តោ. ឯកាវត្តោតិ ឯកតោ អាវត្តោ សបត្តបក្ខេ ឋិតោ វេរី វិសភាគបុគ្គលោ. អយញ្ហិ វន្ទិយមានោ បាទេនបិ បហរេយ្យ. វាវដោតិ សិព្ពនកម្មាទិកិច្ចន្តរបសុតោ.

សុត្តោតិ និទ្ទំ ឱក្កន្តោ. ខាទន្តិ បិដ្ឋកខជ្ជកាទីនិ ខាទន្តោ. ភុញ្ជន្តោតិ ឱទនាទីនិ ភុញ្ជន្តោ. វច្ចំ មុត្តម្បិ វា ករន្តិ ឧច្ចារំ វា បស្សាវំ វា ករោន្តោ ឥតិ ឥមេសំ តេរសន្នំ វន្ទនា អយុត្តត្ថេន វារិតាតិ សម្ពន្ធោ.

៣០៩៦-៧. កម្មលទ្ធិសីមាវសេន តីសុ នានាសំវាសកេសុ កម្មនានាសំវាសកស្ស ឧក្ខិត្តគ្គហណេន គហិតត្តា, សីមានានាសំវាសកវុឌ្ឍតរបកតត្តស្ស វន្ទិយត្តា, បារិសេសញាយេន ‘‘នានាសំវាសកោ វុឌ្ឍតរោ អធម្មវាទី អវន្ទិយោ’’តិ (បរិ. ៤៦៧) វចនតោ ច លទ្ធិនានាសំវាសកោ ឥធ ‘‘នានាសំវាសកោ’’តិ គហិតោតិ វេទិតព្ពោ. ឧក្ខិត្តោតិ តិវិធេនាបិ ឧក្ខេបនីយកម្មេន ឧក្ខិត្តកោ. គរុកដ្ឋា ច បញ្ចាតិ បារិវាសិកមូលាយបដិកស្សនារហមានត្តារហមានត្តចារិកអព្ភានារហសង្ខាតា បញ្ច គរុកដ្ឋា ច. ឥមេ បន អញ្ញមញ្ញស្ស យថាវុឌ្ឍំ វន្ទនាទីនិ លភន្តិ, បកតត្តេន អវន្ទិយត្តាវ អវន្ទិយេសុ គហិតា. ឥមេ ពាវីសតិ បុគ្គលេតិ នគ្គាទយោ យថាវុត្តេ.

៣០៩៨. ‘‘ធម្មវាទី’’តិ ឥទំ ‘‘នានាសំវាសវុឌ្ឍកោ’’តិ ឯតស្ស វិសេសនំ. យថាហ ‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, វន្ទិយា. បច្ឆា ឧបសម្បន្នេន បុរេឧបសម្បន្នោ វន្ទិយោ, នានាសំវាសកោ វុឌ្ឍតរោ ធម្មវាទី វន្ទិយោ, សទេវកេ លោកេ, ភិក្ខវេ, សមារកេ…បេ… តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វន្ទិយោ’’តិ (ចូឡវ. ៣១២).

៣០៩៩. ‘‘ឯតេយេវ វន្ទិយា, ន អញ្ញេ’’តិ និយាមស្ស អកតត្តា អញ្ញេសម្បិ វន្ទិយានំ សព្ភាវំ ទស្សេតុមាហ ‘‘តជ្ជនាទី’’តិអាទិ. ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន និយស្សបព្ពាជនីយបអសារណីយកម្មេ សង្គណ្ហាតិ. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ វន្ទនីយាធិការេ. កម្មន្តិ អបលោកនាទិ ចតុព្ពិធំ កម្មំ.

៣១០០. សង្ឃេន អធម្មកម្មេ ករិយមានេ តំ វារេតុំ អសក្កោន្តេន, អសក្កោន្តេហិ ច បដិបជ្ជិតព្ពវិធិំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អធិដ្ឋាន’’ន្តិអាទិ. អធិដ្ឋានំ បនេកស្ស ឧទ្ទិដ្ឋន្តិ យោជនា, អធម្មកម្មំ ករោន្តានំ ភិក្ខូនមន្តរេ និសីទិត្វា តំ ‘‘អធម្ម’’ន្តិ ជានិត្វាបិ តំ វារេតុំ អសក្កោន្តស្ស ឯកស្ស ‘‘ន មេតំ ខមតី’’តិ ចិត្តេន អធិដ្ឋានមុទ្ទិដ្ឋន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ទ្វិន្នំ វា តិណ្ណមេវ ចាតិ តមេវ វារេតុំ អសក្កោន្តានំ ទ្វិន្នំ វា តិណ្ណំ វា ភិក្ខូនំ អញ្ញមញ្ញំ ‘‘ន មេតំ ខមតី’’តិ ទិដ្ឋាវិកម្មំ សកសកទិដ្ឋិយា បកាសនំ ឧទ្ទិដ្ឋន្តិ អត្ថោ. តតោ ឧទ្ធំ តីហិ ឧទ្ធំ ចតុន្នំ កម្មស្ស បដិក្កោសនំ ‘‘ឥទំ អធម្មកម្មំ មា ករោថា’’តិ បដិក្ខិបនំ ឧទ្ទិដ្ឋន្តិ អត្ថោ.

៣១០១. វិស្សាសគ្គាហលក្ខណំ អគ្គហិតគ្គហណេន បញ្ចវិធន្តិ ទស្សេតុមាហ ‘‘សន្ទិដ្ឋោ’’តិអាទិ. យោជនា បនេត្ថ ឯវំ វេទិតព្ពា – សន្ទិដ្ឋោ ច ហោតិ, ជីវតិ ច, គហិតេ ច អត្តមនោ ហោតិ, សម្ភត្តោ ច ហោតិ, ជីវតិ ច, គហិតេ ច អត្តមនោ ហោតិ, អាលបិតោ ច ហោតិ, ជីវតិ ច, គហិតេ ច អត្តមនោ ហោតីតិ ឯវំ សន្ទិដ្ឋសម្ភត្តអាលបិតានំ តិណ្ណមេកេកស្ស តីណិ តីណិ វិស្សាសគ្គាហលក្ខណានិ កត្វា នវវិធំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. វចនត្ថោ, បនេត្ថ វិនិច្ឆយោ ច ហេដ្ឋា វុត្តោវ.

៣១០២. សីលវិបត្តិ, ទិដ្ឋិវិបត្តិ ច អាចារាជីវសម្ភវា ទ្វេ វិបត្តិយោ ចាតិ យោជនា, អាចារវិបត្តិ, អាជីវវិបត្តិ ចាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៣១០៣. តត្ថាតិ តេសុ ចតូសុ វិបត្តីសុ. អប្បដិកម្មា បារាជិកា វុដ្ឋានគាមិនី សង្ឃាទិសេសាបត្តិកា ទុវេ អាបត្តិយោ សីលវិបត្តីតិ បកាសិតាតិ យោជនា.

៣១០៤. យា ច អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ, យា ទសវត្ថុកា ទិដ្ឋិ, អយំ ទុវិធា ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តីតិ ទីបិតាតិ យោជនា. តត្ថ អន្តគ្គាហិកទិដ្ឋិ នាម ឧច្ឆេទន្តសស្សតន្តគាហវសេន បវត្តា ទិដ្ឋិ. ‘‘នត្ថិ ទិន្ន’’ន្តិអាទិនយប្បវត្តា ទសវត្ថុកា ទិដ្ឋិ.

៣១០៥. ថុល្លច្ចយាទិកា ទេសនាគាមិនិកា យា បញ្ច អាបត្តិយោ, អាចារកុសលេន ភគវតា សា អាចារវិបត្តីតិ វុត្តាតិ យោជនា. អាទិ-សទ្ទេន បាចិត្តិយបាដិទេសនីយទុក្កដទុព្ភាសិតានំ គហណំ. យាតិ បញ្ចាបត្តិយោ អបេក្ខិត្វា ពហុត្តំ. សាតិ អាចារវិបត្តិ សាមញ្ញមបេក្ខិត្វា ឯកត្តំ.

៣១០៦. កុហនាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន លបនា នេមិត្តិកតា និប្បេសិកតា លាភេន លាភំ និជិគីសនតា គហិតា, កុហនាទីនំ វិត្ថារោ វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.១៦) វុត្តនយេន វេទិតព្ពោ. អាជីវោ បច្ចយោ ហេតុ យស្សា អាបត្តិយាតិ វិគ្គហោ. ឆព្ពិធាតិ ចតុត្ថបារាជិកសញ្ចរិត្តថុល្លច្ចយបាចិត្តិយបាដិទេសនីយទុក្កដាបត្តីនំ វសេន ឆព្ពិធា. បកាសិតា –

‘‘អាជីវហេតុ អាជីវការណា បាបិច្ឆោ ឥច្ឆាបកតោ អសន្តំ អភូតំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឧល្លបតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្ស. អាជីវហេតុ…បេ… សញ្ចរិត្តំ សមាបជ្ជតិ, អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស. អាជីវហេតុ…បេ… ‘យោ តេ វិហារេ វសតិ, សោ ភិក្ខុ អរហា’តិ ភណតិ, បដិជានន្តស្ស អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស. អាជីវហេតុ…បេ… ភិក្ខុ បណីតភោជនានិ អគិលានោ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស. អាជីវហេតុ…បេ… ភិក្ខុនី បណីតភោជនានិ អគិលានា អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ បាដិទេសនីយស្ស. អាជីវហេតុ អាជីវការណា សូបំ វា ឱទនំ វា អគិលានោ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បរិ. ២៨៧) –

ទេសិតា. ឥមិនា អាជីវវិបត្តិ ទីបិតា.

៣១០៧. ‘‘ឧក្ខិត្តោ’’តិអាទិ យថាក្កមេន តេសំ តិណ្ណំ នានាសំវាសកានំ សរូបទស្សនំ. តត្ថ តយោ ឧក្ខិត្តកា វុត្តាយេវ.

៣១០៨-៩. ‘‘យោ សង្ឃេន ឧក្ខេបនីយកម្មកតានំ អធម្មវាទីនំ បក្ខេ និសិន្នោ ‘តុម្ហេ កិំ ភណថា’តិ តេសញ្ច ឥតរេសញ្ច លទ្ធិំ សុត្វា ‘ឥមេ អធម្មវាទិនោ, ឥតរេ ធម្មវាទិនោ’តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេតិ, អយំ តេសំ មជ្ឈេ និសិន្នោវ តេសំ នានាសំវាសកោ ហោតិ, កម្មំ កោបេតិ. ឥតរេសម្បិ ហត្ថបាសំ អនាគតត្តា កោបេតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៤៥៥) អាគត អដ្ឋកថាវិនិច្ឆយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អធម្មវាទិបក្ខស្មិ’’ន្តិអាទិ.

អធម្មវាទិបក្ខស្មិន្តិ ឧក្ខេបនីយកម្មេន និស្សារិតានំ អធម្មវាទីនំ បក្ខស្មិំ. និសិន្នោវាតិ ហត្ថបាសំ អវិជហិត្វា គណបូរកោ ហុត្វា និសិន្នោវ. វិចិន្តយន្តិ ‘‘ឥមេ នុ ខោ ធម្មវាទិនោ, ឧទាហុ ឯតេ’’តិ វិវិធេនាការេន ចិន្តយន្តោ. ‘‘ឯតេ បន ធម្មវាទី’’តិ មានសំ ឧប្បាទេតិ, ឯវំ ឧប្បន្នេ បន មានសេ. អធម្មវាទិបក្ខស្មិំ និសិន្នោវ ឯវំ មានសំ ឧប្បាទេន្តោ អយំ ភិក្ខុ. លទ្ធិយាតិ ឯវំ ឧប្បាទិតមានសសង្ខាតាយ លទ្ធិយា. តេសំ អធម្មវាទីនំ នានាសំវាសកោ នាម ហោតីតិ បកាសិតោ.

តត្រដ្ឋោ បន សោតិ តស្មិំ អធម្មវាទិបក្ខស្មិំ និសិន្នោវ សោ. សទ-ធាតុយា គតិនិវារណត្ថត្តា តត្រ និសិន្នោ ‘‘តត្រដ្ឋោ’’តិ វុច្ចតិ. ទ្វិន្នន្តិ ធម្មវាទិអធម្មវាទិបក្ខានំ ទ្វិន្នំ សង្ឃានំ. កម្មន្តិ ចតុវគ្គាទិសង្ឃេន ករណីយកម្មំ. កោបេតីតិ អធម្មវាទីនំ អសំវាសភាវំ គន្ត្វា តេសំ គណបូរណត្តា, ឥតរេសំ ឯកសីមាយំ ឋត្វា ហត្ថបាសំ អនុបគតត្តា, ឆន្ទស្ស ច អទិន្នត្តា កម្មំ កោបេតិ. យោ បន អធម្មវាទីនំ បក្ខេ និសិន្នោ ‘‘អធម្មវាទិនោ ឥមេ, ឥតរេ ធម្មវាទិនោ’’តិ តេសំ មជ្ឈេ បវិសតិ, យត្ថ វា តត្ថ វា បក្ខេ និសិន្នោ ‘‘ឥមេ ធម្មវាទិនោ’’តិ គណ្ហាតិ, អយំ អត្តនាវ អត្តានំ សមានសំវាសកំ ករោតីតិ វេទិតព្ពោ.

៣១១០. ពហិសីមាគតោ បកតត្តោ ភិក្ខុ សចេ ហត្ថបាសេ ឋិតោ ហោតិ, សោ សីមាយ នានាសំវាសកោ មតោតិ យោជនា. តំ គណបូរណំ កត្វា កតកម្មម្បិ កុប្បតិ. ឯវំ យថាវុត្តនិយាមេន តយោ នានាសំវាសកា មហេសិនា វុត្តាតិ យោជនា.

៣១១១. ចុតោតិ បារាជិកាបន្នោ សាសនតោ ចុតត្តា ‘‘ចុតោ’’តិ គហិតោ. ‘‘ភិក្ខុនី ឯកាទស អភព្ពា’’តិ បទច្ឆេទោ. ឥមេតិ ភេទមនបេក្ខិត្វា សាមញ្ញេន សត្តរស ជនា. អសំវាសាតិ ន សំវសិតព្ពា, នត្ថិ វា ឯតេហិ បកតត្តានំ ឯកកម្មាទិកោ សំវាសោតិ អសំវាសា នាម សិយុំ.

៣១១២. អសំវាសស្ស សព្ពស្សាតិ យថាវុត្តស្ស សត្តរសវិធស្ស សព្ពស្ស អសំវាសស្ស. តថា កម្មារហស្ស ចាតិ ‘‘យស្ស សង្ឃោ កម្មំ ករោតិ, សោ នេវ កម្មបត្តោ, នាបិ ឆន្ទារហោ, អបិច កម្មារហោ’’តិ (បរិ. ៤៨៨) ឯវំ បរិវារេ វុត្តកម្មារហស្ស ច. ឧម្មត្តកាទីនន្តិ អាទិ-សទ្ទេន ខិត្តចិត្តាទីនំ គហណំ. សង្ឃេ តជ្ជនីយាទីនិ ករោន្តេ. បដិក្ខេបោតិ បដិក្កោសនា. ន រូហតីតិ បដិក្កោសដ្ឋានេ ន តិដ្ឋតិ, កម្មំ ន កោបេតីតិ អធិប្បាយោ.

៣១១៣. សសំវាសេក…បេ… ភិក្ខុនោតិ វុត្តនយេន កម្មេន វា លទ្ធិយា វា អសំវាសិកភាវំ អនុបគតត្តា សមានសំវាសកស្ស សីមាយ អសំវាសិកភាវំ អនុបគន្ត្វា ឯកសីមាយ ឋិតស្ស អន្តិមវត្ថុំ អនជ្ឈាបន្នត្តា បកតត្តស្ស ភិក្ខុនោ. អនន្តរស្សបិ ហត្ថបាសេ វចនេន វចីភេទករណេន បដិក្ខេបោ បដិក្កោសោ រុហតិ បដិក្កោសនដ្ឋានេយេវ តិដ្ឋតិ, កម្មំ កោបេតីតិ អធិប្បាយោ.

៣១១៤. ឆហិ អាការេហីតិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៤៣៨; កង្ខា. អដ្ឋ. និទានវណ្ណនា) លជ្ជិតាយ, អញ្ញាណតាយ, កុក្កុច្ចបកតតាយ, សតិសម្មោសាយ, អកប្បិយេកប្បិយសញ្ញិតាយ, កប្បិយេអកប្បិយសញ្ញិតាយាតិ ឥមេហិ ឆហិ អាការេហិ. បញ្ច សមណកប្បា ច វុត្តា, បញ្ច វិសុទ្ធិយោ ច វុត្តាតិ យោជនា.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ សមណកប្បេហិ ផលំ បរិភុញ្ជិតុំ, អគ្គិបរិជិតំ សត្ថបរិជិតំ នខបរិជិតំ អពីជំ និព្ពដ្ដពីជញ្ញេវ បញ្ចម’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៥០) ខុទ្ទកវត្ថុកេ អនុញ្ញាតា បញ្ច សមណកប្បា នាម. បញ្ច វិសុទ្ធិយោតិ បរិវារេ ឯកុត្តរេ ‘‘បញ្ច វិសុទ្ធិយោ’’តិ ឥមស្ស និទ្ទេសេ ‘‘និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ, អយំ បឋមា វិសុទ្ធី’’តិអាទិនា (បរិ. ៣២៥) នយេន ទស្សិតា បញ្ច បាតិមោក្ខុទ្ទេសសង្ខាតា បញ្ច វិសុទ្ធិយោ ច ‘‘សុត្តុទ្ទេសោ បារិសុទ្ធិឧបោសថោ អធិដ្ឋានុបោសថោ បវារណា សាមគ្គិឧបោសថោយេវ បញ្ចមោ’’តិ (បរិ. ៣២៥) ឯវំ វុត្តា បញ្ច វិសុទ្ធិយោ ចាតិ ទ្វេបញ្ចវិសុទ្ធិយោ ‘‘ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណានី’’តិអាទីសុ វិយ សាមញ្ញវចនេន សង្គហិតា.

៣១១៥-៧. និស្សេសេន ទីយតិ បញ្ញបីយតិ ឯត្ថ សិក្ខាបទន្តិ និទានំ, តេសំ តេសំ សិក្ខាបទានំ បញ្ញត្តិយា ឋានភូតំ វេសាលីអាទិ. បុំ វុច្ចតិ និរយោ, តំ គលតិ មទ្ទតិ នេរយិកទុក្ខំ អនុភវតីតិ បុគ្គលោ, សត្តោ. អរិយបុគ្គលា តំសទិសត្តា, ភូតបុព្ពគតិយា វា ‘‘បុគ្គលា’’តិ វេទិតព្ពា. ឥធ បនេតេ សិក្ខាបទវីតិក្កមស្ស អាទិកម្មិកា អធិប្បេតា. ឥទានិ បុគ្គលនិទ្ទេសំ វក្ខតិ. វសតិ ឯត្ថ ភគវតោ អាណាសង្ខាតា សិក្ខាបទបញ្ញត្តិ តំ បដិច្ច បវត្តតីតិ វត្ថុ, តស្ស តស្ស បុគ្គលស្ស សិក្ខាបទបញ្ញត្តិហេតុភូតោ អជ្ឈាចារោ.

វិធានំ វិភជនំ វិធិ, បភេទោ. បញ្ញាបីយតិ ភគវតោ អាណា បការេន ញាបីយតិ ឯតាយាតិ បញ្ញត្តិ, បញ្ញត្តិយា វិធិ បភេទោ ‘‘បញ្ញត្តិវិធិ’’ន្តិ វត្តព្ពេ ‘‘វិធិំ បញ្ញត្តិយា’’តិ គាថាពន្ធវសេន អសមត្ថនិទ្ទេសោ. សា បន បញ្ញត្តិវិធិ បញ្ញត្តិអនុបញ្ញត្តិ អនុប្បន្នបញ្ញត្តិ សព្ពត្ថបញ្ញត្តិ បទេសបញ្ញត្តិ សាធារណបញ្ញត្តិ អសាធារណបញ្ញត្តិ ឯកតោបញ្ញត្តិ ឧភតោបញ្ញត្តិវសេន នវវិធា ហោតិ.

‘‘វិបត្តិ អាបត្តិ អនាបត្តី’’តិ បទច្ឆេទោ, វិបជ្ជន្តិ ឯតាយ សីលាទយោតិ វិបត្តិ. សា បន សីលអាចារទិដ្ឋិអាជីវានំ វសេន ចតុព្ពិធា. សា បន ឧទ្ទេសវសេន ហេដ្ឋា ទស្សិតាវ. អាបជ្ជន្តិ ឯតាយ អកុសលាព្យាកតភូតាយ ភគវតោ អាណាវីតិក្កមន្តិ អាបត្តិ. សា បុព្ពបយោគាទិវសេន អនេកប្បភេទា អាបត្តិ. អនាបត្តិ អជាននាទិវសេន អាណាយ អនតិក្កមនំ. សមុដ្ឋាតិ ឯតេហិ អាបត្តីតិ សមុដ្ឋានានិ, កាយាទិវសេន ឆព្ពិធានិ អាបត្តិការណានិ. សមុដ្ឋានានំ នយោ សមុដ្ឋាននយោ, តំ.

វជ្ជញ្ច កម្មញ្ច កិរិយា ច សញ្ញា ច ចិត្តញ្ច អាណត្តិ ច វជ្ជកម្មក្រិយាសញ្ញាចិត្តាណត្តិយោ, តាសំ វិធិ តថា វុច្ចតិ, តំ. វជ្ជវិធិន្តិ ‘‘យស្សា សចិត្តកបក្ខេ ចិត្តំ អកុសលមេវ ហោតិ, អយំ លោកវជ្ជា, សេសា បណ្ណត្តិវជ្ជា’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបារាជិកវណ្ណនា) វុត្តំ វជ្ជវិធិំ. កម្មវិធិន្តិ ‘‘សព្ពា ច កាយកម្មវចីកម្មតទុភយវសេន តិវិធា ហោន្តី’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបារាជិកវណ្ណនា) ទស្សិតំ កម្មវិធិំ. ក្រិយាវិធិន្តិ ‘‘អត្ថាបត្តិ កិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ, អត្ថិ អកិរិយតោ, អត្ថិ កិរិយាកិរិយតោ, អត្ថិ សិយា កិរិយតោ សិយា អកិរិយតោ’’តិអាទិនា (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបារាជិកវណ្ណនា) នយេន ទស្សិតំ កិរិយាវិធិំ. សញ្ញាវិធិន្តិ ‘‘សញ្ញាវិមោក្ខា’’តិអាទិនា (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបារាជិកវណ្ណនា) នយេន ទស្សិតំ សញ្ញាវិធិំ.

ចិត្តវិធិន្តិ ‘‘សព្ពាបិ ចិត្តវសេន ទុវិធា ហោន្តិ សចិត្តកា, អចិត្តកា ចា’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបារាជិកវណ្ណនា) វុត្តំ ចិត្តវិធិំ. អាណត្តិវិធិន្តិ ‘‘សាណត្តិកំ អនាណត្តិក’’ន្តិ វុត្តំ អាណត្តិវិធិំ. អង្គវិធានន្តិ សព្ពសិក្ខាបទេសុ អាបត្តីនំ វុត្តំ អង្គវិធានញ្ច. វេទនាត្តិកំ, កុសលត្តិកញ្ចាតិ យោជនា. តំ បន ‘‘អកុសលចិត្តំ, ទ្វិចិត្តំ, តិចិត្តំ, ទុក្ខវេទនំ, ទ្វិវេទនំ, តិវេទន’’ន្តិ តត្ថ តត្ថ ទស្សិតមេវ.

សត្តរសវិធំ ឯតំ លក្ខណន្តិ យថាវុត្តនិទានាទិសត្តរសប្បភេទំ សព្ពសិក្ខាបទានំ សាធារណលក្ខណំ. ទស្សេត្វាតិ បកាសេត្វា. ពុធោ វិនយកុសលោ. តត្ថ តត្ថ សិក្ខាបទេសុ យថារហំ យោជេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ.

៣១១៨. ឥមេសុ សត្តរសសុ លក្ខណេសុ និទានបុគ្គលេ តាវ និទ្ទិសិតុមាហ ‘‘និទាន’’ន្តិអាទិ. តត្ថាតិ តេសុ សត្តរសសុ សាធារណលក្ខណេសុ, និទ្ធារណេ ចេតំ ភុម្មំ. និទានន្តិ និទ្ធារិតព្ពទស្សនំ. ‘‘បុរ’’ន្តិ ឥទំ ‘‘វេសាលី’’តិអាទិបទេហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ. សក្កភគ្គាតិ ឯតេហិ ជនបទវាចីហិ សទ្ទេហិ ឋាននិស្សិតា នាគរាវ គហេតព្ពា. តានិ ច ‘‘សក្កេសុ វិហរតិ កបិលវត្ថុស្មិំ, ភគ្គេសុ វិហរតិ សុសុមារគិរេ’’តិ តត្ថ តត្ថ សិក្ខាបទនិទានេ និទស្សិតានេវ.

៣១១៩. ‘‘ទស វេសាលិយា’’តិអាទីនំ អត្ថវិនិច្ឆយោ ឧត្តរេ អាវិ ភវិស្សតិ. គិរិព្ពជេតិ រាជគហនគរេ. តញ្ហិ សមន្តា ឋិតេហិ ឥសិគិលិអាទីហិ បញ្ចហិ បព្ពតេហិ វជសទិសន្តិ ‘‘គិរិព្ពជ’’ន្តិ វុច្ចតិ.

៣១២១. ភិក្ខូនំ បាតិមោក្ខស្មិំ សុទិន្នធនិយាទយោ តេវីសតិវិធា អាទិកម្មិកបុគ្គលា វុត្តាតិ យោជនា.

៣១២២. ឧភយបាតិមោក្ខេ អាគតា តេ សព្ពេ អាទិកម្មិកបុគ្គលា បរិបិណ្ឌិតា តិំស ភវន្តីតិ យោជនា. វត្ថុអាទីនំ វិនិច្ឆយោ ឧត្តរេ វក្ខមានត្តា ឥធ ន វុត្តោ. ននុ ច និទានបុគ្គលវិនិច្ឆយម្បិ តត្ថ វក្ខតីតិ សោ ឥធ កស្មា វុត្តោតិ? នាយំ ទោសោ, ឥមស្ស បករណត្តា ឥធាបិ វត្តព្ពោតិ. យទិ ឯវំ វត្ថុអាទិវិនិច្ឆយោបិ ឥធ វត្តព្ពោ សិយា, សោ កស្មា ន វុត្តោតិ? ឯកយោគនិទ្ទិដ្ឋស្ស ឥមស្ស វចនេន សោបិ វុត្តោយេវ ហោតីតិ ឯកទេសទស្សនវសេន សំខិត្តោតិ ទដ្ឋព្ពោ.

៣១២៣. យោ ឯនំ តរុំ ជានាតិ, សោ បញ្ញត្តិំ អសេសតោ ជានាតីតិ សម្ពន្ធោ. ឯត្ថ ‘‘ឯនំ តរុ’’ន្តិ ឥមិនា និទានាទិសត្តរសប្បការំ សព្ពសិក្ខាបទសាធារណលក្ខណសមុទាយំ រូបកេន ទស្សេតិ. កិំ វិសិដ្ឋំ តរុន្តិ អាហ ‘‘តិមូល’’ន្តិអាទិ.

តត្ថ តិមូលន្តិ និទានបុគ្គលវត្ថុសង្ខាតានិ តីណិ មូលានិ ឯតស្សាតិ តិមូលំ. នវបត្តន្តិ នវវិធបណ្ណត្តិសង្ខាតានិ បត្តានិ ឯតស្សាតិ នវបត្តំ. ទ្វយង្កុរន្តិ លោកវជ្ជបណ្ណត្តិវជ្ជសង្ខាតា ទ្វេ អង្កុរា ឯតស្សាតិ ទ្វយង្កុរំ. ‘‘ទ្វិអង្កុរ’’ន្តិ វត្តព្ពេ ឥ-ការស្ស អយាទេសំ កត្វា ‘‘ទ្វយង្កុរ’’ន្តិ វុត្តំ. សត្តផលន្តិ អាណត្តិអាបត្តិអនាបត្តិវិបត្តិសញ្ញាវេទនាកុសលត្តិកសង្ខាតានិ សត្ត ផលានិ ឯតស្សាតិ សត្តផលំ. ឆបុប្ផន្តិ ឆសមុដ្ឋានសង្ខាតានិ បុប្ផានិ ឯតស្សាតិ ឆបុប្ផំ. ទ្វិប្បភវន្តិ ចិត្តកម្មសង្ខាតា ទ្វេ បភវា ឯតស្សាតិ ទ្វិប្បភវំ. ទ្វិសាខន្តិ កិរិយអង្គសង្ខាតា ទ្វេ សាខា ឯតស្សាតិ ទ្វិសាខំ. ឯនំ តរុំ យោ ជានាតីតិ យោ វុត្តោ ភិក្ខុ វុត្តសរូបសាធារណសត្តរសលក្ខណរាសិវិនិច្ឆយសង្ខាតតរុំ ជានាតិ. សោតិ សោ ភិក្ខុ. បញ្ញត្តិន្តិ វិនយបិដកំ. អសេសតោតិ សព្ពសោ.

៣១២៤. ឥតិ ឯវំ មធុរបទត្ថំ អនាកុលំ បរមំ ឧត្តមំ ឥមំ វិនិច្ឆយំ យោ បឋតិ វាចុគ្គតំ ករោន្តោ បរិយាបុណាតិ, គរុសន្តិកេ សាធុកំ សុណាតិ, បរិបុច្ឆតេ ច អត្ថំ បរិបុច្ឆតិ ច, សោ ភិក្ខុ វិនយ វិនិច្ឆយេ ឧបាលិសមោ ភវតិ វិនយធរានំ ឯតទគ្គដ្ឋានេ និក្ខិត្តេន ឧបាលិមហាថេរេន សទិសោ ភវតីតិ យោជនា.

ឥតិ វិនយត្ថសារសន្ទីបនិយា វិនយវិនិច្ឆយវណ្ណនាយ

បកិណ្ណកវិនិច្ឆយកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.