កម្មវិបត្តិកថាវណ្ណនា

៣០១៤. កម្មានំ វិបត្តិយា ទស្សិតាយ សម្បត្តិបិ ព្យតិរេកតោ វិញ្ញាយតីតិ កម្មវិបត្តិំ តាវ ទស្សេតុមាហ ‘‘វត្ថុតោ’’តិអាទិ. វសតិ ឯត្ថ កម្មសង្ខាតំ ផលំ តទាយត្តវុត្តិតាយាតិ វត្ថុ, កម្មស្ស បធានការណំ, តតោ វត្ថុតោ ច. អនុស្សាវនសីមតោតិ អនុស្សាវនតោ, សីមតោ ច. បញ្ចេវាតិ ឯវការេន កម្មទោសានំ ឯតំបរមតំ ទស្សេតិ.

៣០១៥. យថានិក្ខិត្តកម្មទោសមាតិកានុក្កមេ កម្មវិបត្តិំ វិភជិត្វា ទស្សេតុមាហ ‘‘សម្មុខា’’តិអាទិ. សង្ឃធម្មវិនយបុគ្គលសម្មុខាសង្ខាតំ ចតុព្ពិធំ សម្មុខាវិនយំ ឧបនេត្វា កាតព្ពំ កម្មំ សម្មុខាករណីយំ នាម.

តត្ថ យាវតិកា ភិក្ខូ កម្មបត្តា, តេ អាគតា ហោន្តិ, ឆន្ទារហានំ ឆន្ទោ អាហដោ ហោតិ, សម្មុខីភូតា ន បដិក្កោសន្តិ, អយំ សង្ឃសម្មុខតា. យេន ធម្មេន យេន វិនយេន យេន សត្ថុសាសនេន សង្ឃោ តំ កម្មំ ករោតិ, អយំ ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា. តត្ថ ធម្មោតិ ភូតំ វត្ថុ. វិនយោតិ ចោទនា ចេវ សារណា ច. សត្ថុសាសនំ នាម ញត្តិសម្បទា ចេវ អនុស្សាវនសម្បទា ច. យស្ស សង្ឃោ តំ កម្មំ ករោតិ, តស្ស សម្មុខភាវោ បុគ្គលសម្មុខតា. ឯវំ ចតុព្ពិធេន សម្មុខាវិនយេន យំ សង្ឃកម្មំ ‘‘ករណីយ’’ន្តិ វុត្តំ, តំ អសម្មុខា ករោតិ ចតុព្ពិធលក្ខណតោ ឯកម្បិ បរិហាបេត្វា ករោតិ, តំ កម្មំ វត្ថុវិបន្នំ សម្មុខាវិនយសង្ខាតេន វត្ថុនា វេកល្លំ ‘‘អធម្មកម្ម’’ន្តិ បវុច្ចតីតិ យោជនា.

៣០១៦-៨. ឯវំ សម្មុខាករណីយេ វត្ថុតោ កម្មវិបត្តិំ ទស្សេត្វា អសម្មុខាករណីយំ វិភជិត្វា ទស្សេតុមាហ ‘‘អសម្មុខា’’តិអាទិ.

ទេវទត្តស្ស កតំ បកាសនីយកម្មញ្ច. សេក្ខសម្មុតិ ឧម្មត្តកសម្មុតីតិ យោជនា. អវន្ទិយកម្មំ បុគ្គលសីសេន ‘‘អវន្ទិយោ’’តិ វុត្តំ. អឌ្ឍកាសិយា គណិកាយ អនុញ្ញាតា ទូតេន ឧបសម្បទា ទូតូបសម្បទា. ឥតិ ឥមានិ អដ្ឋ កម្មានិ ឋបេត្វាន សេសានិ បន សព្ពសោ សព្ពានិ កម្មានិ ‘‘សម្មុខាករណីយានី’’តិ សោភនគមនាទីហិ សុគតោ សត្ថា អព្រ្វិ កថេសីតិ យោជនា.

៣០១៩-២០. ឯវំ វត្ថុតោ កម្មវិបត្តិំ ទស្សេត្វា ញត្តិតោ ទស្សេតុមាហ ‘‘ញត្តិតោ’’តិអាទិ. វិបជ្ជននយាតិ វិនយវិបជ្ជនក្កមា. វត្ថុំ ន បរាមសតីតិ យស្ស ឧបសម្បទាទិកម្មំ ករោតិ, តំ ន បរាមសតិ តស្ស នាមំ ន គណ្ហាតិ. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្ស ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្ស ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វទតិ. ឯវំ វត្ថុំ ន បរាមសតិ.

សង្ឃំ ន បរាមសតីតិ សង្ឃស្ស នាមំ ន បរាមសតិ តស្ស នាមំ ន គណ្ហាតិ. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ’’តិ វទតិ. ឯវំ សង្ឃំ ន បរាមសតិ.

បុគ្គលំ ន បរាមសតីតិ យោ ឧបសម្បទាបេក្ខស្ស ឧបជ្ឈាយោ, តំ ន បរាមសតិ តស្ស នាមំ ន គណ្ហាតិ. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្ស ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វទតិ. ឯវំ បុគ្គលំ ន បរាមសតិ.

ញត្តិំ ន បរាមសតីតិ សព្ពេន សព្ពំ ញត្តិំ ន បរាមសតិ, ញត្តិទុតិយកម្មេ ញត្តិំ អដ្ឋបេត្វា ទ្វិក្ខត្តុំ កម្មវាចាយ ឯវ អនុស្សាវនកម្មំ ករោតិ, ញត្តិចតុត្ថកម្មេបិ ញត្តិំ អដ្ឋបេត្វា ចតុក្ខត្តុំ កម្មវាចាយ ឯវ អនុស្សាវនកម្មំ ករោតិ. ឯវំ ញត្តិំ ន បរាមសតិ.

បច្ឆា វា ញត្តិំ ឋបេតីតិ បឋមំ កម្មវាចាយ អនុស្សាវនកម្មំ កត្វា ‘‘ឯសា ញត្តី’’តិ វត្វា ‘‘ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ វទតិ. ឯវំ បច្ឆា ញត្តិំ ឋបេតិ. បញ្ចហេតេហីតិ ឯតេហិ បញ្ចហិ ការណេហិ.

៣០២១-២. ឯវំ ញត្តិតោ កម្មវិបត្តិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អនុស្សាវនតោ ទស្សេតុមាហ ‘‘អនុស្សាវនតោ’’តិអាទិ. អនុស្សាវនតោ កម្មទោសា បញ្ច បកាសិតាតិ យោជនា. ‘‘ន បរាមសតិ វត្ថុំ វា’’តិអាទីសុ វត្ថុអាទីនិ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពានិ. ឯវំ បន នេសំ អបរាមសនំ ហោតិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៨៥) – ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ’’តិ បឋមានុស្សាវនេ វា ‘‘ទុតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ… តតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ, ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ’’តិ ទុតិយតតិយានុស្សាវនេសុ វា ‘‘អយំ ធម្មរក្ខិតោ អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្ស ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្សា’’តិ វទន្តោ វត្ថុំ ន បរាមសតិ នាម.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ’’តិ វទន្តោ សង្ឃំ ន បរាមសតិ នាម.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្សា’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វទន្តោ បុគ្គលំ ន បរាមសតិ នាម.

សាវនំ ហាបេតីតិ សព្ពេន សព្ពំ កម្មវាចាយ អនុស្សាវនំ ន ករោតិ, ញត្តិទុតិយកម្មេ ទ្វិក្ខត្តុំ ញត្តិមេវ ឋបេតិ, ញត្តិចតុត្ថកម្មេ ចតុក្ខត្តុំ ញត្តិមេវ ឋបេតិ. ឯវំ អនុស្សាវនំ ហាបេតិ. យោបិ ញត្តិទុតិយកម្មេ ឯកំ ញត្តិំ ឋបេត្វា ឯកំ កម្មវាចំ អនុស្សាវេន្តោ អក្ខរំ វា ឆឌ្ឌេតិ, បទំ វា ទុរុត្តំ ករោតិ, អយម្បិ អនុស្សាវនំ ហាបេតិយេវ. ញត្តិចតុត្ថកម្មេ បន ឯកំ ញត្តិំ ឋបេត្វា សកិមេវ វា ទ្វិក្ខត្តុំ វា កម្មវាចាយ អនុស្សាវនំ ករោន្តោបិ អក្ខរំ វា បទំ វា ឆឌ្ឌេន្តោបិ ទុរុត្តំ ករោន្តោបិ អនុស្សាវនំ ហាបេតិយេវាតិ វេទិតព្ពោ.

ទុរុត្តំ ករោតីតិ ឯត្ថ បន អយំ វិនិច្ឆយោ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៨៥) – យោ ហិ អញ្ញស្មិំ អក្ខរេ វត្តព្ពេ អញ្ញំ វទតិ, អយំ ទុរុត្តំ ករោតិ នាម. តស្មា កម្មវាចំ ករោន្តេន ភិក្ខុនា យ្វាយំ –

‘‘សិថិលំ ធនិតញ្ច ទីឃរស្សំ;

គរុកំ លហុកញ្ច និគ្គហិតំ;

សម្ពន្ធំ វវត្ថិតំ វិមុត្តំ;

ទសធា ព្យញ្ជនពុទ្ធិយា បភេទោ’’តិ. (បរិ. អដ្ឋ. ៤៨៥) –

វុត្តោ, អយំ សុដ្ឋុ ឧបលក្ខេតព្ពោ.

ឯត្ថ ហិ សិថិលំ នាម បញ្ចសុ វគ្គេសុ បឋមតតិយំ. ធនិតំ នាម តេស្វេវ ទុតិយចតុត្ថំ. ទីឃន្តិ ទីឃេន កាលេន វត្តព្ពំ អាការាទិ. រស្សន្តិ តតោ ឧបឌ្ឍកាលេន វត្តព្ពំ អការាទិ. គរុកន្តិ ទីឃមេវ, យំ វា ‘‘អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតត្ថេរស្ស, យស្ស នក្ខមតី’’តិ ឯវំ សំយោគបរំ កត្វា វុច្ចតិ. លហុកន្តិ រស្សមេវ, យំ វា ‘‘អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតថេរស្ស, យស្ស ន ខមតី’’តិ ឯវំ អសំយោគបរំ កត្វា វុច្ចតិ. និគ្គហិតន្តិ យំ ករណានិ និគ្គហេត្វា អវិស្សជ្ជេត្វា អវិវដេន មុខេន អនុនាសិកំ កត្វា វត្តព្ពំ. សម្ពន្ធន្តិ យំ បរបទេន សម្ពន្ធិត្វា ‘‘តុណ្ហស្សា’’តិ វា ‘‘តុណ្ហិស្សា’’តិ វា វុច្ចតិ. វវត្ថិតន្តិ យំ បរបទេន អសម្ពន្ធំ កត្វា វិច្ឆិន្ទិត្វា ‘‘តុណ្ហី អស្សា’’តិ វា ‘‘តុណ្ហ អស្សា’’តិ វា វុច្ចតិ. វិមុត្តន្តិ យំ ករណានិ អនិគ្គហេត្វា វិស្សជ្ជេត្វា វិវដេន មុខេន អនុនាសិកំ អកត្វា វុច្ចតិ.

តត្ថ ‘‘សុណាតុ មេ’’តិ វត្តព្ពេ ត-ការស្ស ថ-ការំ កត្វា ‘‘សុណាថុ មេ’’តិ វចនំ សិថិលស្ស ធនិតករណំ នាម, តថា ‘‘បត្តកល្លំ, ឯសា ញត្តី’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘បត្ថកល្លំ, ឯសា ញត្ថី’’តិអាទិវចនញ្ច. ‘‘ភន្តេ សង្ឃោ’’តិ វត្តព្ពេ ភការឃការានំ ពការគការេ កត្វា ‘‘ពន្តេ សំគោ’’តិ វចនំ ធនិតស្ស សិថិលករណំ នាម. ‘‘សុណាតុ មេ’’តិ វិវដេន មុខេន វត្តព្ពេ បន ‘‘សុណំតុ មេ’’តិ វា ‘‘ឯសា ញត្តី’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘ឯសំ ញត្តី’’តិ វា អវិវដេន មុខេន អនុនាសិកំ កត្វា វចនំ វិមុត្តស្ស និគ្គហិតវចនំ នាម. ‘‘បត្តកល្ល’’ន្តិ អវិវដេន មុខេន អនុនាសិកំ កត្វា វត្តព្ពេ ‘‘បត្តកល្លា’’តិ វិវដេន មុខេន អនុនាសិកំ អកត្វា វចនំ និគ្គហិតស្ស វិមុត្តវចនំ នាម. ឥតិ សិថិលេ កត្តព្ពេ ធនិតំ, ធនិតេ កត្តព្ពេ សិថិលំ, វិមុត្តេ កត្តព្ពេ និគ្គហិតំ, និគ្គហិតេ កត្តព្ពេ វិមុត្តន្តិ ឥមានិ ចត្តារិ ព្យញ្ជនានិ អន្តោកម្មវាចាយ កម្មំ ទូសេន្តិ. ឯវំ វទន្តោ ហិ អញ្ញស្មិំ អក្ខរេ វត្តព្ពេ អញ្ញំ វទតិ, ទុរុត្តំ ករោតីតិ វុច្ចតិ.

ឥតរេសុ បន ទីឃរស្សាទីសុ ឆសុ ព្យញ្ជនេសុ ទីឃដ្ឋានេ ទីឃមេវ, រស្សដ្ឋានេ ច រស្សមេវាតិ ឯវំ យថាឋានេ តំ តទេវ អក្ខរំ ភាសន្តេន អនុក្កមាគតំ បវេណិំ អវិនាសេន្តេន កម្មវាចា កាតព្ពា. សចេ បន ឯវំ អកត្វា ទីឃេ វត្តព្ពេ រស្សំ, រស្សេ វា វត្តព្ពេ ទីឃំ វទតិ, តថា គរុកេ វត្តព្ពេ លហុកំ, លហុកេ វា វត្តព្ពេ គរុកំ វទតិ, សម្ពន្ធេ វា បន វត្តព្ពេ វវត្ថិតំ, វវត្ថិតេ វា វត្តព្ពេ សម្ពន្ធំ វទតិ, ឯវំ វុត្តេបិ កម្មវាចា ន កុប្បតិ. ឥមានិ ហិ ឆ ព្យញ្ជនានិ កម្មំ ន កោបេន្តិ.

យំ បន សុត្តន្តិកត្ថេរា ‘‘ទ-ការោ ត-ការមាបជ្ជតិ, ត-ការោ ទ-ការមាបជ្ជតិ, ច-ការោ ជ-ការមាបជ្ជតិ, ជ-ការោ ច-ការមាបជ្ជតិ, យ-ការោ ក-ការមាបជ្ជតិ, ក-ការោ យ-ការមាបជ្ជតិ, តស្មា ទ-ការាទីសុ វត្តព្ពេសុ ត-ការាទិវចនំ ន វិរុជ្ឈតី’’តិ វទន្តិ, តំ កម្មវាចំ បត្វា ន វដ្ដតិ. តស្មា វិនយធរេន នេវ ទ-ការោ ត-ការោ កាតព្ពោ…បេ… ន ក-ការោ យ-ការោ. យថាបាឡិយា និរុត្តិំ សោធេត្វា ទសវិធាយ ព្យញ្ជននិរុត្តិយា វុត្តទោសេ បរិហរន្តេន កម្មវាចា កាតព្ពា. ឥតរថា ហិ សាវនំ ហាបេតិ នាម.

អសមយេ សាវេតីតិ សាវនាយ អកាលេ អនវកាសេ ញត្តិំ អដ្ឋបេត្វា បឋមំយេវ អនុស្សាវនកម្មំ កត្វា បច្ឆា ញត្តិំ ឋបេតិ. ឥតិ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អនុស្សាវនតោ កម្មានិ វិបជ្ជន្តិ. តេនាហ – ‘‘ឯវំ បន វិបជ្ជន្តិ, អនុស្សាវនតោបិ ចា’’តិ.

៣០២៣. ឯវំ អនុស្សាវនតោ កម្មវិបត្តិំ ទស្សេត្វា សីមតោ កម្មវិបត្តិ ឧបោសថក្ខន្ធកកថាយ វុត្តនយា ឯវាតិ តមេវ អតិទិសន្តោ អាហ ‘‘ឯកាទសហិ…បេ… មយា’’តិ. កម្មទោសោយេវ កម្មទោសតា. តាវ បឋមំ.

៣០២៤-៧. ឯវំ សីមតោ កម្មវិបត្តិំ អតិទេសតោ ទស្សេត្វា ឥទានិ បរិសវសេន ទស្សេតុមាហ ‘‘ចតុវគ្គេនា’’តិអាទិ. កម្មបត្តាតិ ឯត្ថ ‘‘ចត្តារោ បកតត្តា’’តិ សេសោ. យថាហ – ‘‘ចតុវគ្គករណេ កម្មេ ចត្តារោ ភិក្ខូ បកតត្តា កម្មបត្តា’’តិ (បរិ. ៤៩៧). ឯត្ថ ច បកតត្តា នាម អនុក្ខិត្តា អនិស្សារិតា បរិសុទ្ធសីលា ចត្តារោ ភិក្ខូ. កម្មបត្តា កម្មស្ស អរហា អនុច្ឆវិកា សាមិនោ. ន តេហិ វិនា តំ កម្មំ ករីយតិ, ន តេសំ ឆន្ទោ វា បារិសុទ្ធិ វា ឯតិ. អនាគតាតិ បរិសាយ ហត្ថបាសំ អនាគតា. ឆន្ទោតិ ឯត្ថ ‘‘ឆន្ទារហាន’’ន្តិ សេសោ. យថាហ ‘‘អវសេសា បកតត្តា ឆន្ទារហា’’តិ. ឥមិនា អយមត្ថោ ទីបិតោ ហោតិ – ‘‘អវសេសា បន សចេបិ សហស្សមត្តា ហោន្តិ, សចេ សមានសំវាសកា, សព្ពេ ឆន្ទារហាវ ហោន្តិ, ឆន្ទបារិសុទ្ធិំ ទត្វា អាគច្ឆន្តុ វា មា វា, កម្មំ បន តិដ្ឋតី’’តិ. សម្មុខាតិ សម្មុខីភូតា.

តិវង្គិកោតិ កម្មបត្តានាគមនឆន្ទានាហរណបដិក្កោសនសង្ខាតអង្គត្តយយុត្តោ. ទោសោ កម្មវិបត្តិលក្ខណោ. បរិសាយ វសា សិយាតិ បរិសវសេន ហោតិ.

បដិសេធេន្តីតិ បដិក្កោសន្តិ. ទុតិយេ ចតុវគ្គិកេ កម្មេ ទុវង្គិកោ ទោសោ បរិសាយ វសា សិយាតិ យោជនា.

ឯត្ថ ឯតស្មិំ តតិយេ ចតុវគ្គិកេ បដិក្កោសោវ អត្ថិ, ន ឥតរេ បរិសទោសាតិ ឯកង្គិកោ ទោសោ បរិសាយ វសា សិយាតិ យោជនា. ទុវង្គ យុត្តបរិសាទោសស្ស ទុតិយំ ទេសិតត្តា ទុវង្គ យុត្តបរិសាទោសោ ‘‘ទុតិយោ’’តិ វុត្តោ. តថា តតិយំ ទេសិតត្តា ឯកង្គយុត្តោ តតិយោ វេទិតព្ពោ. ឥមមេវ នយំ បញ្ចវគ្គាទិសង្ឃត្តយស្ស អតិទិសន្តោ អាហ ‘‘ឯវំ…បេ… តិវិធេសុបី’’តិ. អាទិ-សទ្ទេន ទសវគ្គវីសតិវគ្គសង្ឃានំ គហណំ.

៣០២៨. ឯវំ ចតូសុ សង្ឃេសុ ចតុន្នំ តិកានំ វសេន បរិសតោ កម្មវិបត្តិយា ទ្វាទសវិធតំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ចតុត្ថិកា’’តិ. អនុវាទេន ‘‘ទស ទ្វេ សិយុ’’ន្តិ វិធីយតិ. បរិសាវសា ចតុត្ថិកា ទោសា ទស ទ្វេ ទ្វាទស សិយុន្តិ យោជនា. ឯត្ថាតិ ឯតេសុ ‘‘វត្ថុតោ’’តិអាទិនា វុត្តេសុ បញ្ចសុ កម្មទោសេសុ, និទ្ធារណេ ភុម្មំ. ‘‘បរិសាវសា’’តិ ឥទំ និទ្ធារេតព្ពំ. កម្មានីតិ អបលោកនាទីនិ ចត្តារិ. ឯត្ថ ច ចតុវគ្គាទិករណីយេសុ កម្មេសុ បកតត្តេន កម្មវាចំ សាវេត្វា កតមេវ កម្មំ កម្មបត្តេន កតំ ហោតិ. កម្មបត្តេ បកតត្តេ ឋបេត្វា អបកតត្តេន កេនចិ, កេវលេនេវ កម្មវាចំ សាវេត្វា កតំ អបកតត្តកម្មបត្តលក្ខណាភាវា, កម្មបត្តេន ច កម្មវាចាយ អស្សាវិតត្តា អនុស្សាវនទោសេន វិបន្នំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. តេនេវ បោរាណកវិនយធរត្ថេរា កម្មវិបត្តិសង្កាបរិហារត្ថំ ទ្វីហិ តីហិ ឯកតោ កម្មវាចំ សាវយន្តិ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន បរិវារាវសានេ បាឡិយា (បរិ. ៤៨២ អាទយោ) វា អដ្ឋកថាយ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៨២ អាទយោ) ច គហេតព្ពោ.

កម្មវិបត្តិកថាវណ្ណនា.