ចតុព្ពិធកម្មកថាវណ្ណនា

២៩៨៣. អបលោកនសញ្ញិតំ កម្មំ, ញត្តិកម្មំ, ញត្តិទុតិយកម្មំ, ញត្តិចតុត្ថកម្មន្តិ ឥមានិ ចត្តារិ កម្មានីតិ យោជនា. តត្ថ ចត្តារីតិ គណនបរិច្ឆេទោ. ឥមានីតិ អនន្តរមេវ វក្ខមានត្តា អាសន្នបច្ចក្ខវចនំ. កម្មានីតិ បរិច្ឆិន្នកម្មនិទស្សនំ. ‘‘អបលោកនសអញត’’ន្តិអាទិ តេសំ សរូបទស្សនំ.

តត្រាយំ សង្ខេបតោ វិនិច្ឆយោ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ២១៥; បរិ. អដ្ឋ. ៤៨២) – អបលោកនកម្មំ នាម សីមដ្ឋកសង្ឃំ សោធេត្វា ឆន្ទារហានំ ឆន្ទំ អាហរិត្វា សមគ្គស្ស សង្ឃស្ស អនុមតិយា តំ តំ វត្ថុំ កិត្តេត្វា ‘‘រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’តិ តិក្ខត្តុំ សាវេត្វា កត្តព្ពំ កម្មំ វុច្ចតិ. ញត្តិកម្មំ នាម វុត្តនយេនេវ សមគ្គស្ស សង្ឃស្ស អនុមតិយា ឯកាយ ញត្តិយា កត្តព្ពំ កម្មំ. ញត្តិទុតិយកម្មំ នាម វុត្តនយេនេវ សមគ្គស្ស សង្ឃស្ស អនុមតិយា ឯកាយ ញត្តិយា, ឯកាយ ច អនុស្សាវនាយាតិ ឯវំ ញត្តិទុតិយាយ អនុស្សាវនាយ កត្តព្ពំ កម្មំ. ញត្តិចតុត្ថកម្មំ នាម វុត្តនយេនេវ សមគ្គស្ស សង្ឃស្ស អនុមតិយា ឯកាយ ញត្តិយា, តីហិ ច អនុស្សាវនាហីតិ ឯវំ ញត្តិចតុត្ថាហិ តីហិ អនុស្សាវនាហិ កត្តព្ពំ កម្មំ. ញត្តិ ទុតិយា យស្ស អនុស្សាវនស្ស តំ ញត្តិទុតិយំ, តេន កត្តព្ពំ កម្មំ ញត្តិទុតិយកម្មំ. ញត្តិ ចតុត្ថា យស្ស អនុស្សាវនត្តយស្ស តំ ញត្តិចតុត្ថំ, តេន កាតព្ពំ កម្មំ ញត្តិចតុត្ថកម្មំ.

២៩៨៤-៧. តេសំ ឋានវសេន ភេទំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អបលោកនកម្ម’’ន្តិអាទិ. នវន្នំ ឋានានំ សមាហារោ នវដ្ឋានំ, ‘‘គច្ឆតី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. ញត្តិកម្មន្តិ គមនកិរិយាកត្តុនិទស្សនំ. នវដ្ឋានន្តិ កម្មនិទស្សនំ. ទុតិយន្តិ ញត្តិទុតិយកម្មំ. សត្ត ឋានានិ គច្ឆតីតិ យោជនា.

ឥទានិ តំ ឋានភេទំ សរូបតោ ទស្សេតុមាហ ‘‘និស្សារណញ្ចា’’តិអាទិ. និស្សារណាទិ កម្មវិសេសានំ សញ្ញា. អបលោកនកម្មញ្ហិ និស្សារណំ…បេ… បញ្ចមំ កម្មលក្ខណន្តិ ឥមានិ បញ្ច ឋានានិ គច្ឆតីតិ យោជនា.

ឯវំ នាមវសេន ទស្សិតានិ និស្សារណាទីនិ អត្ថតោ វិភជិត្វា ទស្សេតុមាហ ‘‘និស្សារណញ្ចា’’តិអាទិ. សមណុទ្ទេសតោតិ កណ្ដកសាមណេរតោ និស្សារណញ្ច ឱសារណញ្ច វទេតិ យោជនា. តត្ថ កណ្ដកសាមណេរស្ស និស្សារណា តាទិសានំយេវ សម្មាវត្តំ ទិស្វា បវេសនា ‘‘ឱសារណា’’តិ វេទិតព្ពា.

បព្ពជន្តេន ហេតុភូតេន ភណ្ឌុកំ ភណ្ឌុកម្មបុច្ឆនំ វទេយ្យាតិ អត្ថោ. បព្ពជ្ជាបេក្ខស្ស កេសច្ឆេទនបុច្ឆនំ ភណ្ឌុកម្មំ នាម. ឆន្នេន ហេតុភូតេន ព្រហ្មទណ្ឌកំ កម្មំ វទេតិ យោជនា. តថារូបស្សាតិ ឆន្នសទិសស្ស មុខរស្ស ភិក្ខូ ទុរុត្តវចនេន ឃដ្ដេន្តស្ស. កាតព្ពោតិ ‘‘ភន្តេ, ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ មុខរោ ភិក្ខូ ទុរុត្តវចនេហិ ឃដ្ដេន្តោ វិហរតិ, សោ ភិក្ខុ យំ ឥច្ឆេយ្យ, តំ វទេយ្យ. ភិក្ខូហិ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ នេវ វត្តព្ពោ, ន ឱវទិតព្ពោ, ន អនុសាសិតព្ពោ. សង្ឃំ, ភន្តេ, បុច្ឆាមិ ‘ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ព្រហ្មទណ្ឌស្ស ទានំ រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’តិ. ទុតិយម្បិ បុច្ឆាមិ… តតិយម្បិ បុច្ឆាមិ ‘ឥត្ថន្នាមស្ស, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ ព្រហ្មទណ្ឌស្ស ទានំ រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៩៥-៤៩៦) ឯវំ ព្រហ្មទណ្ឌោ កាតព្ពោ.

២៩៨៨-៩. ‘‘អាបុច្ឆិត្វានា’’តិ បុព្ពកិរិយាយ ‘‘គហិតាយា’’តិ អបរកិរិយា អជ្ឈាហរិតព្ពា, ‘‘រុចិយា’’តិ ឯតស្ស វិសេសនំ. ទេតីតិ ឯត្ថ ‘‘អច្ឆិន្នចីវរាទីន’’ន្តិ សេសោ. សព្ពោ សង្ឃោ សន្និបតិត្វាន សព្ពសោ សព្ពេ សីមដ្ឋេ អាគតាគតេ ភិក្ខូ អាបុច្ឆិត្វាន ‘‘ឥត្ថន្នាមេន បរិក្ខារេន ភវិតព្ពំ, រុច្ចតិ តស្ស ទាន’’ន្តិ វិសុំ បុច្ឆិត្វា គហិតាយ ភិក្ខូនំ រុចិយា តិក្ខត្តុំ អបលោកេត្វា ចីវរាទិបរិក្ខារំ អច្ឆិន្នចីវរាទីនំ ទេតិ, យំ ឯវំភូតំ សង្ឃស្ស ទានំ, តំ តស្ស អបលោកនកម្មស្ស កម្មលក្ខណំ ហោតីតិ យោជនា. លក្ខីយតីតិ លក្ខណំ, កម្មមេវ លក្ខណំ, ន និស្សារណាទីនីតិ កម្មលក្ខណំ.

២៩៩០-១. ឯវំ អបលោកនកម្មស្ស បញ្ច ឋានានិ ឧទ្ទេសនិទ្ទេសវសេន ទស្សេត្វា ឥទានិ ញត្តិកម្មស្ស កម្មលក្ខណំ តាវ ទស្សេតុមាហ ‘‘និស្សារណ’’ន្តិអាទិ. ឥតិ ‘‘ញត្តិយា នវ ឋានានី’’តិ អយមុទ្ទេសោ វក្ខមានេន ‘‘វិនិច្ឆយេ’’តិអាទិនិទ្ទេសេនេវ វិភាវីយតិ.

២៩៩២. វិនិច្ឆយេតិ ឧព្ពាហិកវិនិច្ឆយេ. អសម្បត្តេតិ និដ្ឋំ អគតេ. ថេរស្សាតិ ធម្មកថិកស្ស. តេនេវាហ ‘‘អវិនយញ្ញុនោ’’តិ. តស្ស ‘‘សុណន្តុ មេ អាយស្មន្តា, អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ធម្មកថិកោ, ឥមស្ស នេវ សុត្តំ អាគច្ឆតិ, នោ សុត្តវិភង្គោ, សោ អត្ថំ អសល្លក្ខេត្វា ព្យញ្ជនច្ឆាយាយ អត្ថំ បដិពាហតិ, យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេត្វា អវសេសា ឥមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យាមា’’តិ (ចូឡវ. ២៣៣) ឯវំ ឧព្ពាហិកវិនិច្ឆយេ ធម្មកថិកស្ស ភិក្ខុនោ យា និស្សរណា វុត្តា, សា ញត្តិកម្មេ ‘‘និស្សារណា’’តិ វុត្តាតិ យោជនា.

២៩៩៣-៤. ឧបសម្បទាបេក្ខស្ស ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមស្ស អាយស្មតោ ឧបសម្បទាបេក្ខោ, អនុសិដ្ឋោ សោ មយា, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ អាគច្ឆេយ្យាតិ. អាគច្ឆាហី’’តិ (មហាវ. ១២៦) វចនបដិសំយុត្តស្ស សង្ឃស្ស សម្មុខានយនំ, សា ឱសារណា នាម. ‘‘អាគច្ឆ ឱសារណា’’តិ បទច្ឆេទោ.

ឧបោសថវសេនាបិ, បវារណាវសេនាបិ. ញត្តិយា ឋបិតត្តាតិ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អជ្ជុបោសថោ បន្នរសោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឧបោសថំ ករេយ្យ’’ (មហាវ. ១៣៤), ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អជ្ជ បវារណា បន្នរសី, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ បវារេយ្យា’’តិ (មហាវ. ២១០) ឧបោសថបវារណាវសេន ញត្តិយា ឋបិតត្តា ឧបោសថោ, បវារណា វាតិ ឥមានិ ទ្វេ ញត្តិកម្មានិ.

‘‘ឧបសម្បទាបេក្ខញ្ហិ, អនុសាសេយ្យហន្តិ ចា’’តិ ឥមិនា ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមស្ស អាយស្មតោ ឧបសម្បទាបេក្ខោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមំ អនុសាសេយ្យ’’ន្តិ (មហាវ. ១២៦) អយំ ឯកា ញត្តិ គហិតា.

២៩៩៥. ‘‘ឥត្ថន្នាមមហំ ភិក្ខុំ, បុច្ឆេយ្យំ វិនយន្តិ ចា’’តិ ឥមិនា ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមំ វិនយំ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ (មហាវ. ១៥១) អយំ ឯកា ញត្តិ គហិតា. ឯវមាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមំ អនុសាសេយ្យា’’តិ, ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមំ អន្តរាយិកេ ធម្មេ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ (មហាវ. ១២៦), ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមំ អន្តរាយិកេ ធម្មេ បុច្ឆេយ្យា’’តិ, ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមំ វិនយំ បុច្ឆេយ្យា’’តិ (មហាវ. ១៥១), ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមេន វិនយំ បុដ្ឋោ វិស្សជ្ជេយ្យ’’ន្តិ (មហាវ. ១៥២), ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមេន វិនយំ បុដ្ឋោ វិស្សជ្ជេយ្យា’’តិ – (មហាវ. ១៥២) ឥមា ឆ ញត្តិយោ គហិតា. ឯវំ បុរិមា ទ្វេ, ឥមា ច ឆាតិ ឯទិសា ឥមា អដ្ឋ ញត្តិយោ ‘‘សម្មុតី’’តិ វុត្តា.

២៩៩៦. និស្សដ្ឋចីវរាទីនំ ទានន្តិ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, ឥទំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ និស្សគ្គិយំ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋំ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទទេយ្យា’’តិ (បារា. ៤៦៤) ឯវំ និស្សដ្ឋចីវរបត្តាទីនំ ទានំ ‘‘ទាន’’ន្តិ វុច្ចតិ. អាបត្តីនំ បដិគ្គាហោតិ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ អាបត្តិំ សរតិ វិវរតិ ឧត្តានិំ ករោតិ ទេសេតិ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អាបត្តិំ បដិគ្គណ្ហេយ្យ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៣៩), ‘‘យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អាបត្តិំ បដិគ្គណ្ហេយ្យ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៣៩). តេន វត្តព្ពោ ‘‘បស្សសី’’តិ. ‘‘អាម បស្សាមី’’តិ. ‘‘អាយតិំ សំវរេយ្យាសី’’តិ. ឯវំ អាបត្តីនំ បដិគ្គាហោ ‘‘បដិគ្គាហោ’’តិ វុច្ចតិ.

២៩៩៧. បវារុក្កឌ្ឍនាតិ បវារណុក្កឌ្ឍនា. គាថាពន្ធវសេន ណ-ការលោបោ. អថ វា បវារណំ បវារោតិ បវារណ-សទ្ទបរិយាយោ បវារ-សទ្ទោ. ‘‘ឥមំ ឧបោសថំ កត្វា, កាឡេ បវារយាមី’’តិ ឥមិនា ‘‘សុណន្តុ មេ អាយស្មន្តា អាវាសិកា, យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, ឥទានិ ឧបោសថំ ករេយ្យាម, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យាម, អាគមេ កាឡេ បវារេយ្យាមា’’តិ (មហាវ. ២៤០) អយំ ញត្តិ ឧបលក្ខណតោ ទស្សិតា. ឯវំ កតបវារណា ‘‘បច្ចុក្កឌ្ឍនា’’តិ មតា. ឯត្ថ ច កាឡេតិ បុព្ពកត្តិកមាសស្ស កាឡបក្ខុបោសថេ. ឥមិនា ច ‘‘អាគមេ ជុណ្ហេ បវារេយ្យាមា’’តិ អយំ ញត្តិ ច ឧបលក្ខិតា. ជុណ្ហេតិ អបរកត្តិកជុណ្ហបក្ខឧបោសថេ.

២៩៩៨. តិណវត្ថារកេតិ តិណវត្ថារកសមថេ. សព្ពបឋមា ញត្តីតិ សព្ពសង្គាហិកា ញត្តិ វុច្ចតិ. ឥតរា ចាតិ ឧភយបក្ខេ បច្ចេកំ ឋបិតា ទ្វេ ញត្តិយោ ចាតិ ឯវំ តិធា បវត្តំ ឯតំ ញត្តិកម្មំ កម្មលក្ខណំ ឥតិ ឯវំ វុត្តនយេន ‘‘វិនិច្ឆយេ’’តិអាទិនា ញត្តិយា នវ ឋានានិ វេទិតព្ពានីតិ យោជនា.

២៩៩៩-៣០០០. ឯវំ ញត្តិកម្មេ នវ ឋានានិ ទស្សេត្វា ឥទានិ ញត្តិទុតិយកម្មេ សត្ត ឋានានិ ទស្សេតុមាហ ‘‘ញត្តិទុតិយកម្មម្បី’’តិអាទិ. ‘‘ញត្តិទុតិយកម្ម’’ន្តិអាទិកា ឧទ្ទេសគាថា ឧត្តានត្ថាវ.

និទ្ទេសេ បត្តនិក្កុជ្ជនាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន បត្តុក្កុជ្ជនំ គហិតំ. និស្សារោសារណា មតាតិ ‘‘និស្សារណា, ឱសារណា’’តិ ច មតា. តត្ថ ភិក្ខូនំ អលាភាយ បរិសក្កនាទិកេហិ អដ្ឋហិ អង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ឧបាសកស្ស សង្ឃេន អសម្ភោគករណត្ថំ បត្តនិក្កុជ្ជនវសេន និស្សារណា ច តស្សេវ សម្មា វត្តន្តស្ស បត្តុក្កុជ្ជនវសេន ឱសារណា ច វេទិតព្ពា. សា ខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធកេ វឌ្ឍលិច្ឆវិវត្ថុស្មិំ (ចូឡវ. ២៦៥) វុត្តា.

៣០០១. សីមាទិសម្មុតិ សម្មុតិ នាម. សា បញ្ចទសធា មតាតិ សីមាសម្មុតិ តិចីវរេនអវិប្បវាសសម្មុតិ សន្ថតសម្មុតិ ភត្តុទ្ទេសក សេនាសនគ្គាហាបក ភណ្ឌាគារិក ចីវរបដិគ្គាហក យាគុភាជក ផលភាជក ខជ្ជភាជក អប្បមត្តកវិស្សជ្ជក សាដិយគ្គាហាបក បត្តគ្គាហាបក អារាមិកបេសក សាមណេរបេសកសម្មុតីតិ ឯវំ សា សម្មុតិ បញ្ចទសវិធា មតាតិ អត្ថោ. កថិនស្ស វត្ថំ, តស្ស. មតោយេវ មតកោ, មតកស្ស វាសោ មតកវាសោ, តស្ស មតកវាសសោ, មតកចីវរស្ស.

៣០០២. អានិសំសខេត្តភូតបញ្ចមាសព្ភន្តរេយេវ ឧព្ភារោ អន្តរុព្ភារោ. កុដិវត្ថុស្ស, វិហារស្ស វត្ថុនោ ច ទេសនា ទេសនា នាមាតិ យោជនា.

៣០០៣. តិណវត្ថារកេ ទ្វិន្នំ បក្ខានំ សាធារណវសេន ឋបេតព្ពញត្តិ ច បច្ឆា បក្ខទ្វយេ វិសុំ វិសុំ ឋបេតព្ពា ទ្វេ ញត្តិយោ ចាតិ តិស្សោ ញត្តិយោ កម្មវាចាយ អភាវេន ញត្តិកម្មេ ‘‘កម្មលក្ខណ’’ន្តិ ទស្សិតា, បច្ឆា វិសុំ វិសុំ ទ្វីសុ បក្ខេសុ វត្តព្ពា ទ្វេ ញត្តិទុតិយកម្មវាចា ញត្តិទុតិយកម្មេ ‘‘កម្មលក្ខណ’’ន្តិ ទស្សិតាតិ តំ ទស្សេតុមាហ ‘‘តិណវត្ថារកេ កម្មេ’’តិ. ‘‘មោហារោបនតាទិសូ’’តិ ឥមិនា បាចិត្តិយេសុ ទស្សិតមោហារោបនកម្មញ្ច អញ្ញវាទកវិហេសការោបនកម្មាទិញ្ច សង្គណ្ហាតិ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ ញត្តិទុតិយកម្មេ. កម្មលក្ខណមេវ កម្មលក្ខណតា.

៣០០៤-៥. ឥតិ ឯវំ យថាវុត្តនយេន ឥមេ សត្ត ឋានភេទា ញត្តិទុតិយកម្មស្ស. ឯវំ ញត្តិទុតិយកម្មេ សត្ត ឋានានិ ទស្សេត្វា ញត្តិចតុត្ថកម្មេ ឋានភេទំ ទស្សេតុមាហ ‘‘តថា’’តិអាទិ.

៣០០៦. តជ្ជនាទីនន្តិ អាទិ-សទ្ទេន និយស្សាទីនំ គហណំ. តេសំ សត្តន្នំ កម្មានំ. បស្សទ្ធិ វូបសមោ.

៣០០៧. ‘‘ភិក្ខុនីនំ ឱវាទោ’’តិ ភិក្ខុនោវាទកសម្មុតិ ផលូបចារេន វុត្តា.

៣០០៨-៩. មូលបដិក្កស្សោ មូលាយ បដិកស្សនា, គាថាពន្ធវសេន ក-ការស្ស ទ្វេភាវោ. ឧក្ខិត្តស្សានុវត្តិកាតិ ឧក្ខិត្តានុវត្តិកា ឯកា យាវតតិយកា, អដ្ឋ សង្ឃាទិសេសា, អរិដ្ឋោ ចណ្ឌកាឡី ច ទ្វេ, ឥមេ ឯកាទស យាវតតិយកា ភវន្តិ. ឥមេសំ វសាតិ ឧក្ខិត្តានុវត្តិកាទីនិ បុគ្គលាធិដ្ឋានេន វុត្តានិ, ឥមេសំ សមនុភាសនកម្មានំ វសេន. ទសេកាតិ ឯកាទស.

៣០១១. ឯវំ ចតុន្នម្បិ កម្មានំ ឋានភេទំ ទស្សេត្វា អន្វយតោ, ព្យតិរេកតោ ច កាតព្ពប្បការំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អបលោកនកម្មញ្ចា’’តិអាទិ. ញត្តិយាបិ ន ការយេ, ញត្តិទុតិយេនបិ ន ការយេតិ យោជនា.

៣០១២. អបលោកនកម្មេ វុត្តលក្ខណេន ញត្តិកម្មាទីនម្បិ កាតព្ពប្បការោ សក្កា វិញ្ញាតុន្តិ តំ អទស្សេត្វា ញត្តិទុតិយកម្មេ លព្ភមានវិសេសំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ញត្តិទុតិយកម្មានី’’តិអាទិ. អបលោកេត្វា កាតព្ពានិ លហុកានិបិ ញត្តិទុតិយកម្មានិ អត្ថីតិ យោជនា. តានិ បន កតមានីតិ អាហ ‘‘សព្ពា សម្មុតិយោ សិយុ’’ន្តិ. ឯត្ថ សីមាសម្មុតិំ វិនា សេសា តិចីវរេនអវិប្បវាសសម្មុតិអាទយោ សព្ពាបិ សម្មុតិយោតិ អត្ថោ.

៣០១៣. សេសានីតិ យថាវុត្តេហិ សេសានិ សីមាសម្មុតិអាទីនិ ឆ កម្មានិ. ន វដ្ដតីតិ ន វដ្ដន្តិ, គាថាពន្ធវសេន ន-ការលោបោ. យថាហ ‘‘សីមាសម្មុតិ, សីមាសមូហននំ, កថិនទានំ, កថិនុទ្ធារោ, កុដិវត្ថុទេសនា, វិហារវត្ថុទេសនាតិ ឥមានិ ឆ កម្មានិ គរុកានិ អបលោកេត្វា កាតុំ ន វដ្ដន្តិ, ញត្តិទុតិយកម្មវាចំ សាវេត្វាវ កាតព្ពានី’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៨២). ‘‘អបលោកេត្វា កាតុំ បន ន វដ្ដតី’’តិ ឥទំ និទស្សនមត្តំ, ញត្តិចតុត្ថកម្មវសេនាបិ កាតុំ ន វដ្ដន្តេវ. តេនេវាហ ‘‘យថាវុត្តនយេនេវ, តេន តេនេវ ការយេ’’តិ, យោ យោ នយោ តំ តំ កម្មំ កាតុំ វុត្តោ, តេនេវ តេនេវ នយេនាតិ អត្ថោ.

ចតុព្ពិធកម្មកថាវណ្ណនា.