វត្តក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា

២៩១៤-៥. អាគន្តុកោ ច អាវាសិកោ ច បិណ្ឌចារិកោ ច សេនាសនញ្ច អារញ្ញកោ ច អនុមោទនា ចាតិ វិគ្គហោ, តាសុ វត្តានិ, ឥតរីតរយោគទ្វន្ទសមាសស្ស ឧត្តរបទលិង្គត្តា ឥត្ថិ លិង្គនិទ្ទេសោ. ភត្តេ ភត្តគ្គេ, ឧត្តរបទលោបោ. ‘‘ភត្តេ’’តិអាទីហិ បទេហិ ‘‘វត្តានី’’តិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ.

អាចរិយោ ច ឧបជ្ឈាយកោ ច សិស្សោ ច សទ្ធិវិហារិកោ ច, តេសំ វត្តានីតិ វិគ្គហោ. សព្ពសោតិ សព្ពាវយវភេទេហិ. ចតុទ្ទសេវាតិ អវយវភេទេហិ ពហុវិធានិបិ វត្តានិ វិសយភេទេន ចុទ្ទស ឯវ វុត្តានិ. វិសុទ្ធចិត្តេនាតិ សវាសនសកលសំកិលេសប្បហានតោ អច្ចន្តបរិសុទ្ធចិត្តសន្តានេន. វិនាយកេនាតិ សត្តេ វិនេតីតិ វិនាយកោ, អនុត្តរបុរិសទម្មសារថិភាវេន ទម្មទេវព្រហ្មនាគាទិកេ សត្តេ នានាវិធេន វិនយនុបាយេន ទមេតីតិ អត្ថោ. អថ វា វិគតោ នាយកោ អស្សាតិ វិនាយកោ, តេន.

២៩១៦. អារាមន្តិ ឯត្ថ តំសមីបេ តព្ពោហារោ. យថាហ ‘‘ឥទានិ ‘អារាមំ បវិសិស្សាមី’តិ ឥមិនា ឧបចារសីមសមីបំ ទស្សេតិ, តស្មា ឧបចារសីមំ បត្វា ឧបាហនាឱមុញ្ចនាទិ សព្ពំ កាតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៥៧). ‘‘បន អបនេតព្ព’’ន្តិ បទច្ឆេទោ. មុញ្ចិតព្ពាតិ ឧបាហនា បាទតោ អបនេតព្ពា.

២៩១៧. ឱគុណ្ឋនន្តិ សសីសបារុបនំ. សីសេ ចីវរមេវ វា ន កាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. តេនាតិ អាគន្តុកេន. បានីយវារិនាតិ បាតព្ពជលេន.

២៩១៨. បុច្ឆិត្វាតិ វស្សគណនំ បុច្ឆិត្វា. វិហារេ វុឌ្ឍភិក្ខុនោ អាគន្តុកេន ភិក្ខុនា វន្ទិតព្ពាវ. កាលេតិ កាលស្សេវ. តេន អាគន្តុកេន ភិក្ខុនា សេនាសនំ ‘‘មយ្ហំ កតរំ សេនាសនំ បាបុណាតី’’តិ បុច្ឆិតព្ពញ្ចាតិ យោជនា.

២៩១៩. ‘‘បុច្ឆិតព្ព’’ន្តិ ឥទំ ‘‘វច្ចដ្ឋាន’’ន្តិអាទិកេហិ សព្ពេហិ ឧបយោគន្តបទេហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ. បានីយមេវ ចាតិ ‘‘កិំ ឥមិស្សា បោក្ខរណិយា បានីយមេវ បិវន្តិ, ឧទាហុ នហានាទិបរិភោគម្បិ ករោន្តី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៥៧) អដ្ឋកថាគតនយេន បានីយញ្ច. តថា បរិភោជនីយញ្ច. សង្ឃកតិកន្តិ ‘‘កេសុចិ ឋានេសុ វាឡមិគា វា អមនុស្សា វា ហោន្តិ, តស្មា កំ កាលំ បវិសិតព្ពំ, កំ កាលំ និក្ខមិតព្ព’’ន្តិ អដ្ឋកថាគតនយេន សង្ឃស្ស កតិកសណ្ឋានញ្ច. គោចរាទិកន្តិ ឯត្ថ ច ‘‘គោចរោ បុច្ឆិតព្ពោតិ ‘គោចរគាមោ អាសន្នេ, ឧទាហុ ទូរេ, កាលស្សេវ ច បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ, ឧទាហុ នោ’តិ ឯវំ ភិក្ខាចារោ បុច្ឆិតព្ពោ’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៥៧) វុត្តនយេន គោចរញ្ច. អាទិ-សទ្ទេន អគោចរំ គហិតំ. ‘‘អគោចរោ នាម មិច្ឆាទិដ្ឋិកានំ វា គាមោ បរិច្ឆិន្នភិក្ខោ វា គាមោ, យត្ថ ឯកស្ស វា ទ្វិន្នំ វា ភិក្ខា ទិយ្យតិ, សោបិ បុច្ឆិតព្ពោ’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៥៧) វុត្តនយេន អគោចរញ្ច.

២៩២០. ឯវំ អាគន្តុកវត្តំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អាវាសិកវត្តំ ទស្សេតុមាហ ‘‘វុឌ្ឍ’’ន្តិអាទិ. បច្ចុគ្គន្ត្វា បត្តញ្ច ចីវរញ្ច បដិគ្គហេតព្ពន្តិ យោជនា. ច-សទ្ទោ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋោ.

២៩២១. តស្សាតិ អាគន្តុកស្ស. បាទោទកញ្ចាតិ ច-សទ្ទេន ធោតាធោតបាទា យត្ថ ឋបីយន្តិ, តំ បាទបីឋំ, បាទកថលិកញ្ច ឧបនិក្ខិបិតព្ពន្តិ ឯតំ គហិតំ. បុច្ឆិតព្ពញ្ច វារិនាតិ ‘‘បានីយេន បុច្ឆន្តេន សចេ សកិំ អានីតំ បានីយំ សព្ពំ បិវតិ, ‘បុន អានេមី’តិ បុច្ឆិតព្ពោយេវា’’តិ វុត្តនយេន បានីយេន បុច្ឆិតព្ពោ. ឥធ ច-សទ្ទេន –

‘‘អបិច ពីជនេនបិ ពីជិតព្ពោ, ពីជន្តេន សកិំ បាទបិដ្ឋិយំ ពីជិត្វា សកិំ មជ្ឈេ, សកិំ សីសេ ពីជិតព្ពំ, ‘អលំ ហោតូ’តិ វុត្តេន តតោ មន្ទតរំ ពីជិតព្ពំ. បុន ‘អល’ន្តិ វុត្តេន តតោ មន្ទតរំ ពីជិតព្ពំ. តតិយវារំ វុត្តេន ពីជនី ឋបេតព្ពា. បាទាបិស្ស ធោវិតព្ពា, ធោវិត្វា សចេ អត្តនោ តេលំ អត្ថិ, តេន មក្ខេតព្ពា. នោ ចេ អត្ថិ, តស្ស សន្តកេន មក្ខេតព្ពា’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៥៩) –

វុត្តវត្តានិ សង្គណ្ហាតិ.

២៩២២-៣. វន្ទេយ្យោតិ វុឌ្ឍាគន្តុកោ វន្ទិតព្ពោ. បញ្ញបេតព្ពន្តិ ‘‘កត្ថ មយ្ហំ សេនាសនំ បាបុណាតី’’តិ បុច្ឆិតេន សេនាសនំ បញ្ញបេតព្ពំ, ‘‘ឯតំ សេនាសនំ តុម្ហាកំ បាបុណាតី’’តិ ឯវំ អាចិក្ខិតព្ពន្តិ អត្ថោ. ‘‘វត្តព្ពោ’’តិ ឥទំ ‘‘អជ្ឈាវុត្ថមវុត្ថ’’ន្តិអាទីហិ បទេហិ តំតំលិង្គវចនានុរូបេន បរិវត្តេត្វា បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ. អជ្ឈាវុត្ថន្តិ បញ្ញត្តសេនាសនស្ស ភិក្ខូហិ បឋមំ វុត្ថភាវំ. អវុត្ថំ វាតិ ចីវរកាលំ តស្មិំ ភិក្ខូហិ អនជ្ឈាវុត្ថភាវំ វា. គោចរាគោចរំ វុត្តមេវ.

សេក្ខកុលានិ ចាតិ លទ្ធសេក្ខសម្មុតិកានិ កុលានិ ច វត្តព្ពានិ. ‘‘បវេសេ និក្ខមេ កាលោ’’តិ ឥទំ ‘‘សង្ឃកតិក’’ន្តិ ឯត្ថ វុត្តត្ថមេវ. បានីយាទិកន្តិ អាទិ-សទ្ទេន បរិភោជនីយកត្តរយដ្ឋីនំ អាចិក្ខនំ សង្គណ្ហាតិ.

២៩២៤. យថានិសិន្នេនេវាតិ អត្តនា និសិន្នដ្ឋានេយេវ និសិន្នេន. អស្សាតិ នវកស្ស.

២៩២៥. ‘‘អត្រ បត្តំ ឋបេហិ, ឥទមាសនំ និសីទាហី’’តិ ឥច្ចេវំ ឥមិនា បការេន សព្ពំ វត្តព្ពន្តិ យោជនា. ទេយ្យំ សេនាសនម្បិ ចាតិ សេនាសនញ្ច ទាតព្ពំ. ច-សទ្ទេន ‘‘អវុត្ថំ វា អជ្ឈាវុត្ថំ វា អាចិក្ខិតព្ព’’ន្តិអាទិនា វុត្តំ សម្បិណ្ឌេតិ. មហាអាវាសេបិ អត្តនោ សន្តិកំ សម្បត្តស្ស អាគន្តុកស្ស វត្តំ អកាតុំ ន លព្ភតិ.

២៩២៦. ‘‘មាតិកាយ និទ្ទិដ្ឋក្កមេនេវ វត្តានិ កាតព្ពានិ, ឧទាហុ យថានុប្បត្តិវសេនា’’តិ កោចិ មញ្ញេយ្យាតិ មាតិកាក្កមេនេវ កាតព្ពន្តិ និយមោ នត្ថិ, យថានុប្បត្តវសេនេវ កាតព្ពន្តិ វិញ្ញាបេតុំ មាតិកាក្កមមនាទិយិត្វា គមិកវត្តំ អារទ្ធំ. អថ វា វត្តិច្ឆានុបុព្ពកត្តា សទ្ទបយោគស្ស មាតិកាក្កមមនាទិយិត្វា យថិច្ឆំ និទ្ទេសោ កតោតិ វេទិតព្ពោតិ. ទារុមត្តិកភណ្ឌានីតិ មញ្ចបីឋាទីនិ ចេវ រជនភាជនានិ ច. បដិសាមេត្វាតិ គុត្តដ្ឋានេ ឋបេត្វា. អាវសថម្បិ ថកេត្វាតិ អាវសថេ ទ្វារកវាដាទីនិ ច ថកេត្វា.

២៩២៧. អាបុច្ឆិត្វាបីតិ ភិក្ខុស្ស វា សាមណេរស្ស វា អារាមិកស្ស វា ‘‘ឥមំ បដិជគ្គាហី’’តិ និយ្យាទេត្វា វា. បុច្ឆិតព្ពេ អសន្តេបីតិ ឯត្ថ បិ-សទ្ទោ បន-សទ្ទត្ថោ. គោបេត្វា វាបិ សាធុកន្តិ ‘‘ចតូសុ បាសាណេសុ មញ្ចំ បញ្ញបេត្វា មញ្ចេ មញ្ចំ អារោបេត្វា’’តិអាទិនា (ចូឡវ. ៣៦០) វុត្តនយេន សម្មា បដិសាមេត្វា គន្តព្ពន្តិ យោជនា.

២៩២៨. បិណ្ឌចារិកវត្តំ ទស្សេតុមាហ ‘‘សហសា’’តិអាទិ. បិណ្ឌចារិកោ ភិក្ខុ អន្តរឃរំ បវិសន្តោ សហសា ន បវិសេ សីឃំ ន បវិសេយ្យ, និក្ខមន្តោ សហសា ន និក្ខមេ សីឃំ ន និក្ខមេយ្យ, ភិក្ខុសារុប្បេន បវិសេយ្យ, និក្ខមេយ្យ ច. បិណ្ឌចារិនា ភិក្ខុនា គេហទ្វារំ សម្បត្តេន អតិទូរេ ន ឋាតព្ពំ និព្ពកោសតោ អតិទូរដ្ឋានេ ន ឋាតព្ពំ. អច្ចាសន្នេ ន ឋាតព្ពំ និព្ពកោសតោ អាសន្នតរេ ឋានេ ន ឋាតព្ពំ.

២៩២៩. ឧច្ចារេត្វាតិ ឧបនាមេត្វា. ភាជនន្តិ បត្តំ. ទក្ខិណេន បណាមេត្វាតិ ទក្ខិណេន ហត្ថេន ឧបនាមេត្វា. ភិក្ខំ គណ្ហេយ្យាតិ ឯត្ថ ‘‘ឧភោហិ ហត្ថេហិ បដិគ្គហេត្វា’’តិ សេសោ. យថាហ – ‘‘ឧភោហិ ហត្ថេហិ បត្តំ បដិគ្គហេត្វា ភិក្ខា គហេតព្ពា’’តិ (ចូឡវ. ៣៦៦).

២៩៣០. សូបំ ទាតុកាមា វា អទាតុកាមា វា ឥតិ មុហុត្តកំ សល្លក្ខេយ្យ តិដ្ឋេយ្យ. អន្តរាតិ ភិក្ខាទានសមយេ. ន ភិក្ខាទាយិកាតិ ឥត្ថី វា ហោតុ បុរិសោ វា, ភិក្ខាទានសមយេ មុខំ ន ឱលោកេតព្ពន្តិ.

២៩៣១. បិណ្ឌចារិកវត្តំ ទស្សេត្វា អារញ្ញិកវត្តំ ទស្សេតុមាហ ‘‘បានីយាទី’’តិអាទិ. បានីយាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន បរិភោជនីយអគ្គិអរណិសហិតកត្តរយដ្ឋីនំ គហណំ. តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – បានីយំ ឧបដ្ឋាបេតព្ពន្តិ សចេ ភាជនានិ នប្បហោន្តិ, បានីយមេវ បរិភោជនីយម្បិ កត្វា ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. ភាជនំ អលភន្តេន វេឡុនាឡិកាយបិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. តម្បិ អលភន្តស្ស យថា សមីបេ ខុទ្ទកអាវាដោ ហោតិ, ឯវំ កាតព្ពំ. អរណិសហិតេ អសតិ អគ្គិំ អកាតុម្បិ ច វដ្ដតិ. យថា ច អារញ្ញិកស្ស, ឯវំ កន្តារបដិបន្នស្សាបិ អរណិសហិតំ ឥច្ឆិតព្ពំ. គណវាសិនោ បន តេន វិនាបិ វដ្ដតីតិ.

នក្ខត្តន្តិ អស្សយុជាទិសត្តវីសតិវិធំ នក្ខត្តំ ជានិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. កថំ ជានិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘តេន យោគោ ចា’’តិ, តេន នក្ខត្តេន ចន្ទស្ស យោគោ ញាតព្ពោតិ អត្ថោ. ជានិតព្ពា ទិសាបិ ចាតិ អរញ្ញេ វិហរន្តេន អដ្ឋបិ ទិសា អសម្មោហតោ ជានិតព្ពា.

២៩៣២. អញ្ញវត្តំ ទស្សេតុមាហ ‘‘វច្ចបស្សាវតិត្ថានី’’តិអាទិ. បដិបាដិយា ភវន្តីតិ គតានុក្កមេន សេវិតព្ពា ភវន្តិ. យថាហ – ‘‘វច្ចកុដិយំ, បស្សាវដ្ឋានេ, ន្ហានតិត្ថេតិ តីសុបិ អាគតបដិបាដិយេវ បមាណ’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៧៣). យថាវុឌ្ឍំ ករោន្តស្សាតិ គតបដិបាដិំ វិនា វុឌ្ឍបដិបាដិយា ករោន្តស្ស.

២៩៣៣. វច្ចកុដិំ បវិសន្តោ សហសា ន បវិសេយ្យ. ឧព្ភជិត្វាតិ ចីវរំ ឧក្ខិបិត្វា.

២៩៣៤. និត្ថុនន្តេន ភិក្ខុនា វច្ចំ ន កាតព្ពន្តិ យោជនា. ‘‘វច្ចស្ស ទុន្និគ្គមនេន ឧបហតោ ហុត្វា និត្ថុនតិ ចេ, ន ទោសោ’’តិ សិក្ខាភាជនវិនិច្ឆយេ វុត្តំ. ទណ្ឌកដ្ឋំ ខាទតោ វច្ចំ ករោតោ ភិក្ខុនោ ទុក្កដំ ហោតីតិ យោជនា.

២៩៣៦. ខរេនាតិ ផរុសេន វា ផាលិតកដ្ឋេន វា គណ្ឋិកេន វា កណ្ដកេន វា សុសិរេន វា បូតិនា វា ទណ្ឌេន ន អវលេខេយ្យ ន បុញ្ឆេយ្យ. ន កដ្ឋំ វច្ចកូបកេ ឆឌ្ឌេយ្យាតិ តំ កដ្ឋំ វច្ចកូបេ ន ឆឌ្ឌេយ្យ. បស្សាវទោណិយា ខេឡំ ន បាតេយ្យាតិ យោជនា.

២៩៣៧. បាទុកាសូតិ វច្ចបស្សាវបាទុកាសុ. និក្ខមនេ និក្ខមនកាលេ. តត្ថេវាតិ វច្ចបស្សាវបាទុកាស្វេវ. បដិច្ឆាទេយ្យាតិ ឧក្ខិត្តំ ចីវរំ ឱតារេត្វា សរីរំ បដិច្ឆាទេយ្យ.

២៩៣៨. យោ វច្ចំ កត្វា សលិលេ សតិ សចេ នាចមេយ្យ ឧទកកិច្ចំ ន ករេយ្យ, តស្ស ទុក្កដំ ឧទ្ទិដ្ឋន្តិ យោជនា. មោហនាសិនាតិ សវាសនស្ស មោហស្ស, តេន សហជេកដ្ឋបហានេកដ្ឋានំ សកលសំកិលេសានញ្ច បហាយិនា អាសវក្ខយញាណេន សមុច្ឆិន្ទតា មុនិនា សព្ពញ្ញុនា សម្មាសម្ពុទ្ធេន. ‘‘សលិលេ សតី’’តិ ឥមិនា អសតិ និទ្ទោសតំ ទីបេតិ. យថាហ –

‘‘សតិ ឧទកេតិ ឯត្ថ សចេ ឧទកំ អត្ថិ, បដិច្ឆន្នដ្ឋានំ បន នត្ថិ, ភាជនេន នីហរិត្វា អាចមិតព្ពំ. ភាជនេ អសតិ បត្តេន នីហរិតព្ពំ. បត្តេបិ អសតិ អសន្តំ នាម ហោតិ. ‘ឥទំ អតិវិវដំ, បុរតោ អញ្ញំ ឧទកំ ភវិស្សតី’តិ គតស្ស ឧទកំ អលភន្តស្សេវ ភិក្ខាចារវេលា ហោតិ, កដ្ឋេន វា កេនចិ វា បុញ្ឆិត្វា គន្តព្ពំ, ភុញ្ជិតុម្បិ អនុមោទនម្បិ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៧៣).

២៩៣៩. សសទ្ទន្តិ ឧទកសទ្ទំ កត្វា. ‘‘បាសាណាទិដ្ឋានេ បហរិត្វា ឧទកំ សទ្ទាយតិ ចេ, ន ទោសោ’’តិ សិក្ខាភាជនវិនិច្ឆយេ វុត្តំ. ចបុ ចបូតិ ចាតិ តាទិសំ អនុករណំ កត្វា នាចមេតព្ពន្តិ យោជនា. អាចមិត្វាតិ ឧទកកិច្ចំ កត្វា. សរាវេ អាចមនភាជនេ ឧទកំ ន សេសេតព្ពន្តិ យោជនា, ឥទំ បន សព្ពសាធារណដ្ឋានំ សន្ធាយ វុត្តំ. យថាហ អដ្ឋកថាយំ –

‘‘អាចមនសរាវកេតិ សព្ពសាធារណដ្ឋានំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. តត្រ ហិ អញ្ញេ អញ្ញេ អាគច្ឆន្តិ, តស្មា ឧទកំ ន សេសេតព្ពំ. យំ បន សង្ឃិកេបិ វិហារេ ឯកទេសេ និពទ្ធគមនត្ថាយ កតំ ឋានំ ហោតិ បុគ្គលិកដ្ឋានំ វា, តស្មិំ វដ្ដតិ. វិរេចនំ បិវិត្វា បុនប្បុនំ បវិសន្តស្សាបិ វដ្ដតិយេវា’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៧៤).

២៩៤០. ឩហតម្បីតិ អញ្ញេន វា អត្តនា វា អសញ្ចិច្ច ឩហតំ មលេន ទូសិតដ្ឋានំ. អធោវិត្វាតិ ជលេ សតិ អសោធេត្វា ជលេ អសតិ កដ្ឋេន វា កេនចិ វា បុញ្ឆិត្វា គន្តព្ពំ. យថាហ – ‘‘ឧទកំ អត្ថិ ភាជនំ នត្ថិ, អសន្តំ នាម ហោតិ, ភាជនំ អត្ថិ ឧទកំ នត្ថិ, ឯតម្បិ អសន្តំ, ឧភយេ បន អសតិ អសន្តមេវ, កដ្ឋេន វា កេនចិ វា បុញ្ឆិត្វា គន្តព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៧៤). ឧក្លាបាបិ សចេ ហោន្តីតិ វច្ចបស្សាវដ្ឋានានិ សចេ កចវរាកិណ្ណានិ ហោន្តិ. ‘‘អសេសតោ សោធេតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា តតោ កស្សចិ កចវរស្ស អបនយនំ សោធនំ នាម ន ហោតិ, និស្សេសកចវរាបនយនមេវ សោធនន្តិ ទីបេតិ.

២៩៤១. បិឋរោតិ អវលេខនកដ្ឋនិក្ខេបនភាជនំ. កុម្ភី ចេ រិត្តាតិ អាចមនកុម្ភី សចេ តុច្ឆា.

២៩៤២. ឯវំ វច្ចកុដិវត្តំ ទស្សេត្វា សេនាសនវត្តំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អនជ្ឈិដ្ឋោ’’តិអាទិ. អនជ្ឈិដ្ឋោតិ អននុញ្ញាតោ.

២៩៤៣. វុឌ្ឍំ អាបុច្ឆិត្វា កថេន្តស្សាតិ យោជនា. វុឌ្ឍតរាគមេតិ យំ អាបុច្ឆិត្វា កថេតុមារទ្ធោ, តតោបិ វុឌ្ឍតរស្ស ភិក្ខុនោ អាគមេ សតិ.

២៩៤៤. ឯកវិហារស្មិន្តិ ឯកស្មិំ គេហេ. ‘‘អនាបុច្ឆា’’តិ ឥទំ វក្ខមានេហិ យថារហំ យោជេតព្ពំ.

២៩៤៥. បឋមំ យត្ថ កត្ថចិ វុឌ្ឍានំ សន្និធានេ កត្តព្ពវត្តំ និទ្ទិដ្ឋន្តិ ឥទានិ ឯកវិហារេ វសន្តេនាបិ តស្ស កាតព្ពតំ ទស្សេតុំ បុនបិ ‘‘ន ច ធម្មោ កថេតព្ពោ’’តិ អាហ. ធម្មចក្ខុនាតិ ធម្មលោចនេន ធម្មគរុកេន, ឥមិនា អតាទិសស្ស កតោ វារោ និរត្ថកោតិ ទីបេតិ.

២៩៤៦. កាតព្ពោតិ ជាលេតព្ពោ. សោតិ ទីបោ. ‘‘ទ្វារំ នាម យស្មា មហាវឡញ្ជំ, តស្មា តត្ថ អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថី’’តិ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៦៩) វចនតោ តំ អវត្វា អាបត្តិក្ខេត្តមេវ ទស្សេតុមាហ ‘‘វាតបានកវាដានិ, ថកេយ្យ វិវរេយ្យ នោ’’តិ.

២៩៤៧. វុឌ្ឍតោ បរិវត្តយេតិ យេន វុឌ្ឍោ, តតោ បរិវត្តយេ, បិដ្ឋិំ អទស្សេត្វា វុឌ្ឍាភិមុខោ តេន បរិវត្តយេតិ អត្ថោ. ចីវរកណ្ណេន វា កាយេន វា តំ វុឌ្ឍំ ន ច ឃដ្ដយេ.

២៩៤៨. ឯវំ សេនាសនវត្តំ ទស្សេត្វា ជន្តាឃរវត្តំ ទស្សេតុមាហ ‘‘បុរតោ’’តិអាទិ. ថេរានំ បុរតោ នេវ ន្ហាយេយ្យ, ឧបរិ បដិសោតេ ន ច ន្ហាយេយ្យ, ឱតរន្តានំ វុឌ្ឍានំ ឧត្តរំ ឧត្តរន្តោ មគ្គំ ទទេយ្យ, ន ឃដ្ដយេ កាយេន វា ចីវរេន វា ន ឃដ្ដយេយ្យាតិ យោជនា.

‘‘តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេន្តេន បរិមណ្ឌលំ និវាសេត្វា កាយពន្ធនំ ពន្ធិត្វា’’តិអាទិនា (ចូឡវ. ៣៦៤) នយេន វុត្តានំ ភត្តគ្គវត្តានំ សេខិយកថាយ វុត្តត្តា ច ឧបជ្ឈាយវត្តាទីនំ មហាខន្ធកកថាយ វុត្តត្តា ច អនុមោទនវត្តានំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភត្តគ្គេ ចតូហិ បញ្ចហិ ថេរានុថេរេហិ ភិក្ខូហិ អាគមេតុ’’ន្តិអាទិនា (ចូឡវ. ៣៦២) នយេន ភត្តគ្គវត្តេយេវ អន្តោគធភាវេន វុត្តត្តា ច និទ្ទេសេ តានិ ន វុត្តានិ, តថាបិ តេសុ អនុមោទនវត្តំ ឯវំ វេទិតព្ពំ (ចូឡវ. អដ្ឋ. ៣៦២) – សង្ឃត្ថេរេ អនុមោទនត្ថាយ និសិន្នេ ហេដ្ឋា បដិបាដិយា ចតូហិ និសីទិតព្ពំ. អនុថេរេ និសិន្នេ មហាថេរេន ច ហេដ្ឋា ច តីហិ និសីទិតព្ពំ. បញ្ចមេ និសិន្នេ ឧបរិ ចតូហិ និសីទិតព្ពំ. សង្ឃត្ថេរេន ហេដ្ឋា ទហរភិក្ខុស្មិំ អជ្ឈិដ្ឋេបិ សង្ឃត្ថេរតោ បដ្ឋាយ ចតូហិ និសីទិតព្ពមេវ. សចេ បន អនុមោទកោ ភិក្ខុ ‘‘គច្ឆថ, ភន្តេ, អាគមេតព្ពកិច្ចំ នត្ថី’’តិ វទតិ, គន្តុំ វដ្ដតិ. មហាថេរេន ‘‘គច្ឆាម, អាវុសោ’’តិ វុត្តេ ‘‘គច្ឆថា’’តិ វទតិ, ឯវម្បិ វដ្ដតិ. ‘‘ពហិគាមេ អាគមេស្សាមា’’តិ អាភោគំ កត្វាបិ ពហិគាមំ គន្ត្វា អត្តនោ និស្សិតកេ ‘‘តុម្ហេ តស្ស អាគមនំ អាគមេថា’’តិ វត្វាបិ គន្តុំ វដ្ដតិយេវ. សចេ បន មនុស្សា អត្តនោ រុចិតេន ឯកេន អនុមោទនំ ការេន្តិ, នេវ តស្ស អនុមោទតោ អាបត្តិ, ន ច មហាថេរស្ស ភារោ ហោតិ. ឧបនិសិន្នកថាយមេវ ហិ មនុស្សេសុ កថាបេន្តេសុ មហាថេរោ អាបុច្ឆិតព្ពោ, មហាថេរេន ច អនុមោទនាយ អជ្ឈិដ្ឋោវ អាគមេតព្ពោតិ ឥទមេត្ថ លក្ខណន្តិ.

២៩៤៩. វត្តន្តិ យថាវុត្តំ អាភិសមាចារិកវត្តំ. យថាហ – ‘‘អាភិសមាចារិកំ អបរិបូរេត្វា សីលំ បរិបូរេស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតី’’តិ. ន វិន្ទតីតិ ន លភតិ.

២៩៥០. អនេកគ្គោតិ វិក្ខិត្តត្តាយេវ អសមាហិតចិត្តោ. ន ច បស្សតីតិ ញាណចក្ខុនា ន បស្សតិ, ទដ្ឋុំ សមត្ថោ ន ហោតីតិ អត្ថោ. ទុក្ខាតិ ជាតិទុក្ខាទិទុក្ខតោ.

២៩៥១. តស្មាតិ យស្មា ទុក្ខា ន បរិមុច្ចតិ, តស្មា. ឱវាទំ កត្វា កិំ វិសេសំ បាបុណាតីតិ អាហ ‘‘ឱវាទំ ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស, កត្វា និព្ពានមេហិតី’’តិ. ឯហិតិ បាបុណិស្សតិ.

វត្តក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា.