ភេសជ្ជក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា

២៦៦៥. គហបតិស្ស ភូមិ, សម្មុតិភូមិ, ឧស្សាវនន្តិកាភូមិ, គោនិសាទិភូមីតិ កប្បិយភូមិយោ ចតស្សោ ហោន្តីតិ វុត្តា ភគវតាតិ យោជនា.

២៦៦៦. កថំ កប្បិយំ កត្តព្ពន្តិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចតស្សោ កប្បិយភូមិយោ ឧស្សាវនន្តិកំ គោនិសាទិកំ គហបតិំ សម្មុតិ’’ន្តិ (មហាវ. ២៩៥) ឯវំ ចតស្សោ ភូមិយោ ឧទ្ធរិត្វា តាសំ សាមញ្ញលក្ខណំ ទស្សេតុមាហ ‘‘សង្ឃស្សា’’តិអាទិ. សង្ឃស្ស សន្តកំ វាសត្ថាយ កតំ គេហំ វា ភិក្ខុនោ សន្តកំ វាសត្ថាយ កតំ គេហំ វាតិ យោជនា. កប្បិយំ កត្តព្ពន្តិ កប្បិយដ្ឋានំ កត្តព្ពំ. សហសេយ្យប្បហោនកន្តិ សព្ពច្ឆន្នបរិច្ឆន្នាទិលក្ខណេន សហសេយ្យារហំ.

២៦៦៧. ឥទានិ ចតស្សោបិ ភូមិយោ សរូបតោ ទស្សេតុមាហ ‘‘ឋបេត្វា’’តិអាទិ. ភិក្ខុំ ឋបេត្វា អញ្ញេហិ កប្បិយភូមិយា អត្ថាយ ទិន្នំ វា តេសំ សន្តកំ វា យំ គេហំ, ឥទំ ឯវ គហបតិភូមិ នាមាតិ យោជនា.

២៦៦៨. យា បន កុដិ សង្ឃេន សម្មតា ញត្តិទុតិយាយ កម្មវាចាយ, សា សម្មុតិកា នាម. តស្សា សម្មន្ននកាលេ កម្មវាចំ អវត្វា អបលោកនំ វា កាតុំ វដ្ដតេវាតិ យោជនា.

២៦៦៩-៧០. បឋមឥដ្ឋកាយ វា បឋមបាសាណស្ស វា បឋមត្ថម្ភស្ស វា អាទិ-គ្គហណេន បឋមភិត្តិបាទស្ស វា ឋបនេ បរេសុ មនុស្សេសុ ឧក្ខិបិត្វា ឋបេន្តេសុ សមន្តតោ បរិវារេត្វា ‘‘កប្បិយកុដិំ ករោម, កប្បិយកុដិំ ករោមា’’តិ អភិក្ខណំ វទន្តេហិ អាមសិត្វា វា សយមេវ ឧក្ខិបិត្វា វា ឥដ្ឋកា ឋបេយ្យ បាសាណោ វា ថម្ភោ វា ភិត្តិបាទោ វា ឋបេយ្យ ឋបេតព្ពោ, អយំ ឧស្សាវនន្តិកា កុដីតិ យោជនា.

២៦៧១. ឥដ្ឋកាទិបតិដ្ឋានន្តិ បឋមិដ្ឋកាទីនំ ភូមិយំ បតិដ្ឋានំ. វទតន្តិ ‘‘កប្បិយកុដិំ ករោម, កប្បិយកុដិំ ករោមា’’តិ វទន្តានំ. សមកាលំ តុ វដ្ដតីតិ ឯកកាលំ វដ្ដតិ, ឥមិនា ‘‘សចេ ហិ អនិដ្ឋិតេ វចនេ ថម្ភោ បតិដ្ឋាតិ, អប្បតិដ្ឋិតេ វា តស្មិំ វចនំ និដ្ឋាតិ, អកតា ហោតិ កប្បិយកុដី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២៩៥) អដ្ឋកថាវិនិច្ឆយោ សូចិតោ.

២៦៧២. អារាមោ សកលោ អបរិក្ខិត្តោ វា យេភុយ្យតោ អបរិក្ខិត្តោ វាតិ ទុវិធោបិ វិញ្ញូហិ វិនយធរេហិ ‘‘គោនិសាទី’’តិ វុច្ចតិ. បវេសនិវារណាភាវេន បវិដ្ឋានំ គុន្នំ និសជ្ជាយោគតោ តថា វុច្ចតីតិ យោជនា.

២៦៧៣. បយោជនំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ឯត្ថ បក្កញ្ចា’’តិអាទិ. អាមិសន្តិ បុរិមកាលិកទ្វយំ. ‘‘អាមិស’’ន្តិ ឥមិនា និរាមិសំ ឥតរកាលិកទ្វយំ អកប្បិយកុដិយំ វុត្ថម្បិ បក្កម្បិ កប្បតីតិ ទីបេតិ.

២៦៧៤-៥. ឥមា កប្បិយកុដិយោ កទា ជហិតវត្ថុកា ហោន្តីតិ អាហ ‘‘ឧស្សាវនន្តិកា យា សា’’តិអាទិ. យា ឧស្សាវនន្តិកា យេសុ ថម្ភាទីសុ អធិដ្ឋិតា, សា តេសុ ថម្ភាទីសុ អបនីតេសុ តទញ្ញេសុបិ ថម្ភាទីសុ តិដ្ឋតីតិ យោជនា.

សព្ពេសុ ថម្ភាទីសុ អបនីតេសុ សា ជហិតវត្ថុកា សិយាតិ យោជនា. គោនិសាទិកុដិ បរិក្ខិត្តា វតិអាទីហិ ជហិតវត្ថុកា សិយា. បរិក្ខិត្តាតិ ច ‘‘អារាមោ បន ឧបឌ្ឍបរិក្ខិត្តោបិ ពហុតរំ បរិក្ខិត្តោបិ បរិក្ខិត្តោយេវ នាមា’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២៩៥) កុរុន្ទិមហាបច្ចរិយាទីសុ វុត្តត្តា ន កេវលំ សព្ពបរិក្ខិត្តាវ, ឧបឌ្ឍបរិក្ខិត្តាបិ យេភុយ្យបរិក្ខិត្តាបិ គហេតព្ពា.

សេសាតិ គហបតិសម្មុតិកុដិយោ. ឆទននាសតោ ជហិតវត្ថុកា សិយុន្តិ យោជនា. ឆទននាសតោតិ ឯត្ថ ‘‘គោបានសិមត្តំ ឋបេត្វា’’តិ សេសោ. សចេ គោបានសីនំ ឧបរិ ឯកម្បិ បក្ខបាសមណ្ឌលំ អត្ថិ, រក្ខតិ. យត្រ បនិមា ចតស្សោបិ កប្បិយភូមិយោ នត្ថិ, តត្ថ កិំ កាតព្ពំ? អនុបសម្បន្នស្ស ទត្វា តស្ស សន្តកំ កត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ.

២៦៧៦. ភិក្ខុំ ឋបេត្វា អញ្ញេសំ ហត្ថតោ បដិគ្គហោ ច តេសំ សន្និធិ ច តេសំ អន្តោវុត្ថញ្ច ភិក្ខុស្ស វដ្ដតីតិ យោជនា.

២៦៧៧. ភិក្ខុស្ស សន្តកំ សង្ឃិកម្បិ វា អកប្បិយភូមិយំ សហសេយ្យប្បហោនកេ គេហេ អន្តោវុត្ថញ្ច អន្តោបក្កញ្ច ភិក្ខុស្ស ន វដ្ដតិ. ភិក្ខុនិយា សន្តកំ សង្ឃិកម្បិ វា អកប្បិយភូមិយំ សហសេយ្យប្បហោនកេ គេហេ អន្តោវុត្ថញ្ច អន្តោបក្កញ្ច ភិក្ខុនិយា ន វដ្ដតីតិ ឯវំ ឧភិន្នំ ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ ន វដ្ដតីតិ យោជនា.

២៦៧៨. អកប្បកុដិយាតិ អកប្បិយកុដិយា, ‘‘អកប្បិយភូមិយំ សហសេយ្យប្បហោនកេ គេហេ’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តាយ អកប្បិយភូមិយាតិ អត្ថោ. អាទិ-សទ្ទេន នវនីតតេលមធុផាណិតានំ គហណំ.

២៦៧៩. តេហេវ អន្តោវុត្ថេហិ សប្បិអាទីហិ សត្តាហកាលិកេហិ សហ ភិក្ខុនា បក្កំ តំ យាវជីវិកំ និរាមិសំ សត្តាហំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតេវាតិ យោជនា.

២៦៨០. បក្កំ សាមំបក្កំ តំ យាវជីវិកំ សចេ អាមិសសំសដ្ឋំ បរិភុញ្ជតិ, អន្តោវុត្ថញ្ច ភុញ្ជតិ, កិញ្ច ភិយ្យោ សាមំបក្កញ្ច ភុញ្ជតីតិ យោជនា. យាវជីវិកស្ស អាមិសសំសដ្ឋស្ស អាមិសគតិកត្តា ‘‘អន្តោវុត្ថ’’ន្តិ វុត្តំ.

២៦៨២. ឧទកំ ន ហោតិ កាលិកំ ចតូសុ កាលិកេសុ អសង្គហិតត្តា.

២៦៨៣. តិកាលិកា យាវកាលិកា យាមកាលិកា សត្តាហកាលិកាតិ តយោ កាលិកា បដិគ្គហវសេនេវ អត្តនោ អត្តនោ កាលំ អតិក្កមិត្វា ភុត្តា ទោសករា ហោន្តិ, តតិយំ សត្តាហាតិក្កមេ និស្សគ្គិយបាចិត្តិយវត្ថុត្តា អភុត្តម្បិ ទោសករន្តិ យោជនា.

‘‘ភុត្តា ទោសករា’’តិ ឥមិនា បុរិមកាលិកទ្វយំ បដិគ្គហេត្វា កាលាតិក្កមនមត្តេន អាបត្តិយា ការណំ ន ហោតិ, ភុត្តមេវ ហោតិ. សត្តាហកាលិកំ កាលាតិក្កមេន អបរិភុត្តម្បិ អាបត្តិយា ការណំ ហោតីតិ ទីបេតិ. តេសុ សត្តាហកាលិកេយេវ វិសេសំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អភុត្តំ តតិយម្បិ ចា’’តិ. ច-សទ្ទោ តុ-សទ្ទត្ថេ. យាវជីវិកំ បន បដិគ្គហេត្វា យាវជីវំ បរិភុញ្ជិយមានំ ឥតរកាលិកសំសគ្គំ វិនា ទោសករំ ន ហោតីតិ ន គហិតំ.

២៦៨៤. អម្ពាទយោ សទ្ទា រុក្ខានំ នាមភូតា តំតំផលេបិ វត្តមានា ឥធ ឧបចារវសេន តជ្ជេ បានកេ វុត្តា, តេនេវាហ ‘‘បានកំ មត’’ន្តិ. ចោចំ អដ្ឋិកកទលិបានំ. មោចំ ឥតរកទលិបានំ. មធូតិ មុទ្ទិកផលានំ រសំ. មុទ្ទិកាតិ សីតោទកេ មទ្ទិតានំ មុទ្ទិកផលានំ បានំ. ‘‘សាលូកបានន្តិ រត្តុប្បលនីលុប្បលាទីនំ សាលូកេ មទ្ទិត្វា កតបាន’’ន្តិ បាឡិយំ, អដ្ឋកថាយ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០០) ច សាលូក-សទ្ទស្ស ទីឃវសេន សំយោគទស្សនតោ ‘‘សាលុ ផារុសកញ្ចា’’តិ គាថាពន្ធវសេន រស្សោ កតោ.

សាលូកំ កុមុទុប្បលានំ ផលរសំ. ខុទ្ទសិក្ខាវណ្ណនាយំ បន ‘‘សាលូកបានំ នាម រត្តុប្បលនីលុប្បលាទីនំ កិញ្ជក្ខរេណូហិ កតបាន’’ន្តិ វុត្តំ. ‘‘ផារុសក’ន្តិអាទីសុ ឯកោ រុក្ខោ’’តិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ. តស្ស ផលរសោ ផារុសកំ នាម. ឯតេសំ អដ្ឋន្នំ ផលានំ រសោ ឧទកសម្ភិន្នោ វដ្ដតិ, សីតុទកេ មទ្ទិតោ បសន្នោ និក្កសដោវ វដ្ដតិ, ឧទកេន បន អសម្ភិន្នោ រសោ យាវកាលិកោ.

២៦៨៥. ផលន្តិ អម្ពាទិផលំ. សវត្ថុកបដិគ្គហោតិ បានវត្ថុកានំ ផលានំ បដិគ្គហោ. វសតិ ឯត្ថ បានន្តិ វត្ថុ, ផលំ, វត្ថុនា សហ វដ្ដតីតិ សវត្ថុកំ, បានំ, សវត្ថុកស្ស បដិគ្គហោ សវត្ថុកបដិគ្គហោ. សវត្ថុកស្ស បដិគ្គហំ នាម វត្ថុបដិគ្គហណមេវាតិ កត្វា វុត្តំ ‘‘បានវត្ថុកានំ ផលានំ បដិគ្គហោ’’តិ.

២៦៨៦. ‘‘សុកោដ្ដេត្វា’’តិ វុច្ចមានត្តា ‘‘អម្ពបក្ក’’ន្តិ អាមកមេវ អម្ពផលំ វុច្ចតិ. ឧទកេតិ សីតោទកេ. បរិស្សវំ បរិស្សាវិតំ. កត្វាតិ មធុអាទីហិ អភិសង្ខរិត្វា. យថាហ – ‘‘តទហុបដិគ្គហិតេហិ មធុសក្ករកប្បូរាទីហិ យោជេត្វា កាតព្ព’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០០). បាតុំ វដ្ដតីតិ ឯត្ថ វិនិច្ឆយោ ‘‘ឯវំ កតំ បុរេភត្តមេវ កប្បតិ, អនុបសម្បន្នេហិ កតំ លភិត្វា បន បុរេភត្តំ បដិគ្គហិតំ បុរេភត្តំ សាមិសបរិភោគេនាបិ វដ្ដតិ, បច្ឆាភត្តំ និរាមិសបរិភោគេន យាវ អរុណុគ្គមនា វដ្ដតិយេវ. ឯស នយោ សព្ពបានេសូ’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តោ.

២៦៨៧. សេសបានកេសុបីតិ ជម្ពុបានកាទីសុបិ.

២៦៨៨. ឧច្ឆុរសោ អន្តោគធត្តា ឥធ វុត្តោ, ន បន យាមកាលិកត្តា, សោ បន សត្តាហកាលិកោយេវ.

២៦៨៩. មធុកស្ស រសន្តិ មធុកបុប្ផស្ស រសំ. ឯត្ថ មធុកបុប្ផរសោ អគ្គិបាកោ វា ហោតុ អាទិច្ចបាកោ វា, បច្ឆាភត្តំ ន វដ្ដតិ. បុរេភត្តម្បិ យំ បានំ គហេត្វា មជ្ជំ ករោន្តិ, សោ អាទិតោ បដ្ឋាយ ន វដ្ដតិ. មធុកបុប្ផំ បន អល្លំ វា សុក្ខំ វា ភជ្ជិតំ វា តេន កតផាណិតំ វា យតោ បដ្ឋាយ មជ្ជំ ន ករោន្តិ, តំ សព្ពំ បុរេភត្តំ វដ្ដតិ.

បក្កឌាករសន្តិ បក្កស្ស យាវកាលិកស្ស រសំ. សព្ពោ បត្តរសោ យាមកាលិកោ វុត្តោតិ យោជនា. អដ្ឋកថាយំ ‘‘យាវកាលិកបត្តានញ្ហិ បុរេភត្តំយេវ រសោ កប្បតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០០) ឥមមេវ សន្ធាយ វុត្តំ.

២៦៩០. សានុលោមានំ សត្តន្នំ ធញ្ញានំ ផលជំ រសំ ឋបេត្វា សព្ពោ ផលជោ រសោ វិកាលេ យាមសញ្ញិតេ អនុលោមតោ បរិភុញ្ជិតុំ អនុញ្ញាតោតិ យោជនា.

២៦៩១. យាវកាលិកបត្តានំ សីតុទកេ មទ្ទិត្វា កតោ រសោបិ អបក្កោ, អាទិច្ចបាកោបិ វិកាលេ បន វដ្ដតីតិ យោជនា.

២៦៩២-៣. សត្តធញ្ញានុលោមានិ សរូបតោ ទស្សេតុមាហ ‘‘តាលញ្ចនាឡិកេរញ្ចា’’តិអាទិ. អបរណ្ណំ មុគ្គាទិ. ‘‘សត្តធញ្ញានុលោមិក’’ន្តិ ឥមិនា ឯតេសំ រសោ យាវកាលិកោ យាមកាលសង្ខាតេ វិកាលេ បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេតិ.

២៦៩៥. ឯវមាទីនំ ខុទ្ទកានំ ផលានំ រសោ បន អដ្ឋបានានុលោមត្តា អនុលោមិកេ យាមកាលិកានុលោមិកេ និទ្ទិដ្ឋោ កថិតោតិ យោជនា.

២៦៩៦. ឥធ ឥមស្មិំ លោកេ សានុលោមស្ស ធញ្ញស្ស ផលជំ រសំ ឋបេត្វា អយាមកាលិកោ អញ្ញោ ផលរសោ នត្ថីតិ យោជនា, សព្ពោ យាមកាលិកោយេវាតិ ទីបេតិ.

ភេសជ្ជក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា.