បវារណក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា

២៦៣៣. ‘‘បវារណា’’តិ ឥទំ ‘‘ចាតុទ្ទសី’’តិអាទីហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ. តស្មិំ តស្មិំ ទិនេ កាតព្ពា បវារណា អភេទោបចារេន តថា វុត្តា. សាមគ្គី ឧបោសថក្ខន្ធកកថាវណ្ណនាយ វុត្តសរូបាវ. សាមគ្គិបវារណំ ករោន្តេហិ ច បឋមំ បវារណំ ឋបេត្វា បាដិបទតោ បដ្ឋាយ យាវ កត្តិកចាតុមាសិបុណ្ណមា ឯត្ថន្តរេ កាតព្ពា, តតោ បច្ឆា វា បុរេ វា ន វដ្ដតិ. តេវាចី ទ្វេកវាចីតិ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ…បេ… តេវាចិកំ បវារេយ្យ, ទ្វេវាចិកំ បវារេយ្យ, ឯកវាចិកំ បវារេយ្យា’’តិ តំ តំ ញត្តិំ ឋបេត្វា កាតព្ពា បវារណា វុច្ចតិ.

២៦៣៤. តីណិ កម្មានិ មុញ្ចិត្វា, អន្តេនេវ បវារយេតិ ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, បវារណកម្មានិ, អធម្មេន វគ្គំ បវារណកម្មំ…បេ… ធម្មេន សមគ្គំ បវារណកម្ម’’ន្តិ (មហាវ. ២១២) វត្វា ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យទិទំ អធម្មេន វគ្គំ បវារណកម្មំ, ន, ភិក្ខវេ, ឯវរូបំ បវារណកម្មំ កាតព្ពំ…បេ… តត្រ, ភិក្ខវេ, យទិទំ ធម្មេន សមគ្គំ បវារណកម្មំ, ឯវរូបំ, ភិក្ខវេ, បវារណកម្មំ កាតព្ព’’ន្តិអាទិវចនតោ (មហាវ. ២១២) តីណិ អកត្តព្ពានិ បវារណកម្មានិ មុញ្ចិត្វា កាតុំ អនុញ្ញាតេន ចតុត្ថេន បវារណកម្មេន បវារេយ្យាតិ អត្ថោ. តស្ស វិភាគេកទេសំ ‘‘បញ្ច យស្មិំ បនាវាសេ’’តិអាទិនា វក្ខតិ.

២៦៣៥. បុព្ពកិច្ចំ សមាបេត្វាតិ –

‘‘សម្មជ្ជនី បទីបោ ច, ឧទកំ អាសនេន ច;

បវារណាយ ឯតានិ, ‘បុព្ពករណ’ន្តិ វុច្ចតិ.

‘‘ឆន្ទបារិសុទ្ធិឧតុក្ខានំ, ភិក្ខុគណនា ច ឱវាទោ;

បវារណាយ ឯតានិ, ‘បុព្ពកិច្ច’ន្តិ វុច្ចតី’’តិ. –

វុត្តំ នវវិធំ បុព្ពកិច្ចំ និដ្ឋាបេត្វា.

បត្តកល្លេ សមានិតេតិ –

‘‘បវារណា យាវតិកា ច ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា,

សភាគាបត្តិយោ ច ន វិជ្ជន្តិ;

វជ្ជនីយា ច បុគ្គលា តស្មិំ ន ហោន្តិ,

‘បត្តកល្ល’ន្តិ វុច្ចតី’’តិ. –

វុត្តេ ចតុព្ពិធេ បត្តកល្លេ សមោធានិតេ បរិសមាបិតេ.

ញត្តិំ ឋបេត្វាតិ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អជ្ជ បវារណា, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ បវារេយ្យា’’តិ (មហាវ. ២១០) ឯវំ សព្ពសង្គាហិកវសេន ច ‘‘តេវាចិកំ បវារេយ្យា’’តិ ច ទានាទិករណេន យេភុយ្យេន រត្តិយា ខេបិតាយ ច រាជាទិអន្តរាយេ សតិ ច តទនុរូបតោ ‘‘ទ្វេវាចិកំ, ឯកវាចិកំ, សមានវស្សិកំ បវារេយ្យា’’តិ ច ញត្តិំ ឋបេត្វា, តាសំ វិសេសោ អដ្ឋកថាយំ ទស្សិតោយេវ. យថាហ –

‘‘ឯវញ្ហិ វុត្តេ តេវាចិកញ្ច ទ្វេវាចិកញ្ច ឯកវាចិកញ្ច បវារេតុំ វដ្ដតិ, សមានវស្សិកំ ន វដ្ដតិ. ‘តេវាចិកំ បវារេយ្យា’តិ វុត្តេ បន តេវាចិកមេវ វដ្ដតិ, អញ្ញំ ន វដ្ដតិ, ‘ទ្វេវាចិកំ បវារេយ្យា’តិ វុត្តេ ទ្វេវាចិកញ្ច តេវាចិកញ្ច វដ្ដតិ, ឯកវាចិកញ្ច សមានវស្សិកញ្ច ន វដ្ដតិ. ‘ឯកវាចិកំ បវារេយ្យា’តិ វុត្តេ បន ឯកវាចិកទ្វេវាចិកតេវាចិកានិ វដ្ដន្តិ, សមានវស្សិកមេវ ន វដ្ដតិ. ‘សមានវស្សិក’ន្តិ វុត្តេ សព្ពំ វដ្ដតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២១០).

កាតព្ពាតិ ថេរេន ភិក្ខុនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ ‘‘សង្ឃំ, អាវុសោ, បវារេមិ ទិដ្ឋេន វា…បេ… តតិយម្បិ អាវុសោ, សង្ឃំ បវារេមិ ទិដ្ឋេន វា…បេ… បស្សន្តោ បដិករិស្សាមី’’តិ (មហាវ. ២១០) វុត្តនយេន កាតព្ពា. នវកេន ភិក្ខុនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា…បេ… តតិយម្បិ, ភន្តេ, សង្ឃំ បវារេមិ ទិដ្ឋេន វា…បេ… បស្សន្តោ បដិករិស្សាមីតិ (មហាវ. ២១០) វុត្តនយេន កាតព្ពា.

២៦៣៦. ថេរេសុ បវារេន្តេសុ យោ បន នវោ, សោ សយំ យាវ បវារេតិ, តាវ ឧក្កុដិកំ និសីទេយ្យាតិ យោជនា.

២៦៣៧. ចត្តារោ វា តយោបិ វា ឯកាវាសេ ឯកសីមាយំ វសន្តិ ចេ, ញត្តិំ វត្វា ‘‘សុណន្តុ មេ, អាយស្មន្តោ, អជ្ជ បវារណា, យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, មយំ អញ្ញមញ្ញំ បវារេយ្យាមា’’តិ (មហាវ. ២១៦) គណញត្តិំ ឋបេត្វា បវារេយ្យុន្តិ យោជនា.

បវារេយ្យុន្តិ ឯត្ថ ថេរេន ភិក្ខុនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ កត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា តេ តយោ វា ទ្វេ វា ភិក្ខូ ឯវមស្សុ វចនីយា ‘‘អហំ, អាវុសោ, អាយស្មន្តេ បវារេមិ ទិដ្ឋេន វា សុតេន វា បរិសង្កាយ វា, វទន្តុ មំ អាយស្មន្តោ អនុកម្បំ ឧបាទាយ, បស្សន្តោ បដិករិស្សាមិ. ទុតិយម្បិ…បេ… តតិយម្បិ អហំ, អាវុសោ, អាយស្មន្តេ បវារេមិ ទិដ្ឋេន វា សុតេន វា បរិសង្កាយ វា, វទន្តុ មំ អាយស្មន្តោ អនុកម្បំ ឧបាទាយ, បស្សន្តោ បដិករិស្សាមី’’តិ (មហាវ. ២១៦) បវារេតព្ពំ. នវេនបិ ‘‘អហំ, ភន្តេ, អាយស្មន្តេ បវារេមិ ទិដ្ឋេន វា សុតេន វា បរិសង្កាយ វា, វទន្តុ មំ អាយស្មន្តោ អនុកម្បំ ឧបាទាយ, បស្សន្តោ បដិករិស្សាមិ. ទុតិយម្បិ…បេ… តតិយម្បិ អហំ, ភន្តេ, អាយស្មន្តេ បវារេមិ ទិដ្ឋេន វា សុតេន វា បរិសង្កាយ វា, វទន្តុ មំ អាយស្មន្តោ អនុកម្បំ ឧបាទាយ, បស្សន្តោ បដិករិស្សាមី’’តិ បវារេតព្ពំ.

២៦៣៨. អញ្ញមញ្ញំ បវារេយ្យុំ, វិនា ញត្តិំ ទុវេ ជនា. តេសុ ថេរេន ‘‘អហំ, អាវុសោ, អាយស្មន្តំ បវារេមិ ទិដ្ឋេន វា សុតេន វា បរិសង្កាយ វា, វទតុ មំ អាយស្មា អនុកម្បំ ឧបាទាយ, បស្សន្តោ បដិករិស្សាមិ. ទុតិយម្បិ…បេ… តតិយម្បិ អហំ, អាវុសោ, អាយស្មន្តំ បវារេមិ…បេ… បដិករិស្សាមី’’តិ (មហាវ. ២១៧) បវារេតព្ពំ. នវេនបិ ‘‘អហំ, ភន្តេ, អាយស្មន្តំ បវារេមិ…បេ… វទតុ មំ អាយស្មា អនុកម្បំ ឧបាទាយ, បស្សន្តោ បដិករិស្សាមិ. ទុតិយម្បិ…បេ… តតិយម្បិ អហំ, ភន្តេ, អាយស្មន្តំ បវារេមិ…បេ… បដិករិស្សាមី’’តិ បវារេតព្ពំ.

អធិដ្ឋេយ្យាតិ បុព្ពកិច្ចំ សមាបេត្វា ‘‘អជ្ជ មេ បវារណា ចាតុទ្ទសី’’តិ វា ‘‘បន្នរសី’’តិ វា វត្វា ‘‘អធិដ្ឋាមី’’តិ អធិដ្ឋេយ្យ. យថាហ ‘‘អជ្ជ មេ បវារណាតិ ឯត្ថ សចេ ចាតុទ្ទសិកា ហោតិ, ‘អជ្ជ មេ បវារណា ចាតុទ្ទសី’តិ, សចេ បន្នរសិកា, ‘អជ្ជ មេ បវារណា បន្នរសី’តិ ឯវំ អធិដ្ឋាតព្ព’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២១៨), ឥមិនា សព្ពសង្គាហាទិញត្តីសុ ច តស្មិំ តស្មិំ ទិវសេ សោ សោ វោហារោ កាតព្ពោតិ ទីបិតមេវ.

សេសា សង្ឃបវារណាតិ បញ្ចហិ, អតិរេកេហិ វា ភិក្ខូហិ កត្តព្ពា បវារណា សង្ឃបវារណា.

២៦៣៩. បវារិតេតិ បឋមបវារណាយ បវារិតេ. អនាគតោតិ កេនចិ អន្តរាយេន បុរិមិកាយ ច បច្ឆិមិកាយ ច វស្សូបនាយិកាយ វស្សំ អនុបគតោ. អវុត្ថោតិ បច្ឆិមិកាយ ឧបគតោ. វុត្តញ្ហិ ខុទ្ទសិក្ខាវណ្ណនាយ ‘‘អវុត្ថោតិ បច្ឆិមិកាយ ឧបគតោ អបរិនិដ្ឋិតត្តា ‘អវុត្ថោ’តិ វុច្ចតី’’តិ. បារិសុទ្ធិឧបោសថំ ករេយ្យាតិ យោជនា. ឯត្ថ ‘‘តេសំ សន្តិកេ’’តិ សេសោ.

២៦៤០-១. យស្មិំ បនាវាសេ បញ្ច វា ចត្តារោ វា តយោ វា សមណា វសន្តិ, តេ តត្ថ ឯកេកស្ស បវារណំ ហរិត្វាន សចេ អញ្ញមញ្ញំ បវារេន្តិ, អាបត្តិ ទុក្កដន្តិ យោជនា.

សេសន្តិ ‘‘អធម្មេន សមគ្គ’’ន្តិអាទិកំ វិនិច្ឆយំ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ បវារណាធិការេ. ពុធោតិ វិនយធរោ. ឧបោសថេ វុត្តនយេនាតិ ឧបោសថវិនិច្ឆយេ វុត្តក្កមេន. នយេតិ ជានេយ្យ.

២៦៤២. សម្បាទេតត្តនោ សុចិន្តិ អត្តនោ ឧបោសថំ សម្បាទេតិ. សព្ពំ សាធេតីតិ ឧបោសថាទិសព្ពំ កម្មំ និប្ផាទេតិ. នត្តនោតិ អត្តនោ ឧបោសថំ ន និប្ផាទេតិ.

២៦៤៣. តស្មាតិ យស្មា អត្តនោ សុចិំ ន សាធេតិ, តស្មា. ឧភិន្នន្តិ អត្តនោ ច សង្ឃស្ស ច. កិច្ចសិទ្ធត្ថមេវិធាតិ ឧបោសថាទិកម្មនិប្បជ្ជនត្ថំ ឥធ ឥមស្មិំ ឧបោសថកម្មាទិបករណេ. បារិសុទ្ធិបីតិ ឯត្ថ បិ-សទ្ទេន បវារណា សង្គហិតា. តេនេវ វក្ខតិ ‘‘ឆន្ទំ វា បារិសុទ្ធិំ វា, គហេត្វា វា បវារណ’’ន្តិ.

ឆន្ទបារិសុទ្ធិបវារណំ ទេន្តេន សចេ សាបត្តិកោ ហោតិ, អាបត្តិំ ទេសេត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ កត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឆន្ទាទិហារកោ ភិក្ខុ វត្តព្ពោ ‘‘ឆន្ទំ ទម្មិ, ឆន្ទំ មេ ហរ, ឆន្ទំ មេ អារោចេហី’’តិ (មហាវ. ១៦៥), ‘‘បារិសុទ្ធិំ ទម្មិ, បារិសុទ្ធិំ មេ ហរ, បារិសុទ្ធិំ មេ អារោចេហី’’តិ (មហាវ. ១៦៤), ‘‘បវារណំ ទម្មិ, បវារណំ មេ ហរ, បវារណំ មេ អារោចេហិ, មមត្ថាយ បវារេហី’’តិ (មហាវ. ២១៣).

២៦៤៤. ‘‘ឆន្ទោ ឯកេនា’’តិ បទច្ឆេទោ. ឯកេន ពហូនម្បិ ឆន្ទោ ហាតព្ពោ, តថា បារិសុទ្ធិ ហាតព្ពា. បិ-សទ្ទេន បវារណា ហាតព្ពាតិ យោជនា. បរម្បរាហដោ ឆន្ទោតិ ពហូនំ វា ឯកស្ស វា ឆន្ទាទិហារកស្ស ហត្ថតោ អន្តរា អញ្ញេន គហិតា ឆន្ទបារិសុទ្ធិបវារណា. វិសុទ្ធិយា ន គច្ឆតិ អនវជ្ជភាវាយ ន បាបុណាតិ ពិឡាលសង្ខលិកឆន្ទាទីនំ សង្ឃមជ្ឈំ អគមនេន វគ្គភាវករណតោ.

ឯត្ថ ច យថា ពិឡាលសង្ខលិកាយ បឋមវលយំ ទុតិយវលយំ បាបុណាតិ, ន តតិយំ, ឯវមិមេបិ ឆន្ទាទយោ ទាយកេន យស្ស ទិន្នា, តតោ អញ្ញត្ថ ន គច្ឆតីតិ ពិឡាលសង្ខលិកាសទិសត្តា ‘‘ពិឡាលសង្ខលិកា’’តិ វុត្តា. ពិឡាលសង្ខលិកាគ្គហណញ្ចេត្ថ យាសំ កាសញ្ចិ សង្ខលិកានំ ឧបលក្ខណមត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

២៦៤៥-៦. ឆន្ទំ វា បារិសុទ្ធិំ វា បវារណំ វា គហេត្វា ឆន្ទាទិហារកោ សង្ឃមប្បត្វា សចេ សាមណេរាទិភាវំ បដិជានេយ្យ វា វិព្ភមេយ្យ វា មរេយ្យ វា, តំ សព្ពំ ឆន្ទាទិភាវំ នាហដំ ហោតិ, សង្ឃំ បត្វា ឯវំ សិយា សាមណេរាទិភាវំ បដិជានន្តោ, វិព្ភន្តោ, កាលកតោ វា ភវេយ្យ, តំ សព្ពំ ហដំ អានីតំ ហោតីតិ យោជនា.

តត្ថ សាមណេរាទិភាវំ វា បដិជានេយ្យាតិ ‘‘អហំ សាមណេរោ’’តិអាទិនា ភូតំ សាមណេរាទិភាវំ កថេយ្យ, បច្ឆា សាមណេរភូមិយំ បតិដ្ឋហេយ្យាតិ អត្ថោ. អាទិ-សទ្ទេន អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នោ គហិតោ.

២៦៤៧. សង្ឃំ បត្វាតិ អន្តមសោ តំតំកម្មប្បត្តស្ស ចតុវគ្គាទិសង្ឃស្ស ហត្ថបាសំ បត្វាតិ អត្ថោ. បមត្តោតិ បមាទំ សតិសម្មោសំ បត្តោ. សុត្តោតិ និទ្ទូបគតោ. ខិត្តចិត្តកោតិ យក្ខាទីហិ វិក្ខេបមាបាទិតចិត្តោ. នារោចេតីតិ អត្តនោ ឆន្ទាទីនំ អាហដភាវំ ឯកស្សាបិ ភិក្ខុនោ ន កថេតិ. សញ្ចិច្ចាតិ សញ្ចេតេត្វា ជានន្តោយេវ អនាទរិយោ នារោចេតិ, ទុក្កដំ ហោតិ.

២៦៤៨. យេ តេតិ យេ តេ ភិក្ខូ ថេរា វា នវា វា មជ្ឈិមា វា. វិបស្សនាតិ សហចរិយេន សមថោបិ គយ្ហតិ. សមថវិបស្សនា ច ឥធ តរុណាយេវ អធិប្បេតា, តស្មា វិបស្សនាយុត្តាតិ ឯត្ថ តរុណាហិ សមថវិបស្សនាហិ សមន្នាគតាតិ អត្ថោ. រត្តិន្ទិវន្តិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ. អតន្ទិតាតិ អនលសា.

‘‘រត្តិន្ទិវ’’ន្តិ ឯត្ថ រត្តិ-សទ្ទេន រត្តិយាយេវ គហណំ, ឧទាហុ ឯកទេសស្សាតិ អាហ ‘‘បុព្ពរត្តាបររត្ត’’ន្តិ. បុព្ពា ច សា រត្តិ ចាតិ បុព្ពរត្តិ, បឋមយាមោ, អបរា ច សា រត្តិ ចាតិ អបររត្តិ, បច្ឆិមយាមោ, បុព្ពរត្តិ ច អបររត្តិ ចាតិ សមាហារទ្វន្ទេ សមាសន្តេ អ-ការបច្ចយំ កត្វា ‘‘បុព្ពរត្តាបររត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. ឥធាបិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ. មជ្ឈិមយាមេ កាយទរថវូបសមនត្ថាយ សុបនំ អនុញ្ញាតន្តិ តំ វជ្ជេត្វា បុរិមបច្ឆិមយាមេសុ និរន្តរភាវនានុយោគោ កាតព្ពោតិ ទស្សនត្ថមេវ វុត្តំ. វិបស្សនា បរាយនា សមថវិបស្សនាវ បរំ អយនំ បតិដ្ឋា ឯតេសន្តិ វិបស្សនាបរាយនា, សមថវិបស្សនាយ យុត្តបយុត្តា ហោន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ.

២៦៤៩. លទ្ធោ ផាសុវិហារោ យេហិ តេ លទ្ធផាសុវិហារា, តេសំ. ផាសុវិហារោតិ ច សុខវិហារស្ស មូលការណត្តា តរុណា សមថវិបស្សនា អធិប្បេតា, បដិលទ្ធតរុណសមថវិបស្សនានន្តិ អត្ថោ. សិយា ន បរិហានិតិ បរិហានិ នាម ឯវំ កតេ ន ភវេយ្យ.

កត្តិកមាសកេតិ ចីវរមាសសង្ខាតេ កត្តិកមាសេ បវារណាយ សង្គហោ វុត្តោតិ យោជនា. គាថាពន្ធវសេន ‘‘សង្គាហោ’’តិ ទីឃោ កតោ, បវារណាសង្គហោ វុត្តោតិ អត្ថោ. យថាហ –

‘‘បវារណាសង្គហោ ច នាមាយំ វិស្សដ្ឋកម្មដ្ឋានានំ ថាមគតសមថវិបស្សនានំ សោតាបន្នាទីនញ្ច ន ទាតព្ពោ. តរុណសមថវិបស្សនាលាភិនោ បន សព្ពេ វា ហោន្តុ, ឧបឌ្ឍា វា, ឯកបុគ្គលោ វា, ឯកស្សបិ វសេន ទាតព្ពោយេវ. ទិន្នេ បវារណាសង្គហេ អន្តោវស្សេ បរិហារោវ ហោតិ, អាគន្តុកា តេសំ សេនាសនំ គហេតុំ ន លភន្តិ. តេហិបិ ឆិន្នវស្សេហិ ន ភវិតព្ពំ, បវារេត្វា បន អន្តរាបិ ចារិកំ បក្កមិតុំ លភន្តី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២៤១).

បវារណាសង្គហស្ស ទានប្បការោ បន បាឡិតោ គហេតព្ពោ.

បវារណក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា.