វស្សូបនាយិកក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា

២៦០៨. វស្សូបនាយិកា វុត្តាតិ សេសោ. បច្ឆិមា ចាតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ និទស្សនេ. វស្សូបនាយិកាតិ វស្សូបគមនា. អាលយោ, វចីភេទោ វា កាតព្ពោ ឧបគច្ឆតាតិ ឥមិនា វស្សូបគមនប្បការោ ទស្សិតោ. ឧបគច្ឆតា អាលយោ កត្តព្ពោ, វចីភេទោ វា កត្តព្ពោតិ សម្ពន្ធោ. ឧបគច្ឆន្តេន ច សេនាសនេ អសតិ ‘‘ឥធ វស្សំ វសិស្សាមី’’តិ ចិត្តុប្បាទមត្តំ វា កាតព្ពំ, សេនាសនេ សតិ ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ ឥមំ តេមាសំ វស្សំ ឧបេមី’’តិ ច ‘‘ឥធ វស្សំ ឧបេមី’’តិ ច វចីភេទោ វា កាតព្ពោតិ អត្ថោ.

២៦០៩. ជានំ វស្សូបគមនំ អនុបគច្ឆតោ វាបីតិ យោជនា. តេមាសន្តិ ឯត្ថ ‘‘បុរិមំ វា បច្ឆិមំ វា’’តិ សេសោ. ចរន្តស្សាបីតិ ឯត្ថ ‘‘ចារិក’’ន្តិ សេសោ. បុរិមំ វា តេមាសំ បច្ឆិមំ វា តេមាសំ អវសិត្វាវ ចារិកំ ចរន្តស្សាបិ ទុក្កដន្តិ យោជនា. តេមាសន្តិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ. យថាហ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, វស្សំ ឧបគន្ត្វា បុរិមំ វា តេមាសំ បច្ឆិមំ វា តេមាសំ អវសិត្វា ចារិកា បក្កមិតព្ពា, យោ បក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ១៨៥).

២៦១០. រុក្ខស្ស សុសិរេតិ ឯត្ថ ‘‘សុទ្ធេ’’តិ សេសោ. យថាហ – ‘‘រុក្ខសុសិរេតិ ឯត្ថ សុទ្ធេ រុក្ខសុសិរេយេវ ន វដ្ដតិ, មហន្តស្ស បន រុក្ខសុសិរស្ស អន្តោ បទរច្ឆទនំ កុដិកំ កត្វា បវិសនទ្វារំ យោជេត្វា ឧបគន្តុំ វដ្ដតី’’តិ. ‘‘រុក្ខស្ស សុសិរេ’’តិ ឥមិនា រុក្ខេកទេសោ វិដបោបិ សង្គហិតោ, សោបិ សុទ្ធោវ ន វដ្ដតិ. យថាហ – ‘‘រុក្ខវិដភិយាតិ ឯត្ថាបិ សុទ្ធេ វិដបមត្តេ ន វដ្ដតិ, មហាវិដបេ បន អដ្ដកំ ពន្ធិត្វា តត្ថ បទរច្ឆទនំ កុដិកំ កត្វា ឧបគន្តុំ វដ្ដតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២០៣).

‘‘ឆត្តេតិ ឯត្ថាបិ ចតូសុ ថម្ភេសុ ឆត្តំ ឋបេត្វា អាវរណំ កត្វា ទ្វារំ យោជេត្វា ឧបគន្តុំ វដ្ដតិ, ឆត្តកុដិកា នាមេសា ហោតិ. ចាដិយាតិ ឯត្ថាបិ មហន្តេន កបល្លេន ឆត្តេ វុត្តនយេន កុដិំ កត្វាវ ឧបគន្តុំ វដ្ដតី’’តិ អដ្ឋកថាវចនតោ ឯវមកតាសុ សុទ្ធឆត្តចាដីសុ និវារណំ វេទិតព្ពំ. ឆវកុដីតិ ដង្កិតមញ្ចាទយោ វុត្តា. យថាហ – ‘‘ឆវកុដិកា នាម ដង្កិតមញ្ចាទិភេទា កុដិ, តត្ថ ឧបគន្តុំ ន វដ្ដតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២០៣).

សុសានេ បន អញ្ញំ កុដិកំ កត្វា ឧបគន្តុំ វដ្ដតិ. ‘‘ឆវសរីរំ ឈាបេត្វា ឆារិកាយ, អដ្ឋិកានញ្ច អត្ថាយ កុដិកា ករីយតី’’តិ អន្ធកដ្ឋកថាយំ ឆវកុដិ វុត្តា. ‘‘ដង្កិតមញ្ចោតិ កសិកុដិកាបាសាណឃរន្តិ លិខិត’’ន្តិ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ២០៣) វជិរពុទ្ធិត្ថេរោ. ចតុន្នំ បាសាណានំ ឧបរិ បាសាណំ អត្ថរិត្វា កតោ គេហោបិ ‘‘ដង្កិតមញ្ចោ’’តិ វុច្ចតិ. ទីឃេ មញ្ចបាទេ មជ្ឈេ វិជ្ឈិត្វា អដនិយោ បវេសេត្វា មញ្ចំ ករោន្តីតិ តស្ស ឥទំ ឧបរិ, ឥទំ ហេដ្ឋាតិ នត្ថិ, បរិវត្តេត្វា អត្ថតោបិ តាទិសោវ ហោតិ, តំ សុសានេ, ទេវដ្ឋានេ ច ឋបេន្តិ, អយម្បិ ដង្កិតមញ្ចោ នាម.

២៦១១. ‘‘សតិ បច្ចយវេកល្លេ, សរីរាផាសុតាយ វា’’តិ អវសេសន្តរាយានំ វក្ខមានត្តា ‘‘អន្តរាយោ’’តិ ឥមិនា រាជន្តរាយាទិ ទសវិធោ គហេតព្ពោ.

២៦១២-៤. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សត្តន្នំ សត្តាហករណីយេន អប្បហិតេបិ គន្តុំ, បគេវ បហិតេ ភិក្ខុស្ស ភិក្ខុនិយា សិក្ខមានាយ សាមណេរស្ស សាមណេរិយា មាតុយា ច បិតុស្ស ចា’’តិ (មហាវ. ១៩៨) វុត្តនយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘មាតាបិតូន’’ន្តិអាទិ.

មាតាបិតូនំ ទស្សនត្ថំ, បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ ទស្សនត្ថំ វា នេសំ អត្ថេ សតិ វា នេសំ អន្តរេ គិលានំ ទដ្ឋុំ វា តទុបដ្ឋាកានំ ភត្តាទិំ បរិយេសនត្ថំ វា នេសំ ភត្តាទិំ បរិយេសនត្ថំ វា តថា នេសំ បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ អញ្ញតរំ អនភិរតំ ឧក្កណ្ឋិតំ អហំ គន្ត្វា វូបកាសេស្សំ វា វូបកាសាបេស្សាមិ វា ធម្មកថមស្ស ករិស្សាមីតិ វា តស្ស បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ អញ្ញតរស្ស ឧដ្ឋិតំ ឧប្បន្នំ ទិដ្ឋិំ វិវេចេស្សាមិ វា វិវេចាបេស្សាមិ វា ធម្មកថមស្ស ករិស្សាមីតិ វា តថា ឧប្បន្នំ កុក្កុច្ចំ វិនោទេស្សាមីតិ វា វិនោទាបេស្សាមីតិ វា ធម្មកថមស្ស ករិស្សាមីតិ វា ឯវំ វិនយញ្ញុនា ភិក្ខុនា សត្តាហកិច្ចេន អបេសិតេបិ គន្តព្ពំ, បគេវ បហិតេតិ យោជនា.

ភត្តាទីតិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន ភេសជ្ជបរិយេសនាទិំ សង្គណ្ហាតិ. យថាហ – ‘‘គិលានភត្តំ វា បរិយេសិស្សាមិ, គិលានុបដ្ឋាកភត្តំ វា បរិយេសិស្សាមិ, គិលានភេសជ្ជំ វា បរិយេសិស្សាមិ, បុច្ឆិស្សាមិ វា ឧបដ្ឋហិស្សាមិ វា’’តិ. វូបកាសេស្សន្តិ យត្ថ អនភិរតិ ឧប្បន្នា, តតោ អញ្ញត្ថ គហេត្វា គមិស្សាមីតិ អត្ថោ.

វិនោទេស្សាមហន្តិ វាតិ ឯត្ថ វា-សទ្ទេន ‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គរុធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ ហោតិ បរិវាសារហោ, សោ ចេ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ បហិណេយ្យ ‘អហញ្ហិ គរុធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ បរិវាសារហោ, អាគច្ឆន្តុ ភិក្ខូ, ឥច្ឆាមិ ភិក្ខូនំ អាគត’ន្តិ. គន្តព្ពំ, ភិក្ខវេ, សត្តាហករណីយេន អប្បហិតេបិ, បគេវ បហិតេ ‘បរិវាសទានំ ឧស្សុក្កំ ករិស្សាមិ វា អនុស្សាវេស្សាមិ វា គណបូរកោ វា ភវិស្សាមី’’តិអាទិនយំ (មហាវ. ១៩៣) សង្គណ្ហាតិ. ឯវំ សត្តាហកិច្ចេន គច្ឆន្តេន អន្តោឧបចារសីមាយ ឋិតេនេវ ‘‘អន្តោសត្តាហេ អាគច្ឆិស្សាមី’’តិ អាភោគំ កត្វា គន្តព្ពំ. សចេ អាភោគំ អកត្វា ឧបចារសីមំ អតិក្កមតិ, ឆិន្នវស្សោ ហោតីតិ វទន្តិ.

២៦១៥. ‘‘អយំ បនេត្ថ បាឡិមុត្តករត្តិច្ឆេទវិនិច្ឆយោ’’តិ អដ្ឋកថាគតំ រត្តិច្ឆេទវិនិច្ឆយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘វស្សំ ឧបគតេនេត្ថា’’តិអាទិ. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សត្តាហកិច្ចាធិការេ. អយំ បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយោ ទដ្ឋព្ពោតិ អត្ថោ.

២៦១៦. ‘‘អសុកំ នាម ទិវស’’ន្តិអាទិនា និមន្តនាការំ វក្ខតិ. បុព្ពន្តិ បឋមំ. វដ្ដតីតិ សត្តាហកិច្ចេន គន្តុំ វដ្ដតិ. យថាហ – ‘‘សចេ ឯកស្មិំ មហាវាសេ បឋមំយេវ កតិកា កតា ហោតិ ‘អសុកទិវសំ នាម សន្និបតិតព្ព’ន្តិ, និមន្តិតោយេវ នាម ហោតិ, គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៩៩). ‘‘ឧបាសកេហិ ‘ឥមស្មិំ នាម ទិវសេ ទានាទីនិ ករោម, សព្ពេ ឯវ សន្និបតន្តូ’តិ កតិកាយបិ កតាយ គន្តុំ វដ្ដតិ, និមន្តិតោយេវ នាម ហោតី’’តិ កេចិ.

២៦១៧. ភណ្ឌកន្តិ អត្តនោ ចីវរភណ្ឌំ. ន វដ្ដតីតិ សត្តាហកិច្ចេន គន្តុំ ន វដ្ដតិ. បហិណន្តីតិ ចីវរធោវនាទិកម្មេន បហិណន្តិ. អាចរិយុបជ្ឈាយានំ អាណត្តិយេន កេនចិ អនវជ្ជកិច្ចេន សត្តាហករណីយេន គន្តុំ វដ្ដតីតិ ឥមិនាវ ទីបិតំ ហោតិ.

២៦១៨. ឧទ្ទេសាទីនមត្ថាយាតិ បាឡិវាចនានិ សន្ធាយ. អាទិ-សទ្ទេន បរិបុច្ឆាទិំ សង្គណ្ហាតិ. គរូនន្តិ អគិលានានម្បិ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ. គន្តុំ លភតីតិ សត្តាហករណីយេន គន្តុំ លភតិ. បុគ្គលោតិ បករណតោ ភិក្ខុំយេវ គណ្ហាតិ.

២៦១៩. អាចរិយោតិ និទស្សនមត្តំ, ឧបជ្ឈាយេន និវារិតេបិ ឯសេវ នយោ. ‘‘សចេ បន នំ អាចរិយោ ‘អជ្ជ មា គច្ឆា’តិ វទតិ, វដ្ដតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៩៩) អដ្ឋកថានយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘រត្តិច្ឆេទេ អនាបត្តិ, ហោតីតិ បរិទីបិតា’’តិ. រត្តិច្ឆេទេតិ វស្សច្ឆេទនិមិត្តំ. ‘‘រត្តិច្ឆេទេ’’តិ សព្ពត្ថ វស្សច្ឆេទោតិ សន្និដ្ឋានំ កត្វា វទន្តិ, ឯវំ សត្តាហករណីយេន គតំ នំ អន្តោសត្តាហេយេវ បុន អាគច្ឆន្តំ សចេ អាចរិយោ វា ឧបជ្ឈាយោ វា ‘‘អជ្ជ មា គច្ឆា’’តិ វទតិ, សត្តាហាតិក្កមេបិ អនាបត្តីតិ អធិប្បាយោ, វស្សច្ឆេទោ បន ហោតិយេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ សត្តាហស្ស ពហិទ្ធា វីតិនាមិតត្តា.

២៦២០. យស្ស កស្សចិ ញាតិស្សាតិ មាតាបិតូហិ អញ្ញស្ស ញាតិជនស្ស. ‘‘គច្ឆតោ ទស្សនត្ថាយា’’តិ ឥមិនា សេសញាតិកេហិ ‘‘មយំ គិលានា ភទន្តានំ អាគមនំ ឥច្ឆាមា’’តិ ច ‘‘ឧបដ្ឋាកកុលេហិ ទានំ ទស្សាម, ធម្មំ សោស្សាម, ភិក្ខូនំ ទស្សនំ ឥច្ឆាមា’’តិ ច ឯវំ កត្តព្ពំ និទ្ទិសិត្វា ទូតេ វា បេសិតេ សត្តាហករណីយេន គច្ឆតោ រត្តិច្ឆេទោ ច ទុក្កដញ្ច ន ហោតីតិ វុត្តំ ហោតិ. យថាហ ‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស ញាតកោ គិលានោ ហោតិ…បេ… គន្តព្ពំ, ភិក្ខវេ, សត្តាហករណីយេន បហិតេ, ន ត្វេវ អប្បហិតេ’’តិ (មហាវ. ១៩៩) ច ‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ឧបាសកេន សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស វិហារោ ការាបិតោ ហោតិ…បេ… ឥច្ឆាមិ ទានញ្ច ទាតុំ ធម្មញ្ច សោតុំ ភិក្ខូ ច បស្សិតុន្តិ. គន្តព្ពំ, ភិក្ខវេ, សត្តាហករណីយេន បហិតេ, ន ត្វេវ អប្បហិតេ’’តិ (មហាវ. ១៨៨) ច.

២៦២១. ‘‘អហំ គាមកំ គន្ត្វា អជ្ជេវ អាគមិស្សាមី’’តិ អាគច្ឆំ អាគច្ឆន្តោ សចេ បាបុណិតុំ ន សក្កោតេវ, វដ្ដតីតិ យោជនា. វដ្ដតីតិ ឯត្ថ ‘‘អជ្ជេវ អាគមិស្សាមី’’តិ គន្ត្វា អាគច្ឆន្តស្ស អន្តរាមគ្គេ សចេ អរុណុគ្គមនំ ហោតិ, វស្សច្ឆេទោបិ ន ហោតិ, រត្តិច្ឆេទទុក្កដញ្ច នត្ថីតិ អធិប្បាយោ.

២៦២២. វជេតិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២០៣) គោបាលកានំ និវាសនដ្ឋានេ. សត្ថេតិ ជង្ឃសត្ថសកដសត្ថានំ សន្និវិដ្ឋោកាសេ. តីសុ ឋានេសុ ភិក្ខុនោ, វស្សច្ឆេទេ អនាបត្តីតិ តេហិ សទ្ធិំ គច្ឆន្តស្សេវ នត្ថិ អាបត្តិ, តេហិ វិយុញ្ជិត្វា គមនេ បន អាបត្តិយេវ, បវារេតុញ្ច ន លភតិ.

វជាទីសុ វស្សំ ឧបគច្ឆន្តេន វស្សូបនាយិកទិវសេ តេន ភិក្ខុនា ឧបាសកា វត្តព្ពា ‘‘កុដិកា លទ្ធុំ វដ្ដតី’’តិ. សចេ ករិត្វា ទេន្តិ, តត្ថ បវិសិត្វា ‘‘ឥធ វស្សំ ឧបេមី’’តិ តិក្ខត្តុំ វត្តព្ពំ. នោ ចេ ទេន្តិ, សាលាសង្ខេបេន ឋិតសកដស្ស ហេដ្ឋា ឧបគន្តព្ពំ. តម្បិ អលភន្តេន អាលយោ កាតព្ពោ. សត្ថេ បន កុដិកាទីនំ អភាវេ ‘‘ឥធ វស្សំ ឧបេមី’’តិ វចីភេទំ កត្វា ឧបគន្តុំ ន វដ្ដតិ, អាលយករណមត្តមេវ វដ្ដតិ. អាលយោ នាម ‘‘ឥធ វស្សំ វសិស្សាមី’’តិ ចិត្តុប្បាទមត្តំ.

សចេ មគ្គប្បដិបន្នេយេវ សត្ថេ បវារណទិវសោ ហោតិ, តត្ថេវ បវារេតព្ពំ. អថ សត្ថោ អន្តោវស្សេយេវ ភិក្ខុនា បត្ថិតដ្ឋានំ បត្វា អតិក្កមតិ. បត្ថិតដ្ឋានេ វសិត្វា តត្ថ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បវារេតព្ពំ. អថាបិ សត្ថោ អន្តោវស្សេយេវ អន្តរា ឯកស្មិំ គាមេ តិដ្ឋតិ វា វិប្បកិរតិ វា, តស្មិំយេវ គាមេ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ វសិត្វា បវារេតព្ពំ, អប្បវារេត្វា តតោ បរំ គន្តុំ ន វដ្ដតិ.

នាវាយ វស្សំ ឧបគច្ឆន្តេនាបិ កុដិយំយេវ ឧបគន្តព្ពំ. បរិយេសិត្វា អលភន្តេ អាលយោ កាតព្ពោ. សចេ អន្តោតេមាសំ នាវា សមុទ្ទេយេវ ហោតិ, តត្ថេវ បវារេតព្ពំ. អថ នាវា កូលំ លភតិ, សយញ្ច បរតោ គន្តុកាមោ ហោតិ, គន្តុំ ន វដ្ដតិ. នាវាយ លទ្ធគាមេយេវ វសិត្វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បវារេតព្ពំ. សចេបិ នាវា អនុតីរមេវ អញ្ញត្ថ គច្ឆតិ, ភិក្ខុ ច បឋមំ លទ្ធគាមេយេវ វសិតុកាមោ, នាវា គច្ឆតុ, ភិក្ខុនា តត្ថេវ វសិត្វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បវារេតព្ពំ.

ឥតិ វជេ, សត្ថេ, នាវាយន្តិ តីសុ ឋានេសុ នត្ថិ វស្សច្ឆេទេ អាបត្តិ, បវារេតុញ្ច លភតិ.

២៦២៣. សតិ បច្ចយវេកល្លេតិ បិណ្ឌបាតាទីនំ បច្ចយានំ ឩនត្តេ សតិ. សរីរាផាសុតាយ វាតិ សរីរស្ស អផាសុតាយ អាពាធេ វា សតិ. វស្សំ ឆេត្វាបិ បក្កមេតិ វស្សច្ឆេទំ កត្វាបិ យថាផាសុកដ្ឋានំ គច្ឆេយ្យ. អបិ-សទ្ទេន វស្សំ អឆេត្វា វស្សច្ឆេទការណេ សតិ សត្តាហករណីយេន គន្តុម្បិ វដ្ដតីតិ ទីបេតិ.

២៦២៤. យេន កេនន្តរាយេនាតិ រាជន្តរាយាទីសុ យេន កេនចិ អន្តរាយេន. យោ ភិក្ខុ វស្សំ នោបគតោ, តេនាបិ ឆិន្នវស្សេន វាបិ ទុតិយា វស្សូបនាយិកា ឧបគន្តព្ពាតិ យោជនា.

២៦២៥-៦. សត្តាហន្តិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ. ‘‘វីតិនាមេតី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. ឧបគន្ត្វាបិ វា ពហិទ្ធា ឯវ សត្តាហំ វីតិនាមេតិ ចេ. យោ គច្ឆតិ, យោ ច វីតិនាមេតិ, តស្ស ភិក្ខុស្ស. បុរិមាបិ ន វិជ្ជតីតិ អនុបគតត្តា, ឆិន្នវស្សត្តា ច បុរិមាបិ វស្សូបនាយិកា ន វិជ្ជតិ ន លភតិ. ឥមេសំ ទ្វិន្នំ យថាក្កមំ ឧបចារាតិក្កមេ, សត្តាហាតិក្កមេ ច អាបត្តិ វេទិតព្ពា.

បដិស្សវេ ច ភិក្ខុស្ស, ហោតិ អាបត្តិ ទុក្កដន្តិ ‘‘ឥធ វស្សំ វសថា’’តិ វុត្តេ ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សុណិត្វា តស្ស វិសំវាទេ អសច្ចាបនេ អាបត្តិ ហោតិ. កតមាតិ អាហ ‘‘ទុក្កដ’’ន្តិ. ន កេវលំ ឯតស្សេវ វិសំវាទេ អាបត្តិ ហោតិ, អថ ខោ ឥតរេសម្បិ បដិស្សវានំ វិសំវាទេ អាបត្តិ វេទិតព្ពា. យថាហ – ‘‘បដិស្សវេ ច អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ ឯត្ថ ន កេវលំ ‘ឥមំ តេមាសំ ឥធ វស្សំ វសថា’តិ ឯតស្សេវ បដិស្សវស្ស វិសំវាទេ អាបត្តិ, ‘ឥមំ តេមាសំ ភិក្ខំ គណ្ហថ, ឧភោបិ មយំ ឥធ វស្សំ វសិស្សាម, ឯកតោវ ឧទ្ទិសាបេស្សាមា’តិ ឯវមាទិនាបិ តស្ស តស្ស បដិស្សវស្ស វិសំវាទេ ទុក្កដ’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២០៧). តញ្ច ខោ បដិស្សវកាលេ សុទ្ធចិត្តស្ស បច្ឆា វិសំវាទនបច្ចយា ហោតិ. បឋមំ អសុទ្ធចិត្តស្ស បន បដិស្សវេ បាចិត្តិយំ, វិសំវាទេន ទុក្កដន្តិ បាចិត្តិយេន សទ្ធិំ ទុក្កដំ យុជ្ជតិ.

២៦២៧. ‘‘វស្សំ ឧបគន្ត្វា បន អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វា តទហេវ សត្តាហករណីយេន បក្កមន្តស្សាបិ អន្តោសត្តាហេ និវត្តន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២០៧) អដ្ឋកថាវចនតោ, ‘‘កោ វាទោ វសិត្វា ពហិ គច្ឆតោ’’តិ វក្ខមានត្តា ច ‘‘នុដ្ឋាបេត្វា បនារុណ’’ន្តិ បាឋោ គហេតព្ពោ. កត្ថចិ បោត្ថកេសុ ‘‘ឧដ្ឋាបេត្វា បនារុណ’’ន្តិ បាឋោ ទិស្សតិ, សោ ន គហេតព្ពោ.

២៦២៨. វសិត្វាតិ ទ្វីហតីហំ វសិត្វា. យថា វស្សំ វសិត្វា អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វាវ សត្តាហករណីយេន គច្ឆតោ អនាបត្តិ, តថា គតដ្ឋានតោ អន្តោសត្តាហេ អាគន្ត្វា បុនបិ អរុណំ អនុដ្ឋាបេត្វាវ សត្តាហករណីយេន គច្ឆតោ អនាបត្តិ. ‘‘សត្តាហវារេន អរុណោ ឧដ្ឋាបេតព្ពោ’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២០១) អដ្ឋកថាវចនំ សត្តមារុណេន បដិពទ្ធទិវសំ សត្តមេន អរុណេនេវ សង្គហេត្វា សត្តមអរុណព្ភន្តរេ អនាគន្ត្វា អដ្ឋមំ អរុណំ ពហិ ឧដ្ឋាបេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទទស្សនបរំ, ន សត្តមអរុណស្សេវ តត្ថ ឧដ្ឋាបេតព្ពភាវទស្សនបរន្តិ គហេតព្ពំ សិក្ខាភាជនអដ្ឋកថាយ, សីហឡគណ្ឋិបទេសុ ច តថា វិនិច្ឆិតត្តា.

២៦២៩. ‘‘នោបេតិ អសតិយា’’តិ បទច្ឆេទោ, នោបេតីតិ ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ ឥមំ តេមាសំ វស្សំ ឧបេមី’’តិ វចីភេទេន ន ឧបគច្ឆតិ.

២៦៣០. វុត្តមេវត្ថំ សមត្ថេតុមាហ ‘‘ន ទោសោ កោចិ វិជ្ជតី’’តិ.

២៦៣១. ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ ឥមំ តេមាសំ វស្សំ ឧបេមី’’តិ តិក្ខត្តុំ វចនេ និច្ឆារិតេ ឯវ វស្សំ ឧបគតោ សិយាតិ យោជនា. ‘‘និច្ឆារិតេវ តិក្ខត្តុ’’ន្តិ ឥទំ ឧក្កំសវសេន វុត្តំ, សកិំ, ទ្វិក្ខត្តុំ វា និច្ឆារិតេបិ វស្សូបគតោ នាម ហោតីតិ. យថាហ – ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ ឥមំ តេមាសំ វស្សំ ឧបេមីតិ សកិំ វា ទ្វត្តិក្ខត្តុំ វា វាចំ និច្ឆារេត្វាវ វស្សំ ឧបគន្តព្ព’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៨៤).

២៦៣២. នវមិតោ បដ្ឋាយ គន្តុំ វដ្ដតិ, អាគច្ឆតុ វា មា វា, អនាបត្តី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ២០៧) អដ្ឋកថានយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អាទិំ តុ នវមិំ កត្វា’’តិអាទិ. នវមិំ បភុតិ អាទិំ កត្វា, នវមិតោ បដ្ឋាយាតិ វុត្តំ ហោតិ. គន្តុំ វដ្ដតីតិ សត្តាហករណីយេនេវ គន្តុំ វដ្ដតិ, តស្មា បវារណទិវសេបិ តទហេវ អាគន្តុំ អសក្កុណេយ្យដ្ឋានំ បវារណត្ថាយ គច្ឆន្តេន លព្ភមានេន សត្តាហករណីយេន គន្តុំ វដ្ដតិ. ‘‘បវារេត្វា បន គន្តុំ វដ្ដតិ បវារណាយ តំទិវសសន្និស្សិតត្តា’’តិ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ២០៧) ហិ វជិរពុទ្ធិត្ថេរោ. សោ បច្ឆា អាគច្ឆតុ វា មា វា, ទោសោ ន វិជ្ជតីតិ យោជនា.

វស្សូបនាយិកក្ខន្ធកកថាវណ្ណនា.