ឆចីវរកថា

ឆចីវរកថាយំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឆ ចីវរានិ ខោមំ កប្បាសិកំ កោសេយ្យំ កម្ពលំ សាណំ ភង្គ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៣៩) វចនតោ ខោមាទីនិ ឆ ចីវរានិ ទុកូលាទីនិ ឆ អនុលោមចីវរានិ ច វដ្ដន្តិ. តត្ថ ‘‘ខោមន្តិ ខោមសុត្តេហិ វាយិតំ ខោមបដ្ដចីវរំ. កប្បាសិកន្តិ កប្បាសតោ និព្ពត្តសុត្តេហិ វាយិតំ. កោសេយ្យន្តិ កោសការកបាណកេហិ និព្ពត្តសុត្តេហិ វាយិតំ. កម្ពលន្តិ ឧណ្ណាមយចីវរំ. សាណន្តិ សាណសុត្តេហិ កតចីវរំ. ភង្គន្តិ ខោមសុត្តាទីនិ សព្ពានិ, ឯកច្ចានិ វា មិស្សេត្វា កតចីវរំ. ភង្គម្បិ វាកមយមេវាតិ កេចិ. ទុកូលំ បដ្ដុណ្ណំ សោមារបដំ ចីនបដំ ឥទ្ធិជំ ទេវទិន្នន្តិ ឥមានិ បន ឆ ចីវរានិ ឯតេសំយេវ អនុលោមានីតិ វិសុំ ន វុត្តានិ. ទុកូលញ្ហិ សាណស្ស អនុលោមំ វាកមយត្តា. បដ្ដុណ្ណទេសេ សញ្ជាតវត្ថំ បដ្ដុណ្ណំ. ‘បដ្ដុណ្ណកោសេយ្យវិសេសោ’តិ ហិ អភិធានកោសេ វុត្តំ. សោមារទេសេ ចីនទេសេ ច ជាតវត្ថានិ សោមារចីនបដានិ. បដ្ដុណ្ណាទីនិ តីណិ កោសេយ្យស្ស អនុលោមានិ បាណកេហិ កតសុត្តមយត្តា. ឥទ្ធិជំ ឯហិភិក្ខូនំ បុញ្ញិទ្ធិយា និព្ពត្តចីវរំ, តំ ខោមាទីនំ អញ្ញតរំ ហោតីតិ តេសំ ឯវ អនុលោមំ. ទេវតាហិ ទិន្នំ ចីវរំ ទេវទិន្នំ. កប្បរុក្ខេ និព្ពត្តំ ជាលិនិយា ទេវកញ្ញាយ អនុរុទ្ធត្ថេរស្ស ទិន្នវត្ថសទិសំ, តម្បិ ខោមាទីនំយេវ អនុលោមំ ហោតិ តេសុ អញ្ញតរភាវតោ’’តិ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. ២.៤៦២-៤៦៣) វុត្តំ.

វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. ១.៤៦៣) បន ‘‘ខោមន្តិ ខោមសុត្តេហិ វាយិតំ ខោមបដចីវរំ, តំ វាកមយន្តិ វទន្តិ. កប្បាសសុត្តេហិ វាយិតំ កប្បាសិកំ. ឯវំ សេសានិបិ. កម្ពលន្តិ ឯឡកាទីនំ លោមមយសុត្តេន វាយិតំ បដំ. ភង្គន្តិ ខោមសុត្តាទីនិ សព្ពានិ, ឯកច្ចានិ វា មិស្សេត្វា វាយិតំ ចីវរំ, ភង្គម្បិ វាកមយមេវាតិ កេចិ. ទុកូលំ បដ្ដុណ្ណំ សោមារបដំ ចីនបដំ ឥទ្ធិជំ ទេវទិន្នន្តិ ឥមានិ ឆ ចីវរានិ ឯតេសញ្ញេវ អនុលោមានីតិ វិសុំ ន វុត្តានិ. ទុកូលញ្ហិ សាណស្ស អនុលោមំ វាកមយត្តា. ‘បដ្ដុណ្ណំ កោសេយ្យវិសេសោ’តិ អភិធានកោសេ វុត្តំ. សោមារទេសេ ចីនទេសេ ច ជាតវត្ថានិ សោមារចីនបដានិ. បដ្ដុណ្ណាទីនិ តីណិ កោសេយ្យស្ស អនុលោមានិ បាណកេហិ កតសុត្តមយត្តា. ឥទ្ធិជន្តិ ឯហិភិក្ខូនំ បុញ្ញិទ្ធិយា និព្ពត្តចីវរំ, កប្បរុក្ខេហិ និព្ពត្តំ, ទេវទិន្នញ្ច ខោមាទីនំ អញ្ញតរំ ហោតីតិ តេសំ សព្ពេសំ អនុលោមានី’’តិ វុត្តំ.