រជនាទិកថា

រជនាទិកថាយំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឆ រជនានិ មូលរជនំ ខន្ធរជនំ តចរជនំ បត្តរជនំ បុប្ផរជនំ ផលរជន’’ន្តិ វចនតោ ឥមេសុ ឆសុ រជនេសុ ឯកកេន ចីវរំ រជិតព្ពំ, ន ឆកណេន វា បណ្ឌុមត្តិកាយ វា រជិតព្ពំ. តាយ រជិតចីវរំ ទុព្ពណ្ណំ ហោតិ. ឆរជនានំ សរូបំ ហេដ្ឋា បរិក្ខារកថាយំ វុត្តមេវ. តត្ថ ឆកណេនាតិ គោមយេន. បណ្ឌុមត្តិកាយាតិ តម្ពមត្តិកាយ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, រជនំ បចិតុំ ចុល្លំ រជនកុម្ភិ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ សីតុទកាយ ចីវរំ ន រជិតព្ពំ. តាយ ហិ រជិតចីវរំ ទុគ្គន្ធំ ហោតិ. តត្ថ សីតុទកាតិ អបក្ករជនំ វុច្ចតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧត្តរាឡុម្បំ ពន្ធិតុ’’ន្តិ វចនតោ ឧត្តរាឡុម្បំ ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ. តត្ថ ឧត្តរាឡុម្បន្តិ វដ្ដាធារកំ, រជនកុម្ភិយា មជ្ឈេ ឋបេត្វា តំ អាធារកំ បរិក្ខិបិត្វា រជនំ បក្ខិបិតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. ឯវញ្ហិ កតេ រជនំ ន ឧត្តរតិ. តត្ថ ‘‘រជនកុម្ភិយា មជ្ឈេ ឋបេត្វាតិ អន្តោរជនកុម្ភិយា មជ្ឈេ ឋបេត្វា. ឯវំ វដ្ដាធារកេ អន្តោរជនកុម្ភិយា បក្ខិត្តេ មជ្ឈេ ឧទកំ តិដ្ឋតិ, វដ្ដាធារកតោ ពហិ សមន្តា អន្តោកុម្ភិយំ រជនច្ឆល្លិ. បក្ខិបិតុន្តិ រជនច្ឆល្លិំ បក្ខិបិតុ’’ន្តិ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. មហាវគ្គ ៣.៣៤៤) វុត្តំ. វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដី. មហាវគ្គ ២.៣៤៤) បន ‘‘ឯវញ្ហិ កតេតិ វដ្ដាធារស្ស អន្តោ រជនោទកំ, ពហិ ឆល្លិកញ្ច កត្វា វិយោជនេ កតេ. ន ឧត្តរតីតិ កេវលំ ឧទកតោ ផេណុដ្ឋានាភាវា ន ឧត្តរតី’’តិ វុត្តំ. វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. មហាវគ្គ ៣៤៤) បន ‘‘គោមយេ អាបត្តិ នត្ថិ, វិរូបត្តា វារិតំ. កុង្កុមបុប្ផំ ន វដ្ដតីតិ វទន្តី’’តិ វុត្តំ.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧទកេ វា នខបិដ្ឋិកាយ វា ថេវកំ ទាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ តថា កត្វា រជនស្ស បក្កាបក្កភាវោ ជានិតព្ពោ. តត្ថ ឧទកេ វា នខបិដ្ឋិកាយ វាតិ សចេ បរិបក្កំ ហោតិ, ឧទកបាតិយា ទិន្នោ ថេវោ សហសា ន វិសរតិ, នខបិដ្ឋិយម្បិ អវិសរន្តោ តិដ្ឋតិ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, រជនុឡុង្កំ ទណ្ឌកថាលក’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ រជនស្ស ឱលោកនកាលេ កុម្ភិយា រក្ខណត្ថំ ឧឡុង្កទណ្ឌកថាលិកានិ ឥច្ឆិតព្ពានិ. តត្ថ រជនុឡុង្កន្តិ រជនឧឡុង្កំ. ទណ្ឌកថាលកន្តិ ទណ្ឌមេវ ទណ្ឌកំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, រជនកោលម្ពំ រជនឃដ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ តានិបិ ឥច្ឆិតព្ពានិ. តត្ថ រជនកោលម្ពន្តិ រជនកុណ្ឌំ. តត្ថ រជនកុណ្ឌន្តិ បក្ករជនដ្ឋបនកំ មហាឃដំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, រជនទោណិក’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ បាតិយម្បិ បត្តេ ចីវរេ មទ្ទន្តេ ចីវរស្ស បរិភិជ្ជនតោ ចីវររក្ខណត្ថំ រជនទោណិកា ឥច្ឆិតព្ពា. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិណសន្ថរក’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ ឆមាយ ចីវរេ បត្ថរិយមានេ ចីវរស្ស បំសុកិតត្តា តតោ រក្ខណត្ថំ តិណសន្ថរំ កាតព្ពំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចីវរវំសំ ចីវររជ្ជុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ តិណសន្ថារកេ ឧបចិកាទីហិ ខជ្ជមានេ ចីវរវំសេ វា ចីវររជ្ជុយា វា ចីវរំ បត្ថរិតព្ពំ មជ្ឈេន ចីវរេ លគ្គិតេ រជនស្ស ឧភតោ គឡិតត្តា.

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កណ្ណេ ពន្ធិតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ កណ្ណេ ពន្ធិតព្ពំ ចីវរស្ស កណ្ណេ ពន្ធិយមានេ កណ្ណស្ស ជិណ្ណត្តា. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កណ្ណសុត្តក’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ កណ្ណសុត្តកេន ពន្ធិតព្ពំ ឯវំ ពន្ធន្តេ រជនស្ស ឯកតោ គឡិតត្តា. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សម្បរិវត្តកំ សម្បរិវត្តកំ រជេតុំ, ន ច អច្ឆិន្នេ ថេវេ បក្កមិតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ តថា រជិតព្ពំ. យាវ រជនពិន្ទុ គឡិតំ ន ឆិជ្ជតិ, តាវ ន អញ្ញត្រ គន្តព្ពំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧទកេ ឱសារេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ បត្ថិន្នំ ចីវរំ ឧទកេ ឱសារេតព្ពំ. តត្ថ បត្ថិន្នន្តិ អតិរជិតត្តា ថទ្ធំ. ឧទកេ ឱសារេតុន្តិ ឧទកេ បក្ខិបិត្វា ឋបេតុំ. រជនេ បន និក្ខន្តេ តំ ឧទកំ ឆឌ្ឌេត្វា ចីវរំ មទ្ទិតព្ពំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាណិនា អាកោដេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ ផរុសំ ចីវរំ បាណិនា អាកោដេតព្ពំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អច្ឆិន្នកានិ ចីវរានិ ធារេតព្ពានិ, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ៣៤៤) វចនតោ អច្ឆិន្នកានិ ចីវរានិ ទន្តកាសាវានិ ន ធារេតព្ពានិ. តត្ថ ទន្តកាសាវានីតិ ឯកំ វា ទ្វេ វា វារេ រជិត្វា ទន្តវណ្ណានិ ធារេន្តិ.