ចីវរវិចារណកថា

ចីវរវិចារណកថាយំ ‘‘បណ្ឌិតោ, ភិក្ខវេ, អានន្ទោ, មហាបញ្ញោ, ភិក្ខវេ, អានន្ទោ. យត្រ ហិ នាម មយា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានិស្សតិ, កុសិម្បិ នាម ករិស្សតិ, អឌ្ឍកុសិម្បិ នាម ករិស្សតិ, មណ្ឌលម្បិ នាម ករិស្សតិ, អឌ្ឍមណ្ឌលម្បិ នាម ករិស្សតិ, វិវដ្ដម្បិ នាម ករិស្សតិ, អនុវិវដ្ដម្បិ នាម ករិស្សតិ, គីវេយ្យកម្បិ នាម ករិស្សតិ, ជង្ឃេយ្យកម្បិ នាម ករិស្សតិ, ពាហន្តម្បិ នាម ករិស្សតិ, ឆិន្នកំ ភវិស្សតិ, សត្ថលូខំ សមណសារុប្បំ បច្ចត្ថិកានញ្ច អនភិច្ឆិត’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤៥) វចនតោ ‘‘បស្សសិ ត្វំ, អានន្ទ, មគធខេត្តំ អច្ឆិពទ្ធំ បាឡិពទ្ធំ មរិយាទពទ្ធំ សិង្ឃាដកពទ្ធ’’ន្តិ ភគវតោ សំខិត្តេន វុត្តវចនំ សុត្វា អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ អជ្ឈាសយានុរូបំ សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ ចីវរំ សំវិទហិ. តថា ឥទានិបិ ឯវរូបំ ចីវរំ សំវិទហិតព្ពំ.

តត្ថ ‘‘អច្ឆិពទ្ធន្តិ ចតុរស្សកេទារពទ្ធំ. បាឡិពទ្ធន្តិ អាយាមតោ ច វិត្ថារតោ ច ទីឃមរិយាទពទ្ធំ. មរិយាទពទ្ធន្តិ អន្តរន្តរា រស្សមរិយាទពទ្ធំ. សិង្ឃាដកពទ្ធន្តិ មរិយាទាយ មរិយាទំ វិនិវិជ្ឈិត្វា គតដ្ឋានេ សិង្ឃាដកពទ្ធំ, ចតុក្កសណ្ឋានន្តិ អត្ថោ. យត្រ ហិ នាមាតិ យោ នាម. កុសិម្បិ នាមាតិអាទីសុ កុសីតិ អាយាមតោ ច វិត្ថារតោ ច អនុវាតាទីនំ ទីឃបដ្ដានមេតំ អធិវចនំ. អឌ្ឍកុសីតិ អន្តរន្តរារស្សបដ្ដានំ នាមំ. មណ្ឌលន្តិ បញ្ចខណ្ឌិកស្ស ចីវរស្ស ឯកេកស្មិំ ខណ្ឌេ មហាមណ្ឌលំ. អឌ្ឍមណ្ឌលន្តិ ខុទ្ទកមណ្ឌលំ. វិវដ្ដន្តិ មណ្ឌលញ្ច អឌ្ឍមណ្ឌលញ្ច ឯកតោ កត្វា សិព្ពិតំ មជ្ឈិមខណ្ឌំ. អនុវិវដ្ដន្តិ តស្ស ឧភោសុ បស្សេសុ ទ្វេ ខណ្ឌានិ. គីវេយ្យកន្តិ គីវាវេឋនដ្ឋានេ ទឡ្ហីករណត្ថំ អញ្ញសុត្តសំសិព្ពិតំ អាគន្តុកបដ្ដំ. ជង្ឃេយ្យកន្តិ ជង្ឃបាបុណនដ្ឋានេ តថេវ សំសិព្ពិតំ បដ្ដំ. គីវាដ្ឋានេ ច ជង្ឃដ្ឋានេ ច បដ្ដានមេតំ នាមន្តិ. ពាហន្តន្តិ អនុវិវដ្ដានំ ពហិ ឯកេកំ ខណ្ឌំ. ឥតិ បញ្ចខណ្ឌិកចីវរេនេតំ វិចារិតន្តិ. អថ វា អនុវិវដ្ដន្តិ វិវដ្ដស្ស ឯកបស្សតោ ទ្វិន្នំ ឯកបស្សតោ ទ្វិន្នន្តិ ចតុន្នម្បិ ខណ្ឌានមេតំ នាមំ. ពាហន្តន្តិ សុប្បមាណំ ចីវរំ បារុបន្តេន សំហរិត្វា ពាហាយ ឧបរិ ឋបិតា ឧភោ អន្តា ពហិមុខា តិដ្ឋន្តិ, តេសំ ឯតំ នាមំ. អយមេវ ហិ នយោ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តោ’’តិ អដ្ឋកថាយំ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៥) អាគតោ.