អវន្ទិយវន្ទិយកថា

៥១. អវន្ទិយវន្ទិយកថាយំ ឥធ បករណាចរិយេន សេនាសនក្ខន្ធកបាឡិវសេន ទស អវន្ទិយា, តយោ វន្ទិយា ច វុត្តា, អដ្ឋកថាដីកាសុ ច ន កិញ្ចិ វុត្តា, តស្មា ឥធ អាគតនយេនេវ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. បរិវារបាឡិយំ (បរិ. ៤៦៧ អាទយោ) បន ឧបាលិបញ្ចកេ បញ្ចបញ្ចកវសេន បញ្ចវីសតិ អវន្ទិយា, បញ្ច វន្ទិយា ច វុត្តា. កថំ? ‘‘កតិ នុ ខោ, ភន្តេ, អវន្ទិយាតិ? បញ្ចិមេ, ឧបាលិ, អវន្ទិយា. កតមេ បញ្ច? អន្តរឃរំ បវិដ្ឋោ អវន្ទិយោ, រច្ឆគតោ អវន្ទិយោ, ឱតមសិកោ អវន្ទិយោ, អសមន្នាហរន្តោ អវន្ទិយោ, សុត្តោ អវន្ទិយោ. ឥមេ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ច អវន្ទិយា. អបរេបិ, ឧបាលិ, បញ្ច អវន្ទិយា. កតមេ បញ្ច? យាគុបានេ អវន្ទិយោ, ភត្តគ្គេ អវន្ទិយោ, ឯកាវត្តោ អវន្ទិយោ, អញ្ញវិហិតោ អវន្ទិយោ, នគ្គោ អវន្ទិយោ. ឥមេ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ច អវន្ទិយា. អបរេបិ, ឧបាលិ, បញ្ច អវន្ទិយា. កតមេ បញ្ច? ខាទន្តោ អវន្ទិយោ, ភុញ្ជន្តោ អវន្ទិយោ, ឧច្ចារំ ករោន្តោ អវន្ទិយោ, បស្សាវំ ករោន្តោ អវន្ទិយោ, ឧក្ខិត្តកោ អវន្ទិយោ. ឥមេ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ច អវន្ទិយា. អបរេបិ, ឧបាលិ, បញ្ច អវន្ទិយា. កតមេ បញ្ច? បុរេឧបសម្បន្នេន បច្ឆាឧបសម្បន្នោ អវន្ទិយោ, អនុបសម្បន្នោ អវន្ទិយោ, នានាសំវាសកោ វុឌ្ឍតរោ អធម្មវាទី អវន្ទិយោ, មាតុគាមោ អវន្ទិយោ, បណ្ឌកោ អវន្ទិយោ. ឥមេ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ច អវន្ទិយា. អបរេបិ, ឧបាលិ, បញ្ច អវន្ទិយា. កតមេ បញ្ច? បារិវាសិកោ អវន្ទិយោ, មូលាយបដិកស្សនារហោ អវន្ទិយោ, មានត្តារហោ អវន្ទិយោ, មានត្តចារិកោ អវន្ទិយោ, អព្ភានារហោ អវន្ទិយោ. ឥមេ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ច អវន្ទិយា’’តិ.

‘‘កតិ នុ ខោ, ភន្តេ, វន្ទិយាតិ? បញ្ចិមេ, ឧបាលិ, វន្ទិយា. កតមេ បញ្ច? បច្ឆាឧបសម្បន្នេន បុរេឧបសម្បន្នោ វន្ទិយោ, នានាសំវាសកោ វុឌ្ឍតរោ ធម្មវាទី វន្ទិយោ, អាចរិយោ វន្ទិយោ, ឧបជ្ឈាយោ វន្ទិយោ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វន្ទិយោ. ឥមេ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ច វន្ទិយា’’តិ.

អដ្ឋកថាយញ្ច (បរិ. អដ្ឋ. ៤៦៧) ‘‘ឱតមសិតោតិ អន្ធការគតោ. តញ្ហិ វន្ទន្តស្ស មញ្ចបាទាទីសុបិ នលាដំ បដិហញ្ញេយ្យ. អសមន្នាហរន្តោតិ កិច្ចប្បសុតត្តា វន្ទនំ អសមន្នាហរន្តោ. សុត្តោតិ និទ្ទំ ឱក្កន្តោ. ឯកាវត្តោតិ ឯកតោ អាវត្តោ សបត្តបក្ខេ ឋិតោ វេរី វិសភាគបុគ្គលោ វុច្ចតិ, អយំ អវន្ទិយោ. អយញ្ហិ វន្ទិយមានោ បាទេនបិ បហរេយ្យ. អញ្ញវិហិតោតិ អញ្ញំ ចិន្តយមានោ. ខាទន្តោតិ បិដ្ឋខជ្ជកាទីនិ ខាទន្តោ. ឧច្ចារញ្ច បស្សាវញ្ច ករោន្តោ អនោកាសគតត្តា អវន្ទិយោ. ឧក្ខិត្តកោតិ តិវិធេនបិ ឧក្ខេបនីយកម្មេន ឧក្ខិត្តកោ អវន្ទិយោ, តជ្ជនីយាទិកម្មកតា បន ចត្តារោ វន្ទិតព្ពា, ឧបោសថបវារណាបិ តេហិ សទ្ធិំ លព្ភន្តិ. អាទិតោ បដ្ឋាយ ច វុត្តេសុ អវន្ទិយេសុ នគ្គញ្ច ឧក្ខិត្តកញ្ច វន្ទន្តស្សេវ ហោតិ អាបត្តិ, ឥតរេសំ បន អសារុប្បដ្ឋេន ច អន្តរា វុត្តការណេន ច វន្ទនា បដិក្ខិត្តា. ឥតោ បរំ បច្ឆាឧបសម្បន្នាទយោ ទសបិ អាបត្តិវត្ថុភាវេនេវ អវន្ទិយា. តេ វន្ទន្តស្ស ហិ និយមេនេវ អាបត្តិ. ឥតិ ឥមេសុ បញ្ចសុ បញ្ចកេសុ តេរស ជនេ វន្ទន្តស្ស អនាបត្តិ, ទ្វាទសន្នំ វន្ទនាយ អាបត្តិ. អាចរិយោ វន្ទិយោតិ បព្ពជ្ជាចរិយោ ឧបសម្បទាចរិយោ និស្សយាចរិយោ ឧទ្ទេសាចរិយោ ឱវាទាចរិយោតិ អយំ បញ្ចវិធោបិ អាចរិយោ វន្ទិយោ’’តិ អាគតោ.

‘‘អន្តរា វុត្តការណេនាតិ តញ្ហិ វន្ទន្តស្ស មញ្ចបាទាទីសុ នលាដំ បដិហញ្ញេយ្យាតិអាទិនា វុត្តការណេនា’’តិ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. បរិវារ ៣.៤៦៧) វុត្តំ. វិមតិវិនោទនិយំ (វិ. វិ. ដិ. បរិវារ ២.៤៦៧) បន ‘‘មញ្ចបាទាទីសុបិ នលាដំ បដិហញ្ញេយ្យាតិ អន្ធការេ ចម្មខណ្ឌំ បញ្ញបេត្វា វន្ទិតុំ ឱនមន្តស្ស នលាដំ វា អក្ខិ វា មញ្ចាទីសុ បដិហញ្ញតិ. ឯតេន វន្ទតោបិ អាបត្តិអភាវំ វត្វា វន្ទនាយ សព្ពថា បដិក្ខេបាភាវញ្ច ទីបេតិ. ឯវំ សព្ពត្ថ សុត្តន្តរេហិ អប្បដិក្ខិត្តេសុ. នគ្គាទីសុ បន វន្ទិតុំ ន វដ្ដតីតិ. ឯកតោ អាវត្តោតិ ឯកស្មិំ ទោសាគតិបក្ខេ បរិវត្តោ, បវិដ្ឋោតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘សបត្តបក្ខេ ឋិតោ’តិ. វន្ទិយមានោតិ ឱនមិត្វា វន្ទិយមានោ. វន្ទិតព្ពេសុ ឧទ្ទេសាចរិយោ និស្សយាចរិយោ ច យស្មា នវកាបិ ហោន្តិ, តស្មា ‘តេ វុឌ្ឍា ឯវ វន្ទិយា’តិ វន្ទិតព្ពា’’តិ អាគតំ. វជិរពុទ្ធិដីកាយំ (វជិរ. ដី. បរិវារ ៤៦៧) ‘‘ឯកាវត្តោតិបិ បឋន្តិ, តស្ស កុទ្ធោ កោធាភិភូតោតិ កិរ អត្ថោ. ឯកវត្ថោតិបិ កេចិ, ឧត្តរាសង្គំ អបនេត្វា ឋិតោតិ កិរ អត្ថោ. តំ សព្ពំ អដ្ឋកថាយំ ឧទ្ធដបាឡិយា វិរុជ្ឈតិ. ឯកាវត្តោតិ ហិ ឧទ្ធដំ, តស្មា ន គហេតព្ពំ. អន្តរា វុត្តការណេនាតិ កិច្ចប្បសុតត្តា អសមន្នាហរន្តោ ‘នលាដំ បដិហញ្ញេយ្យា’តិអាទិវុត្តការណេនា’’តិ អាគតំ.

ទុតិយគាថាសង្គណិកដ្ឋកថាយំ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៧៧) ‘‘ទស បុគ្គលា នាភិវាទេតព្ពាតិ សេនាសនក្ខន្ធកេ វុត្តា ទស ជនា. អញ្ជលិសាមីចេន ចាតិ សាមីចិកម្មេន សទ្ធិំ អញ្ជលិ ច តេសំ ន កាតព្ពោ. នេវ បានីយបុច្ឆនតាលវណ្ដគ្គហណាទិ ខន្ធកវត្តំ តេសំ ទស្សេតព្ពំ, ន អញ្ជលិ បគ្គណ្ហិតព្ពោតិ អត្ថោ. ទសន្នំ ទុក្កដន្តិ តេសំយេវ ទសន្នំ ឯវំ ករោន្តស្ស ទុក្កដំ ហោតី’’តិ អាគតំ, តស្មា អញ្ជលិកម្មមត្តម្បិ នេសំ ន កត្តព្ពន្តិ.

‘‘នវកតរេន, ភន្តេ, ភិក្ខុនា វុឌ្ឍតរស្ស ភិក្ខុនោ បាទេ វន្ទន្តេន កតិ ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បាទា វន្ទិតព្ពាតិ? នវកតរេនុបាលិ, ភិក្ខុនា វុឌ្ឍតរស្ស ភិក្ខុនោ បាទេ វន្ទន្តេន បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បាទា វន្ទិតព្ពា. កតមេ បញ្ច? នវកតរេនុបាលិ, ភិក្ខុនា វុឌ្ឍតរស្ស ភិក្ខុនោ បាទេ វន្ទន្តេន ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ កត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឧភោហិ បាណិតលេហិ បាទានិ បរិសម្ពាហន្តេន បេមញ្ច គារវញ្ច ឧបដ្ឋាបេត្វា បាទា វន្ទិតព្ពា. នវកតរេនុបាលិ, ភិក្ខុនា វុឌ្ឍតរស្ស ភិក្ខុនោ បាទេ វន្ទន្តេន ឥមេ បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បាទា វន្ទិតព្ពា’’តិ (បរិ. ៤៦៩) ឥមស្មិំ ឋានេ សម្មាសម្ពុទ្ធេន អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស វន្ទនានយោវ អាចិក្ខិតោ.

បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វាតិ ឯត្ថ បញ្ចសរូបញ្ច កថិតំ. កថំ? វុឌ្ឍតរស្ស បាទេ វន្ទន្តេន ឧភោ អំសេ វិវរិត្វា វន្ទិតព្ពា, ន ច ឧភោ អំសេ បារុបិត្វា វន្ទិតព្ពា, អថ ខោ ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា វន្ទិតព្ពាតិ. ឯតេន សង្ឃាដិ បន ឯកំសំ កតាបិ អកតាបិ នត្ថិ ទោសោតិ បកាសិតោ ហោតិ. ‘‘ទសនខសមោធានសមុជ្ជលំ ករបុដសង្ខាតំ អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វាវ វន្ទិតព្ពា, ន ហត្ថតលបកាសនមត្តេន វា ន ហត្ថមុដ្ឋិបកាសនាទិនា វា វន្ទិតព្ពា’’តិ ច ‘‘ន ឯកេន ហត្ថេន ចីវរកណ្ណឆុបនាទិមត្តេន វន្ទិតព្ពា, អថ ខោ ឧភោហិ បាណិតលេហិ បាទានិ បរិសម្ពាហន្តេន វន្ទិតព្ពា’’តិ ច ‘‘ឯវំ វន្ទន្តេហិ ន ទុដ្ឋចិត្តញ្ច អនាទរញ្ច ឧបដ្ឋាបេត្វា វន្ទិតព្ពា, អថ ខោ បេមញ្ច គារវញ្ច ឧបដ្ឋាបេត្វា បាទា វន្ទិតព្ពា’’តិ ច ឯវំ វន្ទនានយោ អាចិក្ខិតោ ហោតិ.

កថំ បញ្ចបតិដ្ឋិតសរូបំ កថិតំ? ឥធ ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វាតិ ឯកំ, អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វាតិ ឯកំ, ឧភោហិ បាណិតលេហិ បាទានិ បរិសម្ពាហន្តេនាតិ ឯកំ, បេមញ្ច ឧបដ្ឋាបេត្វាតិ ឯកំ, គារវញ្ច ឧបដ្ឋាបេត្វាតិ ឯកំ, ឯវំ បញ្ចបតិដ្ឋិតសរូបំ កថិតំ ហោតិ. តេនាហ ‘‘បញ្ច ធម្មេ អជ្ឈត្តំ ឧបដ្ឋាបេត្វា បាទា វន្ទិតព្ពា’’តិ. ឯវំ សកលលោកស្ស ហិតសុខការកេន ធម្មស្សាមិនា កាយបណាមមនោបណាមវសេន មហតោ ហិតសុខស្ស បវត្តនត្ថំ អាយស្មតោ ឧបាលិត្ថេរស្ស អាចិក្ខិតេន វន្ទនានយេន វន្ទិតុំ វដ្ដតិ.

ឥទានិ បន អាចរិយា អភិនវអាគតានំ ទហរានញ្ច សាមណេរានញ្ច វន្ទនានយំ សិក្ខន្តា ន ឥមំ អាហច្ចភាសិតំ បាឡិំ គហេត្វា សិក្ខន្តិ, អថ ខោ បវេណីអាគតនយំយេវ គហេត្វា សិក្ខន្តិ. កថំ? យទិ ឋត្វា វន្ទថ, ទ្វេ បាទតលានិ សមំ ភូមិយំ បតិដ្ឋាបេត្វា ទ្វេ ហត្ថតលានិ សមំ ផុសាបេត្វា នលាដេ បតិដ្ឋាបេត្វា វន្ទិតព្ពាភិមុខំ ឱនមិត្វា វន្ទថាតិ, អយំ នយោ ‘‘ឯវំ មហាសត្តោ សុវណ្ណកទលិ វិយ ពារាណសិនគរាភិមុខំ ឱនមិត្វា មាតាបិតរោ វន្ទិត្វា’’តិ ឥមំ ជាតកដ្ឋកថាវចនញ្ច ‘‘ទសនខសមោធានសមុជ្ជលំ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ សិរស្មិំ បតិដ្ឋាបេត្វា’’តិអាទិអដ្ឋកថាវចនញ្ច អនុលោមេតិ. ឥធ បន ទ្វេ បាទតលានិ, ទ្វេ ហត្ថតលានិ, នលាដញ្ចាតិ បញ្ចសុ បតិដ្ឋិតានីតិ សរូបំ វទន្តិ. យទិ និសីទិត្វា វន្ទថ, បឋមំ ទ្វេ បាទតលានិ ភូមិយំ សមំ បតិដ្ឋាបេត្វា ទ្វេ ជាណុមណ្ឌលានិ សមំ ឧស្សាបេត្វា ទ្វេ កប្បរានិ ទ្វិន្នំ ជាណូនំ ឧបរិ សមំ ឋបេត្វា ទ្វេ ហត្ថតលានិ សមំ ផុសិតានិ កត្វា អញ្ជលិសង្ខាតំ ករបុដំ សិរសង្ខាតេ នលាដេ បតិដ្ឋាបេត្វា វន្ទថ. តតោ ឱនមិត្វា ទ្វេ ជាណុមណ្ឌលានិ ច ទ្វេ កប្បរានិ ច ភូមិយំ សមំ បតិដ្ឋាបេត្វា ទ្វេ ហត្ថតលានិ បសារេត្វា សមំ ភូមិយំ ឋបេត្វា សីសំ ឧភិន្នំ ហត្ថបិដ្ឋីនំ ឧបរិ កត្វា ភូមិយំ បតិដ្ឋាបេត្វា វន្ទថាតិ. ឯត្ថ តុ ទ្វេ បាទតលានិ ឯកំ កត្វា, តថា ទ្វេ ជាណុមណ្ឌលានិ ឯកំ, ទ្វេ កប្បរានិ ឯកំ, ទ្វេ ហត្ថតលានិ ឯកំ, សីសំ ឯកំ កត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតសរូបំ កថេន្តិ. ឯស នយោ បាឡិអដ្ឋកថាដីកាសុ ន ទិដ្ឋោ.

សមីបំ គន្ត្វា បាទានំ វន្ទនកាលេ បន ឯកច្ចេ បឋមំ អត្តនោ សីសំ ហត្ថេន បរាមសិត្វា តេន ហត្ថទ្វយេន ថេរានំ ជាណុមណ្ឌលំ ចីវរស្ស ឧបរិយេវ សម្ពាហន្តិ. ឯកច្ចេ បឋមំ ថេរានំ ជាណុមណ្ឌលំ សចីវរំយេវ បរាមសិត្វា តេនេវ ហត្ថទ្វយេន អត្តនោ សីសំ បរាមសន្តិ. ឯកច្ចេ ឆុបនមត្តមេវ ករោន្តិ. ឯសបិ នយោ ន កិស្មិញ្ចិ ទិដ្ឋោ. រាមញ្ញទេសិយា បន ភិក្ខូ ឯវំ សមីបំ គន្ត្វា វន្ទនកាលេ ថេរានំ បាទគ្គំ អបស្សន្តាបិ បរិយេសិត្វា ចីវរតោ នីហរិត្វា បាទគ្គមេវ បុនប្បុនំ ហត្ថេន សម្ពាហិត្វា សីសេន បវដ្ដេត្វា ចុម្ពិត្វា លេហិត្វា ចិរប្បវាសាគតបិយមនាបឧបជ្ឈាយំ វា អាចរិយំ វា បស្សន្តា វិយ កត្វា វន្ទន្តិ. តំ កិរិយំ បរិវារបាឡិយំ ‘‘ឧភោហិ បាណិតលេហិ បាទានិ បរិសម្ពាហន្តេន បេមញ្ច គារវញ្ច ឧបដ្ឋាបេត្វា បាទា វន្ទិតព្ពា’’តិ អាគតបាឡិយា សំសន្ទតិ វិយ ទិស្សតិ. តេបិ ន សព្ពេ បាឡិំ បស្សន្តិ, បវេណីវសេនេវ ករោន្តិ, តស្មា សព្ពេសំ ហិតត្ថំ បាឡិនយោ អម្ហេហិ ឧទ្ធដោ. បវេណីអាគតនយតោ ហិ បាឡិនយោ ពលវតរោ, តស្មា ភគវតោ អាណំ គរុំ ករោន្តេហិ សប្បុរិសេហិ បាឡិនយោ សមាសេវិតព្ពោតិ អម្ហាកំ ខន្តិ, វីមំសិត្វា គហេតព្ពំ.