អានិសំសកថា

៦៨. អានិសំសកថាយំ វិនយំ ធារេតីតិ វិនយធរោ, សិក្ខនវាចនមនសិការវិនិច្ឆយនតទនុលោមករណាទិនា វិនយបរិយត្តិកុសលោ ភិក្ខុ. វិនយបរិយត្តិមូលំ ឯតេសន្តិ វិនយបរិយត្តិមូលកា. កេ តេ? បញ្ចានិសំសា. វិនយបរិយត្តិយេវ មូលំ ការណំ កត្វា លភិតព្ពអានិសំសា, ន អញ្ញបរិយត្តិំ វា បដិបត្តិអាទយោ វា មូលំ កត្វាតិ អត្ថោ. អថ វា បរិយាបុណនំ បរិយត្តិ, វិនយស្ស បរិយត្តិ វិនយបរិយត្តិ, សា មូលំ ឯតេសន្តិ វិនយបរិយត្តិមូលកា, វិនយបរិយាបុណនហេតុភវា អានិសំសាតិ អត្ថោ. ‘‘កតមេ’’តិអាទិនា តេសំ បញ្ចានិសំសាទីនំ សរូបំ បុច្ឆិត្វា ‘‘អត្តនោ’’តិអាទិនា វិស្សជ្ជេត្វា តំ វចនំ បាឡិយា សមត្ថេតុំ ‘‘វុត្តញ្ហេត’’ន្តិអាទិមាហ.

ឯវំ បញ្ចានិសំសានំ សរូបំ ទស្សេត្វា ឥទានិ តេយេវ វិត្ថារតោ ទស្សេតុំ ‘‘កថមស្សា’’តិអាទិនា បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥធេកច្ចោ’’តិអាទិនា វិស្សជ្ជេតិ. តត្ថ អត្តនោ សីលក្ខន្ធសុគុត្តភាវោ នាម អាបត្តិអនាបជ្ជនភាវេនេវ ហោតិ, នោ អញ្ញថាតិ អាបត្តិអាបជ្ជនការណំ ទស្សេត្វា តទភាវេន អនាបជ្ជនំ ទស្សេតុំ ‘‘អាបត្តិំ អាបជ្ជន្តោ ឆហាការេហិ អាបជ្ជតី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ –

‘‘សញ្ចិច្ច អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ;

អាបត្តិំ បរិគូហតិ;

អគតិគមនញ្ច គច្ឆតិ;

ឯទិសោ វុច្ចតិ អលជ្ជិបុគ្គលោ’’តិ. (បរិ. ៣៥៩) –

វុត្តេន អលជ្ជីលក្ខណេន ន លជ្ជតិ ន ហិរីយតីតិ អលជ្ជី, តស្ស ភាវោ អលជ្ជិតា. នត្ថិ ញាណំ ឯតស្សាតិ អញ្ញាណំ, តស្ស ភាវោ អញ្ញាណតា. កុកតស្ស ភាវោ កុក្កុច្ចំ, តេន បកតោ កុក្កុច្ចបកតោ, តស្ស ភាវោ កុក្កុច្ចបកតតា. កប្បតីតិ កប្បិយំ, ន កប្បិយំ អកប្បិយំ, តស្មិំ អកប្បិយេ, កប្បិយំ ឥតិ សញ្ញា យស្ស សោ កប្បិយសញ្ញី, តស្ស ភាវោ កប្បិយសញ្ញិតា. ឥតរំ តប្បដិបក្ខតោ កាតព្ពំ, ឥមេសុ បញ្ចសុ បទេសុ យការលោបោ, តស្មា ‘‘អលជ្ជិតាយ អាបត្តិំ អាបជ្ជតី’’តិអាទិនា យោជេតព្ពានិ. ហេត្វត្ថេ ចេតំ និស្សក្កវចនំ. សរតីតិ សតិ, សមុស្សនំ សម្មោសោ. សតិយា សម្មោសោ សតិសម្មោសោ, តស្មា សតិសម្មោសា. ហេត្វត្ថេ ចេតំ ករណវចនំ. ឥទានិ តានិ ការណានិ វិត្ថារតោ ទស្សេតុំ ‘‘កថ’’ន្ត្យាទិមាហ. តំ នយានុយោគេន វិញ្ញេយ្យមេវ.

អរិដ្ឋោ ឥតិ ភិក្ខុ អរិដ្ឋភិក្ខុ, កណ្ដកោ ឥតិ សាមណេរោ កណ្ដកសាមណេរោ, វេសាលិយា ជាតា វេសាលិកា, វជ្ជីនំ បុត្តា វជ្ជិបុត្តា, វេសាលិកា ច តេ វជ្ជិបុត្តា ចាតិ វេសាលិកវជ្ជិបុត្តា, អរិដ្ឋភិក្ខុ ច កណ្ដកសាមណេរោ ច វេសាលិកវជ្ជិបុត្តា ច អរិដ្ឋភិក្ខុកណ្ដកសាមណេរវេសាលិកវជ្ជិបុត្តកា. បរូបហារោ ច អញ្ញាណញ្ច កង្ខាវិតរណញ្ច បរូបហារអញ្ញាណកង្ខាវិតរណា. កេ តេ? វាទា. តេ អាទិ យេសំ តេតិ បរូបហារអញ្ញាណកង្ខាវិតរណាទយោ. វទន្តិ ឯតេហីតិ វាទា, បរូបហារអញ្ញាណកង្ខាវិតរណាទយោ វាទា ឯតេសន្តិ បរូ…បេ… វាទា. កេ តេ? មិច្ឆាវាទិនោ. អរិដ្ឋ…បេ… បុត្តា ច បរូបហារ…បេ… វាទា ច មហាសង្ឃិកាទយោ ច សាសនបច្ចត្ថិកា នាមាតិ សមុច្ចយទ្វន្ទវសេន យោជនា កាតព្ពា. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

អានិសំសកថា និដ្ឋិតា.

ឥតិ វិនយសង្គហសំវណ្ណនាភូតេ វិនយាលង្ការេ

បកិណ្ណកវិនិច្ឆយកថាលង្ការោ នាម

ចតុត្តិំសតិមោ បរិច្ឆេទោ.