អន្តរបេយ្យាលំ

កតិបុច្ឆាវារវណ្ណនា

២៧១. កតិ អាបត្តិយោតិ បារាជិកាទីសុ បញ្ចសុ អាបត្តីសុ មេថុនាទិន្នាទានាទិអន្តោគធភេទំ អបេក្ខិត្វា ជាតិវសេន ឯកត្តំ អារោបេត្វា បុច្ឆា កតា. កតិ អាបត្តិក្ខន្ធាតិ អន្តោគធភេទំ អបេក្ខិត្វា បច្ចេកំ រាសដ្ឋេនាតិ ឯត្តកមេវេត្ថ ភេទោ. វិនីតានិយេវ វិនីតវត្ថូនីតិ អាបត្តិតោ វិរមណានិ ឯវ អវិប្បដិសារបាមោជ្ជាទិធម្មានំ ការណត្តា វត្ថូនីតិ វិនីតវត្ថូនិ, តានិ ឯត្ថ អត្ថតោ វិរតិអាទិអនវជ្ជធម្មា ឯវ. វេរំ មណតីតិ វេរហេតុត្តា ‘‘វេរ’’ន្តិ លទ្ធនាមំ រាគាទិអកុសលបក្ខំ វិនាសេតិ.

ធម្មស្សវនគ្គំ ភិន្ទិត្វា គច្ឆតីតិ ពហូសុ ឯកតោ និសីទិត្វា ធម្មំ សុណន្តេសុ តំ ធម្មស្សវនសមាគមំ កោបេត្វា ឧដ្ឋាយ គច្ឆតិ. អនាទរោវាតិ តុស្សិតព្ពដ្ឋានេ តុដ្ឋិំ, សំវិជិតព្ពដ្ឋានេ សំវេគញ្ច អបវេទេន្តោ ឯវ. កាយបាគព្ភិយន្តិ ឧន្នតិវសេន បវត្តនកាយានាចារំ.

២៧៤. មេត្តាយ សម្ភូតំ មេត្តំ, កាយកម្មំ. ឧភយេហិបីតិ នវកេហិ, ថេរេហិ ច. បិយំ ករោតីតិ តំ បុគ្គលំ បេមដ្ឋានំ ករោតិ, កេសន្តិ អាហ ‘‘សព្រហ្មចារីន’’ន្តិ.

បុគ្គលំ បដិវិភជិត្វា ភុញ្ជតីតិ បកតេន សម្ពន្ធោ. តមេវ បុគ្គលបដិវិភាគំ ទស្សេតុំ ‘‘អសុកស្សា’’តិអាទិ វុត្តំ.

ភុជិស្សភាវករណតោតិ តណ្ហាទាសព្យតោ មោចេត្វា សមថវិបស្សនាសុ សេរិវិហារិតាករណតោតិ អត្ថោ. និយ្យាតីតិ បវត្តតិ. សម្មាទុក្ខក្ខយាយ សំវត្តតីតិ អត្ថោ.

កតិបុច្ឆាវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឆអាបត្តិសមុដ្ឋានវារវណ្ណនា

២៧៦. បឋមេន អាបត្តិសមុដ្ឋានេនាតិ កេវលំ កាយេន. បារាជិកាបត្តិយា ឯកន្តសចិត្តកសមុដ្ឋានត្តា ‘‘ន ហីតិ វត្តព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. សង្ឃាទិសេសាទីនំ ទុក្កដបរិយោសានានំ បញ្ចន្នំ អចិត្តកានម្បិ សម្ភវតោ ‘‘សិយា’’តិ វុត្តំ, អាបជ្ជនំ សិយា ភវេយ្យាតិ អត្ថោ. ហីនុក្កដ្ឋេហិ ជាតិអាទីហិ ឱមសនេ ឯវ ទុព្ភាសិតស្ស បញ្ញត្តត្តា សា ឯកន្តវាចាចិត្តសមុដ្ឋានា ឯវាតិ.

ទុតិយសមុដ្ឋាននយេ វាចាយ ឯវ សមាបជ្ជិតព្ពបាដិទេសនីយស្ស អភាវា ‘‘ន ហី’’តិ វុត្តំ.

តតិយេ បន វោសាសមានរូបំ ភិក្ខុនិំ កាយវាចាហិ អនបសាទនបច្ចយា បាដិទេសនីយសម្ភវតោ ‘‘សិយា’’តិ វុត្តំ.

ឱមសនេ បាចិត្តិយស្ស អទិន្នាទានសមុដ្ឋានត្តេបិ តប្បច្ចយា បញ្ញត្តស្ស ទុព្ភាសិតស្ស បញ្ចមេនេវ សមុប្បត្តីតិ ទស្សេតុំ ចតុត្ថវារេ ‘‘ទុព្ភាសិតំ អាបជ្ជេយ្យាតិ ន ហីតិ វត្តព្ព’’ន្តិ វត្វា បញ្ចមវារេ ‘‘សិយាតិ វត្តព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. កាយវិការេនេវ ឱមសន្តស្ស បនេត្ថ ទុព្ភាសិតភាវេបិ កាយកីឡាភាវាភាវតោ ទុក្កដមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

ឆដ្ឋវារេ បន វិជ្ជមានោបិ កាយោ ទុព្ភាសិតស្ស អង្គំ ន ហោតិ, បញ្ចមសមុដ្ឋានេ ឯវ ឆដ្ឋម្បិ បវិសតីតិ ទស្សេតុំ ‘‘ន ហី’’តិ បដិក្ខិត្តំ, ន បន តត្ថ សព្ពថា ទុព្ភាសិតេន អនាបត្តីតិ ទស្សេតុំ. ន ហិ ទវកម្យតាយ កាយវាចាហិ ឱមសន្តស្ស ទុព្ភាសិតាបត្តិ ន សម្ភវតិ. យញ្ហិ បញ្ចមេនេវ សមាបជ្ជតិ, តំ ឆដ្ឋេនបិ សមាបជ្ជតិ ឯវ ធម្មទេសនាបត្តិ វិយាតិ គហេតព្ពំ. សេសំ សមុដ្ឋានវារេ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ឆអាបត្តិសមុដ្ឋានវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

កតាបត្តិវារវណ្ណនា

២៧៧. ទុតិយេ បន កតិវារេ បឋមសមុដ្ឋានេន អាបជ្ជិតព្ពានំ អាបត្តីនំ លហុទស្សនសុខត្ថំ កុដិការាទីនិ ឯវ សមុទ្ធដានិ, ន អញ្ញេសំ អភាវា, សញ្ចរិត្តាទីនម្បិ វិជ្ជមានត្តា. ឯវំ ទុតិយសមុដ្ឋានាទីសុបិ. ‘‘កប្បិយសញ្ញី’’តិ ឥមិនា អចិត្តកត្តំ ទស្សេតិ. ‘‘កុដិំ ករោតី’’តិ ឥមិនា វចីបយោគាភាវំ. ឧភយេនាបិ កេវលំ កាយេនេវ ទុក្កដាទីនំ សម្ភវំ ទស្សេតិ. ឯវំ ឧបរិបិ យថានុរូបំ កាតព្ពំ.

‘‘ឯកេន សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋហន្តី’’តិ ឥទំ ឥធ វិសេសេត្វា ទស្សិតានំ កាយតោវ សមុដ្ឋិតានំ វសេន វុត្តំ, អវិសេសតោ បន តា អាបត្តិយោ ឥតរសមុដ្ឋានេហិបិ យថារហំ សមុដ្ឋហន្តិ ឯវ. ឯវំ ឧបរិបិ.

‘‘តិណវត្ថារកេន ចា’’តិ ឥទំ សង្ឃាទិសេសវជ្ជិតានំ ចតុន្នំ អាបត្តីនំ វសេន វុត្តំ.

២៧៩. សំវិទហិត្វា កុដិំ ករោតីតិ វាចាយ សំវិទហតិ, សយញ្ច កាយេន ករោតីតិ អត្ថោ.

កតាបត្តិវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អាបត្តិសមុដ្ឋានគាថាវណ្ណនា

២៨៣. តតិយោ បន គាថាវារោ ទុតិយវារេន វុត្តមេវត្ថំ សង្គហេត្វា ទស្សេតុំ វុត្តោ. តត្ថ កាយោវ កាយិកោតិ វត្តព្ពេ វចនវិបល្លាសេន ‘‘កាយិកា’’តិ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘តេន សមុដ្ឋិតា’’តិ, កាយោ សមុដ្ឋានំ អក្ខាតោតិ អត្ថោ.

វិវេកទស្សិនាតិ សព្ពសង្ខតវិវិត្តត្តា, តតោ វិវិត្តហេតុត្តា ច នីវរណវិវេកញ្ច និព្ពានញ្ច ទស្សនសីលេន. វិភង្គកោវិទាតិ ឧភតោវិភង្គកុសលាតិ អាលបនំ. ឥធ បនេវំ អញ្ញោ បុច្ឆន្តោ នាម នត្ថិ, ឧបាលិត្ថេរោ សយមេវ អត្ថំ បាកដំ កាតុំ បុច្ឆាវិសជ្ជនញ្ច អកាសីតិ ឥមិនា នយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

អាបត្តិសមុដ្ឋានគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

វិបត្តិបច្ចយវារវណ្ណនា

២៨៤. ចតុត្ថេ បន វិបត្តិបច្ចយវារេ សីលវិបត្តិបច្ចយាតិ សីលវិបត្តិបអច្ឆាទនបច្ចយា.

២៨៦. ទិដ្ឋិវិបត្តិបច្ចយាតិ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា អប្បដិនិស្សជ្ជនបច្ចយា.

២៨៧. អាជីវវិបត្តិបច្ចយាតិ ឯត្ថ អាគម្ម ជីវន្តិ ឯតេនាតិ អាជីវោ, ចតុបច្ចយោ, សោវ មិច្ឆាបត្តិយា វិបន្នត្តា វិបត្តីតិ អាជីវវិបត្តិ, តស្សា អាជីវវិបត្តិយា ហេតុ, តទុប្បាទនតបរិភោគនិមិត្តន្តិ អត្ថោ.

វិបត្តិបច្ចយវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អធិករណបច្ចយវារវណ្ណនា

២៩១. បញ្ចមេ អធិករណបច្ចយវារេ កិច្ចាធិករណបច្ចយាតិ អបលោកនវចនញត្តិកម្មវាចាសង្ខតកម្មវាចាបច្ចយា. បញ្ចាតិ ឯត្ថ អធម្មិកកតិកាទិំ អបលោកេត្វា ករោន្តានំ អនិមិត្តន្តិ អត្ថោ. បញ្ចមេ អធិករណបច្ចយវារេ កិច្ចាធិករណបច្ចយា អបលោកនាវសានេ ទុក្កដំ, អធិប្បាយាទិនា ញត្តិកម្មាទិំ ករោន្តានំ ថុល្លច្ចយាទិ ច សង្គយ្ហតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. អវសេសា អាបត្តិយោតិ សោតាបត្តិផលសមាបត្តិអាទយោ. ‘‘នត្ថញ្ញា អាបត្តិយោ’’តិ ឥទំ វិបត្តិអាទិភាគិនិយោ សាវជ្ជាបត្តិយោ សន្ធាយ វុត្តំ.

អធិករណបច្ចយវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.