កថិនភេទំ
កថិនអត្ថតាទិវណ្ណនា
៤០៤. កថិនេ អនាគតវសេនាតិ ឧទកាហរណាទិបយោគេ ឧប្បន្នេ បច្ឆា ធោវនាទិបុព្ពករណស្ស ឧប្បត្តិតោ តប្បយោគស្ស អនាគតវសេនេវ អនន្តរបច្ចយោ. បច្ចយត្តញ្ចស្ស ការិយភូតស្ស យស្មា និប្ផាទេតព្ពតំ និស្សាយ បច្ចយា បវត្តា, ន វិនា តេន, តស្មា តេន បរិយាយេន វុត្តំ, ន សភាវតោ សព្ពត្ថ. តេនាហ ‘‘បយោគស្ស ហី’’តិអាទិ. តត្ថ បយោគស្ស សត្តវិធម្បិ បុព្ពករណំ បច្ចយោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ. ការណមាហ ‘‘យស្មា’’តិអាទិ. បុព្ពករណស្សត្ថាយាតិ បុព្ពករណស្ស និប្ផាទនត្ថាយ. បុរេជាតបច្ចយេតិ បុរេជាតបច្ចយស្ស វិសយេ. ឯសាតិ បយោគោ. ធោវនាទិធម្មេសុ ឯកម្បិ អត្តនោ បុរេជាតបច្ចយភូតំ ធម្មំ ន លភតិ, អត្តនោ ឧប្បត្តិតោ បុរេជាតស្ស បុព្ពករណស្ស អភាវាតិ អត្ថោ. លភតីតិ បច្ឆាជាតបច្ចយំ បុព្ពករណំ លភតិ, បច្ឆាជាតបច្ចយោ ហោតីតិ អត្ថោ.
បាឡិយំ បន្នរស ធម្មា សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោតិ ឯត្ថ បុព្ពករណស្សាតិ វា បយោគស្សាតិ វា អញ្ញស្ស កស្សចិ បច្ចយុប្បន្នស្ស អបរាមដ្ឋត្តា បន្នរស ធម្មា សយំ អញ្ញមញ្ញសហជាតបច្ចយេន បច្ចយោតិ ឯវមត្ថោ គហេតព្ពោ, តេហិ សហ ឧប្បជ្ជនកស្ស អញ្ញស្ស អភាវា. ឯវំ ឧបរិ សព្ពត្ថ. តេនាហ ‘‘សហជាតបច្ចយំ បនា’’តិអាទិ. មាតិកា ច បលិពោធា ចាតិ ឯត្ថ ច-សទ្ទេន បញ្ចានិសំសានិ គហិតានីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ មាតិកានញ្ច បលិពោធានញ្ចាតិ ឯត្ថាបិ. តេហិបិ អត្ថោ អនន្តរមេវ មាតិកាទីហិ សហ ជាយន្តិ. តេនេវ ‘‘បន្នរស ធម្មា សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ វុត្តា. អាសាតិ ចីវរាសា. វត្ថូតិ អាសាយ និមិត្តភូតំ អនុប្បន្នចីវរំ. ‘‘ទស្សាម ករិស្សាមា’’តិ ហិ ទាយកេហិ បដិញ្ញាតចីវរំ និស្សាយ អនន្តរំ ឧប្បជ្ជមានា ចីវរាសា អនន្តរបច្ចយាទិភាវេន វុត្តា. អាសានញ្ច អនាសានញ្ចាតិ លព្ភមានកចីវរេ ឧប្បជ្ជនកចីវរាសានញ្ចេវ អលព្ភមានេ ចីវរេ ឧប្បជ្ជនកអនាសានញ្ច, អាសានំ, តព្ពិគមានញ្ចាតិ អត្ថោ. ខណេ ខណេ ឧប្បត្តិភេទំ សន្ធាយ ‘‘អាសាន’’ន្តិ ពហុវចនំ កតំ, អាសាយ, អនាសាយ ចាតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘អាសា ច អនាសា ចា’’តិ.
កថិនអត្ថតាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.
បុព្ពករណនិទានាទិវិភាគវណ្ណនា
៤០៦-៧. ឆ ចីវរានីតិ ខោមាទីសុ ឆសុ អញ្ញតរំ សន្ធាយ វុត្តំ. សព្ពសង្គាហិកវសេន បន ‘‘ចីវរានី’’តិ ពហុវចនំ កតំ. បាឡិយំ បនេត្ថ វត្ថុ, អាសា ច អនាសា ចាតិអាទីសុ អត្ថតេ កថិនេ អានិសំសវសេន ឧប្បជ្ជនកបច្ចាសាចីវរំ ‘‘វត្ថូ’’តិ វុត្តំ. កថិនចីវរំ ហេតុបច្ចយ-សទ្ទេហិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.
៤០៨. បច្ចុទ្ធារោ តីហិ ធម្មេហីតិអាទិ កថិនត្ថារត្ថាយ តិចីវរតោ អញ្ញំ វស្សិកសាដិកាទិំ បច្ចុទ្ធរិតុំ, អធិដ្ឋហិត្វា អត្ថរិតុញ្ច ន វដ្ដតីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ‘‘វចីភេទេនា’’តិ ឯតេន កេវលំ កាយេន កថិនត្ថារោ ន រុហតីតិ ទស្សេតិ.
បុព្ពករណនិទានាទិវិភាគវណ្ណនា និដ្ឋិតា.
កថិនាទិជានិតព្ពវិភាគវណ្ណនា
៤១២. យេសុ រូបាទិធម្មេសូតិ ‘‘បុរិមវស្សំវុត្ថា ភិក្ខូ, បញ្ចហិ អនូនោ សង្ឃោ, ចីវរមាសោ, ធម្មេន សមេន សមុប្បន្នំ ចីវរ’’ន្តិ ឯវមាទីសុ យេសុ រូបារូបធម្មេសុ. សតីតិ សន្តេសុ. មិស្សីភាវោតិ សំសគ្គតា សមូហបញ្ញត្តិមត្តំ. តេនាហ ‘‘ន បរមត្ថតោ ឯកោ ធម្មោ អត្ថី’’តិ.
៤១៦. ឯកតោ ឧប្បជ្ជន្តីតិ កថិនុទ្ធារេន សហ ឧប្បជ្ជមានារហា ហោន្តីតិ អត្ថោ. កថិនត្ថារតោ ហិ បភុតិ សព្ពេ កថិនុទ្ធារា តំ តំ ការណន្តរមាគម្ម ឧប្បជ្ជន្តិ, តស្មា សព្ពេ ឯកុប្បាទា នាម ជាតា. តេសុ អន្តរុព្ភារសហុព្ភារា ទ្វេ ឯវ តំ វិហារំ អនត្ថតកថិនវិហារសទិសំ ករោន្តា សយំ សកលេន កថិនត្ថារេន សហ និរុជ្ឈន្តិ ឧទ្ធារភាវំ បាបុណន្តិ. អវសេសា បន តំ តំ បាដិបុគ្គលិកមេវ កថិនត្ថារំ ទ្វិន្នំ បលិពោធានំ ឧបច្ឆិន្ទនវសេន និរោធេន្តា សយំ ឧទ្ធារភាវំ បាបុណន្តិ, ន សកលំ កថិនត្ថារំ. កថិនុទ្ធារានញ្ច និរោធោ នាម តំ តំ ការណមាគម្ម ឧទ្ធារភាវប្បត្តិ, ឯវញ្ច ឧប្បត្តិ នាម កថិនុទ្ធារោ ឯវ. តេនាហ ‘‘សព្ពេបិ អត្ថារេន សទ្ធិំ ឯកតោ ឧប្បជ្ជន្តី’’តិអាទិ. តត្ថ បុរិមា ទ្វេតិ ‘‘ឯកុប្បាទា ឯកនិរោធា’’តិ បាឡិយំ បឋមំ វុត្តា អន្តរុព្ភារសហុព្ភារា ទ្វេ. តេសូតិ បក្កមនន្តិកាទីសុ. ឧទ្ធារភាវំ បត្តេសូតិ ឧទ្ធារភាវប្បត្តិសង្ខាតនិរោធំ បត្តេសូតិ អត្ថោ. អត្ថារោ តិដ្ឋតីតិ កតចីវរំ អាទាយ បក្កន្តាទិបុគ្គលំ ឋបេត្វា តទវសេសានំ បលិពោធសព្ភាវតោ កថិនត្ថារោ តិដ្ឋតិ.
កថិនាទិជានិតព្ពវិភាគវណ្ណនា និដ្ឋិតា.
បញ្ញត្តិវគ្គវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ.