៨. សហធម្មិកវគ្គោ

១. សហធម្មិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៣៤. អដ្ឋមវគ្គស្ស បឋមេ ឧបសម្បន្នស្ស បញ្ញត្តេន វចនំ, អសិក្ខិតុកាមស្ស លេសេន ឯវំ វចនន្តិ ទ្វេ អង្គានិ.

សហធម្មិកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. វិលេខនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៣៨. ទុតិយេ អលជ្ជិតាតិ អលជ្ជិតាយ. ឯវំ សេសេសុបិ. សញ្ចិច្ច អាបត្តិំ អាបជ្ជតីតិអាទិ ភិក្ខុភិក្ខុនីនញ្ញេវ វុត្តំ អលជ្ជិលក្ខណំ, សាមណេរាទីនំ, បន គហដ្ឋានញ្ច សាធារណវសេន យថាសកំ សិក្ខាបទវីតិក្កមនបដិគូហនាទិតោ វេទិតព្ពំ. លជ្ជិលក្ខណេបិ ឯសេវ នយោ. កិញ្ចាបិ កុក្កុច្ចេ ឧប្បន្នេបិ មទ្ទិត្វា ករោន្តោ, កប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញិតាយ ករោន្តោបិ តង្ខណិកាយ អលជ្ជិតាយ ឯវំ ករោន្តិ. តថាបិ កុក្កុច្ចាទិភេទេ វិសុំ គហិតាតិ ទដ្ឋព្ពំ.

វជ្ជិបុត្តកា ទសវត្ថុទីបកា. បរូបហារអញ្ញាណកង្ខាបរវិតារណាទិវាទាតិ ឯត្ថ អរហត្តំ បដិជានន្តានំ កុហកានំ សុក្កវិស្សដ្ឋិំ ទិស្វា ‘‘មារកាយិកា ទេវតា អសុចិំ ឧបសំហរន្តី’’តិគាហិនោ បរូបហារវាទា នាម. អរហតោ សព្ពេសំ ឥត្ថិបុរិសាទីនំ នាមាទិអជាននេ អញ្ញាណំ, តត្ថ សន្និដ្ឋានភាវេន កង្ខា, បរតោ សុត្វា នាមាទិជាននេន បរវិតារណោ អត្ថីតិវាទិនោ អញ្ញាណវាទា, កង្ខាវាទា, បរវិតារណវាទា ច តេសំ, មហាសង្ឃិកាទីនញ្ច វិភាគោ កថាវត្ថុប្បករណេ វុត្តោ.

ចត្តារោ មគ្គា ច ផលានិ ចាតិ ឯត្ថ ច-ការេន អភិញ្ញាបដិសម្ភិទាបិ សង្គហិតាតិ ទដ្ឋព្ពំ. កេចីតិ បរិយត្តិធរា ធម្មកថិកា. បុន កេចីតិ បដិបត្តិធរា បំសុកូលិកត្ថេរា. ឥតរេ បនាតិអាទីសុ អយំ អធិប្បាយោ – ធម្មកថិកត្ថេរា បន បំសុកូលិកត្ថេរេហិ អាភតំ សុត្តំ សុត្វា –

‘‘យាវ តិដ្ឋន្តិ សុត្តន្តា, វិនយោ យាវ ទិប្បតិ;

តាវ ទក្ខន្តិ អាលោកំ, សូរិយេ អព្ភុដ្ឋិតេ យថា.

‘‘សុត្តន្តេសុ អសន្តេសុ, បមុដ្ឋេ វិនយម្ហិ ច;

តមោ ភវិស្សតិ លោកេ, សូរិយេ អត្ថង្គតេ យថា.

‘‘សុត្តន្តេ រក្ខិតេ សន្តេ, បដិបត្តិ ហោតិ រក្ខិតា;

បដិបត្តិយំ ឋិតោ ធីរោ, យោគក្ខេមា ន ធំសតី’’តិ. (អ. និ. អដ្ឋ. ១.១.១៣០) –

ឥទំ សុត្តំ អាហរិត្វា អត្តនោវ វាទំ បតិដ្ឋបេន្តា បារាជិកានាបជ្ជនវសេន ឋិតា បដិបត្តិសង្គហិតា បរិយត្តិយេវ មូលន្តិ អាហំសូតិ. តេនាហ ‘‘សចេ បញ្ច ភិក្ខូ ចត្តារិ បារាជិកានិ រក្ខណកា…បេ… សាសនំ វុឌ្ឍិំ វិរុឡ្ហិំ គមយិស្សន្តី’’តិ. ឯតេន ច បរិក្ខីណេ កាលេ លជ្ជិគណំ អលភន្តេន វិនយធរេន អលជ្ជិនោបិ បកតត្តេ សង្គហេត្វា តេហិ សហ ធម្មាមិសសម្ភោគំ សំវាសំ ករោន្តេន ពហូ កុលបុត្តេ ឧបសម្បាទេត្វា សាសនំ បគ្គហេតុំ វដ្ដតីតិ ឥទំ សិជ្ឈតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. គរហិតុកាមតា, ឧបសម្បន្នស្ស សន្តិកេ សិក្ខាបទវិវណ្ណនន្តិ ទ្វេ អង្គានិ.

វិលេខនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. មោហនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៤៤. តតិយេ បាឡិយំ កោ បន វាទោ ភិយ្យោតិ តេហិ អញ្ញេហិ ភិក្ខូហិ ទិដ្ឋទ្វត្តិវារតោ ភិយ្យោ បន វិត្ថារេន ឧទ្ទិសិយមានេ បាតិមោក្ខេ និសិន្នបុព្ពតា អត្ថិ ចេ, តត្ថ កិមេវ វត្តព្ពំ, អាបត្តិមោក្ខោ នត្ថិ ឯវាតិ អធិប្បាយោ. តញ្ច យថាធម្មោ ការេតព្ពោតិ តន្តិ ការណត្ថេ ឧបយោគវចនំ, តាយាតិ អត្ថោ. យថា ធម្មោ ច វិនយោ ច ឋិតោ, តថា តាយ អាបត្តិយា ការេតព្ពោតិ វុត្តំ ហោតិ. មោហារោបនំ, តិក្ខត្តុំ សុតភាវោ, មោហេតុកាមស្ស មោហនន្តិ តីណិ អង្គានិ.

មោហនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. បហារសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៥១. ចតុត្ថេ បាឡិយំ កាយបដិពទ្ធេន វាតិ ឯត្ថ បាសាណាទិនិស្សគ្គិយបហារោបិ សង្គហិតោ.

៤៥២. រត្តចិត្តោតិ កាយសំសគ្គរាគេន វុត្តំ. មេថុនរាគេន បន បហារតោ បុរិសាទីសុ ទុក្កដមេវ. មោក្ខាធិប្បាយេន ទណ្ឌកោដិយា សប្បាទិំ ឃដ្ដេត្វា មណ្ឌូកាទិំ មោចេន្តស្សបិ អនាបត្តិ ឯវ. កុបិតតា, ឧបសម្បន្នស្ស ន មោក្ខាធិប្បាយេន បហារោតិ ទ្វេ អង្គានិ.

បហារសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. តលសត្តិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៥៧. បញ្ចមេ ន បហរិតុកាមតាយ ទិន្នត្តា ទុក្កដន្តិ ឯត្ថ កិមិទំ ទុក្កដំ, បហារបច្ចយា, ឧទាហុ ឧគ្គិរណបច្ចយាតិ? ឧគ្គិរណបច្ចយាវ, ន បហារបច្ចយា. ន ហិ បហរិតុកាមតាយ អសតិ តប្បច្ចយា កាចិ អាបត្តិ យុត្តា, ឧគ្គិរណស្ស បន អត្តនោ សភាវេន អសណ្ឋិតត្តា តប្បច្ចយា បាចិត្តិយំ ន ជាតំ, អសុទ្ធចិត្តេន កតបយោគត្តា ច ឯត្ថ អនាបត្តិ ន យុត្តាតិ ទុក្កដំ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ.

៤៥៨. បុព្ពេតិ អនន្តរសិក្ខាបទេ. សេសំ អនន្តរសទិសមេវ.

តលសត្តិកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. អមូលកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៥៩. ឆដ្ឋេ ‘‘អត្តបរិត្តាណំ ករោន្តា’’តិ ឥទំ ន ច វេរមូលិកា អនុទ្ធំសនាតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. អនុទ្ធំសនក្ខណេ បន កោបចិត្តមេវ ឧប្បជ្ជតិ. តេនេវ ‘‘ទុក្ខវេទន’’ន្តិ វុត្តំ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

អមូលកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. កុក្កុច្ចុប្បាទនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៦៤. សត្តមេ ឧបសម្បន្នស្ស អផាសុកាមតា, កុក្កុច្ចុប្បាទនន្តិ ទ្វេ អង្គានិ.

កុក្កុច្ចុប្បាទនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. ឧបស្សុតិសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៧១. អដ្ឋមេ សុយ្យតីតិ សុតិ, វចនំ. តស្សា សមីបំ ឧបស្សុតិ. សុយ្យតិ ឯត្ថាតិ សុតីតិ ឯវញ្ហិ អត្ថេ គយ្ហមានេ សវនដ្ឋានសមីបេ អញ្ញស្មិំ អស្សវនដ្ឋានេ តិដ្ឋតីតិ អាបជ្ជតិ. អដ្ឋកថាយញ្ច ឧបស្សុតិ-សទ្ទស្សេវ អត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘យត្ថ ឋត្វា’’តិអាទិ វុត្តំ, ន សុតិ-សទ្ទមត្តស្ស.

៤៧៣. ឯកបរិច្ឆេទានីតិ កទាចិ អកិរិយតោ, កទាចិ កិរិយតោ សមុដ្ឋានសាមញ្ញេន វុត្តំ. ឧបសម្បន្នេន ចោទនាធិប្បាយោ, សវនន្តិ ទ្វេ អង្គានិ.

ឧបស្សុតិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. ខិយ្យនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៧៤. នវមេ ធម្មកម្មតា, ជាននំ, ឆន្ទំ ទត្វា ខិយ្យនន្តិ តីណិ អង្គានិ.

ខិយ្យនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. បក្កមនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៨១. ទសមេ វិនិច្ឆយកថាយ ធម្មិកតា, តំ ញត្វា កម្មតោ បដ្ឋាយ ឯកសីមដ្ឋស្ស សមានសំវាសិកស្ស ហត្ថបាសវិជហនន្តិ ទ្វេ អង្គានិ.

បក្កមនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. ទុព្ពលសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៨៤. ឯកាទសមេ ឧបសម្បន្នស្ស ធម្មេន លទ្ធសម្មុតិតា, សង្ឃេន សទ្ធិំ ចីវរំ ទត្វា ខិយ្យិតុកាមតាយ ខិយ្យនន្តិ ទ្វេ អង្គានិ.

ទុព្ពលសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤៨៩. ទ្វាទសមំ វុត្តនយមេវ.

និដ្ឋិតោ សហធម្មិកវគ្គោ អដ្ឋមោ.