៧. សប្បាណកវគ្គោ

១. សញ្ចិច្ចបាណសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៨២. សត្តមស្ស បឋមេ ឧសុំ សរំ អសតិ ខិបតីតិ ឥស្សាសោ. ន ហេត្ថ កិញ្ចិ ជីវិតំ នាម វិសុំ តិដ្ឋតីតិ សម្ពន្ធោ. តត្ថ បាណេតិ សត្តេ. អប្បមត្តេន វត្តំ កាតព្ពន្តិ យថា បាណកានំ វិហេសាបិ ន ហោតិ, ឯវំ សល្លក្ខេត្វា ឱតាបនសម្មជ្ជនាទិវត្តំ កាតព្ពំ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

សញ្ចិច្ចបាណសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. សប្បាណកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៨៧. ទុតិយេ ឧទកសណ្ឋានកប្បទេសេតិ កទ្ទមបាសាណាទិភូមិយំ. តត្ថាតិ អាសិត្តេ កប្បិយឧទកេ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

សប្បាណកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ឧក្កោដនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៩២. តតិយេ ‘‘តស្ស ភិក្ខុនោ សន្តិកំ គន្ត្វា’’តិ វុត្តត្តា យស្ស អធិករណំ សង្ឃកម្មេន និហតំ, តស្ស សម្មុខេ ឯវ ឧក្កោដេន្តស្ស បាចិត្តិយំ. បរម្មុខេ បន ទុក្កដមេវ.

៣៩៥. ‘‘ធម្មកម្មេ អធម្មកម្មសញ្ញី ឧក្កោដេតិ, អនាបត្តី’’តិ វុត្តត្តា អនាទរិយតាទិ វិយ ឧក្កោដនំ សយំ អកុសលំ ន ហោតិ, ធម្មកម្មសញ្ញាយ, បន វិមតិយា ច ឧក្កោដនេនេវ អកុសលំ ហោតិ. យថាធម្មំ និហតតា, ជាននា, ឧក្កោដនាតិ តីណិ អង្គានិ.

ឧក្កោដនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. ទុដ្ឋុល្លសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៩៩. ចតុត្ថេ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិយេវាតិ ធុរនិក្ខេបបក្ខេ វុត្តំ. វត្ថុបុគ្គលោតិ អាបន្នបុគ្គលោ. ឆាទេតុកាមតាយ ហិ សតិ ឯវ អវស្សំ អញ្ញស្ស អារោចនំ វុត្តំ, វត្ថុបុគ្គលស្ស ច អារោចនា នាម ន ហោតីតិ បដិច្ឆាទនមេវាតិ អធិប្បាយោ. កោដិ ឆិន្នា ហោតីតិ ឆាទេស្សាមីតិ ធុរនិក្ខេបេ សតិបិ បុគ្គលបរម្បរាយ គច្ឆន្តី អាបត្តិកោដិ ឆិជ្ជតិ.

៤០០. ‘‘អនុបសម្បន្នស្ស សុក្កវិស្សដ្ឋិ ច កាយសំសគ្គោ ចាតិ អយំ ទុដ្ឋុល្លអជ្ឈាចារោ នាមា’’តិ ឥទំ ទុដ្ឋុល្លារោចនសិក្ខាបទដ្ឋកថាយំ ‘‘អនុបសម្បន្នស្ស…បេ… អាទិតោ បញ្ច សិក្ខាបទានិ ទុដ្ឋុល្លោ នាម អជ្ឈាចារោ, សេសានិ អទុដ្ឋុល្លោ. សុក្កវិស្សដ្ឋិកាយសំសគ្គទុដ្ឋុល្លអត្តកាមា បនស្ស អជ្ឈាចារោ នាមា’’តិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៨២) ឥមិនា វចនេន វិរុជ្ឈតីតិ វីមំសិតព្ពំ. បុគ្គលបេមេន ឆាទយតោ ចេត្ថ ‘‘អញ្ញេ គរហិស្សន្តី’’តិ ភយវសេន ឆាទនក្ខណេ បដិឃោវ ឧប្បជ្ជតីតិ ‘‘ទុក្ខវេទន’’ន្តិ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. ឧបសម្បន្នស្ស ទុដ្ឋុល្លាបត្តិជាននំ, បដិច្ឆាទេតុកាមតាយ ធុរនិក្ខេបោតិ ទ្វេ អង្គានិ.

ទុដ្ឋុល្លសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤០២. បញ្ចមេ រូបសិប្បន្តិ ហេរញ្ញិកសិប្បំ. គព្ភេ សយិតកាលេន សទ្ធិំ វីសតិមំ វស្សំ បរិបុណ្ណមស្សាតិ គព្ភវីសោ.

៤០៤. និក្ខមនីយបុណ្ណមាសីតិ សាវណមាសស្ស បុណ្ណមិយា អាសាឡ្ហីបុណ្ណមិយា អនន្តរបុណ្ណមី. បាដិបទទិវសេតិ បច្ឆិមិកាយ វស្សូបនាយិកាយ. ទ្វាទស មាសេ មាតុ កុច្ឆិស្មិំ វសិត្វា មហាបវារណាយ ជាតំ ឧបសម្បាទេន្តីតិ អត្ថោ. ‘‘តិំស រត្តិន្ទិវោ មាសោ, ទ្វាទសមាសិកោ សំវច្ឆរោ’’តិ (អ. និ. ៣.៧១; ៨.៤៣; វិភ. ១០២៣) វចនតោ ‘‘ចត្តារោ មាសា បរិហាយន្តី’’តិ វុត្តំ. វស្សំ ឧក្កឌ្ឍន្តីតិ វស្សំ ឧទ្ធំ កឌ្ឍន្តិ, ‘‘ឯកមាសំ អធិកមាសោ’’តិ ឆឌ្ឌេត្វា វស្សំ ឧបគច្ឆន្តីតិ អត្ថោ. តស្មា តតិយោ តតិយោ សំវច្ឆរោ តេរសមាសិកោ ហោតិ. តេ ទ្វេ មាសេ គហេត្វាតិ និក្ខមនីយបុណ្ណមាសតោ យាវ ជាតទិវសភូតា មហាបវារណា. តាវ យេ ទ្វេ មាសា អនាគតា, តេសំ អត្ថាយ អធិកមាសតោ លទ្ធេ ទ្វេ មាសេ គហេត្វា. តេនាហ ‘‘យោ បវារេត្វា វីសតិវស្សោ ភវិស្សតី’’តិអាទិ. ‘‘និក្កង្ខា ហុត្វា’’តិ ឥទំ អដ្ឋារសន្នំ វស្សានំ ឯកអធិកមាសេ គហេត្វា តតោ វីសតិយា វស្សេសុបិ ចាតុទ្ទសីអត្ថាយ ចតុន្នំ មាសានំ បរិហាបនេន សព្ពទា បរិបុណ្ណវីសតិវស្សតំ សន្ធាយ វុត្តំ. បវារេត្វា វីសតិវស្សោ ភវិស្សតីតិ មហាបវារណាទិវសេ អតិក្កន្តេ គព្ភវស្សេន សហ វីសតិវស្សោ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ. តស្មាតិ យស្មា គព្ភមាសាបិ គណនូបគា ហោន្តិ, តស្មា. ឯកវីសតិវស្សោតិ ជាតិយា វីសតិវស្សំ សន្ធាយ វុត្តំ.

៤០៦. អញ្ញំ ឧបសម្បាទេតីតិ ឧបជ្ឈាយោ, អាចរិយោ វា ហុត្វា ឧបសម្បាទេតិ. សោបីតិ ឧបសម្បាទេន្តោបិ អនុបសម្បន្នោ. ឩនវីសតិវស្សតា, តំ ញត្វា ឧបជ្ឈាយេន ហុត្វា ឧបសម្បាទនន្តិ ទ្វេ អង្គានិ.

ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. ថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤០៩. ឆដ្ឋេ ថេយ្យសត្ថភាវោ, ញត្វា សំវិធានំ, អវិសង្កេតេន គមនន្តិ តីណិ អង្គានិ.

ថេយ្យសត្ថសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤១២. សត្តមំ វុត្តនយមេវ.

៨. អរិដ្ឋសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤១៧. អដ្ឋមេ អន្តរាយន្តិ អន្តរា វេមជ្ឈេ ឯតិ អាគច្ឆតីតិ អន្តរាយោ, ទិដ្ឋធម្មិកាទិអនត្ថោ. អានន្តរិយធម្មាតិ អនន្តរេ ភវេ ផលនិព្ពត្តនេ និយុត្តា ចេតនាទិធម្មាតិ អត្ថោ. ‘‘ន សគ្គស្សា’’តិ ឥទំ ភិក្ខុនិទូសនកម្មស្ស អានន្តរិយត្តាភាវតោ វុត្តំ. អរិយសាវិកាសុ, បន កល្យាណបុថុជ្ជនភូតាយ ច ពលក្ការេន ទូសេន្តស្ស អានន្តរិយសអសមេវ. មោក្ខន្តរាយិកតា បន លោលាយបិ បកតត្តភិក្ខុនិយា ទូសកស្ស តស្មិំ អត្តភាវេ មគ្គុប្បត្តិយា អភាវតោ វុត្តា.

តស្មិំ អត្តភាវេ អនិវត្តនកា អហេតុកអកិរិយនត្ថិកទិដ្ឋិយោវ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិធម្មា. បណ្ឌកាទីនំ គហណំ និទស្សនមត្តំ. សព្ពាបិ ទុហេតុកាហេតុកបដិសន្ធិយោ វិបាកន្តរាយិកាវ ទុហេតុកានម្បិ មគ្គានុប្បត្តិតោ.

អយន្តិ អរិដ្ឋោ. រសេន រសន្តិ អនវជ្ជេន បច្ចយបរិភុញ្ជនរសេន បញ្ចកាមគុណបអភោគរសំ សមានេត្វា. ឧបនេន្តោ វិយាតិ ឃដេន្តោ វិយ, សោ ឯវ វា បាឋោ.

អដ្ឋិកង្កលូបមាតិ ឯត្ថ អដ្ឋិ ឯវ និម្មំសតាយ កង្កលន្តិ ច វុច្ចតិ. បលិភញ្ជនដ្ឋេនាតិ អវស្សំ បតនដ្ឋេន. អធិកុដ្ដនដ្ឋេនាតិ អតិ វិយ កុដ្ដនដ្ឋេន. បាឡិយំ ‘‘តថាហំ ភគវតា…បេ… នាលំ អន្តរាយាយា’’តិ ឥទំ វត្ថុអនុរូបតោ វុត្តំ. ឯវំ បន អគ្គហេត្វា អញ្ញេនបិ អាការេន យំ កិញ្ចិ ភគវតា វុត្តំ វិបរីតតោ គហេត្វា បរេហិ វុត្តេបិ អមុញ្ចិត្វា វោហរន្តស្សាបិ វុត្តនយានុសារេន តទនុគុណំ សមនុភាសនកម្មវាចំ យោជេត្វា អាបត្តិយា អារោបេតុំ, អាបត្តិយា អទស្សនាទីសុ តីសុ យំ កិញ្ចិ អភិរុចិតំ និមិត្តំ កត្វា ឧក្ខេបនីយកម្មំ កាតុញ្ច លព្ភតិ. សមនុភាសនំ អកត្វាបិ ‘‘មាយស្មា ឯវំ អវចា’’តិ ភិក្ខូហិ វុត្តមត្តេ លទ្ធិយា អប្បដិនិស្សជ្ជនបច្ចយាយ ទុក្កដាបត្តិយាបិ ឧក្ខេបនីយកម្មំ កាតុម្បិ វដ្ដតេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. ធម្មកម្មតា, សមនុភាសនាយ អប្បដិនិស្សជ្ជនន្តិ ទ្វេ អង្គានិ.

អរិដ្ឋសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. ឧក្ខិត្តសម្ភោគសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤២៤. នវមេ ‘‘ឧក្ខិត្តោ អនោសារិតោ’’តិ វុត្តត្តា អរិដ្ឋស្ស ឧក្ខេបនីយកម្មំ កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

៤២៥. បាឡិយំ ‘‘ឯកច្ឆន្នេ’’តិ សាមញ្ញតោ វុត្តត្តា នានូបចារេបិ ឯកច្ឆន្នេ និបជ្ជនេ បណ្ណត្តិំ អជានន្តស្ស អរហតោបិ ឧក្ខិត្តានុវត្តកានម្បិ បាចិត្តិយមេវ. អកតានុធម្មតា, ញត្វា សម្ភោគាទិករណន្តិ ទ្វេ អង្គានិ.

ឧក្ខិត្តសម្ភោគសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. កណ្ដកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤២៨. ទសមេ បិរេតិ សម្ពោធនត្ថេ និបាតបទំ. សេសំ អនន្តរសិក្ខាបទទ្វយេ វុត្តនយមេវ.

កណ្ដកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ សប្បាណកវគ្គោ សត្តមោ.