៥. បឋមបវារណាសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៣៧. បញ្ចមេ ‘‘តិ-ការំ អវត្វា’’តិ ឥមិនា កាតព្ពសទ្ទសាមត្ថិយា លទ្ធំ ឥតិ-បទំ កតកាលេ ន វត្តព្ពន្តិ ទស្សេតិ. ឥធ បន អជានន្តេហិ ឥតិ-សទ្ទេ បយុត្តេបិ អតិរិត្តំ កតមេវ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

២៣៨-៩. ‘‘បវារិតោ’’តិ ឥទញ្ច កត្តុអត្ថេ និប្ផន្នន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘កតបវារណោ’’តិអាទិ វុត្តំ. ភុត្តាវី-បទស្ស និរត្ថកភាវមេវ សាធេតុំ ‘‘វុត្តម្បិ ចេត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តាហីតិ បុថុកាហិ. សត្តុមោទកោតិ សត្តុំ តេមេត្វា កតោ អបក្កោ. សត្តុំ បន បិសិត្វា បិដ្ឋំ កត្វា តេមេត្វា បូវំ កត្វា បចន្តិ, តំ ន បវារេតិ. ‘‘បដិក្ខិបិតព្ពដ្ឋានេ ឋិតមេវ បដិក្ខិបតិ នាមា’’តិ វុត្តត្តា យំ យំ អលជ្ជិសន្តកំ វា អត្តនោ អបាបុណកសង្ឃិកាទិំ វា បដិក្ខេបតោ បវារណា ន ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ.

អាសន្នតរំ អង្គន្តិ ហត្ថបាសតោ ពហិ ឋត្វា ឱនមិត្វា ទេន្តស្ស សីសំ អាសន្នតរំ ហោតិ, តស្ស ឱរិមន្តេន បរិច្ឆិន្ទិតព្ពំ.

អបនាមេត្វាតិ អភិមុខំ ហរិត្វា. ‘‘ឥមំ ភត្តំ គណ្ហា’’តិ វទតីតិ កិញ្ចិ អនាមេត្វា វទតិ. កេវលំ វាចាភិហារស្ស អនធិប្បេតត្តា គណ្ហថាតិ គហេតុំ អារទ្ធំ កដច្ឆុនា អនុក្ខិត្តម្បិ បុព្ពេបិ ឯវំ អភិហដត្តា បវារណា ហោតីតិ ‘‘អភិហដាវ ហោតី’’តិ វុត្តំ. ឧទ្ធដមត្តេតិ ភាជនតោ វិយោជិតមត្តេ. ទ្វិន្នំ សមភារេបីតិ បរិវេសកស្ស ច អញ្ញស្ស ច ភត្តបច្ឆិភាជនវហនេ សមកេបីតិ អត្ថោ.

រសំ គណ្ហថាតិ ឯត្ថ កេវលំ មំសរសស្ស អបវារណាជនកស្ស នាមេន វុត្តត្តា បដិក្ខិបតោ បវារណា ន ហោតិ. មច្ឆរសន្តិអាទីសុ មច្ឆោ ច រសញ្ចាតិ អត្ថស្ស សម្ភវតោ វត្ថុនោបិ តាទិសត្តា បវារណា ហោតិ, ‘‘ឥទំ គណ្ហថា’’តិបិ អវត្វា តុណ្ហីភាវេន អភិហដំ បដិក្ខិបតោបិ ហោតិ ឯវ. ករម្ពកោតិ មិស្សកាធិវចនមេតំ. យញ្ហិ ពហូហិ មិស្សេត្វា ករោន្តិ, សោ ‘‘ករម្ពកោ’’តិ វុច្ចតិ.

‘‘ឧទ្ទិស្ស កត’’ន្តិ មញ្ញមានោតិ ឯត្ថ វត្ថុនោ កប្បិយត្តា ‘‘បវារិតោវ ហោតី’’តិ វុត្តំ. តញ្ចេ ឧទ្ទិស្ស កតមេវ ហោតិ, បដិក្ខេបោ នត្ថិ. អយមេត្ថ អធិប្បាយោតិ ‘‘យេនាបុច្ឆិតោ’’តិអាទិនា វុត្តមេវត្ថំ សន្ធាយ វទតិ. ការណំ បនេត្ថ ទុទ្ទសន្តិ ភត្តស្ស ពហុតរភាវេន បវារណាសម្ភវការណំ ទុទ្ទសំ, អញ្ញថា ករម្ពកេបិ មច្ឆាទិពហុភាវេ បវារណា ភវេយ្យាតិ អធិប្បាយោ. យថា ចេត្ថ ការណំ ទុទ្ទសំ, ឯវំ បរតោ ‘‘មិស្សកំ គណ្ហថា’’តិ ឯត្ថាបិ ការណំ ទុទ្ទសមេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ. យញ្ច ‘‘ឥទំ បន ភត្តមិស្សកមេវា’’តិអាទិ ការណំ វុត្តំ, តម្បិ ‘‘អប្បតរំ ន បវារេតី’’តិ វចនេន ន សមេតិ. វិសុំ កត្វា ទេតីតិ ‘‘រសំ គណ្ហថា’’តិអាទិនា វាចាយ វិសុំ កត្វា ទេតីតិ អត្ថោ គហេតព្ពោ. ន បន កាយេន រសាទិំ វិយោជេត្វាតិ. តថា អវិយោជិតេបិ បដិក្ខិបតោ បវារណាយ អសម្ភវតោ អប្បវារណាបហោណកស្ស នាមេន វុត្តត្តា ភត្តមិស្សកយាគុំ អាហរិត្វា ‘‘យាគុំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តដ្ឋានាទីសុ វិយ, អញ្ញថា វា ឯត្ថ យថា បុព្ពាបរំ ន វិរុជ្ឈតិ, តថា អធិប្បាយោ គហេតព្ពោ.

នាវា វា សេតុ វាតិអាទិម្ហិ នាវាទិអភិរុហនាទិក្ខណេ កិញ្ចិ ឋត្វាបិ អភិរុហនាទិកាតព្ពត្តេបិ គមនតប្បរតាយ ឋានំ នាម ន ហោតិ, ជនសម្មទ្ទេន បន អនោកាសាទិភាវេន កាតុំ ន វដ្ដតិ. អចាលេត្វាតិ វុត្តដ្ឋានតោ អញ្ញស្មិម្បិ បទេសេ វា ឧទ្ធំ វា អបេសេត្វា តស្មិំ ឯវ បន ឋានេ បរិវត្តេតុំ លភតិ. តេនាហ ‘‘យេន បស្សេនា’’តិអាទិ.

អកប្បិយភោជនំ វាតិ កុលទូសនាទិនា ឧប្បន្នំ, តំ ‘‘អកប្បិយ’’ន្តិ ឥមិនា តេន មិស្សំ ឱទនាទិ អតិរិត្តំ ហោតិ ឯវាតិ ទស្សេតិ. តស្មា យំ តត្ថ អកប្បកតំ កន្ទផលាទិ, តំ អបនេត្វា សេសំ ភុញ្ជិតព្ពមេវ.

សោ បុន កាតុំ ន លភតីតិ តស្មិញ្ញេវ ភាជនេ ករិយមានំ បឋមកតេន សទ្ធិំ កតំ ហោតីតិ បុន សោ ឯវ កាតុំ ន លភតិ, អញ្ញោ លភតិ. អញ្ញេន ហិ កតតោ អញ្ញោ បុន កាតុំ លភតិ. អញ្ញស្មិំ បន ភាជនេ តេន វា អញ្ញេន វា កាតុំ វដ្ដតិ. តេនាហ ‘‘យេន អកតំ, តេន កាតព្ពំ, យញ្ច អកតំ, តំ កាតព្ព’’ន្តិ. ឯវំ កតន្តិ អញ្ញស្មិំ ភាជនេ កតំ. សចេ បន អាមិសសំសដ្ឋានីតិ ឯត្ថ មុខាទីសុ លគ្គម្បិ អាមិសំ សោធេត្វាវ អតិរិត្តំ ភុញ្ជិតព្ពន្តិ វេទិតព្ពំ.

២៤១. វាចាយ អាណាបេត្វា អតិរិត្តំ អការាបនតោ អកិរិយសមុដ្ឋានន្តិ ទដ្ឋព្ពំ. បវារិតភាវោ, អាមិសស្ស អនតិរិត្តតា, កាលេ អជ្ឈោហរណន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ.

បឋមបវារណាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.