១០. ទន្តបោនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៦៣. ទសមេ ឃនពទ្ធោតិ ឃនមំសេន សម្ពទ្ធោ, កថិនសំហតសរីរោតិ អត្ថោ.

២៦៤. មុខទ្វារន្តិ មុខតោ ហេដ្ឋា ទ្វារំ មុខទ្វារំ, គលនាឡិកន្តិ អត្ថោ. ឯវញ្ច នាសិកាយ បវិដ្ឋម្បិ មុខទ្វារំ បវិដ្ឋមេវ ហោតិ, មុខេ បក្ខិត្តមត្តញ្ច អប្បវិដ្ឋំ. អាហារន្តិ អជ្ឈោហរិតព្ពំ កាលិកំ អធិប្បេតំ, ន ឧទកំ. តញ្ហិ ភេសជ្ជសង្គហិតម្បិ អកាលិកមេវ បដិគ្គហិតស្សេវ កាលិកត្តា. ឧទកេ ហិ បដិគ្គហណំ ន រុហតិ. តេនេវ ភិក្ខុនា តាបិតេន ឧទកេន ចិរបដិគ្គហិតេន ច អកប្បិយកុដិយំ វុត្ថេន ច សហ អាមិសំ ភុញ្ជន្តស្សាបិ សាមបាកាទិទោសោ ន ហោតិ. វក្ខតិ ហិ ‘‘ភិក្ខុ យាគុអត្ថាយ…បេ… ឧទកំ តាបេតិ, វដ្ដតី’’តិអាទិ (បាចិ. អដ្ឋ. ២៦៥). ភិក្ខូ បន ឯតំ អធិប្បាយំ តទា ន ជានិំសុ. តេនាហ ‘‘សម្មា អត្ថំ អសល្លក្ខេត្វា’’តិអាទិ.

២៦៥. រថរេណុម្បីតិ រថេ គច្ឆន្តេ ឧដ្ឋហនរេណុសទិសរេណុំ. តេន តតោ សុខុមំ អាកាសេ បរិព្ភមនកំ ទិស្សមានម្បិ អព្ពោហារិកន្តិ ទស្សេតិ. អកល្លកោតិ គិលានោ.

‘‘គហេតុំ វា…បេ… តស្ស ឱរិមន្តេនា’’តិ ឥមិនា អាកាសេ ឧជុំ ឋត្វា បរេន ឧក្ខិត្តំ គណ្ហន្តស្សាបិ អាសន្នង្គភូតបាទតលតោ បដ្ឋាយ ហត្ថបាសោ បរិច្ឆិន្ទិតព្ពោ, ន បន សីសន្តតោ បដ្ឋាយាតិ ទស្សេតិ. តត្ថ ‘‘ឱរិមន្តេនា’’តិ ឥមស្ស ហេដ្ឋិមន្តេនាតិ អត្ថោ គហេតព្ពោ.

ឯត្ថ ច បវារណាសិក្ខាបទដ្ឋកថាយំ ‘‘សចេ ភិក្ខុ និសិន្នោ ហោតិ, អាសនស្ស បច្ឆិមន្តតោ បដ្ឋាយា’’តិអាទិនា (បាចិ. អដ្ឋ. ២៣៨-២៣៩) បដិគ្គាហកានំ អាសន្នង្គស្ស បារិមន្តតោ បដ្ឋាយ បរិច្ឆេទស្ស ទស្សិតត្តា ឥធាបិ អាកាសេ ឋិតស្ស បដិគ្គាហកស្ស អាសន្នង្គភូតបាទង្គុលស្ស បារិមន្តភូតតោ បណ្ហិបរិយន្តស្ស ហេដ្ឋិមតលតោ បដ្ឋាយ, ទាយកស្ស បន ឱរិមន្តភូតតោ បាទង្គុលស្ស ហេដ្ឋិមតលតោ បដ្ឋាយ ហត្ថបាសោ បរិច្ឆិន្ទិតព្ពោតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឥមិនាវ នយេន ភូមិយំ និបជ្ជិត្វា ឧស្សីសេ និសិន្នស្ស ហត្ថតោ បដិគ្គណ្ហន្តស្សបិ អាសន្នសីសង្គស្ស បារិមន្តភូតតោ គីវន្តតោ បដ្ឋាយេវ ហត្ថបាសោ មិនិតព្ពោ, ន បាទតលតោ បដ្ឋាយ. ឯវំ និបជ្ជិត្វា ទានេបិ យថានុរូបំ វេទិតព្ពំ. ‘‘យំ អាសន្នតរំ អង្គ’’ន្តិ ហិ វុត្តំ.

បដិគ្គហណសញ្ញាយាតិ ‘‘មញ្ចាទិនា បដិគ្គហេស្សាមី’’តិ ឧប្បាទិតសញ្ញាយ. ឥមិនា ‘‘បដិគ្គណ្ហាមី’’តិ វាចាយ វត្តព្ពកិច្ចំ នត្ថីតិ ទស្សេតិ. កត្ថចិ អដ្ឋកថាសុ, បទេសេសុ វា. អសំហារិមេ ផលកេតិ ថាមមជ្ឈិមេន បុរិសេន អសំហារិយេ. បុញ្ឆិត្វា បដិគ្គហេត្វាតិ បុញ្ឆិតេបិ រជនចុណ្ណសង្កាយ សតិ បដិគ្គហណត្ថាយ វុត្តំ, នាសតិ. តំ បនាតិ បតិតរជំ អប្បដិគ្គហេត្វា ឧបរិ គហិតបិណ្ឌបាតំ. អនាបត្តីតិ ទុរុបចិណ្ណាទិទោសោ នត្ថិ. ‘‘អនុបសម្បន្នស្ស ទស្សាមី’’តិអាទិបិ វិនយទុក្កដបរិហារាយ វុត្តំ. តថា អកត្វា គហិតេបិ បដិគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជតោ អនាបត្តិ ឯវ. ‘‘អនុបសម្បន្នស្ស ទត្វា’’តិ ឥទម្បិ បុរិមាភោគានុគុណតាយ វុត្តំ.

ចរុកេនាតិ ខុទ្ទកភាជនេន. អភិហដត្តាតិ ទិយ្យមានក្ខណំ សន្ធាយ វុត្តំ. ទត្វា អបនយនកាលេ បន ឆារិកា វា ពិន្ទូនិ វា បតន្តិ, បុន បដិគ្គហេតព្ពំ អភិហារស្ស វិគតត្តាតិ វទន្តិ. តំ យថា ន បតតិ, តថា អបនេស្សាមីតិ បរិហរន្តេ យុជ្ជតិ. បកតិសញ្ញាយ អបនេន្តេ អភិហារោ ន ឆិជ្ជតិ, តំ បដិគ្គហិតមេវ ហោតិ. មុខវដ្ដិយាបិ គហេតុំ វដ្ដតីតិ អភិហរិយមានស្ស បត្តស្ស មុខវដ្ដិយា ឧបរិភាគេ ហត្ថំ បសារេត្វា ផុសិតុំ វដ្ដតិ.

បាទេន បេល្លេត្វាតិ ‘‘បាទេន បដិគ្គហេស្សាមី’’តិសញ្ញាយ អក្កមិត្វា. កេចីតិ អភយគិរិវាសិនោ. វចនមត្តមេវាតិ បដិពទ្ធប្បដិពទ្ធន្តិ សទ្ទមត្តមេវ នានំ, កាយបដិពទ្ធមេវ ហោតិ. តស្មា តេសំ វចនំ ន គហេតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ.

តេន អាហរាបេតុន្តិ យស្ស ភិក្ខុនោ សន្តិកំ គតំ, តំ ឥធ អានេហីតិ អាណាបេត្វា តេន អាហរាបេតុំ ឥតរស្ស វដ្ដតីតិ អត្ថោ. ន តតោ បរន្តិ តទហេវ សាមំ អប្បដិគ្គហិតំ សន្ធាយ វុត្តំ. តទហេវ បដិគ្គហិតំ បន បុនទិវសាទីសុ អប្បដិគ្គហេត្វាបិ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ វទន្តិ.

ខិយ្យន្តីតិ ខយំ គច្ឆន្តិ, តេសំ ចុណ្ណេហិ ថុល្លច្ចយអប្បដិគ្គហណាបត្តិយោ ន ហោន្តីតិ អធិប្បាយោ. ‘‘នវសមុដ្ឋិត’’ន្តិ ឯតេនេវ ឧច្ឆុអាទីសុ អភិនវលគ្គត្តា អព្ពោហារិកំ ន ហោតីតិ ទស្សេតិ. ឯសេវ នយោតិ សន្និធិទោសាទិំ សន្ធាយ វទតិ. តេនាហ ‘‘ន ហី’’តិអាទិ. តេន ច បដិគ្គហណង្គេសុ បញ្ចសុបិ សមិទ្ធេសុ អជ្ឈោហរិតុកាមតាយ គហិតមេវ បដិគ្គហិតំ នាម ហោតិ អជ្ឈោហរិតព្ពេសុ ឯវ បដិគ្គហណស្ស អនុញ្ញាតត្តាតិ ទស្សេតិ. តថា ពាហិរបរិភោគត្ថាយ គហេត្វា ឋបិតតេលាទិំ អជ្ឈោហរិតុកាមតាយ សតិ បដិគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ.

កេសញ្ចីតិអាទីសុ អនុបសម្បន្នានំ អត្ថាយ កត្ថចិ ឋបិយមានម្បិ ហត្ថតោ មុត្តមត្តេ ឯវ បដិគ្គហណំ ន វិជហតិ, អថ ខោ ភាជនេ បតិតមេវ បដិគ្គហណំ វិជហតិ. ភាជនញ្ច ភិក្ខុនា បុនទិវសត្ថាយ អបេក្ខិតមេវាតិ តគ្គតម្បិ អាមិសំ ទុទ្ធោតបត្តគតំ វិយ បដិគ្គហណំ ន វិជហតីតិ អាសង្កាយ ‘‘សាមណេរស្ស ហត្ថេ បក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. ឦទិសេសុ ហិ យុត្តិ ន គវេសិតព្ពា, វុត្តនយេនេវ បដិបជ្ជិតព្ពំ. ‘‘បត្តគតា យាគូ’’តិ ឥមិនា បត្តមុខវដ្ដិយា ផុដ្ឋេបិ កូដេ យាគុ បដិគ្គហិតា, ឧគ្គហិតា វា ន ហោតិ ភិក្ខុនោ អនិច្ឆាយ ផុដ្ឋត្តាតិ ទស្សេតិ. អារោបេតីតិ ហត្ថំ ផុសាបេតិ. បដិគ្គហណូបគំ ភារំ នាម មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស ឧក្ខេបារហំ. ន បិទហិតព្ពន្តិ ហត្ថតោ មុត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ, ហត្ថគតំ បន ឥតរេន ហត្ថេន បិទហតោ, ហត្ថតោ មុត្តម្បិ វា អផុសិត្វា ឧបរិបិធានំ បាតេន្តស្ស ន ទោសោ.

បដិគ្គណ្ហាតីតិ ឆាយត្ថាយ ឧបរិ ធារយមានា មហាសាខា យេន កេនចិ ឆិជ្ជេយ្យ, តត្ថ លគ្គរជំ មុខេ បាតេយ្យ ចាតិ កប្បិយំ ការាបេត្វា បដិគ្គណ្ហាតិ. កុណ្ឌកេតិ មហាឃដេ. តស្មិម្បីតិ ចាដិឃដេបិ. គាហាបេត្វាតិ អប្បដិគ្គហិតំ កាលិកំ គាហាបេត្វា.

ទុតិយត្ថេរស្សាតិ ‘‘ថេរស្ស បត្តំ មយ្ហំ ទេថា’’តិ តេន អត្តនោ បរិច្ចជាបេត្វា ទុតិយត្ថេរស្ស ទេតិ. ឯត្ថ បនាតិ បត្តបរិវត្តនេ. ការណន្តិ ឯត្ថ យថា ‘‘សាមណេរា ឥតោ អម្ហាកម្បិ ទេន្តី’’តិ វិតក្កោ ឧប្បជ្ជតិ, ន តថាតិ ការណំ វទន្តិ, តញ្ច យុត្តំ. យស្ស បន តាទិសោ វិតក្កោ នត្ថិ, តេន អបរិវត្តេត្វាបិ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ.

និច្ចាលេតុន្តិ ចាលេត្វា បាសាណសក្ខរាទិអបនយំ កាតុំ. ឧទ្ធនំ អារោបេតព្ពន្តិ អនគ្គិកំ ឧទ្ធនំ សន្ធាយ វុត្តំ. ឧទ្ធនេ បច្ចមានស្ស អាលុឡនេ ឧបរិ អបក្កតណ្ឌុលា ហេដ្ឋា បវិសិត្វា បច្ចតីតិ អាហ ‘‘សាមំបាកញ្ចេវ ហោតី’’តិ.

អាធារកេ បត្តោ ឋបិតោតិ អប្បដិគ្គហិតាមិសោ បត្តោ បុន បដិគ្គហណត្ថាយ ឋបិតោ. ឯកគ្គហណេនេវាតិ សាមណេរានំ គហិតស្ស បុន អច្ឆឌ្ឌនវសេន គហណេន. ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ ធូមវដ្ដិយា តទហុបដិគ្គហិតត្តា វុត្តំ. ភត្តុគ្គារោតិអាទិ អព្ពោហារិកប្បសង្គេន វិកាលភោជនវិនិច្ឆយទស្សនំ. សមុទ្ទោទកេនាតិ អប្បដិគ្គហិតេន. ហិមករកា នាម កទាចិ វស្សោទកេន សហ បតនកា បាសាណលេខា វិយ ឃនីភូតឧទកវិសេសា, តេសុ បដិគ្គហណកិច្ចំ នត្ថិ. តេនាហ ‘‘ឧទកគតិកា ឯវា’’តិ. បុរេភត្តមេវ វដ្ដតីតិ អប្បដិគ្គហិតាបត្តីហិ អព្ពោហារិកម្បិ វិកាលភោជនាបត្តីហិ សព្ពោហារិកន្តិ ទស្សេតិ.

លគ្គតីតិ មុខេ ច ហត្ថេ ច មត្តិកាវណ្ណំ ទស្សេតិ. ពហលន្តិ ហត្ថមុខេសុ អលគ្គនកម្បិ បដិគ្គហេតព្ពំ. វាសមត្តន្តិ រេណុខីរាភាវំ ទស្សេតិ. អាកិរតិ បដិគ្គហេតព្ពន្តិ បុប្ផរសស្ស បញ្ញាយនតោ វុត្តំ.

មហាភូតេសូតិ បាណសរីរសន្និស្សិតេសុ បថវីអាទិមហាភូតេសុ. សព្ពំ វដ្ដតីតិ អត្តនោ, បរេសញ្ច សរីរនិស្សិតំ សព្ពំ វដ្ដតិ. អកប្បិយមំសានុលោមតាយ ថុល្លច្ចយាទិំ ន ជនេតីតិ អធិប្បាយោ. បតតីតិ អត្តនោ សរីរតោ វិច្ឆិន្ទិត្វា បតតិ. ‘‘រុក្ខតោ ឆិន្ទិត្វា’’តិ វុត្តត្តា មត្តិកត្ថាយ បថវិំ ខណិតុំ, អញ្ញម្បិ យំកិញ្ចិ មូលបណ្ណាទិវិសភេសជ្ជំ ឆិន្ទិត្វា ឆារិកំ អកត្វាបិ អប្បដិគ្គហិតម្បិ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. អប្បដិគ្គហិតតា, អននុញ្ញាតតា, ធូមាទិអព្ពោហារិកតាភាវោ, អជ្ឈោហរណន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ.

ទន្តបោនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ ភោជនវគ្គោ ចតុត្ថោ.