៤. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១០. ចតុត្ថេ អបញ្ញាតេតិ អប្បសិទ្ធេ. ឥមំ បន អដ្ឋ មាសេ មណ្ឌបាទីសុ ឋបនសង្ខាតំ អត្ថវិសេសំ គហេត្វា ភគវតា បឋមមេវ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តន្តិ អធិប្បាយំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមាសេ’’តិអាទិវចនេន អនុបញ្ញត្តិសទិសេន បកាសេត្វា វិសុំ អនុបញ្ញត្តិ ន វុត្តា. បរិវារេ បនេតំ អនុជាននវចនំ អនុបញ្ញត្តិដ្ឋានន្តិ ‘‘ឯកា អនុបញ្ញត្តី’’តិ (បរិ. ៦៥-៦៧) វុត្តំ.

នវវាយិមោតិ អធុនា សុត្តេន វីតកច្ឆេន បលិវេឋិតមញ្ចោ. ឱនទ្ធោតិ កប្បិយចម្មេន ឱនទ្ធោ. តេ ហិ វស្សេន សីឃំ ន នស្សន្តិ. ‘‘ឧក្កដ្ឋអព្ភោកាសិកោ’’តិ ឥទំ តស្ស សុខបដិបត្តិទស្សនមត្តំ, ឧក្កដ្ឋស្សាបិ បន ចីវរកុដិ វដ្ដតេវ. កាយានុគតិកត្តាតិ ភិក្ខុនោ តត្ថេវ និសីទនភាវំ ទីបេតិ, តេន ច វស្សភយេន សយំ អញ្ញត្ថ គច្ឆន្តស្ស អាបត្តីតិ ទស្សេតិ. អព្ភោកាសិកានំ តេមនត្ថាយ និយមេត្វា ទាយកេហិ ទិន្នម្បិ អត្តានំ រក្ខន្តេន រក្ខិតព្ពមេវ.

‘‘វលាហកានំ អនុដ្ឋិតភាវំ សល្លក្ខេត្វា’’តិ ឥមិនា គិម្ហានេបិ មេឃេ ឧដ្ឋិតេ អព្ភោកាសេ និក្ខិបិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទីបេតិ. តត្រ តត្រាតិ ចេតិយង្គណាទិកេ តស្មិំ តស្មិំ អព្ភោកាសេ និយមេត្វា និក្ខិត្តា. មជ្ឈតោ បដ្ឋាយ បាទដ្ឋានាភិមុខាតិ យត្ថ សមន្តតោ សម្មជ្ជិត្វា អង្គណមជ្ឈេ សព្ពទា កចវរស្ស សង្កឌ្ឍនេន មជ្ឈេ វាលិកា សញ្ចិតា ហោតិ. តត្ថ កត្តព្ពវិធិទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ឧច្ចវត្ថុបាទដ្ឋានាភិមុខំ វា វាលិកា ហរិតព្ពា. យត្ថ វា បន កោណេសុ វាលិកា សញ្ចិតា, តត្ថ តតោ បដ្ឋាយ អបរទិសាភិមុខា ហរិតព្ពាតិ កេចិ អត្ថំ វទន្តិ. កេចិ បន ‘‘សម្មដ្ឋដ្ឋានស្ស បទវឡញ្ជេន អវិកោបនត្ថាយ សយំ អសម្មដ្ឋដ្ឋានេ ឋត្វា អត្តនោ បាទាភិមុខំ វាលិកា ហរិតព្ពាតិ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ, តត្ថ ‘‘មជ្ឈតោ បដ្ឋាយា’’តិ វចនស្ស បយោជនំ ន ទិស្សតិ.

១១១. វង្កបាទតាមត្តេន កុឡីរបាទកស្ស សេសេហិ វិសេសោ, ន អដនីសុ បាទប្បវេសនវិសេសេនាតិ ទស្សេតុំ ‘‘យោ វា បន កោចី’’តិអាទិ វុត្តំ. តស្សាតិ ឧបសម្បន្នស្សេវ.

និសីទិត្វា…បេ… បាចិត្តិយន្តិ ឯត្ថ មេឃុដ្ឋានាភាវំ ញត្វា ‘‘បច្ឆា អាគន្ត្វា ឧទ្ធរិស្សាមី’’តិ អាភោគេន គច្ឆន្តស្ស អនាបត្តិ, តេន បុនាគន្តព្ពមេវ. កប្បំ លភិត្វាតិ ‘‘គច្ឆ, មា ឥធ តិដ្ឋា’’តិ វុត្តវចនំ លភិត្វា.

អាវាសិកានំយេវ បលិពោធោតិ អាគន្តុកេសុ កិញ្ចិ អវត្វា និសីទិត្វា ‘‘អាវាសិកា ឯវ ឧទ្ធរិស្សន្តី’’តិ គតេសុបិ អាវាសិកានមេវ បលិពោធោ. មហាបច្ចរិវាទេ បន ‘‘ឥទំ អម្ហាក’’ន្តិ អវត្វាបិ និសិន្នានមេវាតិ អធិប្បាយោ. ‘‘សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា’’តិ វុត្តត្តា អនាណត្តិយា បញ្ញាបិតត្តាបិ ទុក្កដេ ការណំ វុត្តំ. ឧស្សារកោតិ សរភាណកោ. សោ ហិ ឧទ្ធំ ឧទ្ធំ បាឡិបាឋំ សារេតិ បវត្តេតីតិ ឧស្សារកោតិ វុច្ចតិ.

១១២. វណ្ណានុរក្ខណត្ថំ កតាតិ បដខណ្ឌាទីហិ សិព្ពិត្វា កតា. ភូមិយំ អត្ថរិតព្ពាតិ ចិមិលិកាយ សតិ តស្សា ឧបរិ, អសតិ សុទ្ធភូមិយំ អត្ថរិតព្ពា. ‘‘សីហចម្មាទីនំ បរិហរណេយេវ បដិក្ខេបោ’’តិ ឥមិនា មញ្ចបីឋាទីសុ អត្ថរិត្វា បុន សំហរិត្វា ឋបនាទិវសេន អត្តនោ អត្ថាយ បរិហរណមេវ ន វដ្ដតិ, ភូមត្ថរណាទិវសេន បរិភោគោ បន អត្តនោ បរិហរណំ ន ហោតីតិ ទស្សេតិ. ខន្ធកេ ហិ ‘‘អន្តោបិ មញ្ចេ បញ្ញត្តានិ ហោន្តិ, ពហិបិ មញ្ចេ បញ្ញត្តានិ ហោន្តី’’តិ ឯវំ អត្តនោ អត្តនោ អត្ថាយ មញ្ចាទីសុ បញ្ញបេត្វា បរិហរណវត្ថុស្មិំ –

‘‘ន, ភិក្ខវេ, មហាចម្មានិ ធារេតព្ពានិ សីហចម្មំ ព្យគ្ឃចម្មំ ទីបិចម្មំ. យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ២៥៥) –

បដិក្ខេបោ កតោ. តស្មា វុត្តនយេនេវេត្ថ អធិប្បាយោ ទដ្ឋព្ពោ. ទារុមយបីឋន្តិ ផលកមយបីឋមេវ. បាទកថលិកន្តិ អធោតបាទំ យស្មិំ ឃំសន្តា ធោវន្តិ, តំ ទារុផលកាទិ.

១១៣. ‘‘អាគន្ត្វា ឧទ្ធរិស្សាមីតិ គច្ឆតី’’តិ វុត្តត្តា អញ្ញេនបិ ការណេន អនោតាបេន្តស្សបិ អាគមនេ សាបេក្ខស្ស អនាបត្តិ. តេនេវ មាតិកាដ្ឋកថាយំ ‘‘មញ្ចាទីនំ សង្ឃិកតា, វុត្តលក្ខណេ ទេសេ សន្ថរណំ វា សន្ថរាបនំ វា, អបលិពុទ្ធតា, អាបទាយ អភាវោ, និរបេក្ខតា, លេឌ្ឌុបាតាតិក្កមោ’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ឯវមេត្ថ និរបេក្ខតាយ សទ្ធិំ ឆ អង្គានិ វុត្តានិ.

បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.