២. ភូតគាមវគ្គោ

១. ភូតគាមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៩. ទុតិយវគ្គស្ស បឋមេ និគ្គហេតុំ អសក្កោន្តោតិ សាខដ្ឋកវិមានេ សាខាយ ឆិជ្ជមានាយ ឆិជ្ជន្តេ តត្ថ អឆេទនត្ថាយ ទេវតាយ ឧបនីតំ បុត្តំ ទិស្វាបិ កុឋារិនិក្ខេបវេគំ និវត្តេតុំ អសក្កោន្តោតិ អត្ថោ. រុក្ខធម្មេតិ រុក្ខស្ស បវត្តិយំ. រុក្ខានំ វិយ ឆេទនាទីសុ អកុប្បនញ្ហិ រុក្ខធម្មោ នាម.

ឧប្បតិតន្តិ ឧប្បន្នំ. ភន្តន្តិ ធាវន្តំ. វារយេតិ និគ្គណ្ហេយ្យ. ឥតរោតិ ឧប្បន្នំ កោធំ អនិគ្គណ្ហន្តោ រាជឧបរាជាទីនំ រស្មិមត្តគ្គាហកជនោ វិយ ន ឧត្តមសារថីតិ អត្ថោ. វិសដំ សប្បវិសន្តិ សរីរេ ទាឋាវណានុសារេន វិត្ថិណ្ណំ ព្យាបេត្វា ឋិតំ កណ្ហសប្បវិសំ វិយ. ជហាតិ ឱរបារន្តិ បញ្ចោរម្ភាគិយសញ្ញោជនានិ តតិយមគ្គេន ជហាតិ. ‘‘ឱរបារ’’ន្តិ ហិ ឱរិមតីរំ វុច្ចតិ. អថ វា សោតិ តតិយមគ្គេន កោធំ វិនេត្វា ឋិតោ ភិក្ខុ អរហត្តមគ្គេន ឱរបារំ ជហាតីតិ អត្ថោ. តត្ថ ឱរំ នាម សកត្តភាវោ, អជ្ឈត្តិកានិ វា អាយតនានិ. បារំ នាម បរអត្តភាវោ, ពាហិរានិ វា អាយតនានិ. តទុភយេ បន ឆន្ទរាគំ ជហន្តោ ‘‘ជហាតិ ឱរិមបារ’’ន្តិ វុច្ចតិ.

៩០. ភវន្តីតិ វឌ្ឍន្តិ. អហុវុន្តីតិ ពភូវុ. តេនាហ ‘‘ជាតា វឌ្ឍិតា’’តិ. ភូតានំ គាមោតិ មហាភូតានំ ហរិតតិណាទិភាវេន សមគ្គានំ សមូហោ. តព្ពិនិមុត្តស្ស គាមស្ស អភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘ភូតា ឯវ វា គាមោ’’តិ វុត្តំ. បាតព្យ-សទ្ទស្ស បា បានេតិ ធាត្វត្ថំ សន្ធាយាហ ‘‘បរិភុញ្ជិតព្ពតា’’តិ. សា ច បាតព្យតា ឆេទនាទិ ឯវ ហោតីតិ អាហ ‘‘តស្សា…បេ… ភូតគាមស្ស ជាតា ឆេទនាទិបច្ចយា’’តិ.

៩១. ជាត-សទ្ទោ ឯត្ថ វិជាតបរិយាយោតិ ‘‘បុត្តំ វិជាតា ឥត្ថី’’តិអាទីសុ វិយ បសូតវចនោតិ អាហ ‘‘បសូតានី’’តិ, និព្ពត្តបណ្ណមូលានីតិ អត្ថោ.

តានិ ទស្សេន្តោតិ តានិ ពីជានិ ទស្សេន្តោ. ការិយទស្សនមុខេនេវ ការណញ្ច គហិតន្តិ អាហ ‘‘ពីជតោ និព្ពត្តេន ពីជំ ទស្សិត’’ន្តិ.

៩២. ‘‘ពីជតោ សម្ភូតោ ភូតគាមោ ពីជ’’ន្តិ ឥមិនា ឧត្តរបទលោបេន ‘‘បទុមគច្ឆតោ និព្ពត្តំ បុប្ផំ បទុម’’ន្តិអាទីសុ វិយាយំ វោហារោតិ ទស្សេតិ. យំ ពីជំ ភូតគាមោ នាម ហោតីតិ និព្ពត្តបណ្ណមូលំ សន្ធាយ វទតិ. យថារុតន្តិ យថាបាឋំ.

‘‘សញ្ចិច្ចា’’តិ វុត្តត្តា សរីរេ លគ្គភាវំ ញត្វាបិ ឧដ្ឋហតិ, ‘‘តំ ឧទ្ធរិស្សាមី’’តិសញ្ញាយ អភាវតោ វដ្ដតិ. អនន្តក-គ្គហណេន សាសបមត្តិកា គហិតា, នាមញ្ហេតំ តស្សា សេវាលជាតិយា. មូលបណ្ណានំ អភាវេន ‘‘អសម្បុណ្ណភូតគាមោ នាមា’’តិ វុត្តំ. សោ ពីជគាមេន សង្គហិតោតិ. អវឌ្ឍមានេបិ ភូតគាមមូលកត្តា វុត្តំ ‘‘អមូលកភូតគាមេ សង្គហំ គច្ឆតី’’តិ. នាឡិកេរស្ស អាវេណិកំ កត្វា វទតិ.

សេលេយ្យកំ នាម សិលាយ សម្ភូតា ឯកា គន្ធជាតិ. បុប្ផិតកាលតោ បដ្ឋាយាតិ វិកសិតកាលតោ បភុតិ. ឆត្តកំ គណ្ហន្តោតិ វិកសិតំ គណ្ហន្តោ. មកុឡំ បន រុក្ខត្តចំ អកោបេន្តេនបិ គហេតុំ ន វដ្ដតិ, ផុល្លំ វដ្ដតិ. ហត្ថកុក្កុច្ចេនាតិ ហត្ថចាបល្លេន.

‘‘បានីយំ ន វាសេតព្ព’’ន្តិ ឥទំ អត្តនោ បិវនបានីយំ សន្ធាយ វុត្តំ, អញ្ញេសំ បន វដ្ដតិ អនុគ្គហិតត្តា. តេនាហ ‘‘អត្តនា ខាទិតុកាមេនា’’តិ. យេសំ រុក្ខានំ សាខា រុហតីតិ មូលំ អនោតារេត្វា បណ្ណមត្តនិគ្គមនមត្តេនបិ វឌ្ឍតិ. តត្ថ កប្បិយម្បិ អករោន្តោ ឆិន្ននាឡិកេរវេឡុទណ្ឌាទយោ កោបេតុំ វដ្ដតិ.

‘‘ចង្កមិតដ្ឋានំ ទស្សេស្សាមី’’តិ វុត្តត្តា កេវលំ ចង្កមនាធិប្បាយេន វា មគ្គគមនាធិប្បាយេន វា អក្កមន្តស្ស, តិណានំ ឧបរិ និសីទនាធិប្បាយេន និសីទន្តស្ស ច ទោសោ នត្ថិ.

សមណកប្បេហីតិ សមណានំ កប្បិយវោហារេហិ, អពីជនិព្ពដ្ដពីជានិបិ កប្បិយភាវតោ ‘‘សមណកប្បានី’’តិ វុត្តានិ. អពីជំ នាម តរុណអម្ពផលាទីនិ. និព្ពដ្ដេតព្ពំ វិយោជេតព្ពំ ពីជំ យស្មិំ, តំ បនសាទិ និព្ពដ្ដពីជំ នាម. កប្បិយន្តិ វត្វាវាតិ បុព្ពកាលកិរិយាវសេន វុត្តេបិ វចនក្ខណេវ អគ្គិសត្ថាទិនា ពីជគាមេ វណំ កាតព្ពន្តិ វចនតោ បន បុព្ពេ កាតុំ ន វដ្ដតិ, តញ្ច ទ្វិធា អកត្វា ឆេទនភេទនមេវ ទស្សេតព្ពំ. ករោន្តេន ច ភិក្ខុនា ‘‘កប្បិយំ ករោហី’’តិ យាយ កាយចិ ភាសាយ វុត្តេយេវ កាតព្ពំ. ពីជគាមបរិមោចនត្ថំ បុន កប្បិយំ ការេតព្ពន្តិ ការាបនស្ស បឋមមេវ អធិកតត្តា. ‘‘កដាហេបិ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តត្តា កដាហតោ នីហតាយ មិញ្ជាយ វា ពីជេ វា យត្ថ កត្ថចិ វិជ្ឈិតុំ វដ្ដតិ ឯវ. ភូតគាមោ, ភូតគាមសញ្ញិតា, វិកោបនំ វា វិកោបាបនំ វាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ.

ភូតគាមសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. អញ្ញវាទកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩៤. ទុតិយេ អញ្ញំ វចនន្តិ យំ ទោសវិភាវនត្ថំ បរេហិ វុត្តវចនំ តំ តស្ស អននុច្ឆវិកេន អញ្ញេន វចនេន បដិចរតិ.

៩៨. យទេតំ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរណវសេន បវត្តវចនំ, តទេវ បុច្ឆិតមត្ថំ ឋបេត្វា អញ្ញំ វទតិ បកាសេតីតិ អញ្ញវាទកន្តិ អាហ ‘‘អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរណស្សេតំ នាម’’ន្តិ. តុណ្ហីភូតស្សេតំ នាមន្តិ តុណ្ហីភាវស្សេតំ នាមំ, អយមេវ វា បាឋោ. អញ្ញវាទកំ អារោបេតុន្តិ អញ្ញវាទេ អារោបេតុំ. វិហេសកន្តិ វិហេសកត្តំ.

៩៩. បាឡិយំ ន ឧគ្ឃាដេតុកាមោតិ បដិច្ឆាទេតុកាមោ.

១០០. អនារោបិតេ អញ្ញវាទកេតិ វុត្តទុក្កដំ បាឡិយំ អាគតអញ្ញេនញ្ញបដិចរណវសេន យុជ្ជតិ, អដ្ឋកថាយំ អាគតនយេន បន មុសាវាទេន អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរន្តស្ស បាចិត្តិយេន សទ្ធិំ ទុក្កដំ, អារោបិតេ ឥមិនាវ បាចិត្តិយំ. កេចិ បន ‘‘មុសាវាទបាចិត្តិយេន សទ្ធិំ បាចិត្តិយទ្វយ’’ន្តិ វទន្តិ, វីមំសិតព្ពំ. អាទិកម្មិកស្សបិ មុសាវាទេ ឥមិនាវ អនាបត្តីតិ ទដ្ឋព្ពំ. ធម្មកម្មេន អារោបិតតា, អាបត្តិយា វា វត្ថុនា វា អនុយុញ្ជិយមានតា, ឆាទេតុកាមតាយ អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរណំ, តុណ្ហីភាវោ ចាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ.

អញ្ញវាទកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ឧជ្ឈាបនកសិក្ខាបទវណ្ណនា

១០៣. តតិយេ ចិន្តាយនត្ថស្ស ឈេ-ធាតុស្ស អនេកត្ថតាយ ឱលោកនត្ថសម្ភវតោ វុត្តំ ‘‘ឱលោកាបេន្តី’’តិ. ឆន្ទាយាតិ លិង្គវិបល្លាសោតិ អាហ ‘‘ឆន្ទេនា’’តិ.

១០៥. ភិក្ខុំ លាមកតោ ចិន្តាបនត្ថំ អញ្ញេសំ តំ អវណ្ណកថនំ ឧជ្ឈាបនំ នាម. អញ្ញេសំ បន អវត្វា អញ្ញមញ្ញំ សមុល្លបនវសេន ភិក្ខុនោ ទោសប្បកាសនំ ខិយ្យនំ នាមាតិ អយមេតេសំ ភេទោ.

១០៦. អញ្ញំ អនុបសម្បន្នំ ឧជ្ឈាបេតីតិ អញ្ញេន អនុបសម្បន្នេន ឧជ្ឈាបេតិ. តស្ស វា តំ សន្តិកេតិ តស្ស អនុបសម្បន្នស្ស សន្តិកេ តំ សង្ឃេន សម្មតំ ឧបសម្បន្នំ ខិយ្យតិ. ឥធាបិ មុសាវាទេន ឧជ្ឈាបនាទីនំ សម្ភវតោ ទុក្កដដ្ឋានានិ ច អាទិកម្មិកស្ស អនាបត្តិ ច ឥមិនា ឯវ សិក្ខាបទេន វុត្តាតិ វេទិតព្ពំ សព្ពត្ថ មុសាវាទបាចិត្តិយស្ស អនិវត្តិតោ. ធម្មកម្មេន សម្មតតា, ឧបសម្បន្នតា, អគតិគមនាភាវោ, តស្ស អវណ្ណកាមតា, យស្ស សន្តិកេ វទតិ. តស្ស ឧបសម្បន្នតា, ឧជ្ឈាបនំ វា ខិយ្យនំ វាតិ ឥមានេត្ថ ឆ អង្គានិ.

ឧជ្ឈាបនកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១០. ចតុត្ថេ អបញ្ញាតេតិ អប្បសិទ្ធេ. ឥមំ បន អដ្ឋ មាសេ មណ្ឌបាទីសុ ឋបនសង្ខាតំ អត្ថវិសេសំ គហេត្វា ភគវតា បឋមមេវ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តន្តិ អធិប្បាយំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមាសេ’’តិអាទិវចនេន អនុបញ្ញត្តិសទិសេន បកាសេត្វា វិសុំ អនុបញ្ញត្តិ ន វុត្តា. បរិវារេ បនេតំ អនុជាននវចនំ អនុបញ្ញត្តិដ្ឋានន្តិ ‘‘ឯកា អនុបញ្ញត្តី’’តិ (បរិ. ៦៥-៦៧) វុត្តំ.

នវវាយិមោតិ អធុនា សុត្តេន វីតកច្ឆេន បលិវេឋិតមញ្ចោ. ឱនទ្ធោតិ កប្បិយចម្មេន ឱនទ្ធោ. តេ ហិ វស្សេន សីឃំ ន នស្សន្តិ. ‘‘ឧក្កដ្ឋអព្ភោកាសិកោ’’តិ ឥទំ តស្ស សុខបដិបត្តិទស្សនមត្តំ, ឧក្កដ្ឋស្សាបិ បន ចីវរកុដិ វដ្ដតេវ. កាយានុគតិកត្តាតិ ភិក្ខុនោ តត្ថេវ និសីទនភាវំ ទីបេតិ, តេន ច វស្សភយេន សយំ អញ្ញត្ថ គច្ឆន្តស្ស អាបត្តីតិ ទស្សេតិ. អព្ភោកាសិកានំ តេមនត្ថាយ និយមេត្វា ទាយកេហិ ទិន្នម្បិ អត្តានំ រក្ខន្តេន រក្ខិតព្ពមេវ.

‘‘វលាហកានំ អនុដ្ឋិតភាវំ សល្លក្ខេត្វា’’តិ ឥមិនា គិម្ហានេបិ មេឃេ ឧដ្ឋិតេ អព្ភោកាសេ និក្ខិបិតុំ ន វដ្ដតីតិ ទីបេតិ. តត្រ តត្រាតិ ចេតិយង្គណាទិកេ តស្មិំ តស្មិំ អព្ភោកាសេ និយមេត្វា និក្ខិត្តា. មជ្ឈតោ បដ្ឋាយ បាទដ្ឋានាភិមុខាតិ យត្ថ សមន្តតោ សម្មជ្ជិត្វា អង្គណមជ្ឈេ សព្ពទា កចវរស្ស សង្កឌ្ឍនេន មជ្ឈេ វាលិកា សញ្ចិតា ហោតិ. តត្ថ កត្តព្ពវិធិទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ឧច្ចវត្ថុបាទដ្ឋានាភិមុខំ វា វាលិកា ហរិតព្ពា. យត្ថ វា បន កោណេសុ វាលិកា សញ្ចិតា, តត្ថ តតោ បដ្ឋាយ អបរទិសាភិមុខា ហរិតព្ពាតិ កេចិ អត្ថំ វទន្តិ. កេចិ បន ‘‘សម្មដ្ឋដ្ឋានស្ស បទវឡញ្ជេន អវិកោបនត្ថាយ សយំ អសម្មដ្ឋដ្ឋានេ ឋត្វា អត្តនោ បាទាភិមុខំ វាលិកា ហរិតព្ពាតិ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ, តត្ថ ‘‘មជ្ឈតោ បដ្ឋាយា’’តិ វចនស្ស បយោជនំ ន ទិស្សតិ.

១១១. វង្កបាទតាមត្តេន កុឡីរបាទកស្ស សេសេហិ វិសេសោ, ន អដនីសុ បាទប្បវេសនវិសេសេនាតិ ទស្សេតុំ ‘‘យោ វា បន កោចី’’តិអាទិ វុត្តំ. តស្សាតិ ឧបសម្បន្នស្សេវ.

និសីទិត្វា…បេ… បាចិត្តិយន្តិ ឯត្ថ មេឃុដ្ឋានាភាវំ ញត្វា ‘‘បច្ឆា អាគន្ត្វា ឧទ្ធរិស្សាមី’’តិ អាភោគេន គច្ឆន្តស្ស អនាបត្តិ, តេន បុនាគន្តព្ពមេវ. កប្បំ លភិត្វាតិ ‘‘គច្ឆ, មា ឥធ តិដ្ឋា’’តិ វុត្តវចនំ លភិត្វា.

អាវាសិកានំយេវ បលិពោធោតិ អាគន្តុកេសុ កិញ្ចិ អវត្វា និសីទិត្វា ‘‘អាវាសិកា ឯវ ឧទ្ធរិស្សន្តី’’តិ គតេសុបិ អាវាសិកានមេវ បលិពោធោ. មហាបច្ចរិវាទេ បន ‘‘ឥទំ អម្ហាក’’ន្តិ អវត្វាបិ និសិន្នានមេវាតិ អធិប្បាយោ. ‘‘សន្ថរិត្វា វា សន្ថរាបេត្វា វា’’តិ វុត្តត្តា អនាណត្តិយា បញ្ញាបិតត្តាបិ ទុក្កដេ ការណំ វុត្តំ. ឧស្សារកោតិ សរភាណកោ. សោ ហិ ឧទ្ធំ ឧទ្ធំ បាឡិបាឋំ សារេតិ បវត្តេតីតិ ឧស្សារកោតិ វុច្ចតិ.

១១២. វណ្ណានុរក្ខណត្ថំ កតាតិ បដខណ្ឌាទីហិ សិព្ពិត្វា កតា. ភូមិយំ អត្ថរិតព្ពាតិ ចិមិលិកាយ សតិ តស្សា ឧបរិ, អសតិ សុទ្ធភូមិយំ អត្ថរិតព្ពា. ‘‘សីហចម្មាទីនំ បរិហរណេយេវ បដិក្ខេបោ’’តិ ឥមិនា មញ្ចបីឋាទីសុ អត្ថរិត្វា បុន សំហរិត្វា ឋបនាទិវសេន អត្តនោ អត្ថាយ បរិហរណមេវ ន វដ្ដតិ, ភូមត្ថរណាទិវសេន បរិភោគោ បន អត្តនោ បរិហរណំ ន ហោតីតិ ទស្សេតិ. ខន្ធកេ ហិ ‘‘អន្តោបិ មញ្ចេ បញ្ញត្តានិ ហោន្តិ, ពហិបិ មញ្ចេ បញ្ញត្តានិ ហោន្តី’’តិ ឯវំ អត្តនោ អត្តនោ អត្ថាយ មញ្ចាទីសុ បញ្ញបេត្វា បរិហរណវត្ថុស្មិំ –

‘‘ន, ភិក្ខវេ, មហាចម្មានិ ធារេតព្ពានិ សីហចម្មំ ព្យគ្ឃចម្មំ ទីបិចម្មំ. យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ២៥៥) –

បដិក្ខេបោ កតោ. តស្មា វុត្តនយេនេវេត្ថ អធិប្បាយោ ទដ្ឋព្ពោ. ទារុមយបីឋន្តិ ផលកមយបីឋមេវ. បាទកថលិកន្តិ អធោតបាទំ យស្មិំ ឃំសន្តា ធោវន្តិ, តំ ទារុផលកាទិ.

១១៣. ‘‘អាគន្ត្វា ឧទ្ធរិស្សាមីតិ គច្ឆតី’’តិ វុត្តត្តា អញ្ញេនបិ ការណេន អនោតាបេន្តស្សបិ អាគមនេ សាបេក្ខស្ស អនាបត្តិ. តេនេវ មាតិកាដ្ឋកថាយំ ‘‘មញ្ចាទីនំ សង្ឃិកតា, វុត្តលក្ខណេ ទេសេ សន្ថរណំ វា សន្ថរាបនំ វា, អបលិពុទ្ធតា, អាបទាយ អភាវោ, និរបេក្ខតា, លេឌ្ឌុបាតាតិក្កមោ’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ឯវមេត្ថ និរបេក្ខតាយ សទ្ធិំ ឆ អង្គានិ វុត្តានិ.

បឋមសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. ទុតិយសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១៦. បញ្ចមេ បាវារោ កោជវោតិ បច្ចត្ថរណត្ថាយេវ ឋបិតា ឧគ្គតលោមា អត្ថរណវិសេសា. ឯត្តកមេវ វុត្តន្តិ អដ្ឋកថាសុ វុត្តំ. សេនាសនតោតិ សព្ពបច្ឆិមសេនាសនតោ.

១១៧. កុរុន្ទដ្ឋកថាយំ វុត្តមេវត្ថំ សវិសេសំ កត្វា ទស្សេតុំ ‘‘កិញ្ចាបិ វុត្តោ’’តិអាទិ អារទ្ធំ. វត្តព្ពំ នត្ថីតិ រុក្ខមូលស្ស បាកដត្តា វុត្តំ. បលុជ្ជតីតិ វិនស្សតិ.

១១៨. យេន មញ្ចំ វា បីឋំ វា វីនន្តិ, តំ មញ្ចបីឋកវានំ. សិលុច្ចយលេណន្តិ បព្ពតគុហា. ‘‘អាបុច្ឆនំ បន វត្ត’’ន្តិ ឥមិនា អាបត្តិ នត្ថីតិ ទស្សេតិ. វុត្តលក្ខណសេយ្យា, តស្សា សង្ឃិកតា, វុត្តលក្ខណេ វិហារេ សន្ថរណំ វា សន្ថរាបនំ វា, អបលិពុទ្ធតា, អាបទាយ អភាវោ, អនបេក្ខស្ស ទិសាបក្កមនំ, ឧបចារសីមាតិក្កមោតិ ឥមានេត្ថ សត្ត អង្គានិ.

ទុតិយសេនាសនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. អនុបខជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១៩. ឆដ្ឋេ អនុបវិសិត្វាតិ សមីបំ បវិសិត្វា.

១២២. ឧបចារំ ឋបេត្វាតិ ទិយឌ្ឍហត្ថូបចារំ ឋបេត្វា. សង្ឃិកវិហារតា, អនុដ្ឋាបនីយភាវជាននំ, សម្ពាធេតុកាមតា, ឧបចារេ និសីទនំ វា និបជ្ជនំ វាតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ.

អនុបខជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧. និក្កឌ្ឍនសិក្ខាបទវណ្ណនា

១២៦. សត្តមេ កោដ្ឋកានីតិ ទ្វារកោដ្ឋកានិ.

១២៨. ‘‘សកលសង្ឃារាមតោ និក្កឌ្ឍិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ ឥទំ អននុរូបតោ វុត្តំ. បាបគរហិតាយ ហិ អកុបិតចិត្តេន និក្កឌ្ឍាបេន្តស្ស ឥមិនា សិក្ខាបទេន អាបត្តិ នត្ថិ ‘‘កុបិតោ អនត្តមនោ’’តិ វុត្តត្តា. អញ្ញាបេក្ខា អាបត្តិ ន ទិស្សតិ. បាឡិយំ ‘‘អលជ្ជិំ និក្កឌ្ឍតី’’តិអាទីសុ ចិត្តស្ស លហុបរិវត្តិតាយ អន្តរន្តរា កោបេ ឧប្បន្នេបិ អនាបត្តិ អលជ្ជិតាទិបច្ចយេនេវ និក្កឌ្ឍនស្ស អារទ្ធត្តា. សង្ឃិកវិហារោ, ឧបសម្បន្នស្ស ភណ្ឌនការកភាវាទិវិនិមុត្តតា, កោបេន និក្កឌ្ឍនំ វា និក្កឌ្ឍាបនំ វាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ.

និក្កឌ្ឍនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. វេហាសកុដិសិក្ខាបទវណ្ណនា

១២៩. អដ្ឋមំ ឧត្តានមេវ. សង្ឃិកោ វិហារោ, អសីសឃដ្ដវេហាសកុដិ, ហេដ្ឋាបរិភោគតា, អបដាណិទិន្នេ អាហច្ចបាទកេ និសីទនំ វា និបជ្ជនំ វាតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ.

វេហាសកុដិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. មហល្លកវិហារសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៣៥. នវមេ ‘‘មហល្លកោ នាម វិហារោ សស្សាមិកោ’’តិ វុត្តត្តា សញ្ញាចិកាយ កុដិយា អនាបត្តីតិ វទន្តិ. យស្សាតិ វិហារស្ស. សា អបរិបូរូបចារាបិ ហោតីតិ វិវរិយមានំ កវាដំ យំ ភិត្តិំ អាហនតិ, សា សាមន្តា កវាដវិត្ថារប្បមាណា ឧបចាររហិតាបិ ហោតីតិ អត្ថោ. អាលោកំ វាតបានំ សន្ធេតិ ឃដយតីតិ អាលោកសន្ធីតិ កវាដំ វុច្ចតិ. ទ្វារវាតបានូបចារតោ អញ្ញត្ថ បុនប្បុនំ លិម្បនាទិំ ករោន្តស្ស បិណ្ឌគណនាយ បាចិត្តិយំ.

កេចិ បន ‘‘បាឡិយំ បាចិត្តិយស្ស អវុត្តត្តា ទុក្កដ’’ន្តិ វទន្តិ. អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ សំវិធាតព្ពំ. ហរិតេ ឋិតោ អធិដ្ឋាតិ. អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ ហរិតយុត្តេ ខេត្តេ ឋត្វា ឆាទេន្តស្ស ទុក្កដន្តិ អត្ថោ. កេចិ បន ‘‘តាទិសេ ខេត្តេ វិហារំ ករោន្តស្ស ទុក្កដ’’ន្តិ វទន្តិ, តំ បាឡិយា ន សមេតិ.

១៣៦. ឧជុកមេវ ឆាទនន្តិ ឆាទនមុខវដ្ដិតោ បដ្ឋាយ យាវ បិដ្ឋិវំសកូដាគារកណ្ណិកាទិ, តាវ ឥដ្ឋកាទីហិ ឧជុកំ ឆាទនំ. ឥមិនា បន យេន សព្ពស្មិំ វិហារេ ឯកវារំ ឆាទិតេ តំ ឆាទនំ ឯកមគ្គន្តិ គហេត្វា បាឡិយំ ‘‘ទ្វេ មគ្គេ’’តិអាទិ វុត្តំ. បរិយាយេន ឆាទនម្បិ ឥមិនាវ នយេន យោជេតព្ពន្តិ វទន្តិ, តំ ‘‘បុនប្បុនំ ឆាទាបេសី’’តិ ឥមាយ បាឡិយា ច ‘‘សព្ពម្បិ ចេតំ ឆទនំ ឆទនូបរិ វេទិតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា អដ្ឋកថាវចនេន ច សមេតិ.

បាឡិយំ ‘‘មគ្គេន ឆាទេន្តស្ស បរិយាយេន ឆាទេន្តស្សា’’តិ ឥទញ្ច ឥដ្ឋកាទីហិ, តិណបណ្ណេហិ ច ឆាទនប្បការភេទទស្សនត្ថំ វុត្តំ. កេចិ បន ‘‘បន្តិយា ឆាទិតស្ស ឆទនស្ស ឧបរិ ឆទនមុខវដ្ដិតោ បដ្ឋាយ ឧទ្ធំ ឧជុកមេវ ឯកវារំ ឆាទនំ ឯកមគ្គន្តិ គហេត្វា ‘ទ្វេ មគ្គេ’តិអាទិ វុត្តំ, ន បន សកលវិហារឆាទនំ. ឯស នយោ បរិយាយេន ឆាទនេបី’’តិ វទន្តិ, តំ បាឡិអដ្ឋកថាហិ ន សមេតិ.

តតិយាយ មគ្គន្តិ ឯត្ថ តតិយាយាតិ ឧបយោគត្ថេ សម្បទានវចនំ, តតិយំ មគ្គន្តិ អត្ថោ. អយមេវ វា បាឋោ. តិណបណ្ណេហិ លព្ភតីតិ តិណបណ្ណេហិ ឆាទេត្វា ឧបរិ ឧល្លិត្តាវលិត្តករណំ សន្ធាយ វុត្តំ. កេវលំ តិណកុដិយា ហិ អនាបត្តិ វុត្តា. តិណ្ណំ មគ្គានន្តិ មគ្គវសេន ឆាទិតានំ តិណ្ណំ ឆទនានំ. តិណ្ណំ បរិយាយានន្តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. មហល្លកវិហារតា, អត្តនោ វាសាគារតា, ឧត្តរិ អធិដ្ឋានន្តិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ.

មហល្លកវិហារសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. សប្បាណកសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៤០. ទសមេ មាតិកាយំ សប្បាណកឧទកំ តិណេន វា មត្តិកាយ វា សិញ្ចេយ្យ, ឆឌ្ឌេយ្យាតិ អត្ថោ. អថ វា ឧទកំ គហេត្វា ពហិ សិញ្ចេយ្យ, តស្មិញ្ច ឧទកេ តិណំ វា មត្តិកំ វា អាហរិត្វា បក្ខិបេយ្យាតិ អជ្ឈាហរិត្វា អត្ថោ វេទិតព្ពោ. តេនាហ ‘‘សកដភារមត្តញ្ចេបី’’តិអាទិ. ឥទន្តិ តិណមត្តិកបក្ខិបនវិធានំ. វុត្តន្តិ មាតិកាយំ ‘‘តិណំ វា មត្តិកំ វា’’តិ ឯវំ វុត្តំ, អដ្ឋកថាសុ វា វុត្តំ.

ឥទញ្ច សិក្ខាបទំ ពាហិរបរិភោគំ សន្ធាយ វត្ថុវសេន វុត្តំ អព្ភន្តរបរិភោគស្ស វិសុំ វក្ខមានត្តា. តទុភយម្បិ ‘‘សប្បាណក’’ន្តិ កត្វា វធកចិត្តំ វិនាវ សិញ្ចនេ បញ្ញត្តត្តា ‘‘បណ្ណត្តិវជ្ជ’’ន្តិ វុត្តំ. វធកចិត្តេ បន សតិ សិក្ខាបទន្តរេនេវ បាចិត្តិយំ, ន ឥមិនាតិ ទដ្ឋព្ពំ. ឧទកស្ស សប្បាណកតា, ‘‘សិញ្ចនេន បាណកា មរិស្សន្តី’’តិ ជាននំ, តាទិសមេវ ច ឧទកំ វិនា វធកចេតនាយ កេនចិទេវ ករណីយេន តិណាទីនំ សិញ្ចនន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ.

សប្បាណកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ សេនាសនវគ្គោ ទុតិយោ.

‘‘ភូតគាមវគ្គោ’’តិបិ ឯតស្សេវ នាមំ.